“Ulduz”un iyul-avqust sayı işıq üzü görüb. Qulu Ağsəs “Bircə kəlmə: Hicran”, TəranəVahid “Yaşıl elegiya” yazıları ilə jurnalın mərhum şöbə redaktoru, yazıçı-publisist Hicran Hüseynovanı yad edirlər. “Şeir vaxtı”nda Həmid Herisçi, Seyyidəli Sübhi, Cavid Fərzəli, Zaman Piriyev, Şəfəq Sahibli və Zaur Ərmuğandır. “Nəsr” Nemət Mətinin “Zəlzələ”, Əli Bağışın “Dörd tabut”, Əli bəy Azərinin “Messi”, Sadiq Qarayevin “Çalası” hekayələrini təqdim edir. Oxucular “Tərcümə saatı”nda çeçen yazıçısı Səid-Həsən Katsayevin “Qaranlıqda” hekayəsini Seyfəddin Hüseynlinin tərcüməsində oxuya bilərlər. “Beş əsrdir yaşayan dahi: Şekspir haqqında bilinməyən 15 fakt”ı gənc ingilis ədəbiyyatı mütəxəssisi Alsu araşdırıb. “Ədəbi fraqmentlər”də “Şəhidlər – Qəhrəmanlar” yazısı ilə Vaqif Yusiflidir. İlahə Səfərzadənin “Məti Osmanoğluyla tamamlanmamış söhbət”i, Anar Seyidağanın, İbrahim Yusifoğlunun, Qəhrəman Kamiloğlunun şeirləri, Qalib Arifin hekayəsi də bu nömrənin oxunaqlı yazılarındandır. “Dərgidə kitab” Hafiz Ataxanlının “Varlıq və yoxluq” fantasmaqorik povestini təqdim edir. “Dərgidə sərgi”də rəsm əsərləri ilə Məryəm Məmmədzadədir.
BALACA PULUN BAŞAĞRISI (miniatür) Pul da bel kimi, balta kimi bir şeydi. Nə qədər çox işlənsə, yəni cibdən-cibə girsə, o qədər də damarlarına isti qan yeriyər. Pul ona can verənə “can” deyir. Məni niyə istəsin ki?! Əlimə düşən kimi can qurtarmaq istəyirəm ondan. Ya xərcləyirəm, ya da aparıb tapşırıram yad əllərə – bir sözlə banka qoyuram. O günü SOCAR istiqrazının dividendini almağa getmişdim. Çox deyildi, pula məhəbbətim qədər ola-olmazdı – cəmi 540 dollar. Əməliyyatçı xanım qəribə bir sual verdi mənə: –Hamısını götürəcəksiniz? Düzü, mat qaldım. Birdən fikirləşdim, bəlkə alacağım 540 yox, 5400-dü?! Yalançı Allahın düşmənidi, düzü bərk sevincək oldum: –Necə hamısını?! Nə qədərdi ki, alacağım? –540 dollar. –Bu qədər yoxdu məgər bankda? –Bir nəfərin 50 min alacağı var, qoy xəzinəçidən soruşum, görüm nə deyir. – Zəng elədi… – Bir az gözləyin, 10-15 dəqiqəyə fasilədən qayıdacaq. Başımı əyib, gözümü dikdim əlimdəki kitaba. Çox keçmədi… –Allo… – əməliyyatçının səsinə diksindim. – 540 dol¬lar var xəzinədə? – Eşitdiyi cavaba dodağını büzdü. – Bəs nə vaxt olacaq? Sabah?! – xanım üzümə baxdı. –Niyə sabah? – Qaşlarımı çatdım. –50 minin başı yarımçıqdı. 540 dolları sizə versək, o müştərimizin işi sabaha qalmalı olacaq. Bu da bizim operativlik imicimizə 500 minlik ziyan deməkdi. Sizin alacağınız isə cəmi 540 dollardı. Bunun da bizə elə bir isti-soyuqluğu olmaz. Mən əlimi ağ saçlarıma apardım. –Müəllim, sizi yaxşı başa düşürəm. Amma pul insanların saç-saqqalına baxmır. –Baxsaydı yaxşı olardı! –Metroya minəndə, ağ saçlarınıza görüb, durub yer verən olurmu sizə? Ayağa qalxdım: –Salamat olun, sabah gələrəm…
Şəkinin sərin dağ havası üzümə toxunanda bu dünya gözümdə daha da gözəlləşdi. Addımlarım məni Yuxarı Baş Dövlət Tarix – Memarlıq Qoruğunun qədim qala divarları daxilinə, əsrlərin şahidi olan o möhtəşəm tikilinin – Şəki Xan Sarayının qarşısına gətirib çıxarmışdı.
Başımı qaldırıb sarayın fasadına baxdım. Günəşin son şüaları minlərlə rəngli şüşənin – şəbəkənin üzərində bərq vurur, həyətdəki əzəmətli, qoca Xan çinarın yaşıl budaqları binanın divarlarına kölgə salırdı. O an beynimdə yalnız tək bir fikir fırlanırdı: insan əli bu qədər incəliyi və əzəməti necə yarada bilərdi? Həyətdəki oturacaqda əyləşib gözlərimi o pəncərələrdən çəkə bilmədim. Heç bir mismar və ya yapışqan istifadə edilmədən sadəcə taxta və şüşənin bir-birinə geydirilməsi ilə yaranmışdı bu şəbəkələr. Mən sarayın qarşısında xəyala dalarkən, sanki XVIII əsrin sədaları qulağımda əks olundu. Bu divarların arxasında kim bilir hansı gizli fərmanlar verilib, hansı xanların amiranə səsi divarları titrədib. “Zalım xan sarayı” deyirdilər bura. Gözəlliyin ortasında gizlənən bu amansızlıq mənə insan təbiətinin ziddiyyətini söyləyirdi: “Bir tərəfdə kainatı heyran qoyan sənət, digər tərəfdə isə hakimiyyət hərisliyi.” Yüngül bir meh əsdi. Xan çinarın yarpaqları xışıldadı. Elə bil qoca ağac mənə təsəlli verirdi: “Keçmiş əhvalatlar qan və göz yaşları ilə yazılsa da, geriyə qalan yalnız bu gözəllikdir. İnsanlar gəldi-gedərdi, amma sənət və ruh əbədidir.” Bu saray bütöv bir xalqın səbrinin, zövqünün və dözümünün vizual simfoniyasıdır. Binaya daxil oldum. Divarlardakı döyüş və ov səhnələrinə, Nizaminin poemalarından süzülüb gələn o zərif divar rəsmlərinə diqqətlə baxdım. Otaqların birində olarkən bələdçi qadın bizə bir tarixi həqiqəti söylədi: “Bu sarayı inşa edən Məhəmmədhüseyn xan “Müştaq” təxəllüsü ilə qəzəllər yazmış, dövrünün görkəmli şairi olmuşdur. Həmişə bu otağa şairləri toplayardı. Həmin dövrün görkəmli Azərbaycan şairləri Molla Pənah Vaqif və Molla Vəli Vidadi onun dostları idilər. Bu otaqda şeir məclisləri keçirərdilər.” Maraq məni bürüdü. Otağın hər bir künc-bucağına nəzər yetirdim. Bura mənə doğmalaşdı. Bu gözəl insanların burada qalan ayaq izlərini axtardım. Divarlara dəyərək, əks-səda verən danışıqları qulaqlarımda səsləndi. Şəki Xan sarayının qarşısından ayrılarkən mən artıq bir neçə dəqiqə əvvəlki insan deyildim. Ruhum rəngbərəng şəbəkə şüşələrdən süzülən işıqla yuyulmuş, tarixin həm qanlı, həm də möhtəşəm tərəfi ilə barışmışdı. Ürəyimin bir parçasını o rənglərin, o qədim çinarın yarpaqlarının xışıltısı arasında qoyaraq gedirdim. Bu səfərdən aldığım təəssürat məni xəyallar aləminə apardı. Bələdçi qadının söylədikləri bir kino lenti kimi gözlərim qarşısından gəlib keçdi. Ən axırda bədii bir yazıya çevrildi.
Hekayə
Şəki xan sarayının şəbəkəli pəncərələrindən süzülən rəngbərəng günəş şüaları otağın naxışlı divarlarına xalça kimi səpələnmişdi. Havada təzə dəmlənmiş kəklikotu çayının və Şəki şirniyyatlarının ətri vardı. Xanlığın rəhbəri, eyni zamanda həzin qəzəllər müəllifi olan Məhəmmədhüseyn xan Müştaq baş tərəfdə əyləşmişdi. Onun sağında şair Molla Pənah Vaqif, solunda isə dərin, kədərli misraların ustadı Molla Vəli Vidadi əyləşib söhbət edirdilər. Məhəmmədhüseyn xan Müştaq bir qurtum çay içərək dedi: “Xoş gəlmisiniz, mənim söz sərraflarım, könül dostlarım. Bu gün siyasəti, xanlığın ağır yüklərini bir kənara qoymuşam. Sarayımın pəncərələrindən baxanda Şəkinin bu gözəl təbiəti mənə ancaq yazıb-yaratmaq tövsiyə edir. Vaqif, de görüm, Qarabağdan bura hansı gözəl misraları töhfə gətirmisən?” Molla Pənah Vaqif təvazökarlıqla baş əyib dedi: “Sağ olun, xan! Sizin bu möhtəşəm sarayınız, divarlardakı hər bir naxış özü bir sənət əsəridir. Bura ayaq basan şairin ilhamı coşmaya bilməz. Mən hər zaman gözəlliyi, yaşamaq sevincini tərənnüm etməyi sevirəm. Dünya fanidir, amma onun bəxş etdiyi gözəlliklərdən zövq almaq lazımdır.” Molla Vəli Vidadi ağsaqqal müdrikliyi ilə ah çəkib dedi: “Ah, Molla Pənah, sən yenə dünyanı bəzəməkdən, gözəllərdən danışırsan. Bu dünyanın vəfası yoxdur. Ona belə ürək bağlama. Xan sağ olsun, mənim könlüm bu gün yenə bir az qəmlidir. Dünya gəldi-gedərdir. Fələyin gərdişi məni daha çox düşündürür.” Məhəmmədhüseyn xan Müştaq Vidadinin çiynini sıxıb dedi: “Gözəl dostum Vidadi, sənin o həzin, qəmli şeirlərin olmasaydı, Azərbaycan şeirinin bu qədər dərinliyi olmazdı. Sənin kədərinin də fəlsəfi mənası var. Amma gəlin bu gün ruhumuzu təzələyək. Hamıdan bir təzə misra eşitmək istəyirəm. Vaqif, sən başla!” Molla Pənah Vaqifin gözləri parıldadı, əlini sinəsinə qoyub “Pəri” qoşmasını söylədi:
Boyun sürahidir, bədənin büllur, Gərdənin çəkilmiş minadan, Pəri. Sən ha bir sonasan, cüda düşübsən, Bir bölük yaşılbaş sonadan, Pəri!
Vaqif gülərək xana baxdı, dedi: “Amma bura gələndən, sizin bu məclisinizdəki şuxluğu görəndən sonra daha da nikbin şeirlər yazacağam.” Məhəmmədhüseyn xan Müştaq uca səslə güldü, sonra dedi: “Yaşa, Vaqif! Sənin bu hazırcavablığın və incə yumorun qaranlıq otağı belə işıqlandırar. Bəs, sən nə deyirsən, Vidadi? Vaqifin bu şuxluğuna cavabın nədir?” Molla Vəli Vidadi sakit səslə, süzgün baxışlarla misraları pıçıldadı:
Ey həmdəmim, sənə çoxdur sözlərim, Məni ağlar qoyub hara gedirsən? Həsrətindən yol üstədir gözlərim, Məni qəmli qoyub hara gedirsən?”
Vidadi sonra Vaqifə baxdı, dedi: “Molla Pənah, dünya həmişə sənin gördüyün kimi toylu-büsatlı deyil. Həyatın acılı, kədərli günləri də çoxdur. Bu gün varıq, sabah yoxuq. Dostların ayrılığı var, hicranı var.” Molla Pənah Vaqif Vidadinin əlini tutub dedi: “Doğru deyirsən, ustad. Amma bu gün biz bir yerdəyik, bu gün Şəki xanının məclisində sözün, sənətin zirvəsindəyik. Gəl, bu anın qiymətini bilək. Şairin qəmi də gözəldir, sevinci də.” Məhəmmədhüseyn xan Müştaq ayağa qalxdı, hər iki şairə ehtiramla baxdı, dedi: “Dostlarım, sizin bu mübahisəniz, bu səmimi söhbətiniz elə poeziyanın özüdür. Biri bədbin, biri nikbin, amma hər ikisi bənzərsiz. Nə qədər ki, bu saray var, nə qədər ki mən bu taxtdayam, Şəki sizin kimi ustadların ocağı olacaq.” Üç dost xanın işarəsi ilə çay qədəhlərini qaldırdılar. Çay içdikdən sonra Məhəmmədhüseyn xan Müştaq özünün “Qurban olduğum” adlı şeirini oxudu:
Ağ üzdə xalları filfilə nisbət, Can quşu bağında bülbülə nisbət, Ləbləri çiy düşmüş bir gülə nisbət, Əhrər yanağına qurban olduğum.
Həmin gecə Şəki xan sarayının o kiçik otağında bədii sənətkarlığın zirvəsi yaşandı. Vidadi fəğan dolu qəzəllərini oxudu, Vaqif ona şux və şən qoşmaları ilə cavab verdi. Müştaq isə öz bədii yaradıcılığı ilə bu məclisə xanlıq əzəməti qatdı. Üç fərqli tale, üç fərqli yaradıcılıq üslubu, amma tək bir sarsılmaz dostluq. Səhər açılarkən onlar ayrıldılar. Amma otağın divarlarına, rəngli şəbəkələrinə və tarixin yaddaşına bu üç sənətkarın bədii nəfəsi, bir də heç vaxt unudulmayacaq dostluq hekayəsi əbədi olaraq həkk olundu. Üç dostun taleyi İllər keçdi. Sənətkarlarımız bu dünyadan köçüb haqq dünyasına qovuşdular. 1759-cu ildən 1780-ci ilə kimi Şəki xanı olmuş Məhəmmədhüseyn xan Müştaq avqust ayında törədilən saray çevrilişi nəticəsində qətlə yetirildi. Molla Vəli Vidadi onun ölümünə “Müsibətnamə” əsərini yazdı. 1797-ci ildə Qarabağ xanının baş vəziri olan Molla Pənah Vaqifi və onun oğlu Əli bəyi İbrahimxəlil xanın qardaşı oğlu Məhəmməd bəy Cavanşir qətlə yetirdi. Molla Vəli Vidadi onun faciəvi ölümünə “Ey həmdəmim can, getdin” rədifli mərsiyəsini yazdı. Qazaxın II Şıxlı kəndində yaşayan Molla Vəli Vidadi Molla Pənah Vaqiflə həm dost, həm də quda olmuşlar. Vaqifin 2 qızını Vidadi 2 oğluna almışdı. Vidadi yüz il ömür sürmüş, 1809-cu ildə Şıxlıda vəfat etmişdir. Sənətkarlarımız xalqımıza böyük ədəbi miras qoyub getdilər. Qədirbilən Azərbaycan xalqı onları heç vaxt unutmur. Əsərləri sevilə-sevilə oxunur.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Son günlər Xalq qəhrəmanı QAÇAQ NƏBİ və Koroğlu müzakirə mövzusuna çevrilib. Efir, sosial şəbəkə onların müzakirəsinə əməlli-başlı yer ayırıb. Bir tərəf özünün subyektiv fikirlərini səsləndirir, sübut etməyə borclu olmadıqlarını bildirir, böyük bir qisim olan digər tərəf isə onları söyür, lənətləyir. Belə olmaz AXI… Birincisi, özünə doğma saydığı Qaçaq Nəbinin və Koroğlunun əzəz xatirəsini qədirbilən Azərbaycan xalqı heç vaxt unutmayacaq. Kimin nə deməsindən asılı olmayaraq onlar xalqın yaddaşında özlərinə yer tutublar. İkincisi, tarixçilər öz məntiqi araşdırmaları ilə onlara cavab verməlidirlər. Koroğlu konkret bir dövrdə (?) başına dəstə toplayıb Azərbaycan bölgələrinə mütəmadi basqınlar edərək əhalini yağmalayan osmanlı paşalarına qarşı vuruşub. Qaçaq Nəbi niyə qaçaq düşüb? Xalqın təəssübünü çəkməsəydi, o da indiki mühacirlər kimi çıxıb başqa bölgəyə gedər, ayın-arxayın orda yaşayardı. Adam bütün varlığı ilə Zəngəzur bölgəsinə, Qarabağa, o taylı-bu taylı Azərbaycana bağlıydı, hər yerdə xalqa zülm edənlərə qarşı vuruşurdu. Bununla belə o vaxt da satqınlar var idi, Nəbini satırdılar. İndi siz niyə əsəbləşib özünüzdən çıxırsınız. İmkan verin, tarixçilər ortaya sübut qoysunlar. Azərbaycan gündəmini dəyişənlər ortada meymun oynadırmışlar kimi davranırlar. Azərbaycan milli dəyərlərinə zərbə hardan gəlmiş olar? Dost, qardaş sandığın adamdan aldığın zərbələr necə göynədir? Hədəf niyə Azərbaycançılıq ideologiyası olsun axı..? Düşünün, cənablar, düşünün, boş-boş söyüşməkdən bir şey çıxmaz.
Bu gün sözə öz rəngini, qələmə öz nəfəsini verən, dəyərli şair, qəzəlxan, yazıçı və dramaturq İlqar Fəhminin doğum günüdür. İlqar müəllim 1995-ci ildən bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Şeirləri, qəzəlləri, nəsr və dramaturji əsərləri ilə ədəbiyyatımızda özünəməxsus yer tutub. Onun əsərləri səhnələşdirilib, ssenariləri ekranlaşdırılıb, yaradıcılığı müxtəlif mükafatlarla dəyərləndirilib. Yaradıcılıq yolu geniş və zəngindir. Onun yaradıcılığı, əsərləri və şeirləri haqqında çox yazılıb, çox deyilib və əminəm ki, bundan sonra da çox yazılacaq. İlqar müəllim həm də çox savadlı, bilikli, zəngin dünyagörüşünə malik və güclü yaddaşı olan bir ziyalıdır. Müxtəlif mövzularda söhbət edərkən onun biliyinin genişliyi, yaddaşının gücü və hadisələrə fərqli baxışı dərhal hiss olunur. İlqar müəllimlə bir neçə il əvvəl Şuşa, Quba, Şamaxı səfərlərində yol yoldaşı olmuşuq. Bu səfərlərin yaddaşımda qalan ən gözəl anlarından biri yol boyu onun öz dilindən söylədiyi gözəl şeirləri və qəzəlləri dinləməyimizdir. Şeiri müəllifin öz səsindən, öz nəfəsindən eşitmək tamam başqa hissdir. Sanki söz kağızdan ayrılıb canlanır, yolun səssizliyinə qarışaraq yaddaşımıza həkk olunur. Deyirlər, insanın üzü onun xasiyyətinin aynasıdır. İlqar müəllimin simasında da onun daxili dünyasının sakitliyini, mədəniyyətini, təvazökarlığını görmək mümkündür. O, çox mədəni, diqqətcil, mehriban, təvazökar və ən əsası, təmənnasız, yaxşı insandır. Bəzən həyat yolumuzda elə insanlarla qarşılaşırıq ki, bir neçə səfər, bir neçə söhbət belə illər sonra xoş xatirəyə çevrilir. İlqar müəllimlə tanışlığım da mənim üçün belə gözəl tanışlıqlardandır. Yaxşı ki, onu tanımışam. Bu gün dəyərli qələm dostumu ürəkdən təbrik edir, ona möhkəm can sağlığı, yaradıcılığında yeni-yeni uğurlar, qələminə tükənməz ilham, ailəsində xoşbəxtlik və könül rahatlığı arzulayıram. Sözünüz daim işıqlı, qələminiz iti, yaradıcılıq yolunuz uzun və uğurlu olsun, İlqar müəllim! Doğum gününüz mübarək!
Bilirəm, elə “ağıllı” adam da tapılacaq ki, mənim ona tutduğum iradı nümunə gətirib, bu təbrikimə ağız büzəcək. Qoy əvvəlcədən söyləyim ki, böyük bildiyim adamlarda səhv görəndə biganə qala bilmirəm, bir vətəndaş kimi iradımı bildirməyə tələsirəm. Bu o demək deyil ki, onu özümə düşmən hesab edirəm. Heç vaxt! Bəli, eyni dinə, eyni dilə, eyni millətə mənsub olduğum insanların arasında mənim düşmənim yoxdur!..
…Doğrudur, heçnədən nəsə yaratmaq Yaradana xasdır, amma deyəsən, O, bu qüdrətindən sevdiyi bəndələrinə də pay verib. Nahaq yerə söz ehtiyatımızda “yaradıcı”, “kreativ”, ‘icad” və bunlara bənzər kəlmələr yaranmayıb ki…
Onun haqqında çox yazılıb, çox deyilib, təkrarlayıb vaxtınızı almaq istəmirəm. İstəyirəm ki, onu necə tanıyıramsa, elə də təsvir edim. Əvvəla onu deyim ki, heç vaxt onunla nə dostluq, nə də yoldaşlıq etməmişəm, həyatda cəmi bir neçə dəfə üz-üzə gəlmişik. Salam-əleykum- vəssalam. Rəşad Məcidi deyirəm. Özünəməxsus xarakterilə ön plana çıxan Rəşad Məcidi…
…Heç vaxt ona işim düşməyib, yəqin ki, heç düşməyəcək də… Amma belə adamlar haqqında söz demək, fikir formalaşdırmaq vacibdir. Onun yardımsevər olması, insanlara kömək etmək arzusu, adamları sevindirmək istəyi məni onun haqqında düşündüklərimi sizinlə bölüşmək sevdasına saldı. Yaşı altmışı keçsə də, onun davamlı olaraq yeni şeylər kəşf etmək və öyrənməyə həvəsli olması ürəyimcədir…
Ola bilər ki, kimsə onu eqoist, təkəbbürlü adam kimi tanıyır. Əslində o, təkəbbürlü yox, məğrur adamlardandır. Mehriban davranışı göz qabağındadır. Heç vaxt dəstəyini görməsəm də, fəqət yaxşı bilirəm ki, səxavətli adamdır. O, gələcək üçün investisiya qoymaq, pul yığmaq baxımdan heç də əliaçıq adamlardan fərqlənmir. Bir sıra adamların düşündüyü kimi, nə böyük var-dövləti var, nə də səltənəti. Sıradan, orta statistik bir vətəndaşdır…
Çox çalışqan və əzmkardır. Həm özünü, həm də ətrafdakı insanları yaşatmaq üçün səy göstərir. Yəqin ki, Allah da onun saf niyyətini görüb hər işində yardımçı olur, uğur qazandırır…
O, özünü cəmiyyətə çoxdan sübut etməyi bacarıb. İllər ötəcək, nə vaxtsa vəzifədən gedəndən sonra da, nüfuz və hörmətindən bir zərrə belə azalmayacaq. 525-ci qəzet, Mətbuat Şurası və s. xidmətləri yaddaşlarda qalacaq. Bəli, mənim tanıdığım Rəşad Məcid zəmanəmizin yaxşı adamlarından biridir. Gözəl övladlar böyüdüb, nəvələrinin də əsl vətəndaş kimi yetişməsinə səy göstərir. Əqidəsinə, meyyarlarına sadiqdir. Milli-mənəvi dəyərlərimizin təəssübkeşidir. Hansı vəzifəyə yüksəlməsindən asılı olmayaraq sadəliyini, səmimiyyətini qoruyub saxlaya bilir. İnsanlara yuxarıdan aşağı baxmağı xoşlamır…
…Yeri gəlmişkən, “Rəşad” kəlməsi ərəb mənşəli olub- “doğru yolla gedən”, “düşüncəli” və “fərasətli” mənalarını verir. “Məcid” sözünün mənası isə “şan-şöhrətli” deməkdir. Beləliklə, Rəşad Məcid imzasının açılışı- Doğru yolla gedən şan-şöhrətli adam- anlamını daşıyır…
Avqustun 21-i Rəşad Məcidin növbəti ad günüdür. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm cansağlığı, işlərində uğurlar arzulayıram!
Söz ardı…
Bəlkə də çoxumuz kimi, ona da önəmli olmayıb deyə həftənin neçənci günü doğulduğu ilə heç vaxt maraqlanmayıb. Amma yeri var, maraqlanmağına dəyər. Araşdırıb yəqin etdim ki, Rəşad Məcidin dünyaya gəldiyi gün həftənin cümə gününə təsadüf edir. Deməli, Venera planetinin idarəçiliyində olan gün anadan olub. Həmin gün anadan olduğu üçün də yüksək estetik zövqə, yaradıcı istedada və güclü cazibə qüvvəsinə malikdir. Həyatı sevməyi, zövq almağı və ətrafına gözəllik bəxş etməyi xoşlayır. İstənilən mühitdə öz lətafəti və pozitiv enerjisi ilə dərhal diqqət çəkir. Səxavətli, incə adamdır. Sevgisiz yaşaya bilməz. Elə bil, sevib-sevilmək üçün yaradılıb. Gözəlliyi, dəbi, incəsənəti və rahatlığı dərindən anlayır. Bəzən bir qədər xəyalpərəst olur və reallıqdan uzaqlaşıb dünyanı arzuladığı kimi görmək istəyir, amma dünya elə həmən dünyadır…
Rahat ev mühiti, ailə və uşaqlar onun üçün çox vacibdir. Münasibətlərində romantik və diqqətcildir. Həddən artıq rahatlığı və ləzzəti sevdiyi üçün bəzən tənbəllik də göstərə bilər. Bir az da unutqanlığı var. Başqa cür ola da bilməz, axı onu əlahəzrət Venera daim nəzarətdə saxlayır. Qoy bu dediklərim haqqında açdığım əvvəlki söhbətimə söz ardı olsun…
İlqar Fəhmi — yağış kimi şair İlqar Fəhminin doğum günüdür. Onu illərdir tanıyıram. “Vahid” Poeziya Evində, rəhmətlik qəzəlxan şair Həkim Qəninin rəhbərlik etdiyi poeziya dərnəyində tanış olmuşduq. Bir qrup bakılı gənc idi: Sərraf, Mahir Cürət, İlqar və digərləri. Adlarını unutduqlarım da var, adlarını heç yaddaşıma köçürmədiklərim də… İlqar Fəhmi isə elə ilk gündən fərqli idi. Həm şeirləri, həm oxunan şeirlərə münasibəti, həm də məclisdəki şairlərlə qurduğu ünsiyyətlə seçilirdi. Arada çay süfrəsi arxasında oturub söhbətləşəndə özünəməxsus təbəssümü, şirin Bakı ləhcəsi və danışdığı lətifələrlə yaddaşıma köçürdü. Onu əsl şair, qəzəlxan kimi tanıdım və yaradıcılığına ehtiramla yanaşdım. Bu, mənim daxilimdə baş verirdi və heç də özünə sezdirmirdim. Heç vaxt fikir ayrılığımız olmayıb. Əksinə, ortaq məxrəcə gəldiyimiz məqamlar yetərincə idi. Doğrusu, mən ondan Bakı şeir ənənəsini əxz edirdim. Bakı şairlərini, xüsusilə də Hacı Maili əzbərdən bilirdi, onlardan misallar gətirirdi. Mən isə bütün bu müşahidələri onun xəbəri olmadan aparırdım. Sanki bir şairi tanımaqla yanaşı, onun yaddaşındakı Bakı ədəbiyyatını da öyrənirdim. Sevdiyim şairlərin sevdiyim şeirlərini tez-tez yadıma salıram. Baxır məqamına. Bəzən İlqarın da şeirlərini, qəzəllərini yaddaşımın kitablaşmış səhifələrindən “vərəqləyirəm”, öz-özümə pıçıldayıram: İnsan deyiləm, indi bunu anlamışam mən, Eşq adlı buluddan süzülən bir yağışam mən, Şıltaq yağışam mən. Eşqli, sevdalı olmaq, vurulmaq, cünun gününə düşmək, bəlkə də bir az şıltaqlıq kimi xarakterizə oluna bilər. Necə ki, İlqar bunu “Yağışam mən” şeirində deyir: “İnsan deyiləm, indi bunu anlamışam mən…” Bu şeiri dəlicəsinə sevirəm. Necə ki, müasirlərimdən Vasif Süleymanın, Salam Sarvanın, Səlim Babullaoğlunun, Elçin Mirzəbəylinin, Əkbər Qoşalının, Aqşin Yeniseyin, Əlirza Həsrətin, Nadir Azayoğlunun, Mənsur Həsənzadənin, bir az irəli getsək Sabir Rüstəmxanlının, Ramiz Rövşənin, Vaqif Bayatlı Ödərin və digərlərinin bəyəndiyim, əzbərimdə olan şeirləri var, eynən onlar kimi. Bu misraları dəfələrlə özüm-özümə təskinlik verəndə, ətrafımdakı çamur xislətli insanların münasibətini görəndə təkrarlamışam: Yağdırsa da çirkabə məni qarə buludlar, Qəlbimdəki şəffaflığımı saxlamışam mən…
Bu şeirin hər misrası mənim taleyimdən keçib gedir desəm, heç şübhə olmasın: Yox ayrı yolum ki, ona dərdim danışam mən, Dilsiz yağışam mən. Bəzən isə doğrudan da: İsbat eliyə bilməyirəm eşqimi heç cür… Necə də uşaqlıq, yeniyetməlik, gənclik xəyallarımın ifadəsi öz əksini tapır bu misralarda: Yağsam da yerə, göylərə qaytar məni, ya Rəbb, Torpaqlara biryolluğa qoyma qarışam mən…
Bəlkə də şair olmaq bir az yağış olmaqdır. Buluddan ayrılıb yerə düşmək, amma öz şəffaflığını itirməməkdir. Çirkaba qarışmamaq, çamura çevrilməmək, nə qədər yağdırılsan da içindəki saflığı qorumaqdır. İlqar Fəhminin şeirindəki yağış mənə görə elə bunun ifadəsidir. İndi İlqar Fəhminin 50 yaşı tamam olur. Ədəbiyyatımızda, əlbəttə, öz dəsti-xətti olan, yüksək intellekt və fəhm sahibi dostumu doğum günü münasibətilə təbrik edirəm, Çox yaşasın, xoş yaşasın! Yenə də haqqında bəhs etdiyim şeirə dönürəm: “Fəhmi, mənim sənin yaradıcılığına olan sevgim heç vaxt tükənməyəcək”. Bunu bil. Sənə yaradıcılığında daha böyük uğurlar, daha neçə-neçə yaddaşda qalacaq şeirlər, qəzəllər arzulayıram. Qoy sözün həmişə öz yolunu tapsın. Qoy yağışın heç vaxt dayanmasın, şair!
QASIM BƏY HACIBABABƏYOV – BAKININ MEMARLIQ SİMASINI FORMALAŞDIRAN GÖRKƏMLİ ŞƏXSİYYƏT
XIX əsr Azərbaycan memarlığı və şəhərsalma tarixindən söz düşəndə adı xüsusi ehtiramla çəkilən sənətkarlardan biri Qasım bəy Hacıbababəyovdur. Qasım bəy Hacıbababəyov 1812-ci ildə Şamaxı şəhərinin Sarıtorpaq məhəlləsində anadan olub. İlk təhsilini molla yanında aldıqdan sonra qəza məktəbində oxuyub. Memarlığa marağı təsadüfi deyildi. Atası Hacıbaba bəy və böyük qardaşı Səməd bəy də memar olublar. Beləliklə, memarlıq sənəti onun ailəsində formalaşmış ənənələrdən biri idi. 1848-ci ildən Qasım bəy Şamaxı quberniya memarının köməkçisi kimi fəaliyyət göstərib. 1856-cı ildən isə Şamaxı quberniyasının baş memarı olub. Onun peşəkar fəaliyyəti Azərbaycan şəhərlərinin, xüsusilə də Şamaxı və Bakının memarlıq və şəhərsalma tarixində mühüm iz buraxıb. 1859-cu il Şamaxı zəlzələsi şəhərin taleyində böyük dəyişiklik yaratdı. Zəlzələdən sonra şəhərin yenidən qurulması məsələsi gündəmə gəldi və Qasım bəy Hacıbababəyov bu prosesdə mühüm rol oynadı. Sonrakı illərdə onun fəaliyyəti Bakı ilə də sıx bağlı oldu. XIX əsrin ortalarında sürətlə böyüyən Bakının İçərişəhərdən kənarda inkişafında və yeni şəhər məkanlarının formalaşmasında Qasım bəyin xidmətləri böyük idi.
Qasım bəy Hacıbababəyov Bakının ilk peşəkar memarlarından və şəhərsalma fəaliyyətinin öncüllərindən biri hesab olunur. O, şəhərin relyefini və topoqrafik xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq yeni yaşayış ərazilərinin planlaşdırılmasına, küçə və meydanların formalaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirib. Onun fəaliyyəti nəticəsində Bakının qala divarlarından kənarda inkişaf edən hissəsinin memarlıq siması tədricən dəyişməyə başlayıb. Qasım bəyin adı xüsusilə Parapet bağının — indiki Fəvvarələr meydanı ərazisinin formalaşması ilə bağlıdır. Bu məkanın planlaşdırılması və abadlaşdırılması XIX əsr Bakısının şəhərsalma tarixində mühüm mərhələ sayılır. Meydanın ətrafında tikilən binalar və küçələrin quruluşu sonrakı illərdə şəhərin mərkəzi hissəsinin simasının formalaşmasına ciddi təsir göstərdi. Onun yaradıcılıq irsi kifayət qədər zəngindir. Qasım bəy Hacıbababəyovun adı Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin yerləşdiyi tarixi bina, keçmiş karvansara kimi tanınan tikili, sonralar “Araz” kinoteatrı kimi fəaliyyət göstərmiş kompleks, Sahil ərazisindəki tikililər, yeni parklar onun adı ilə bağlıdır.
Xüsusi qeyd edilməli məqamlardan biri də 1858-ci ildə Şamaxıda inşa edilmiş ilk teatr binasıdır. Mənbələrdə bu binanın memarı kimi Qasım bəy Hacıbababəyov göstərilir. Bu fakt onun yalnız yaşayış və inzibati tikililərin deyil, həm də ictimai-mədəni məkanların yaradılmasında iştirak etdiyini göstərir.
Qasım bəy Hacıbababəyovun yaradıcılığında Şərq memarlıq ənənələri ilə dövrün yeni şəhərsalma prinsiplərinin bir araya gəldiyi müşahidə olunur. Onun əsərlərində funksionallıq, şəhər mühitinə uyğunluq və memarlıq kompozisiyası bir-birini tamamlayırdı.
1868-ci ildən etibarən onun fəaliyyətində yenidən Şamaxı mühüm yer tutdu və 1874-cü ilədək Şamaxının memarı kimi çalışdı. Beləliklə, ömrünün böyük hissəsini memarlığa, şəhərsalma işinə və şəhər mühitinin formalaşdırılmasına həsr edən Qasım bəy Hacıbababəyov 1874-cü ildə vəfat edib.
Bu gün Bakının tarixi mərkəzində addımlayarkən qarşımıza çıxan bir sıra məkan və tikililər XIX əsrdə şəhərin memarlıq simasını yaradan sənətkarın Qasım bəy Hacıbababəyovun adını xatırladır.
Dr. Elvin Əhmədovu MDB məkanında təqdim edilən “Yüksək Ehtiram” beynəlxalq medalı ilə təltif olunması münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirik! Hörmətli Dr. Elvin Əhmədov Elmə və peşəyə olan sədaqətiniz, Vətənə xidmət yolunda göstərdiyiniz misilsiz xidmətlər və gənc nəslə biliklə yol göstərmək kimi ali amalınız növbəti dəfə öz layiqli qiymətini almışdır. MDB məkanında təqdim edilən “Yüksək Ehtiram” beynəlxalq medalı və xatirə döş nişanı ilə təltif olunmağınız sizin neft-qaz sənayesi, elm və təhsil sahəsindəki böyük nailiyyətlərinizin, peşəkarlığınızın və liderlik keyfiyyətlərinizin bariz nümunəsidir. Ölkəmizin elmi və sənaye potensialının inkişafındakı zəhmətiniz, SOCAR, Xəzər Universiteti və digər nüfuzlu qurumlardakı səmərəli fəaliyyətiniz hər zaman böyük rəğbət və ehtiramla qarşılanır. Sizi bu qürurverici və böyük mükafat münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, gələcək fəaliyyətinizdə yeni-yeni elmi və peşəkar uğurlar, möhkəm cansağlığı və tükənməz enerji arzulayırıq!
