Bəzən dilsiz, ağızsız bir kağız parçası, hətta saralmış bir foto belə illərin içində itən izlərə yol göstərir… Hansı bədii proqramı hazırladığımı xatırlamıram, ilin hansı fəsli olduğunu da bilmirəm. Amma bir həqiqət dəyişməz qalır: o xatirənin ünvanı Xəzər studiyası idi.Yanımda isə bədii qiraətin ustadı – ömrünü çəkiliş meydançalarına, radio dalğalarına, dublyaj otaqlarının səssiz sehrinə həsr etmiş Həsən Əbluç əyləşmişdi. Onun səsi sanki zamanın dərin qatlarından süzülüb gələn bir nəfəs idi. Hər kəlməsi yaddaşlara toxunan, hər pauzası ürəklərdə iz buraxan ecazkar və doğma səs.1942-ci ilin bu günündə dünyaya göz açan, kökü Güneyə bağlı olan Həsən müəllimin baxışlarında qəribə bir nisgil, bir də tükənməz həyat eşqi vardı.İndi o anları xatırlayanda, saralmış xatirələr yenidən boy verir.Kağız susur, foto danışır… və bir səs – uzaqlardan gələn o doğma, kövrək səs – yaddaşın dərinliyində təzədən səslənir.Ruhu şad, məkanı cənnət olsun…
“Bu şəkildən nəsə çox xoşum gəlir. Ona görə ki, necə, kim tərəfindən çəkildiyindən nə mənim,nə də Azərin xəbəri olmayıb. Səhv etmirəmsə 2017- ci ilin may ayıdır. İsmayıllıda,”Qız qalası” istirahət mərkəzində, cənnətmisallı təbiətin qoynunda Musa Yadubun 80 illik yubileyidir. Məclisi Sabir Rüstəmxanlı aparırdı. “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru olan Azərə söz verməmişdən əvvəl, Sabir müəllim mənim haqqımda da bir neçə xoş söz dedi. Azər danışmamışdan əvvəl rəhmətlik Musa Yaqub atamı da xatırladı. Şəkildə Azər “Ədəbiyyat qəzeti”nin Musa müəllimə ünvanladığı təbriki oxuyur. Musa müəllimin sol tərəfində Sabir Rüstəmxanlı əyləşib. Sağ-görünməyən tərəfində isə Anar müəllim idi. Azər danışanda Anar müəllim məndən nəsə soruşdu… Bu şəkil də məhz həmin vaxt çəkilib… Yubileydən bir müddət sonra Neftçaladan Musa Yaquba zəng etmişdim,söhbət əsnasında Musa müəllimdən yubiley kasetini istədin. Musa müəllim mənə: -Yaxşı yadıma saldın – dedi- Həmin kaseti televiziyada göstərmək üçün (çox məşhur bir jurnalistin adını çəkdi) məndən aldı. Hələ də göstərməyiblər… Üstəlik həmin kaseti geri də ala bilmirəm. Sən Azərə de, gör o kaseti həmin jurnalistdən ala bilər… Az sonra Musa müəllim xəstələndi… Kasetin taleyindən də xəbərim olmadı…”
23 aprel – Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günüdur
23 aprel – Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günüdur – kitabı sevən, dəyər verən hər kəs üçün bu sevgini izhar edə biləcəyi simvolik bir gün.
1996-cı ilin 23 aprelindən qeyd olunan bu bayram maarifçilik və mədəni ənənələrin inkişafı, kitabların həyatımızdakı önəmini vurğulamaq məqsədi daşıyır. 23 aprel tarixinin seçilməsi isə həmin günün M.Valyexo, M.Dryuon, H.Laksnes kimi yazarların doğum; M. De Servantes, U.Şekspir və İ.Q. de la Veqanın vəfat tarixi olması ilə bağlıdır.
“Ümumdünya kitab və müəllif hüquqları günü” təsis edilərkən müxtəlif ölkə və təşkilatların təcrübəsi nəzərə alınıb. Məsələn, İspaniyada hələ 1926-cı ildə kral XIII Alfons İspan kitab gününün keçirilməsi ilə bağlı qərar imzalayıb və hələ o zaman bu məqsədlə Migel De Servantesin vəfat tarixi – 23 aprel günü seçilib. Müasir dövrdə hər il qeyd olunan bu bayram yalnız kitabların şərəfinə tərif yağdırmaq yox, həm də dövrümüzün önəmli problemlərindən olan müəlliflik hüququ məsələsinə diqqət yönləndirmək məqsədi daşıyır.
Biz “kitab” deyərkən ilk növbədə bədii ədəbiyyatı nəzərdə tuturuq. İnsanın insan kimi formalaşmasında, şəxsiyyət kimi yetişməsində, müstəqil fikrə sahiblənməsində oxumaqdan artıq nəyin rolu ola bilər ki?! Kitabların həyatımızdakı rolu danılmazdır, amma fikrimcə, onların ən böyük dəyəri bizə xəyal qurmağı öyrətməsindədir. Kitab xəyal gücü sərhədsiz olan alternativ dünyadır. Yaxşı kitabın mütaliəsi heç vaxt izsiz ötüşmür, şüurumuzda kəlmələrin “yeri” qalır.
Mütaliə bizim həyat tərzimizə çevrilib, yazmaq kimi oxumaq da mənəvi aclığımızdır, gündəlik ehtiyaclarımız sırasındadır. Lakin ətrafımızda ömründə, bəlkə də, bircə kitab da oxumayan xoşbəxt insanlar var. Çünki bəzən bilgisizlik ən böyük xoşbəxtlik və hüzurdur. Məncə, insan daha çox öyrəndikcə narahatlığı da artır, əzabları da; xəyal gücünün sərhədsizliyi qaçışı olmayan real dünyanı daha darıxdırıcı və maraqsız edir. Bu hüzurun qaçması naminə olsa belə, heç birimizin kitabsız dünyanı arzulamayacağını bilirəm.
Kitablar bizim ömrümüz boyu yaşatdığımız ilk sevgimizdir. Arzu edək ki, 23 aprel də ilin digər bayram günləri kimi çoxluq üçün önəm daşısın, yaddaşlarda qalsın. 23 aprel günü də bir-birimizə təbriklər yağdıraq, İ.Quttenberqi sayğı ilə anaraq kitablı bir dünyada yaşadığımıza sevinək…
14 febbraio 2026, capitale dell’Azerbaigian, città di Baku.
Di buon mattino, accanto alle “Torri di Fuoco”, sono salito sull’autobus “numero 10”…
Alla mia destra, il messaggero del mondo; la “Torre della Televisione”, alla mia sinistra, le “Torri di Fuoco”…
Scendendo, alla mia destra: il “Viale dei Martiri”, la moschea, la funicolare, la casa dell’eroe Ziya Bunyadov, il “Teleteatro”…
Poi una discesa; strada pietrosa, accidentata… il caffè “Yolki-palki”, via Sheikh Shamil, “Piazza Azneft”, di nuovo alla mia destra il Mar Caspio azzurro, alla mia sinistra “Le quattro stagioni”…
Ancora alla mia sinistra resta la “Torre della Fanciulla”… nel suo grembo le ferite degli anni; la chiesa del Santo Apostolo Bartolomeo, in lontananza; all’incrocio tra via Pervomayski e Karqanov, la sinagoga degli ebrei, proprio accanto la moschea di Kerbalai Abdullah, poco dopo, separatamente, la sinagoga degli ebrei di montagna…
Mentre questi pensieri mi attraversano, l’autobus gira verso il centro della città – mi separo da “Neftyannik”, la mia “dagli occhi azzurri” resta indietro…
“Dinamo” e “API” restano alla mia destra, “Dzerjinski”, “i 26”, la Biblioteca Nazionale cadono alla mia sinistra…
Alla mia destra resta il teatro della canzone di Rashid Behbudov… Alla sinistra, nel punto più vivo di via Nizami – proprio nel centro di Baku – la Chiesa di San Gregorio… alla mia destra – in via 28 Maggio (ex Telefonnaya) – si erge la chiesa luterana come un vero “Salvatore”…
Attraversiamo velocemente via 28 Maggio, giriamo a destra da Mirza Agha Aliyev, davanti al Conservatorio resta Uzeyir bey, di fronte alla Banca Nazionale resta il Grande Leader, rimasti dietro, a sinistra…
Davanti alla stazione metro 28 Maggio l’autobus si ferma un poco… Alla mia destra resta “AZI”, alla mia sinistra la “Stazione”… Chi sale, sale; chi scende, scende… Continuiamo il nostro cammino…
Da via Pushkin giriamo a destra; alla mia sinistra resta il grande Samad Vurgun, alla mia destra il luogo dell’“Hotel Baku”…
“Fermata! Numero 10! Fermata!” Come se l’autista avesse sentito la mia voce, aumenta la velocità…
Torniamo di nuovo a “Neftyannik”… Pushkin resta alla mia sinistra, “Domsovet” alla mia destra…
Arriviamo al porto marittimo e giriamo a sinistra, il Mar Caspio azzurro resta alla mia destra… In lontananza, nel grembo del mare, si lava il Sole! L’occhio azzurro del mio Mar Caspio si è trasformato in un bacino di sangue!
Arriviamo al Parco della Vittoria e giriamo a sinistra, l’Arco della Vittoria resta alla mia destra, dietro…
Andiamo dritti, sempre dritti… Dal luogo del ponte Gagarin – passiamo per via Afiyaddin Jalilov…
Il reparto maternità resta a destra, l’ospedale dei petrolieri alla mia sinistra…
Il mio antenato Shah Khatai resta alla mia sinistra, il tribunale della giustizia alla mia destra…
Procediamo dritti lungo il viale Khojaly… Alla mia sinistra la metro Khatai, alla mia destra il tempio dei chimici; Mendeleev, Mammadaliyev – c’è una somiglianza…
Andiamo dritti, dritti… Dietro, a sinistra; la statua della donna che offre il suo bambino a Dio, gridando, resta indietro…
Ancora verso il Caspio… Il Sole rosso vivo arrossisce all’orizzonte… Il petto della notte si squarcia… Le braccia del bagliore rosso si distendono nel grembo della notte, il cielo assume un colore strano – una miscela di blu e rosso…
Voglio vedere il cielo più da vicino: “Fermati, fermati!” – dico all’autista… Con la scusa della fermata non vuole fermarsi…
Mi avvicino alla porta, porto la mano alla bocca, fingo di avere la nausea… L’autista ferma subito l’autobus.
Scendo e salgo subito sull’“11”… La mia anima cammina verso il mare…
Il cielo è limpido, l’aria leggermente gelida… La brezza dell’alba soffia dal mare sul mio volto.
Alla mia sinistra, proprio davanti, molto vicino, una stella luminosa cattura il mio sguardo… Vado verso il mare e arrivo proprio accanto.
È un edificio strano; una colonna si slancia verso il cielo… In cima brilla come una stella il “simbolo della vita”…
Ha preso colore dal Sole; né rosso, né rosa, né arancione… Il suo colore è molto strano, proprio come il mondo stesso…
Vado verso il mare, sulla mia strada siede una vecchia donna, avrà ottant’anni, mal vestita… Davanti a lei 3-4 limoni gialli, 5-6 mazzi di prezzemolo…
— Che edificio è questo, signora? – chiedo alla vecchia. Nel chiarore dell’alba si illumina anche il suo volto…
— Non sono io la signora, ecco, è quella! – dice — — È la Chiesa dell’Immacolata Concezione della Beata Vergine Maria…
Aşıq Ələsgərin nəvəsi İslam Ələsgər (22 iyun 1925. Ağkilsə – 6 oktyabr 2014. Göygöl rayonu)
İslam Ələsgər filologiya elmləri namizədi, Ələsgərşünas alim olmuşdur.
22 iyun 1925-ci ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olub. 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. Diplom işi “Aşıq Ələsgər ədəbi irsinin öyrənilməsi” olmuşdur.
1941-ci ildən Basarkeçər rayonunun Zod kənd orta məktəbində 48 il müəllim, direktor işləmişdir. Doğma Ağkilsə kəndində dörd il kolxoz sədri də işləmişdir.
Göyçə aşıqlarının və şairlərinin şeirlərini toplamış, 1956-cı ildən başlayaraq Aşıq Ələsgərin əsərlərini dəfələrlə çap etdirmiş və haqqında məqalələr yazmışdır.
1973-cü ildə “Aşıq Ələsgər və XIX əsr Göyçə aşıqları” adlı namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
1997-ci ildə Azərbaycan Respublikası prezidenti cənab Heydər Əliyevin “Aşıq Ələsgərin 175 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” sərəncamına əsasən “Haqq aşığı Ələsgər” monoqrafiyasını yazmışdır.
6 oktyabr 2014-cü ildə Göygöl rayonunda vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.
İslam Ələsgər Aşıq Ələsgərin nəvəsi, Aşıq Talıbın oğludur. Müğənni Talıb Talenin isə babasıdır. İslam Ələsgərin 12 övladı var: Ələsgər, Pakizər, Firdovsi, Firuzə, Mehriban, Nailə, Füzuli, Şamama, Nizami, Heyran, Xətai, Nəsimi.
Əsərləri “Aşıq Ələsgər və XIX əsr Göyçə aşıqları” (namizədlik dissertasiyası) Bakı-1971. “Ələsgər ocağı” Bakı. Yazıçı-1991. “Haqq aşığı Ələsgər” Bakı. Maarif-1999. 264 səh. şəkilli. 1500 tiraj. “Sazlı-sözlü Göyçə” Bakı, “Azərnəşr”, 1999. (kiril əlifbası ilə) “Sazlı-sözlü Göyçə” / tərt. İ. Ələsgər ; red. Dilsuz. – Bakı : Çinar-Çap, 2002. – 184 s. – 700 tiraj. “Sazlı-sözlü Göyçə” (II kitab). Bakı, “Elm və təhsil”, 2018, 368 səh.
Məqalələri Bir rəvayət haqqında. “Ədəbiyyat incəsənət” qəzeti. 17 iyun 1972-ci il. № 25 Aşığın yuxusu. “Ədəbiyyat” qəzeti. 5 iyun 1992-ci il. Belə də saxtakarlıq olarmı? “Respublika” qəzeti. 1 və 8 may 1996-cı il. Dəyirmançı aşıq. “Ədəbiyyat” qəzeti. 7 iyun 1996-cı il. Susa bilmədim. “Ədəbiyyat” qəzeti. 9 və 16 avqust 1996-cı il.
Milli Kitabxanada Xalq yazıçısı, akademik Kamal Abdullanın “Gizli “Dədə Qorqud” yeni mənalar axtarışında” kitabının müzakirəsi və təqdimat mərasimi keçirilib
22 aprel 2026-cı il tarixində Milli Kitabxanada Xalq yazıçısı, Əməkdar elm xadimi, akademik Kamal Abdullanın yeni nəşr olunan “Gizli “Dədə Qorqud” yeni mənalar axtarışında” kitabının müzakirəsi və təqdimat mərasimi keçirilib.
Milli Kitabxananın direktoru professor Kərim Tahirov tədbir iştirakçılarını salamlayıb, akademik Kamal Abdullanın Azərbaycan filologiyasının, əsasən də qorqudşünaslığın, mətn dilçiliyinin hərtərəfli öyrənilməsi və inkişafındakı mühüm xidmətlərindən, Azərbaycan xalqının dünyaya bəxş etdiyi ən nadir incilərdən olan “Kitabi-Dədə Qorqud” eposunun görkəmli yazıçı, alim Kamal Abdullanın istər bədii, istərsə də elmi yaradıcılığında tutduğu mühüm yerdən danışıb, müzakirə və təqdimatı keçirilən kitabın Azərbaycan Yazıçılar Birliyi tərəfindən Azərbaycanın Elm, texnologiya, memarlıq, mədəniyyət və ədəbiyyat üzrə Dövlət Mükafatları Komissiyasına bu ilin ədəbiyyat sahəsində dövlət mükafatına təqdim edildiyini diqqətə çatdırıb.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanını Azərbaycan xalqının “ana kitabı” və milli kimlik rəmzi kimi dəyərləndirərək, onun öyrənilməsi və təbliğinə böyük önəm verdiyini vurğulayan direktor kitabın 1991-ci ildə ilk dəfə Bakıda, 1994-cü ildə Türkiyənin Bursa va İstanbul şəhərlərində ayrı-ayrı tərcümələrdə türkcə nəșr edildiyini, 1999-cu ildə əlavələr edilmiş və təkmilləşdirilmiş yeni nəşrinin “Sirriçində dastan va yaxud gizli Dədə Qorqud-2” adı ilə, 2009-cu ildə isə yenidən işlənmiş və təkmilləşdirilmiş nəșrinin rus dilində çap olunduğunu, yeni bölmələrin əlavə olunduğu “Mifdən Yazıya va yaxud Gizli Dədə Qorqud” adlı tədqiqatın yenə də 2009-cu ildə Bakıda işıq üzü gördüyünü vurğulayaraq hazırda təqdim edilən kitabın bütün əvvəlki nəşrlərin labüd ümumiləşdirici variantı olmaqla yanaşı, bir sıra yeni fəsillər, bölmələr, əlavələrlə təkmilləşdirildiyini, əsər vasitəsilə oxucunun “Kitabi-Dədə Qorqud” mətninin dərin və gizli qatlarına nüfuz etmək, bu qatlardakı mənaların aşkar qata təsir və əlaqəsini müşahidə etmək imkanına malik olduğunu diqqətə çatdırıb.
Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı akademik Kamal Abdullanı böyük alim, böyük yazıçı adlandıraraq kitabı sanballı tədqiqat əsəri hesab etdiyini, kitabda dünya mifologiyası ilə müqayisələrin çox dərin elmi, bir az da poetik şəkildə təhlil edildiyini söyləyərək bu kitaba Dövlət mükafatının verilməsini bütövlükdə Dədə Qorqud adına, dastanına, Dədə Qorqud aliliyinə veriləcəyini bildirib.
Xalq yazıçısı, Dövlət mükafatı laureatı Elmira Axundova əsəri böyük qazax yazıçısı Oljas Süleymenovun “Az-Ya” əsəri ilə müqayisə edərək bu iki dahiyanə yazılmış əsərlər arasında paralellər aparmış akademik Kamal Abdullanın Dədə Qorqud mövzusuna sadiqliyindən danışıb, onun böyük ədəbi ənənələrin daşıyıcısı kimi dövlət mükafatına tam layiq olduğunu bildirib.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat siyasəti şöbəsinin müdiri Vasif Qurbanzadə nazirliyin dil və ədəbiyyat sahəsində olan bütün mütərəqqi addımları dəstəklədiyini diqqətə çatdıraraq akademik Kamal Abdullanın “Gizli “Dədə Qorqud” yeni mənalar axtarışında” kitabının Dövlət mükafatına təqdim olunmasını alqışladığını diqqətə çatdırıb.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi, şair, tərcüməçi Səlim Babullaoğlu Kamal Abdullanı unikal və ensiklopedik zəkaya malik alim və yazıçı adlandırıb, onun “Gizli “Dədə Qorqud” yeni mənalar axtarışında” kitabından qaynaqlanan həm bədii, həm də elmi yaradıcılığı haqqında danışıb.
Milli Məclisin üzvü, yazıçı Aqil Abbas Kamal Abdullanın Azərbaycanda Dədə Qorqud araşdırmalarının ən ciddi müəllifi sayıldığını söyləyib, təqdim edilən əsərin dövlət mükafatına tamamilə layiq olduğunu vurğulayıb.
Xalq şairi Vahid Əziz Kamal Abdullanın yaradıcılığında Azərbaycan ədəbi varlığının mükəmməl təhlil edildiyini, bu fundamental tədqiqatın müxtəlif rakurslardan öyrənilməsinin vacibliyini bildirib, kitabın Dövlət mükafatına tamamilə layiq olduğunu xüsusilə qeyd edib.
Akademik Muxtar Kazımoğlu-İmanov Kamal Abdullanın hələ gənc yaşlarından Dədə Qorqud mövzusu ilə Musa Adilovun rəhbərliyi ilə məşğul olduğunu qeyd edib, “Kitabi-dədə Qorqud” dastanının poetikasına giriş”, “Azərbaycançılıq və “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı”, “Kitabi-Dədə Qorqud”da semantik sayrışmalar. Mifolinqvistika” kitabları, “Beyrəyin taleyi” dramı və digər əsərlərinin adlarını çəkib, onun Azərbaycan postmodernizminin banisi hesab edildiyini, ən müasir və ən arxaik mədəniyyət sirlərinə baş vuran yazıçı olduğunu vurğulayıb. Natiq alim və yazıçının əsərləri ilə Dədə Qorqudun fəlsəfəsini açdığını, Azərbaycan və yunan mifologiyalarını müqayisəli tədqiq və təhlil etdiyini, aparılan müqayisələrin oğuzların ana kitabının dünya mədəniyyət inciləri sırasında necə bir mötəbər yer tutduğunu ortaya qoyduğunu qeyd edib və kitabın Dövlət mükafatına layiq olduğunu söyləyib.
Tədbirin davamında Mətbuat Şurasının sədri Rəşad Məcid, ADPU-nin Filologiya fakültəsinin dekanı, dos. Könül Həsənova, ADPU-nin professoru Təyyar Cavadov, ADPU Türkoloji Mərkəzin Türk ədəbiyyatı bölməsinin müdiri prof. Elman Quliyev, ADU-nin prorektoru prof. Həmidə Əliyeva akademik Kamal Abdullanın fundamental düşüncə sərgilədiyi çoxsaylı sanballı əsərləri haqqında, həmçinin müzakirə və təqdimatı keçirilən kitabın orijinallığı barədə danışaraq həmin əsərin Dövlət mükafatı almağa ən layiqli əsər olduğunu bildiriblər. Fotolar:
Bəzən insan dayanıb geriyə boylananda anlayır ki, ömür sadəcə yaşanan illərin cəmi deyil — o, duyğuların, seçimlərin, yol ayrıcılarında verilmiş qərarların və ən əsası, ürəyin səsini dinləyərək atılmış addımların bütöv bir harmoniyasıdır. Hər bir il, hər bir gün bu harmoniyanın bir akkordudur.
Bu gün – ad günümdə – ötən ömrün akkordlarını nəzərdən keçirərkən, həyatımın böyük bir hissəsinin sözlə, fikirlə, düşüncə ilə bağlı olduğunu daha aydın hiss edirəm. Ömrümün yarıdan çoxu jurnalistikaya, tərcüməçiliyə, yazıçı-publisist kimi fəaliyyətə həsr olunub. Bu yol bəzən çətin, bəzən keşməkeşli olsa da, hər zaman mənim üçün mənalı və dəyərli olub.
İxtisasca rus dili müəlliməsi kimi ali təhsil alsam da, taleyin məni yönəltdiyi yol fərqli oldu. Müəllimlik fəaliyyətim qısa sürdü, lakin sözə olan sevgim, fikri ifadə etmək ehtiyacı məni başqa bir istiqamətə apardı. Mən qələmlə danışmağı, düşüncələri kağıza köçürməyi seçdim. Bu seçim isə həyatımın əsas məzmununa çevrildi.
Jurnalistika mənə cəmiyyətin nəbzini duymağı öyrətdi. Tərcüməçilik müxtəlif dünyalar arasında körpü salmaq imkanı verdi. Publisistika isə düşüncələrimi daha geniş müstəvidə ifadə etməyə şərait yaratdı. Hər bir sahə mənim ömrümün bir parçasına çevrildi, bir-birini tamamladı və mənim kimliyimi formalaşdırdı.
Bu gün geriyə baxanda nə peşmanlıq hiss edirəm, nə də yarımçıq qalmışlıq. Çünki seçdiyim yol mənim yolum idi. Hər akkord öz yerində səsləndi, hər səs öz mənasını tapdı. Bəlkə də həyatın ən böyük uğuru elə budur – öz səsini tapmaq və onu qorumaq.
İllər ötür, zaman dəyişir, amma insanın içindəki söz ehtiyacı dəyişmir. Mən də bu ehtiyacla yaşamağa davam edirəm. Çünki bilirəm ki, yazmaq sadəcə peşə deyil — bu, həm də yaşamaq tərzidir.
Bu gün yeni bir ilin astanasında dayanarkən, gələcəyə də eyni inamla baxıram. Hələ yazılacaq sözlər, deyilməmiş fikirlər, bölüşüləcək duyğular var. Ömrün akkordları hələ tamamlanmayıb — bu musiqi davam edir.
Və mən bu musiqinin bir parçası olmaqdan məmnunam.
“Ədibin Evi”nin təşkil etdiyi Mir Cəlal adına V Hekayə Müsabiqəsi yekunlaşdı – Təbrik
“Ədibin Evi”nin təşkil etdiyi Mir Cəlal adına V Hekayə Müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb. Onlar müsabiqəyə 258 əsər təqdim edən 211 müəllifin arasından seçiliblər.
3-cü yerə Turan Uğurun “Əbabil Quşu”, Həmid Piriyevin “Müjdə”, Xatirə Nurgülün “Bilalın Qayıdışı” hekayələri,
2-ci yerə Elnur Məmmədlinin “Kəkələmə”, Ömər Xəyyamın “10410-cu gün” hekayələri layiq görülüb.
1-ci yeri isə Sərvanə Dağtumasın “Körpənin intiharı” kiçik hekayəsi qazanıb.
Qalibləri təbrik edən münsiflər heyətinin üzvləri xalq yaradıcılığı ilə klassik bədii üslubun qabaqcıl təcrübələrini ədəbiyyatımızın hekayəçilik ənənələrinə gətirən Mir Cəlalın irsinin gənc yazıçılar tərəfindən davam etdirildiyini təqdirəlayiq hesab ediblər.
Qalib hekayələr geniş oxucu kütləsinə “Azərbaycan” jurnalının növbəti sayında təqdim ediləcək.
… Önun haqqında bir dəfə sovet dövründə respublika mətbuatına yazı hazırlamışdım. Lakin həmin məqaləni Bakıdan gələn jurnalist qız öz imzası ilə vermişdi. Yazını sovet dövrünün tələblərinə uyğun hazırladığımdan ürəyimcə alınmamışdı. Bu səbəbdən də məqaləmin altında başqasının imzasını görəndə o qədər də narahat olmadım. Əsas bu idi ki, yazı dərc olunmuşdu… Vəsiləni redaksiyamıza qədəm qoyduğu gündən tanıyırdım. O vaxtdan bütün keşməkeşli ömrünün şahidi olmuşdum. Özünəməxsus yaradıcılıq tərzi, bənzərsiz xarakteri, uğursuz taleyi ilə heç kəslə müqayisə edilməyəcək bir jurnalist idi. Sabirabad rayonunda çıxan “Muğan” (indiki “Suqovuşan”) qəzetində ədəbi işçi kimi işə başladığım ilin isti yay günlərinin birində redaksiyamıza təyinatla bir jurnalist qız gəldi. Sanki kollektivimizə xəfif bir meh əsdi, ab-havası dəyişdi…O, özü ilə aramıza incəlik, təravət gətirdi…Analıq məzuniyyətinə çıxmış məktublar şöbəsi müdirinin yerinə işə götürüldü. Yadımdadr, ilk dəfə redaksiyaya daxil olan məktublardan yarımsəhifə hazırlamışdı. Oxuyan kimi hiss edirdin ki, bunlar fərqli, özünəməxsus tərzi olan bir qələm sahibinin məhsuludur. Qəzetimizin səhifələrinə təzə imza, təzə nəfəs gəlmişdi… Həmin günlər kollektivimizə ağır itki üz verdi məzuniyyətdə olan redaktor müavini Ərəstun Əliyev vəfat etdi. O müavin ki, Vəsilə hələ tələbə ikən qəzetə təcrübə keçməyə gələndə onun ilk qələm məhsulunu qiymətləndirərək demişdi:”Bu qız güclü jurnalist olacaq”.(Yeri gəlmişkən deyim ki, Vəsilə Usubova “Muğan” qəzeti redaksiyasında 16 il işlədi) O, görkəmi, duruşu ilə də Sabirabadda sensasiya yaratmışdı. Oğlanlar ona vurulur, qadınlar, qızlar isə qibtə edirdilər. Özü isə çox şeyə biganə idi. Bütün fikrini-zikrini yazı-pozuya vermişdi. Özünü tez tanıtdı. Oxucular etiraf edirdilər ki, “Muğan” qəzetini əlimizə alan kimi Vəsilənin adını axtarırıq… Onu əhatə edən mühitdəki nöqsanları görür, etiraz səsini ucaldırdı. Təbii ki, bu ona asan başa gəlmirdi. Çətinliklər həmişə yol yoldaşı olurdu. Fikir despotları addımbaşı ona əngəl olurdular. O isə həqiqəti deməkdən çəkinmir, düşündüklərini, gördüklərini yazmağı bacarırdı. Yazılarında mətləbləri o dövrün tələblərinə uyğun olaraq sətiraltı ifadələrlə verirdi… …Bir otaqda otururduq. Çoxlarına laqeyd, soyuqqanlı görünsə də, təpədən dırnağadək həyat eşqi ilə dolu bir qız idi. Bir də görürdüm, başını stolun üstünə qoyub ağlayır. Bilirdim ki, Bakının, tələbə dostlarının xiffətini eləyir. Bu halı tez də keçib gedirdi. Yenə də danışıb-gülür, ordan-burdan söhbət edirdi… Onunla rayonun tarlalarını, zəmilərini, fermalarını çox gəzmişik. Hər addımbaşı jurnalist ləyaqətinin, qadınlıq məlahətinin, əsl-nəcabətliyinin şahidi olmuşam. Sağ ayağını maşının pilləkəninə qoyub dizinin üstündə bloknota qeydlər edən şalvarlı, xurmayı saçlı jurnalist qız…Vəsilə mənim yaddaşıma elə beləcə də həkk olunub. O, anadan xanım-xatın doğulmuşdu və bütün ömrü boyu hər addımbaşı bunu sübut etdi. Bir məsələni xüsusi qeyd etmək istəyirəm. İndi qız-gəlinlərimizin çoxunun şalvar geyinməsi adi hal almışdır. Ancaq 36 il bundan əvvəl, həm də rayon yerində şalvar geyinmək hər qızın hünəri deyildi. Saxta qeyrət sahibləri hərəkətə gəlmişdilər. Heç kəs onu inadından döndərə bilmədi. O zaman hətta rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi də işə qarışdı. Faydası olmadı…Ümumiyyətlə, heç bir rəhbər onu öz “idarəetmə maşını”nın “vintciyi” edə bilmədi. Arabir hekayələr yazırdı. “Utancaq” hekayəsini 34 il bundan əvvəl qəzetdə dərc etdirmişdi. Sonralar nədənsə bədii yazılarını üzə çıxarmadı… O, gözəl övlad, qayğıkeş bacıydı. Bizdə işləməyə başlayanda atasını işdən çıxarmışdılar. Ortancıl qardaşı maşın qəzasına düşdüyünə görə dustaq idi. Qalanları tələbə, əsgər, məktəbli idilər. Qardaşının dustaq olmasını addımbaşı Vəsiləyə əngəl edirdilər. Bunu bəhanə edərək onu patriya sıralarına qəbul olunmağa qoymadılar. Hiss olunurdu ki, maddi cəhətdən çətinlik çəkirlər. Ancaq heç kəs onun heç bir zaman tamahkarlıq etdiyini, kiməsə əyildiyini görmədi. Onu döndərmək, onu satın almaq mümkün deyildi. Bu sizə asan gəlməsin. Yaxşı geyinmək, bər-bəzək qız-gəlinlərin ən zəif yeridi. Əslində Vəsilənin belə şeylərə ehtiyacı yox idi. Yaradan heç nəyini ondan əsirgəməmişdi… 7 il kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri işlədi. Sonra məsul katib oldu. Stavropol diyarı İpatovo rayonu əməkçilərinin təşəbbüsünə qoşulan sabirabadlıların iş-gücünü işıqlandırmaq məqsədilə qəzetimiz həftədə 5 dəfə çıxırdı. Bunun nə qədər çətin iş olduğunu yalnız rayon qəzetində işləyənlər bilir. Qəzet materiallarının 70-80 faizi kənd təsərrüfatından olurdu. Bunların da yarıdan çoxunu Vəsilə hazırlayırdı… Xalqımızın düçar olduğu Qarabağ bəlası onun da yuxularını ərşə çəkmişdi. Bir-birinin ardınca vətəndaş qeyrətinə bələnmiş yazılar yazırdı. 20 Yanvar hadisələri haqqında ilk yazını da qəzetimizdə o yazıb. Sabirabadlı ilk şəhid, ilk Milli Qəhrəman haqqında məqalələr hazırlayıb. Qarabağ döyüşlərində şəhid olmuş iyirmidən artıq sabirabadlı gəncin ömür yoluna qələmi ilə işıq salıb. O, soyuqqanlı yaza bilmirdi. Oxucu hər sətirdə vətəndaş qeyrətini, jurnalist etirazını, qəzəb və nifrətini görürdü. Bu sətirlərin arxasında Vəsilə sanki saçlarını yolur, torpağının, millətinin igid oğullarına gah ağı deyir, gah da həzin-həzin layla çalırdı…İlk vaxtlar Qarabağ hadisələrindən yazan jurnalistlərə də pis baxır, onları da ekstremistlərin, vandalistlərin siyahısına salırdılar. Onu belə şeylər narahat eləmirdi… …Vəsilə yazırdı. İdarədəki otağında, birotaqlı mənzilinin küncündə, mətbəxində. Bəzən dizinin üstündə, bəzən də sinəsi üstə uzanıb yazırdı. Mənzil almaq istəyənlərə, ev təmir etdirmək, su, işıq çəkdirmək arzusunda olanlara, haqqı tapdalananlara kömək edirdi. Hamını dinləyir, risklə müdafiə edir, can yandırırdı. Özü, öz ailəsi yaddan çıxmışdı… Tək idi, köməksiz idi. Otağındakı şkafda həmişə adyal saxlayırdı. İşi çox olanda, növbətçi qalanda stulları yan-yana düzüb uşaqlarını bunun üstündə yatızdırır, adyalla örtürdü… İki uşağı, bir bacısı ilə təkotaqlı, şəraitsiz mənzildə yaşayırdı. Onu, ailəsini tanıyanlar, yazılarını oxuyanlar yaşadığı mənzili görəndə təəccüblənirdilər. Təkcə özü ruhdan düşmürdü. Özünə baxan qadın idi. Həmişə şux, ətirli, təmiz geyimdə olurdu. “Məsələ harada yaşamaqdan asılı deyil, necə yaşamaqdan asılıdır, mənim evim gözəlliklər məskənidir”,-deyirdi. Bir müddət rayon qəzetindən ayrılmışdım. Mərkəzi qəzetdə bölgə müxbiri işləyirdim. Geri qayıdanda Vəsiləni görmədim. İşdən çıxmışdı. Mənimçün redaksiya suyu sovulmuş dəyirmana dönmüşdü. Hər addımda onun yeri görünürdü. Onu rayon İcra Hakimiyyətində işə götürmüşdülər. …1998-ci ilin isti yay günlərində hamımızı donduran müdhiş hadisə baş verdi. Həmin qaynar avqust günlərində göydən od ələnəndə Vəsilənin başına qar yağırdı. Gözünün ilk ovu, 4 yaşından atasız böyütdüyü oğlu 18 yaşına 2 gün qalmış faciəli şəkildə dünyasını dəyişdi. Rayonda iki oğlanın biriydi, bəlkə də birincisiydi İlham. Antik heykəllərə, əfsanəvi Herkulesə bənzəyirdi… Ömrünün ən ağır günündə də Vəsilə öz xanımlığı ilə hamını heyran qoydu… Bir dəfə İlhamdan söz düşəndə mənə demişdi: -O, mənim hər şeyimdi. Evimin yeganə kişisi, gözümün işığı, dizimin taqətiydi. Bütün arzularım onunla bağlıydı. Özündən çox o, mənə bənzəyirdi. Romantik, macərapərəst idi. Nağılları çox sevirdi. Uşaqlığında anam bildiyi bütün nağılları ona danışıb qurtarmışdı. Xalaları çarəsizlikdən özlərindən nağıl düzəldib ona danışırdılar. Bir dəfə də nağıl istəyəndə dedim ki, mən sənə uzun bir nağıl danışacağam.. Öz həyatımı ona danışmağa hazırlaşırdım. Arzulayırdım ki, onu özümə dost böyüdüm. Heç kimə-atama, qardaşlarıma, ərimə deyə bilmədiklərim dərdlərimi ona deyim. Fələk bu arzumu da ürəyimdə qoydu. Bəndələrin haqsızlığı, qədirbilməzliyi məni qırmırdı, əksinə, bir az da qürurlu edirdi. Amma Tanrının əməyimi zaya verməsi əl-ayağımı yerdən üzdü. Ananın gözü baxa-baxa balanın can verməsi…Dünyaya gələndə ilk çığırtısını eşitdiyin məxluqun son nəfəsini, ürəyinin son döyüntüsünü görmək…Dünyanın bütün işıqları söndü o gün. Hər şeyin rəngi soldu, dadı qaçdı. O sağ olanda nağıl kimi şirin bir ömür yaşayırdım. Həyatın qayğı və ehtiyaclarına belə zövq mənbəyi kimi yanaşırdım. Onun bir cüt corabını yumaq mənimçün bəxtəvərlik idi. İlham getdi, bütün şirin nağılların yerini acı həqiqətlər tutdu…İndi mən ona bir nağıl borcluyam. Bu nağıl Özüm və Oğlum haqqındadı… Həmin gün heç zaman stuldan belə ağır qalxmamışdım. Ürəyimdə heç belə ağrı aparmamışdım. Bir dəfə Vəsilənin özünə demişəm bu sözləri. Demişəm ki, mən qadın tayfasına çox hörmət bəsləyən adamam. Səni isə heç kəslə müqayisə etmərəm. O gün yolboyu heç kəslə müqayisə etmədiyim xanımın gilələrində yaş qaynayan gözləri, titrəyən səsi gözlərimdən getmirdi. İstedadlı jurnalist, çoxlarından daha artıq səadətə layiq olub ona qovuşmayan həsrətli qadın. Sinəsi dağlı ana… Fikirləşirdim ki, Allahım, bu zərif məxluqun ömrü üçün bu qədər acılar həddindən artıq deyilmi? Və…Görəsən Vəsilə bütün bunlara necə dözür?.. Son dəfə onunla küçədə rastlaşdım. Sınıxmışdı. Taqəti yox idi. Ağrıyırdı. Özünü çox narahat hiss edirdi. Səsi də bir qədər tutulmuşdu. Amansız xəstəlik onu qəflətən yaxalamışdı. Deyirdi ki, boğazımdan su belə keçmir. Ona məsləhət gördüm ki, özünü həkimə göstərsin. … Nə biləydim ki, bu Vəsilə ilə son görüşümmüş. Sonra Bakıya özünü həkimə göstərməyə getdi. Bir müddət orada bacısıgildə qaldı. Kollektivimiz tez-tez onunla telefon əlaqəsi saxlayırdı. Hiss edirdik ki, telefonla danışanda belə əziyyət çəkir. Sonradan bizə dedilər ki, onu doğma kəndlərinə aparıblar. Redaksiyamızın kollektivi ona dəyməyə hazırlaşırdı ki, qəfil ölüm xəbərini eşitdik. 2015-ci il aprelin 23-də haqq dünyasına qovuşdu. Vəsilə Usubova 1951-ci ildə Sabirabad rayonunun Kolanı kəndində (indi həmin kənd Hacıqabulun ərazisinə daxildir) anadan olmuşdur. O, kəndin ilk qadın jurnalisti idi. Vəsilə yazıb-yaratmaqdan doymurdu . Müxtəlif qəzet və jurnallarda tez-trz maraqlı publisistik yazıları dərc olunurdu .”Ədalət” qəzeti ilə daha sıx əməkdaşlıq edirdi. Qəzetin köşə yazarı idi. Beynəlxalq dərgilərdə də onun yazıları çap edilir, oxucu rəğbəti qazanır, mükafatlara layiq görülürdü. Vəsilə eyni zamanda xarici dillərdən bədii tərcümələr etmişdi. Çox istəyirdi ki, kitablarını nəşr etdirsin və redaktoru da mən olum. …Sözsüz ki, bir yazıda onun haqqında geniş danışmaq mümkün deyil. Həm də onun həyat və yaradıcılığı haqqında qəzet və jurnallarda, xarici ölkə mətbuatında dəfələrlə müxtəlif yazılarla çıxış etmişəm. Yüksək mədəniyyətə malik olan, gözəl keyfiyyətləri ilə seçilən, insani ürəklərdə yaşayan peşəkar yurnalist, yazıçı-publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Vəsilə xanım bizlərə əlvida dedi. Özü ilə neçə-neçə arzuları, istəkləri apardı. İnsanların Vəsilə xanıma qarşı olan hörmət və məhəbbətini onun dəfnində bir daha hiss etdik. Onun dəfninə gələnlərin ucu-bucağı görünmürdü. Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini Həsən Həsənov başda olmaqla aparatın məsul işçiləri, redaksiyamızın kollektivi, icra nümayəndələri, bələdiyyə sədrləri, idarə, müəssisə rəhbərləri, kənd sakinləri dəfndə iştirak edirdilər. Vəsilə Usubova cismən aramızda olmasa da bir təskinliyimiz var: Ondan qalan və heç zaman unudulmayacaq xoş xatirələr…Allah rəhmət eləsin, qəbri nurla dolsun!
14 février 2026, capitale de l’Azerbaïdjan, ville de Bakou.
Très tôt le matin, depuis près des « Tours de Flamme », je suis monté dans le bus « numéro 10 »…
À ma droite, le messager du monde ; la « Tour de Télévision », à ma gauche, les « Tours de Flamme »…
À mesure que nous descendons, à ma droite : l’« Allée des Martyrs », la mosquée, le funiculaire, la maison du héros Ziya Bünyadov, le « Téléthéâtre »…
Puis, un chemin pierreux et irrégulier… le café « Yolki-palki », la rue Cheikh Shamil, la « place Azneft », de nouveau à ma droite la mer Caspienne bleue, à ma gauche « Les Quatre Saisons »…
Encore à ma gauche se trouve la « Tour de la Vierge »… En son sein, la blessure des années ; l’église du saint apôtre Barthélemy, au loin ; à l’intersection des rues Pervimayski et Karganov, la synagogue juive, juste à côté la mosquée de Kerbalayi Abdullah, un peu plus loin, une autre synagogue des Juifs des montagnes…
Pendant que tout cela traverse mon esprit, le bus tourne vers le centre-ville — je me sépare de « Neftyannik », mon « aux yeux bleus » reste derrière…
« Dinamo » et « API » restent à ma droite, « Dzerjinski », « 26 commissaires », la Bibliothèque nationale restent à ma gauche…
Le théâtre de chansons de Rashid Behbudov reste à ma droite… À gauche, au point le plus animé de la rue Nizami — en plein centre de Bakou — l’église Saint-Grégoire…
À ma droite — dans la rue du 28 Mai (ancienne Telefonnaya) — l’église luthérienne s’élève comme un véritable « Sauveur »…
Nous traversons rapidement la rue du 28 Mai, tournons à droite depuis Mirza Agha Aliyev, en face du Conservatoire reste Uzeyir bey, devant la Banque nationale, le Grand Leader reste derrière à gauche…
Le bus s’arrête un instant devant le métro 28 Mai… À ma droite « AZI », à ma gauche la « Gare »… Montent ceux qui montent, descendent ceux qui descendent… Nous continuons notre route…
Nous tournons à droite depuis la rue Pouchkine ; à ma gauche reste le grand Samad Vurgun, à ma droite, l’emplacement de l’« Hôtel Bakou »…
Avance, « numéro 10 » ! Avance ! Comme si le conducteur avait entendu ma voix, il accélère…
Nous ressortons de nouveau vers « Neftyannik »… Pouchkine reste à ma gauche, « Domsovet » à ma droite…
En arrivant au « Port Maritime », nous tournons à gauche, la mer Caspienne bleue reste à ma droite… Au loin, dans le sein de la mer, le Soleil se baigne. L’œil bleu de ma Caspienne est devenu rouge comme le sang !
En arrivant au Parc de la Victoire, nous tournons à gauche, l’arc de la Victoire reste à droite, derrière…
Nous continuons tout droit, tout droit… Depuis l’endroit du pont Gagarine — nous passons par la rue Afiyaddin Jalilov…
La « maternité » reste à droite, l’hôpital des pétroliers à ma gauche…
Mon ancêtre, le shah Jataï, reste à ma gauche, le tribunal à ma droite…
Nous avançons tout droit sur l’avenue Joyalı… À ma gauche le métro Jataï, à ma droite le temple des chimistes ; Mendeleïev, Məmmədəliyev — il y a une similitude…
Nous continuons tout droit, tout droit… À gauche, en arrière ; reste la statue de la femme qui offre son enfant à Dieu, qui implore…
De nouveau, nous allons vers la Caspienne… Le rouge intense du Soleil embrase l’horizon… La poitrine de la nuit se déchire…
Les bras de la lueur rouge s’étendent vers le sein de la nuit, le ciel prend une couleur étrange — un mélange de bleu et de rouge…
Je veux voir le ciel de plus près : — Arrête, arrête ! — dis-je au conducteur… Il ne veut pas s’arrêter, prétextant l’arrêt…
Je m’approche de la porte, porte la main à ma bouche, feins la nausée… Le conducteur arrête immédiatement le bus.
Aussitôt, je monte dans le « numéro 11 »… Mon âme marche vers la mer…
Le ciel est complètement dégagé, l’air légèrement frais… La brise de l’aube souffle de la mer vers mon visage.
À gauche, juste devant moi, très près, une étoile brillante attire mon attention…
Je vais vers la mer et j’arrive juste à côté. C’est un bâtiment étrange ; une colonne s’élève vers le ciel… À son sommet, comme une étoile, brille le « symbole de la vie »…
Il a pris la couleur du Soleil ; ni rouge, ni rose, ni orange… Sa couleur est très étrange, comme le monde lui-même…
Je continue à marcher vers la mer, sur mon chemin, une vieille femme est assise, elle doit avoir environ quatre-vingts ans, ses vêtements sont usés…
Devant elle, 3–4 citrons jaunes, 5–6 bouquets de persil…
— Quel est ce bâtiment, madame ? — demandé-je à la vieille…
Dans la pénombre de l’aube, elle aussi s’illumine… — Madame, ce n’est pas moi, c’est elle ! — dit celle à la barbe blanche — moi aussi je m’illumine…
— C’est l’Église de l’Immaculée Conception de la Sainte Vierge Marie… — que Dieu la bénisse…
