OKTYABRIN “ULDUZ”U – XAQANI ŞIRVANI -900 “Ulduz”un oktyabr sayı Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinə həsr olunub. AMEA-nın N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu, “Təhsil Nəşriyyat Poliqrafiya” MMC və dərginin birgə layihəsi kimi işıq üzü görən xüsusi nömrə böyük Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə açılır. Buraxılışda Xaqani Şirvani haqqında müxtəlif dövrlərdə qələmə alınmış yazılar yer alır. Bu sayda filologiya elmləri doktoru, professor Qafar Kəndli Herisçinin “Xaqani Şirvaninin həyatı”, AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəylinin “Böyük Azərbaycan şairi Xaqani Şirvani”, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, filologiya elmləri namizədi Məmmədağa Sulatnovun “Xaqani Şirvani və Yaxın Şərq ədəbiyyatı”, AMEA-nın müxbir üzvü Azadə Rüstəmin “Xaqani “Mən”i öz sənətində”, AMEA-nın müxbir üzvü Mahmud İsmayılovun “Həbsdə”, AMEA-nın müxbir üzvü Nüşabə Araslının “Nəvainin fəlsəfəsi qəsidələrində Xaqani təsiri”, filologiya elmləri doktoru, professor İmamverdi Həmidovun “Ərəb şairi Buhturinin “Şiniyyə” qəsidəsi ilə Xaqani Şirvaninin “Mədain xərabələri”nin müqayisəli öyrənilməsi”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Lalə Əlizadənin “Xaqani Şirvani lirikasının bədii siqləti”, filologiya elmləri doktoru, dosent Könül Hacıyevanın “Xaqani qəsidələrinin tərcüməsi zamanı yol verilən təhriflər haqqında”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elnarə Zeynalovanın “Xaqani Şirvaninin əsərlərində ərəb-islam mədəniyyətinə dair cəhətlər”, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gənclər Şurasının sədri, şair Fərid Hüseynin “Ağla ki, ağlayasan…”, Dilarə Adilgilin “Xaqani Şirvani yaradıcılığı müasirlik kontekstində” yazıları çap olunub. “Dərgidə kitab”da yaradıcılığından seçmələrlə Odur – “Xaqanı olmuşdur sözün xaqanı…”
Ömrün zirvəsində ucalan dostluq və ziyalılıq ehtiramı
Səftər Dadaşov — 65
Həyat adlandırdığımız bu uzun və dolanbaclı yolda minlərlə insanla qarşılaşırıq. Kimisi gəlib-keçici bir iz qoyur, kimisi isə sadəcə xatirəyə çevrilir. Lakin elə insanlar da var ki, onlar ömrümüzün ən etibarlı dayağına, varlığı ilə bizə güc verən uca bir dağa çevrilirlər. Xalq müdrikliyi nahaq yerə demir ki, əsl dost ya bir olar, ya iki; həqiqi dostların sayı əlin barmaqlarını keçməz. Bu baxımdan özümü bəxtiyar insan hesab edirəm ki, tale mənə Səftər Dadaşov kimi etibarlı, sadiq bir dost və qardaş bəxş edib. Bu ilin noyabr ayında ömrünün müdriklik zirvəsinə — 65 illik yubileyinə qədəm qoyan Səftər müəllim mənim üçün sadəcə bir tələbə yoldaşı deyil; o, zamanın və sınaqların dəyişə bilmədiyi böyük bir mənəvi dəyər, sarsılmaz bir mənəviyyat qalasıdır. Deyirlər, ən gözəl illər göz qırpımında keçən illərdir. Səftər müəllimlə ilk dəfə tanış olduğumuz 1983-cü ili xatırlayanda, sanki o unudulmaz günlər dünən olubmuş kimi gözlərim önündə canlanır. İllər bir-birini sürətlə əvəz etsə də, hər anını ehtiramla xatırladığım o tələbəlik illəri, gənclik xatirələri qəlbimdə silinmez izlər qoyub. Həyatın həm şirin, həm də acı günlərində, dərdləri və sevincləri mənimlə sonsuz bir səmimiyyətlə bölüşdüyü üçün ona hər zaman minnətdaram. İndi ötən hər ili, hər günü fərəhlə geridə qoyuruq; çünki əminəm ki, aramızdakı əsl dostluq bağları zaman keçdikcə daha da möhkəmlənir. Biz yaxşı gündə də, çətin sınaqlarda da yenə bir yerdə, çiyin-çiyinə addımlamağa davam edirik. Səftər İsmayıl oğlu Dadaşov 14 noyabr 1961-ci ildə Azərbaycanın ən füsunkar guşələrindən birində — Talış dağlarının ətəyində yerləşən, uca zirvələri və saf təbiəti ilə seçilən Yardımlı rayonunun Ərsilə kəndində, ziyalı bir qulluqçu ailəsində dünyaya göz açıb. Doğulduğu torpağın məğrurluğu, dağların vüqarı onun xarakterinə və mənəviyyatına dərindən sirayət edib. Elə bu sarsılmaz xarakterin, elmə və təhsilə olan tükənməz bağlılığın nəticəsidir ki, o, illər sonra doğma yurduna bir nur, bir işıq kimi geri dönmüşdür. Səftər müəllim hazırda doğulub boya-başa çatdığı Yardımlı rayonu Ərsilə kənd tam orta məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışır. O, bir Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi, gözəl insan, təcrübəli və qayğıkeş bir pedaqoq kimi gənc nəslin təlim-tərbiyəsində misilsiz xidmətlər göstərir. O, təkcə bir təhsil ocağının rəhbəri deyil, həm də doğma dilimizin incəliklərini gənclərə sevdirən, onların gələcək yolunu aydınladan bir mayak, elinin-obasının sevilən və böyük hörmət bəslənilən baş ziyalısıdır. Səftər müəllimin həyat fəlsəfəsini və insani keyfiyyətlərini bəlkə də ən gözəl ifadə edən bənzətmə göy üzündə bərq vuran ulduzlardır. O, ətrafına səssizcə nur çiləyən bir ulduz kimidir; hər zaman göz önündə olmasa da, varlığına sığındığın, hər an qəlbinin səninlə döyündüyünü bildiyin sadiq bir sirdaşdır. İnsan bəzən bu mürəkkəb həyatda özünü tənha və çarəsiz hiss edə bilər. Lakin belə anlarda sənə ürəyində böyük bir yer ayıran, kədərini də, sevincini də səninlə eyni səmimiyyətlə bölüşən bir dostunun varlığını bilmək ən böyük təsəllidir. Mənim çətin günlərimdə, taleyin ağır sınaqları ilə üz-üzə qaldığım anlarda Səftər bəy hər zaman fədakarlıqla yanımda oldu. Onun mənəvi dəstəyini hər an arxamda hiss etdim, qayğısını və səmimiyyətini ruhumda duydum. Böyük mütəfəkkirlər deyirlər ki, həqiqi dostluqdan məhrum bir ömür notsuz musiqi kimidir — ruhsuz və harmoniyasızdır. Bizim 1983-cü ildən başlayan və bu gün də eyni coşqu, eyni təmizliklə davam edən dostluğumuz, qardaşlığımız mənim həyatımın ən gözəl, ən həzin melodiyasıdır. Bu gün məsafələr bizi cismanən bir-birimizdən uzaq salsa da, bu coğrafi uzaqlıq ruhlarımızın yaxınlığına heç vaxt mane ola bilməyib. Çünki əsl dostluq məsafə tanımır, sərhəd bilmir. Bu xoşbəxt yubiley günündə onun yanında fiziki olaraq olub-olmayacağımı zaman göstərəcək. Lakin bir şeyi tam əminliklə və böyük fəxrlə deyə bilərəm: o, hər zaman mənim qəlbimdədir və mənim ürəyim onun ürəyi ilə həmahəng döyünür. İnsan yaşa dolduqca bəzən doğum günlərini sevməz, çünki illərin ötdüyünün, qocaldığının fərqinə varar. Lakin hər yaşın özünəməxsus bir gözəlliyi, ucalığı və müdrikliyi var. 65 yaş da məhz bu müdriklik zirvəsinə çatmanın ən gözəl məqamıdır. İnsan qəlbini daim gənc, gümrah və xoşbəxt saxlamağı bacararsa, heç bir təqvim, heç bir rəqəm onu qocalda bilməz. Səftər müəllim də daxilən hər zaman gənc qalan, tükənməz enerjisi və ziyalılığı ilə ətrafına nur saçan bir şəxsiyyətdir. Onun geridə qoyduğu illər sadəcə təqvim vərəqləri deyil; onlar şərəflə yaşanmış bir ömrün, qazanılmış sarsılmaz nüfuzun və cəmiyyətə bəxş edilmiş yüzlərlə işıqlı şagirdin zəngin irsidir. Əziz dostum, dəyərli tələbə yoldaşım və qardaşım Səftər müəllim! Səni ömrünün bu müqəddəs 65 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edir, sənə Uca Tanrıdan möhkəm cansağlığı, tükənməz ruzi-bərəkət və xeyirli uzun ömür arzulayıram. Arzuda hər zaman bir ümid var; diləyirəm ki, yeni yaşında və gələcək ömür yolunda ümidlərin hər zaman çini, addımların uğurlu olsun. Sağlamlıq, müvəffəqiyyət, səmimi sevgi, ailə xoşbəxtliyi və dinc günlər hər zaman səninlə addımlasın. Bir sözlə, qəlbinin təmizliyinə layiq olan bütün gözəlliklər bu yeni yaşınla bərabər həyatına naxış vursun. Doğum günün mübarək, mənim sadiq, vəfalı dostum! Səni bir daha səmimi qəlbdən təbrik edir, bu əziz günə olan sonsuz fərəhimi dörd bəndlik bu ürək sözlərimlə, sənə ithaf etdiyim şeirimlə tamamlayıram: 65 yaşına gəlib çatmısan, Altının yanından beşi sil, qardaş! Hələ bundan sonra otuz beş il də, Hər gün sevin, qardaş, hər gün gül, qardaş! 65 yaşına gəlib çatmısan, Hələ yüz yaşına otuz beş il var. Ömrün yoxuşunda yorulsan əgər, Yaxşı əməllərin əlindən tutar. 65 yaşına gəlib çatmısan, Qabaqda yetmiş var, səksən var hələ. Hələ tükənməyən gənclik həvəslə, Nə qədər arzular gül açar hələ. 65 yaşına gəlib çatmısan, Sevincdən ələnir gözümdən bu yaş. Allah adamısan bu yer üzündə, Yüz il yaşamağa haqqın var, qardaş!
“QIZIL” ADINI ƏLİNDƏN ALAN DÖVR: UŞAQLIQ NİYƏ UDUZDU?
Qızılın ən qiymətli, ən saf və paslanmayan metal olduğunu hamımız yaxşı bilirik. Bu barədə danışarkən belə bir sualın yaranması da təbiidir: Nə üçün insan ömrünün məhz tələbəlik illəri “qızıl dövr” adlandırılır? Əgər bu adlandırma insan həyatının ən məsum anları ilə bağlıdırsa, onda əsl “qızıl dövr” uşaqlıq illərimiz olmalı deyildimi? Əslində isə tələbəlik illərinin “qızıl dövr”lə müqayisə edilməsinin başqa bir səbəbi var. Qədim zamanlardan cəmiyyət tarixində elm, incəsənət və mədəniyyətin ən yüksək inkişaf mərhələsinə çatdığı dövrlər “qızıl dövr”, “qızıl əsr” adlandırılmışdır. Əslində, tələbəlik illəri də insanın kamilləşmə yolunda ən mühüm, tarixdəki həmin dövrlər kimi “çiçəklənmə və yüksəliş” mərhələsidir. Cəmiyyət öz inkişafının zirvəsini “qızıl əsr” adlandırdığı kimi, insan da öz şəxsiyyətinin, düşüncəsinin və potensialının ən yüksək zirvəsini məhz tələbəlik illərində kəşf edir. Qızılın daha bir xüsusiyyətinə diqqət yetirək: o, təbiətdə öz-özünə parlayaraq üzə çıxmır, sərt dağ süxurlarının içində, sanki yuxuya dalmış vəziyyətdə gizlənir. Onu üzə çıxarmaq üçün böyük təzyiqə və yüksək temperaturda istiliyə ehtiyac var. İnsan potensialı da eynilə xam qızıl kimidir. Universitetin həmin azadlıq və odla dolu mühitinə düşməyincə insan öz daxilindəki gizli qabiliyyətləri üzə çıxara və özünü kəşf edə bilmir. Bu dövr xarakterin yenidən formalaşdığı bir mərhələdir. Bəs niyə? Çünki bu dövr sadəcə sinif otaqlarından auditoriyalara keçiddən ibarət deyil. Bu, insan beyninin ən açıq olduğu, bilikləri səhranın yağışı canına çəkməsi kimi sürətlə mənimsədiyi və dünyagörüşünün təməlinin qoyulduğu bir mərhələdir. Lakin səhraya yağan yağış əbədi davam etmir. Əgər yağış yağdığı anda torpaq qoynunu açıb suyu doyunca özünə çəkməsə, yağış kəsdikdən sonra yenə quru, qumlu səhra olaraq qalacaq. Tələbəlik də eynilə belədir –insan ömrünün ən qısa və bir daha geri qayıtmayan yağış mövsümüdür. Elə buna görə də həyatımızın bu qızıl dövrünü sadəcə ekran qarşısında oturaraq, vaxtı mənasız yerə sərf etməklə keçirməməliyik. Sabah həyatın yandırıcı istisi və güzəran qayğıları başlayanda sizi yalnız məhz bu illərdə zehninizin səhrasına topladığınız, mənimsədiyiniz bilik ehtiyatları xilas edə bilər. Elə isə bu mövsümi yağışın hər bir damlasını – hər yeni mühazirəni, müzakirəni və kitabı dəyərləndirin. Onların quma hopub yox olmasına imkan verməyin. Unutmayın ki, zaman hətta qızılın da dəyərini azalda bilər, lakin vaxtında əldə edilmiş bilik insanın ən qiymətli sərvətinə çevrilir. Bunu heç vaxt unutmayın!
Müəllif: Malika Rahmatullayeva Gülüstan Dövlət Pedaqoji İnstitutu Özbək dili və ədəbiyyatı ixtisası 1-ci kurs magistrantı
Tərcümə edən və nəşrə hazırlayan: Khaitov Khusniddin (Hüsniddin Hayıt) Halime Hüdayberdiyeva Yaradıcılıq Məktəbinin müəllimi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (PhD)
Zəfərin işığında birləşən ürəklər – Vətən sevgisinin sərhədi yoxdur
Dünya Azərbaycan Qadınları İctimai Birliyinin təşkilatçılığı ilə 1 noyabr 2026-cı il tarixində Bakı şəhərində keçirilən “Zəfər günü – əbədi qürurumuzdur” adlı tədbir milli birlik, həmrəylik və Vətənə sədaqət duyğularının təntənəsinə çevrildi. Tarix elə günlər yaşadır ki, həmin günlər yalnız təqvimdə qeyd olunmur, xalqın yaddaşına, qüruruna, milli kimliyinə çevrilir. 8 Noyabr – Zəfər Günü də Azərbaycan xalqının taleyində belə möhtəşəm tarixlərdən biridir. Bu günün arxasında minlərlə qəhrəmanın fədakarlığı, şəhidlərimizin müqəddəs qanı, qazilərimizin iradəsi və bütöv bir xalqın sarsılmaz inamı dayanır. Məhz bu qüruru yaşatmaq, Zəfərin mənəvi mahiyyətini bir daha xatırlatmaq, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımızı Vətən sevgisi ətrafında bir araya gətirmək məqsədilə 1 noyabr 2026-cı il tarixində Bakıda Dünya Azərbaycan Qadınları İctimai Birliyinin təşkilatçılığı ilə “Zəfər günü – əbədi qürurumuzdur” adlı tədbir keçirildi. Tədbirin başlanğıcı hər bir azərbaycanlının qəlbində xüsusi yeri olan Şəhidlər xiyabanından başladı. İştirakçılar Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanlarımızın əziz xatirəsini ehtiramla yad etdilər. Bu ziyarət tədbirin bütün mahiyyətini ifadə edən mənəvi bir başlanğıc idi. Çünki Zəfərdən danışarkən ilk növbədə onun hansı böyük fədakarlıqlar hesabına qazanıldığını xatırlamaq hər birimizin borcudur. Sonra tədbir salonunda davam edən görüş milli ruhun, vətənpərvərlik duyğularının və qadın həmrəyliyinin nümayişinə çevrildi. Dünya Azərbaycan Qadınları İctimai Birliyinin sədri, Yaroslavl vilayəti hökuməti yanında Millətlərarası Münasibətlər üzrə Koordinasiya Şurasının üzvü Xatirə Qəmbərovanın rəhbərliyi ilə təşkil olunan tədbir yalnız bayram mərasimi deyil, həm də dünyanın müxtəlif guşələrində yaşayan azərbaycanlıların mənəvi birliyini nümayiş etdirən əlamətdar hadisə idi. Doğma Vətənə müxtəlif ölkələrdən gələn soydaşlarımızın çıxışlarında bir fikir xüsusi olaraq diqqəti cəlb edirdi: Vətən insanın yalnız doğulduğu torpaq deyil, həm də ömrü boyu qəlbində yaşatdığı müqəddəs dəyərdir. Harada yaşamağımızdan, hansı ölkədə fəaliyyət göstərməyimizdən asılı olmayaraq, bizi birləşdirən Azərbaycan adının özü, milli köklərimiz, dilimiz, tariximiz və Zəfərimizdir. Belə tədbirlərin təşkilində qadınların ictimai fəallığı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və təbliği istiqamətində gördükləri işlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünya Azərbaycan Qadınları İctimai Birliyinin bu təşəbbüsü də məhz həmin missiyanın ifadəsi kimi dəyərləndirilə bilər. Tədbirin təşkilat komitəsində müxtəlif elm və ictimai fəaliyyət sahələrini təmsil edən xanımlar bir araya gəlmişdilər: İlhamə Qəsəbova – filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Prezident təqaüdçüsü; Xəyalə Ağayeva – filologiya üzrə fəlsəfə doktoru; Mehriban Abdullayeva – “Demokratik Cəmiyyət və Qadın Hüquqlarının Müdafiəsi” təşkilatının sədri; Nigar Həziyeva – tarixçi, “Yeləni” kəlağayı firmasının təsisçisi. Tədbirin qonaqları arasında elm, təhsil, mədəniyyət, jurnalistika və ictimai fəaliyyət sahələrində tanınan ziyalı qadınların iştirakı da görüşün əhatə dairəsini və ictimai əhəmiyyətini artırırdı. Onların sırasında: Mətanət Əzimova – Əməkdar jurnalist, Azərbaycan Beynəlxalq Radiosunun əməkdaşı; Güllü Eldar Tomarlı – Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin sədri; Xanım Qasımova – filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, “Ən yaxşı müəllim” müsabiqəsinin qalibi, orta məktəblər üçün Azərbaycan dili və metodik vəsaitlər müəllifi; Gültəkin Hüseynova – psixologiya elmləri doktoru, Qərbi Kaspi Universitetinin “Sosial iş” kafedrasının rəhbəri; Ramilə Bəşirzadə – iqtisad elmləri doktoru, dosent, Qərbi Kaspi Universitetinin “Sosial iş” kafedrasının müdiri; Laləndar Novruzova – Mədəniyyətlərin Təbliği və Xalq Yaradıcılığına Dəstək İctimai Birliyinin sədri, milli geyimlər üzrə mütəxəssis, modelyer-texnoloq; Leyla Fərəcova – Moskva Qadınlar Birliyinin sədri; Eyzangül Həsənova – İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Kemerovo nümayəndəsi; Zəminə Məmmədova – Rostov vilayəti üzrə DAQİB nümayəndəsi; Hədiyyə Cavadzadə – şəhid Polad Mirzoyevin bacısı və digər qonaqlar yer alırdı. Xüsusilə, şəhid ailəsinin nümayəndəsinin – Hədiyyə Cavadzadənin tədbirdə iştirakı Zəfərin arxasında dayanan mənəvi həqiqəti bir daha xatırladırdı. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi, onların ailələrinin müqəddəs əmanəti olan Vətən sevgisi hər birimizin məsuliyyətini artırır. Bu görüşün əhəmiyyəti yalnız bir bayramın qeyd olunması ilə məhdudlaşmırdı. Burada milli yaddaşın yaşadılması, Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği, qadınların ictimai həyatda fəallığının artırılması və xaricdə yaşayan soydaşlarımız arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi kimi mühüm məqamlar bir araya gəlirdi. Zəfər Gününü qeyd etmək həm də gələcək nəsillərə bir həqiqəti çatdırmaqdır: birlik olan yerdə güc, Vətən sevgisi olan yerdə iradə, milli yaddaş olan yerdə isə əbədiyyət var. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların doğma Vətəndə bir araya gəlməsi, eyni sevincə şərik olması bir daha göstərir ki, Azərbaycan xalqının birliyi sərhədlərdən daha böyükdür. Bu birlik tariximizin ən çətin sınaqlarından keçərək möhkəmlənib və Zəfərimizlə daha da güclənib. Bu möhtəşəm görüş bir daha təsdiqlədi ki, Zəfər yalnız tariximizin şanlı səhifəsi deyil, həm də xalqımızın milli qürurunu, sarsılmaz iradəsini və gələcəyə inamını yaşadan mənəvi gücdür. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların doğma Vətəndə eyni amal, eyni sevgi və eyni qürur ətrafında birləşməsi milli həmrəyliyimizin ən gözəl təzahürüdür. Belə görüşlər Vətənlə soydaşlarımız arasında mənəvi körpüləri möhkəmləndirir, milli dəyərlərimizin yaşadılmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Çünki Vətən sevgisi nə məsafə tanıyır, nə də zaman. O, insanın qəlbində yaşayan, nəsildən-nəslə ötürülən ən müqəddəs duyğudur. Bu gün biz Zəfərimizin sevincini yaşayırıqsa, bunu bizə bəxş edən qəhrəmanlarımızı heç zaman unutmamalıyıq. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi, qazilərimizin fədakarlığı xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq. Qoy Azərbaycanımızın üçrəngli bayrağı daim yüksəklərdə dalğalansın, Zəfərimizin sorağı dünyaya yayılsın, dünya azərbaycanlılarının birliyi və həmrəyliyi hər zaman gücümüzə güc qatsın! Zəfər bizim qürurumuz, birlik bizim gücümüz, Azərbaycan isə hamımızın əbədi Vətənidir!
“Xəzan” və “Yazarlar” jurnallarının yaradıcı kollektivi adından Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Respublika Qarabağ Ağsaqqallar Şurasının və Azərbaycan Ziyalılar Hərəkatı Ali Şurasının üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Qurban Bayramovun vəfatından kədərləndiyimizi bildirir, doğmalarına, yaxınlarına və bu xəbərə üzülən hər kəsə dərin hüznlə başsağlığı veririk. Allah rəhmət eləsin. Amin.
Azərbaycan Yazıçlar Birliyinin, Respublika Qarabağ Ağsaqqallar Şurasının və Azərbaycan Ziyalılar Hərəkatı Ali Şurasının üzvü, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Qurban Fərman oğlu Bayramov bu gün səhər saatlarında vəfat edib.
1946-cı ilin 30 mayında Ağdam rayonunun Əlimədətli kəndində dünyaya gələn Qurban Bayramov əmək fəaliyyətinə müəllim kimi başlayıb. 1972-ci ildən AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstutunda çalışıb. 1979-cu ildə “Səməd Vurğun poeziyasında lirik qəhrəman problemi” mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Uzun illər “Gənclik” nəşriyyatında rəsmi rəyçi, Azərbaycan Dövlət Televiziyasında “Ədəbiyyatşünaslıq və zaman”, “Ədəbiyyat” (1982-1992) elmi-kütləvi, tədris televiziya verilişlərinin müəllif-aparıcısı olub.
“Vurğun poeziyası”, “Lirik qəhrəman və zaman (Səməd Vurğun poeziyasında lirik qəhrəman problemi.)”, “Tarixilik və müasirlik” – “Sosialist realizmi müasir mərhələdə” kitabında (kollektiv), “Yaşar Qarayev: Milli yaddaş təlımi – azərbaycançılıq” (Jalə Qurbanqızı ilə birlikdə), “Poeziyanın sirri: Çaylar geri axmır, dənizə can atır və yaxud, qəlbini nar təkin kağıza sıxan şair Şahməmmədin poeportreti (mini-modern monoqrafiya)”, “Əli İldırımoğlunun yaradıcılıq yolu: milli-mənəvi dəyərlərin bədii salnaməsi və yaxud, müasir Azərbaycan ədəbiyyatında avtobioqrafik roman janrının təkamülü (monumental monoqrafiya)”, “Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə (Jalə Qurbanqızı ilə birlikdə)”, “Xalq şairi Nəriman Həsənzadə (akademik İsa Həbibbəyli ilə birlikdə)”, “Yaşar Qarayev: Azərbaycan istiqlalı – yaxın və uzaq tarixlər… (Jalə Qurbanqızı ilə birlikdə)” və başqa kitabların, ümumilikdə 500-dən çox elmi və publisistik məqalənin müəllifidir.
Qeyd edək ki, Qurban Bayramov Xalq yazıçısı Bayram Bayramovun qardaşı oğlu idi.
Soyuq adam təəssüratı bağışlasa da, içində bir çeşmə qaynayır. Hər kəs onu duya bilməz, ancaq arif olan kəslər bu sakit görünüşün arxasında gizlənən qeyri-adi enerjili şəxsiyyəti anlaya bilər. Güclü xarakterə malikdir, itaət etməyi xoşlamır. Romantik, duyğusal, məntiqli şəxsdir. Qürurlu, məğrur və nəzakətlidir. Qəribə nəzərləri var, sığal kimidir, könülləri oxşaya bilir. Dözümlüdür, tez təslim olmur. Sarsılmaz iradəsi var. Son dərəcə həssas və diqqətlidir. Bir xoş sözdən kövrələ, bir acı kəlmədən inciyə bilər…
Deyir ki:- “Mən sürügündə anadan olmuşam və bunun necə bir həyat olduğunu yaxşı bilirəm. Uşaqlıqda, yeniyetmə yaşlarımda bu cür şeylərə fikir vermirdim. Oxuduğum məktəbdə çeçenlər, almanlar, koreyalılar, belaruslar, bir sözlə müxtəlif xalqların nümayəndələri var idi. Həmin vaxtlar onların, elə öz valideynlərimin də sürgün olunduğunu dərk etmirdim. O illər valideynlərimiz çox əziyyət çəkiblər. Onlar olduqca ağır həyat yaşayıblar. Məktəbli idim və öz qayğılarım var idi. Məktəbi bitirdikdən sonra başqalarına açıq olan yerlər, bizim üçün bağlı olduğunu görəndə, yalnız bundan sonra sürgündə olduğumuzun fərqinə vara bildim…”
Çox çətinliklərə sinə gərib. Necə deyərlər, uşaqlıq illərini bir qarnı ac, bir qarnı tox keçirib. “Xalq düşməni” damğasının ağrı-acısını yaşayıb. Tənələrə, təqiblərə məruz qalıb. Fəqət, eşitdiyi tənələrdən, təqiblərdən sarsılmayıb, əksinə gələcəyə böyük ümidlərlə baxıb…
O, 1946-cı ilin noyabr ayının 1-də Qazaxstanda dünyaya gəlib. Üç yaşında olarkən anası vəfat edib. Orta təhsilini Qazaxstanda bitirdikdən sonra, Azərbaycana üz tutub. 1969-cu ilədək Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbində təhsilini davam etdirib. Elə o vaxtdan da Bakıda yaşayır. 1972-1977-ci illərdə ali təhsil alıb. Bir il orta məktəblərin birində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1978-ci ildə indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin “Rəsm, heykəltaraşlıq və boyakarlıq” kafedrasında əvvəlcə müəllim, sonra baş müəllim işləyib. 2002-ci ildə “Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı” fəxri adına layiq görülüb. 800-dən çox rəsm əsərinin müəllifidir. Əsərləri Azərbaycan və digər ölkələrin rəsm qalereyalarında saxlanılır. 2009-cu ildən “Azərbaycan Siyasi Repressiya Qurbanları Assosiasiyası”na rəhbərlik edir…
“Babam Məhəmməd Əmin Rəsulzadə böyük siyasətçi olsa da, mənim heç zaman siyasətə marağım olmayıb. Profesional siyasətlə məşğul olmaq üçün gərək insan bu sahəyə köklənsin. Bu baxımdan siyasi fəaliyyət böyük məsuliyyət tələb edir. Yəni sən təkcə özünün deyil, həmçinin kütlənin, xalqın, dövlətin taleyini həll edirsən. Müəyyən ideyalarla çıxış edir və camaatla ünsiyyətdə olursan. Onları düzgün yönəltmək üçün gecə-gündüz bu istiqamətdə çalışmalısan. Belə olduğu halda da digər işlərə vaxt qalmır. Ya o yanlıq, ya da bu yanlıq olmalıdır. Mən əgər siyasətlə məşğul olsaydım, o zaman rəssamlığa vaxt ayıra bilməzdim.”- söyləyir…
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banısı Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin oğlu Azərdən olan nəvəsidir. Xeyli gözəl xüsusiyyətləri var. Dostluqda vəfalıdır- hər adama bel bağlamasa da, kimləsə dost oldusa, son nəfəsinədək ona sadiq qalacaq. Çox danışmağı xoşlamır. Onun nə demək istədiklərini gözlərindən də oxumaq olur və bir baxışından sevgisini və ya nifrətini anlamaq olur. Fiziki güclü olduğu qədər, mənəvi baxımdan da güclüdür. Heç bir zaman özünü aldatmır. Həqiqət acı da olsa, onunla üz-üzə gəlməkdən çəkinmir. Tənqidi qəbul etmək qabiliyyəti və analiz tutumu sayəsində mükəmməlləşə bilib. Gələcəyi öncədən görə bilən insandır. Təxminləri adətən sonradan gerçəkləşir. Müşahidə qabiliyyəti yüksək səviyyədədir, gözlərindən heçnə yayınmır. Bir sözlə, zəkasını təxəyyül və hissilə tarazlaşdıra bildiyi üçün şanslı adamdır. Babası ilə fəxr edir, Onun xidmətlərindən qürur duyur…
Deyir ki:- “Nə qədər ki, Azərbaycan tarixi var, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə var və olacaq. Onu tariximizdən silmək mümkün deyil. Rəsulzadə Azərbaycan dövlətinin qurucusudur. Rəsulzadə Azərbaycan xalqının çox böyük, görkəmli simalarından biridir. Böyük dövlət xadimidir. Rəsulzadə Azərbaycan bayrağının yaradıcısıdır. Azərbaycançılıq ideyasının atasıdır və Azərbaycan azadlıq ideologiyasının, azadlıq məfkurəsinin banisidir. Və həmin məfkurə elə indi də inkişaf edir. Nəhayət Rəsulzadə böyük demokratiya ideyalarının müəllifidir, dünyəvi simadır. Bunu onun nəvəsiyəm deyə demirəm. Siz də onun nəvəsisiniz. Rəsulzadə fəxrimizdir, tariximizdir və onu dərindən öyrənmək vacibdir. Bir-iki cümlə ilə onu tanıtmaq yerinə düşməz, ona hörmətsizlik olar. Rəsulzadə həqiqətən böyük simadır. Hər birimizin fəxridir. Onunla dostluq edən Seyid Tağızadə deyirdi ki,- Rəsulzadə dürüst, qüvvətli məntiq sahibi, sözü bütöv, öz ideyalarına böyük inam bəsləyən biri idi və axırda əlavə edir ki, belələrinə bizim zamanda nəinki şərqdə, hətta dünyada rast gəlinməz. Belə şəxsiyyəti olan xalq xoşbəxtdir…”
Bəli, dünyada irili-xırdalı beş mindən yuxarı xalq var. Xalqımız xoşbəxtdir ki, onun öz müstəqil respublikası mövcuddur. Haqqında söhbət açdığım rəssam Rais Rəsulzadə isə, ikiqat xoşbəxtdir. Çünki damarlarında bu respublikanın banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin qanını daşıyır…
Noyabrın 1-i Rais Rəsulzadənin 80 yaşı tamam olur. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm cansağlığı, ağrı-acısız günlər arzulayıram…
Mehman Həsənlinin “Türk dünyasında roman” monoqrafiyası nəşr olunub
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işlər və rəqəmsal inkişaf üzrə direktor müavini filologiya elmləri doktoru Mehman Həsənlinin “Türk dünyasında roman” monoqrafiyası nəşr olunub.
Bu barədə AZƏRTAC-a institutdan bildirilib. Monoqrafiyada Türk dünyasında roman janrının meydana çıxması, təşəkkülü və inkişaf mərhələləri 23 türk ədəbi-mədəni arealı üzrə 100-ə yaxın roman nümunəsi əsasında araşdırılıb. Tədqiqatda Azərbaycan, Türkiyə, Türkmənistan, Qaqauz, Axıska, İraq və Suriyada yaşayan türkmanlar, Şimali Kipr, Balkan türkləri (Bolqarıstan, Şimali Makedoniya və Kosovo), Özbəkistan, Uyğur, Qırğızıstan, Qazaxıstan, Tatarıstan, Başqırdıstan, Qumuq, Qaraçay-Malkar, Krım, Çuvaş, Saxa və Tuva ədəbi mühitlərində roman yaradıcılığının formalaşması və inkişaf xüsusiyyətləri təhlil edilib. Beş fəsildən ibarət tədqiqatda Türk dünyasının roman ənənəsi Oğuz, Karluk, Qıpçaq, Çuvaş və Sibir türklərinin ədəbi irsi kontekstində sistemləşdirilib. Müəllif ayrı-ayrı türk xalqlarının roman yaradıcılığını tarixi-tipoloji yanaşma əsasında araşdıraraq janrın milli ədəbiyyatlarda formalaşma yollarını və özünəməxsus inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Monoqrafiyanın Oğuz türklərinin roman ənənəsinə həsr olunmuş fəslində Azərbaycan romanının yaranması və inkişaf mərhələləri, Türkiyə romanında narrativ strukturun təşəkkülü, Türkmən romanında sosial motivlər və tarixi qəhrəman problemi araşdırılıb. Bununla yanaşı, Qaqauz romanında etnogenez, Axıska türklərinin romanında sürgün mövzusu, İraq və Suriya türkmanlarının roman yaradıcılığında milli kimlik, Şimali Kipr və Balkan türklərinin romanlarında tarixi proseslərin bədii inikası təhlilə cəlb edilib. Karluk türklərinin roman ənənəsinə həsr olunan fəsildə özbək romançılığında milli ideya və tarixilik, uyğur romanlarında tarixi xronika və milli təfəkkür məsələləri nəzərdən keçirilib. Qıpçaq türklərinin roman yaradıcılığı isə mifoloji təmayüllər, üslubi transformasiyalar, repressiya, milli özünüdərk, tarixi-sosial problemlər və estetik axtarışlar baxımından araşdırılıb. Fəsildə Qırğızıstan, Qazaxıstan, Tatarıstan, Başqırdıstan, Qumuq, Qaraçay-Malkar və Krım türklərinin roman ənənələri təhlil edilib.
Tədqiqatın son fəslində Çuvaş və Sibir türklərinin roman yaradıcılığına diqqət yetirilib. Aleksandr Artemyevin “Salambi”, Nikolay Yakutskayın “Cüzzam və eşq” və Kızıl Enik Kudajının “Tənha bucaq” romanları əsasında bu ədəbi mühitlərdə etnomədəni kontekst, yazılı ədəbiyyatın təşəkkülü, məhəbbət mövzusunun ontoloji semantikası və Tuva nəsrinin ümumtürk ədəbi məkanındakı yeri araşdırılıb. Monoqrafiya Türk dünyasının müxtəlif ədəbi mühitlərində roman janrının təşəkkülü və inkişafını vahid tədqiqat çərçivəsində araşdıran, milli roman ənənələrinin tarixi-tipoloji xüsusiyyətlərini sistemli şəkildə təhlil edən elmi əsərdir. Tədqiqat Türk xalqları ədəbiyyatının tarixi, roman nəzəriyyəsi və müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq sahələrində aparılan araşdırmalar üçün elmi mənbə kimi əhəmiyyət daşıyır.
“Yazarlar” olaraq, Mehman Həsənlini əbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!
ADIN SİRRİ, TALEYİN SƏSİ… (on birinci yazı) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Həyatda hər şeyin, hər kəsin bir adı var. Ad insanı insandan, bir əşyanı digərindən fərqləndirən sadəcə söz deyil, həm də onun tanınma nişanı, yaddaşda yaşama vasitəsidir. İnsan adla dünyaya gəlir, adı ilə tanınır, adı ilə xatırlanır. Canlı və cansız nəsnələrin, müəssisələrin, məhsulların, müxtəlif məkanların belə öz adı var. Bəzən bir ad böyük bir tarixə, taleyə, xatirəyə çevrilir. Yaxşı ad insana hörmət qazandırdığı kimi, uğursuz ad da müəyyən hallarda onun haqqında yanlış təsəvvürlərin yaranmasına səbəb ola bilir. Elə buna görə də adın insan həyatındakı mənəvi və ictimai əhəmiyyəti danılmazdır. Yaxşı seçilmiş adın uğur gətirəcəyinə inam kimi bir düşüncə də mövcuddur. Tanınmış yazıçı Sədulla Şirinovun “ADSIZ” romanı da oxucunu məhz bu məqamlar ətrafında düşündürür. Əsərin adı ilk baxışdan sadə görünsə də, onun arxasında dərin mənəvi və fəlsəfi məna dayanır. Burada “adsızlıq” yalnız bir insanın adının olmaması kimi deyil, onun cəmiyyətdə layiq olduğu qiyməti almaması, taleyinin kölgədə qalması, gözəlliyinin və insani keyfiyyətlərinin görünməməsi kimi də anlaşılır. Romanın əsas obrazı Lalədir. Adının özü gözəllik və zəriflik ifadə edən bu gənc qadın zahiri görünüşü, davranışı, tərbiyəsi və mənəvi keyfiyyətləri ilə seçilir. O, həyatın çətinlikləri qarşısında sınmamağa çalışan, saf duyğularını qoruyan, insanlara sevgi və hörmətlə yanaşan bir obrazdır. Lakin onun qarşısına çıxan maneələrin çoxu özündən qaynaqlanmır. Ailədəki gərgin münasibətlər, valideynlərinin bir-biri ilə anlaşa bilməməsi, atasının içkiyə qurşanması, anasının sərt və aqressiv davranışları Lalənin həyatına ağır kölgə salır. Ən ağrılı məqam isə budur ki, cəmiyyət bəzən insanı öz əməllərinə, xarakterinə və mənəvi keyfiyyətlərinə görə deyil, mənsub olduğu ailənin davranışlarına əsasən qiymətləndirir. Lalə də məhz belə ədalətsiz münasibətin qurbanına çevrilir. Onun günahı olmadığı halda, valideynlərinin səhvlərinin nəticələrini özü daşımalı olur. Gözəlliyi, bacarığı, təmiz niyyəti və ailə qurmaq arzusu belə bu münasibətin qarşısında aciz qalır. Beləcə, adı Lalə olan bir insan mənəvi anlamda adsızlığa, görünməzliyə məhkum edilir. Sədulla Şirinov bu obrazın timsalında oxucunu mühüm bir həqiqətlə üz-üzə qoyur: insanın taleyini yalnız adı müəyyən etmir. Ad onun kimliyini ifadə etsə də, həyat yolunu formalaşdıran ailə mühiti, tərbiyə, seçimlər, ətrafdakı insanların münasibəti və cəmiyyətin ədalət anlayışıdır. Xalq arasında adın uğur və bəxtlə əlaqələndirilməsi barədə müxtəlif inanclar mövcuddur. Lakin romanın məzmunundan doğan əsas fikir budur ki, Lalənin bəxtsizliyinin səbəbini onun adında deyil, yaşadığı mühitdə və qarşılaşdığı haqsız münasibətlərdə axtarmaq lazımdır. Əsərdə Tofiq obrazı da xüsusi diqqət çəkir. O, ailədəki problemlərin yaranmasında öz məsuliyyətini dərk etməyə başlayır. Lalə ilə gecə söhbəti, atasının öz səhvləri üzərində düşünməsi və dəyişmək qərarı insanın gec də olsa doğru yolu seçə biləcəyini göstərir. Bu epizod əsərə yalnız ailə dramı deyil, həm də mənəvi oyanış və özünüdərk çaları verir. Lalənin Mehparə ilə münasibətləri, yeni insanlarla ünsiyyəti, ona göstərilən diqqət və qayğı isə həyatın bütün çətinliklərə baxmayaraq dəyişə biləcəyinə inam yaradır. İnsan bəzən doğulduğu ailədə tapa bilmədiyi anlayışı, sevgini və mənəvi dəstəyi başqa insanların yanında tapır. Bu münasibətlər Lalənin taleyində yeni ümidlərin yaranmasına şərait yaradır. Sədulla Şirinovun “ADSIZ” romanı ailə münasibətlərini, valideyn məsuliyyətini, qadının cəmiyyətdəki mövqeyini, mənəvi dəyərləri və insan taleyinə təsir edən sosial amilləri əks etdirən düşündürücü bir əsərdir. Müəllif hadisələri və obrazları vasitəsilə oxucunu təkcə Lalənin taleyi haqqında düşünməyə deyil, həm də öz münasibətlərinə, davranışlarına və başqalarının həyatında tutduğu yerə nəzər salmağa çağırır. Romanın adı olan “ADSIZ” əsərin ideya yükünü ümumiləşdirən rəmzi ifadə kimi diqqəti cəlb edir. Çünki bəzən insanın adı olsa da, onu tanıyanlar onun həqiqi kimliyini görmür, dəyərini bilmir, haqq etdiyi yeri vermirlər. Belə insanlar adları ilə mövcud olsalar da, cəmiyyətin yaddaşında, münasibətlərində sanki adsız qalırlar. Əsərin əsas mesajlarından biri də budur: heç kəs valideynlərinin səhvlərinə görə övladını mühakimə etməməli, insanın taleyinə hökm verərkən onun öz xarakterini, əməllərini və mənəvi keyfiyyətlərini əsas götürməlidir. Hər bir insanın adı kimi, özünəməxsus taleyi və yaşamaq haqqı da var. Bu haqqı qorumaq isə yalnız ailənin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi borcudur. Sədulla Şirinov “ADSIZ” romanı ilə oxucunu adın, kimliyin, insan ləyaqətinin və taleyin qarşılıqlı əlaqəsi barədə düşünməyə sövq edir. Əsər bir daha xatırladır ki, insanı yaşadan yalnız onun adı deyil, həmin ada qazandırdığı mənəvi məna, gördüyü yaxşı işlər və başqalarının qəlbində qoyduğu izdir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Səsiniz, sədanız daim ucalardan edilsin! Adınız yaşasın! Hələlik! 31.10.2026. Bakı.
