WWW.YAZARLAR.AZ

Oxuyun >> Gözündə tük var

Beydilli, www.USTAC.az

Etibar Həsənzadəyə KaracaKurt Köyleri Türkmen Derneği Genel Başkanı Serdar Güneşden anlamlı hədiyyə

Etibar Həsənzadəyə KaracaKurt Köyleri Türkmen Derneği Genel Başkanı Serdar Güneşden anlamlı hədiyyə

Karacakurt Köyleri Türkmen Derneği Genel Başkanı Serdar Güneş tərəfindən Yazar Etibar Həsənzadəyə dəyərli və anlamlı hədiyyələr göndərilmişdir.
Bu barədə Yazar Etibar Həsənzadə öz rəsmi sosial media hesablarında məlumat vermişdir.
Məni və “Qarabağ Azərbaycandir” adlı layihəmin bütün iştirakçılarini Onur Belgesi ilə mükafatlandirdigina, mənə dəyərli və anlamlı hədiyyələr gondərdiyinə görə Karacakurt Köyleri Türkmen Derneği Genel Başkanı Serdar Güneş bəyə təşəkkürümü bildirirəm.
Allah ömür versin, Allah sizdən razı olsun.
Mənə göndərilən hədiyyələrin içərisində
Türk Bayrağı
Miniatür bağlama
Türkmen Yaylığı (dərnəyin logosu ilə)
Keyfiye (müxtəlif rəngləri olan yaylıq)
Türk Bayrağı tokasi vardır.

Türkmen Yaylığı Türkmen alanında çox məqsədli istifadə olunan bir yaylıqdır. Əslində bu yaylıq (logosuz) süfrə kimi, içinə ərzaq məhsulları qoyub bağlayınca ərzağı daşımaq üçün, günəşdən qorunmaq üçün başa bağlanır, çiyinə asılaraq tər silmək üçün keçmiş zamanda istifadə olunurdu.Günümüzdə Türkmen toylarında və ya proqramlarda istifadə olunur.
Keyfiye. Türkler Türküstandan Anadolu içlərinə böyük köç edərkən belə qərara gəlirlər ki, bir- birlərini tanımaq üçün göy qurşağındaki rənglərlə bəzədilmiş parçaları boyunlarına bağlayar, çadırlarının bir köşəsinə asardılar ki, bir-birlərini və ya bir obanı görərkən o kişinin Türkmen, obanın isə Türkmen obası olduğunu bilsinlər.
Keyfinin üzərindəki rənglərin hər birinin bir anlamı var:
Qırmızı rəng türklüyü və türk bayrağının rəngini;
Yasil dinimizi;
Sari bolluq və bərəkəti;
Ag saflığı və durulugu;
Bənovsəyi xoşgörünü təmsil edir.
Karacakurt bir Türkmen obasınin adıdır.
Karacakurt Türkmenleri Oğuz soy silsiləsində Bozok qolundan Yıldızhandan olma Beydilli boyuna bağlı bir Türkmen oymağıdir.
Sıx olaraq Anadoluda, Kırşehir və Nevşehir bölgəsində yaşayırlar.

Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

2009-cu ilin soyuq 11 fevralı

ƏNTİQƏ RƏŞİDİN YAZILARI

2009-cu ilin soyuq 11 fevralı

2009-cu ilin soyuq 11 fevralı… səhər saatları… Azərbaycan müdafiə nazirinin müavini, Hərbi-Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının (HHQ HHMQ) keçmiş komandanı olmuş general-leytenant Rail Rzayev Yasamal rayonunun İsmayıl bəy Qutqaşınlı 125 ünvanında yerləşən evindən çıxıb asta addımlarla xidməti maşınına əyləşir. General-leytenantın olduğu maşının sürücüsü həmin küçənin başındakı zibil qutularının yanında saxlayıb və düşüb zibil torbasını qutuya atıb.

Sürücü qayıdıb maşına əyləşənə qədər maşına yaxınlaşan killer arxa sağ oturacaqda əyləşən Rail Rzayevə səsboğucusu olan silahdan atəş açıb. Digər gülləni isə maşının arxa təkərinə vurub. Maşının arxa şüşəsini dəlib keçən güllə Rail Rzayevin təpə nahiyəsinə dəyərək həyatına son qoyub. Sürücü maşına əyləşəndə Rail Rzayevin ağzından qan töküldüyünü görüb. Ağlına belə gəlməyib ki, general-leytenantı güllə ilə vurublar, onun infarkt keçirdiyini zənn edib. General Müdafiə Nazirliyinin Mərkəzi Klinik Xəstəxanasına çatdırılsa da, onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb.

Bəli, o müdhiş hadisədən 17 il ötür.

Həmin vaxt media xəbər verirdi:”Qətl hadisəsi o dövrdə milli təhlükəsizlik naziri postunu tutan Eldar Mahmudovun yaşadığı evin eyvanının altında törədilmişdi. Eldar Mahmudov evinin pəncərəsindən baxsaydı, killerin Rail Rzayevin maşınına necə yaxınlaşması, 2 atəş açıb zibil qutularının yaxınlığındakı üzüaşağı – “Sovetski” məhləsinə enən pilləkənlərlə qaçmasının şahidi ola bilərdi. Həmin gün Eldar Mahmudov ölkədə olmadığından qətlə şahidlik edə bilməmişdi. Onun yaşadığı bina qudası Cahangir Hacıyevin o dövrdə rəhbərlik etdiyi “Beynəlxalq Bank”ın əsas ofisinin 2-ci mərtəbəsində yerləşdirdi. Qətl bankın dörd bir tərəfində quraşdırılan müşahidə kameralarının əhatə dairəsində törədilmişdi.

İllərlə Azərbaycanın hava məkanına, hərbi yük daşımalarına nəzarət edən general-leytenantın qətlinin üstü bu günə qədər konkret olaraq açılmayıb. Hadisə baş verəndən bir müddət sonra baş prokuror Zakir Qaralov jurnalistlərə açıqlamasında Rail Rzayevin qətlindən dərhal sonra onun iş otağına qanunsuz müdaxilə olunduğunu və oradan bəzi maddi əşyaların oğurlandığını bildirib. Generalın köməkçisi Aydın Rəfiyev başda olmaqla daha bir neçə şəxsin bu qanunsuz əməllərin gizlədilməsində iştirak etdiyini vurğulayan Z. Qaralov onların bu əməllərinə görə həbs olunduqlarını qeyd edib. Baş prokuror həmçinin saxlanılan şəxslərin generalın qətlində bilavasitə iştirakının olub-olmamasının da araşdırıldığını qeyd edib.

2010-cu ilin noyabrında Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə Hərbi Məhkəmənin qərarı ilə Aydın Rəfiyev 9, onun oğlu Anar Rəfiyev 7 il 6 ay, generalın yavəri Anar Həşimov isə 7 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediliblər.
Azərbaycan təhlükəsizlik orqanının əks-kəşfiyyat idarəsinin keçmiş əməkdaşı, təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Ərəstun Oruclu deyib ki, “general-leytenant Rail Rzayevin qətlindən tutmuş 2019-cu ilin yayında MİQ-29 qırıcı təyyarəsinin “qəzaya uğramasınadək” baş verənlərdə Nəcməddin Sadıkovun birbaşa iştirakı var”.

General qətli müstəqillik əldə etmiş Azərbaycanda ilk sui-qəsd deyildi. 1993-cü ildə general-mayor Eduard Hüseynov, 8 yanvar 1999-cu ildə Qobustan həbsxanasında təşkil olunmuş qiyam zamanı qətlə yetirilən general-mayor Vahid Musayev və nəhayət general-leytenant Rail Rzayev…

Sui-qəsdlə qətl edilən ictimai, siyasi və dövlət xadimləri

Eldar Bağırov – Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatı idi. 1991-ci ildə Bakıda-Ali Sovetin iclasından qayıdarkən yaşadığı evin qarşısında odlu silahdan açılan atəşlə qətlə yetirilib. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Allahverdi Bağırovun qardaşıdır. Eldarın aradan götürülməsi o vaxtkı hakimiyyətə sərfəli idi.
Vaqif Vəliyev – Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı olub. Hacı Vaqif kimi tanınan Vəliyev, 1993-cü ildə – Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətində iş otağında güllələnərək qətlə yetirilib.
Azər İsmayılov – DİN-in Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin şöbə rəisi . 2000-ci il iyunun 21-də gündüz şəxsi avtomobili ilə «Ramstor» ticarət mərkəzinə gedərkən yoxa çıxıb. Yalnız bir neçə il sonra ifşa olunan Hacı Məmmədov bu qətli də özünün törətdiyini və bundan peşman olmadığını etiraf edib.
Afiyəddin Cəlilov – Azərbaycanın dövlət və siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müşaviri vəzifələrində çalışıb. 1994-cü ildə Bakıda yaşadığı binanın blokunda sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilib. Onun 1994-cü il oktyabrın 4-də dövlət çevrilişinə cəhd göstərən XTPD-çilər tərəfindən qətlə yetirildiyi bildirilir. Bu işdə ittiham olunaraq azadlıqdan məhrum edilmiş Dəyanət Kərimovsa günahsız olduğunu bildirir.
Şahmərdan Cəfərov – Milli Məclisin deputatı, Sərhəd Qoşunları İdarəsi 1 saylı Naxçıvan Sərhəd Dəstəsinin komandanı olub. 1995-ci il mayın 30-da deputat səlahiyyətləri alınıb. Kələkidən qayıdarkən yolda güllələnib. Məlumatlarda deyilir ki, Ş.Cəfərov polisə silahlı müqavimət göstərərkən qətlə yetirilib. Lakin Aİ hesabatında bildirilir ki, ağır yaralanmış Ş.Cəfərovu Naxçıvan xəstəxanasına polis deyil, yerli sakinlər çatdırıblar. Onun Naxçıvandan Bakıya niyə gətirilməsi və Şüvəlan həbsxanasında ölməsi faktına da aydınlıq gətirilməyib.
Şəmsi Rəhimov – Azərbaycanın dövlət xadimi, polkovnik, Prezident yanında Xüsusi İdarənin rəisi olub. 29 sentyabr 1994-cü ildə sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilib.
Əli Ansuxski – Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (1990-1995) xalq deputatı, Milli Məclisinin üzvü (1995-1996) olub. 1996-cı ildə Bakıda evinin qarşısında silahla qətlə yetirilib.
Ziya Bünyadov – şərqşünas, tarixçi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Dövlət Mükafatı Laureatı və əməkdar elm xadimi. 1997-ci il fevral ayının 21-də yaşadığı binanın qarşısında cinayətkar qrup tərəfindən vəhşicəsinə qətlə yetirilib. Bünyadovun ölümü ilə bağlı bir çox iddialar gündəmə gəlib. Qətlin hansısa terror təşkilatları ilə yanaşı, ermənilər tərəfindən törədiləcəyi də istisna edilməyib. Ancaq alimin qətlində ilk dəfə olaraq “Hizbullah” təşkilatının adı hallanıb.
Rövşən Əliyev – Baş Prokurorluqda Ağır cinayətlərə dair istintaq idarəsinin kriminalistika şöbəsini rəisi və idarə rəisinin müavini olub. 2002-ci il, martın 13-də Hacı Məmmədovun dəstəsi tərəfindən qətlə yetirildiyi qeyd olunub. Hacı Məmmədov Rövşən Əliyevi bandanın izinə düşdüyü üçün öldürdüyünü desə də, qətlin «siyasi sifariş» olduğunu, sifarişçinin Daxili İşlər Nazirliyinin idarə rəisi Zakir Nəsirov olduğunu da söyləyib.
Fətulla Hüseynov – polkovnik, Daxili İşlər Nazirliyi polis polkunun komandiri olub. 2004-cü il 14 iyunda yaşadığı binanın qarşısında öldürülüb. Onu Hacı Məmmədovun dəstə üzvlərinin qətlə yetirdiyi deyilir. Hacı Məmmədov məhkəmədə bu qətlin də «siyasi sifariş» olduğunu bildirmişdi. Amma sifarişçinin kimliyini açıqlamamışdı.
Elmar Hüseynov – jurnalist, baş redaktor. 2005-ci ilin martın 2-də Bakıda – yaşadığı evin blokunda odlu silahla qətlə yetirilib. Hacı Məmmədov məhkəmədə deyib ki, redaktoru sabiq nazir Fərhad Əliyevin sifarişiylə onun dəstə üzvləri öldürüb. MTN bu versiyanı araşdırsa da, hələlik rəsmi açıqlama yoxdur.
Etibar Elkin- Bakı Parapsixologiya və Teologiya İnstitunun rektoru 14 yanvar 1999-cu ildə öldürülüb. ( Etibar Elkin iki oğluyla birgə öldürülmüşdü.) Qətli «Ceyşullah» adlı təşkilatın üzvlərinin törətməsi haqda məhkəmə hökmü olsa da, tərəfdarları buna inanmırlar.
Gülşad Zərbəliyev- Prezidentin köməkçisi, beş dövlət başçısının köməkçisi işləyib.
Sabir İsmayılov -Daxili İşlər nazirinin sabiq müavinini olub . Telefon naqiliylə boğulmuş şəkildə tapılıb.

16.Rafiq Tağı – tanınmış həkim-yazıçı, 2011-ci il noyabrın 19-da Bakıda işdən evə gələrkən naməlum şəxs tərəfindən bıçaqlanıb. O, xəstəxanada müalicə edilsə də, həyatını qurtarmaq mümkün olmayıb. Rafiq Tağının qətlinə görə heç kim məsuliyyəti öz boynuna göturməmiş, lakin çoxları belə düşünür ki, Rafiq Tağı İslamı tənqid etdiyinə görə hədəfə alınıb.

Əjdər Xanbabayev Azərbaycan jurnalisti. O, Azərbaycan SSR Mətbuat İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini, “Azərnəşr” nəşriyyatının və “Yazıçı” nəşriyyatının direktoru olub. Bakıda, Azərbaycan Rus Dram Teatrının binası yaxınlığında şəxsi avtomobilində güllələnmişdi. Xanbabayev SSRİ dövründə Heydər Əliyevi dəstəklədiyinə görə 1990-cı ildə Azərbaycan SSR DTK əməkdaşları tərəfindən öldürülüb.

Qeyd edək ki, evinin qarşısında güllələnən sonuncu şəxs Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Fazil Mustafa olub. Şükür ki bu terror hadisə faciə ilə bitməyib.

Müəllif:Əntiqə RƏŞİD

Tarix.Az

Oxuyun >> Gözündə tük var

Şəhid General Rail Rzayev (10.3.1945-11.2.2009)

11.2.2009-cu ildə suiqəsd nəticəsində öldürülən Şəhid General Rail Rzayev (10.3.1945-11.2.2009).

Tarix.Az

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Vəfatından bir il ötür

Elman Eldaroğlunun digər yazıları

Vəfatından bir il ötür

Öncə onu deyim ki, haqqında söhbət açmaq istədiyim xanımın il məclisi fevralın 14-də, həftənin altıncı günü, saat 11:00-dan 14:00-dək Təzəpir məscidinin 1-ci mərtəbəsində yerləşən mərasim zallarından birində veriləcək…

Düşüncə və intellektual sahədə çox aktiv idi. Dünyanı dərk etmək və hər zaman yeni biliklər qazanmaq onun həyat kredosuydu. Onun üçün hər bir təcrübə, hər bir insan və ya hər bir fikir öyrəniləsi bir müəmma idi və hər mövzunu dərindən analiz etməyi xoşlayırdı…

Deyirdi ki:- “Uşaqlığı və gəncliyi sovet totalitar cəmiyyətində keçmiş bir nəslin XX əsrin sonlarında yaşadığı hissləri bölüşmək çox çətindir. Bizə öyrədilən tarixlə unutdurulan tarix arasında qalan gəncliyimiz bir-birinin ardınca Ermənistandakı soydaşlarımızın öz minillik dədə-baba yurdlarından çıxarılması, 20 Yanvar, Xocalı və Qarabağ faciələrini yaşadı. Xalqlar dostluğu haqqında oxunan nəğmələrin, şeirlərin qara niqabı altından kor xislətlər baş qaldırdığı zaman görünənlərin, beynimizə həkk edilənlərin bir ilğım olduğunu anladıq. “Müsəlmanın sonrakı ağlı” düz 70 il sonra da düşmənini tanımadı, ta ki, o özünü və üzünü göstərənəcən. Yaddaşımızın humanizmə və ədalətə olan inamı xainliyi, naqisliyi, təəssüf ki, heç hifz etməmişdi. XX əsrin əvvəllərini, 40-cı illərin erməni siyasətini unutduq ki, 80-ci illərin sonunda yenə eyni məkrlə üz-üzə qalıb, Qarabağı və ətraf rayonları itirdik…”

Onun həyat fəlsəfəsi sadəcə intellektual maraqla məhdudlaşmırdı. O, həyatın müxtəlif tərəflərini təhlil edərək, öz dünyagörüşünü formalaşdırmağa çalışırdı. Tez-tez həyatın mənası, insan münasibətləri və sosial ədalət kimi mövzularda düşünür və bu mövzular ətrafında dərin mülahizələr yürütməyi xoşlayırdı. Onun təfəkkürü isə həmişə inkişafda olan bir prosesdi, çünki hər yeni təcrübədən dərs çıxarmağa və öyrəndiklərini fəaliyyətinə tətbiq etməyə çalışırdı…

““Xortdanın cəhənnəm məktubları”nı oxuyanda hiss etdim ki, o getdiyim və son otuz ildə gedə bilmədiyim yolların hər qarışına bələd olmamışam. Bələd olsaydım, Əbdürəhimbəy kimi ən kiçik yaşayış məskəninin də tarixçəsini yaddaşıma hörərdim. Bugünkü ağlımla keçmirdim o yollardan. Sadəcə, gözəlliyinin sehrinə düşdüyüm məkan idi Qarabağ. Zamansa yaddaşlara iri bir qıfıl vurub dağ çaylarına atmışdı. Amma o çayın kənarında Şeytanın balası da məəttəl qalmışdı bu dünyanın işlərinə; o da bizim kimi bilmirdi ki, özü burda, quyruğu uzaqda olan böyüyü hansı kələfin ucunu dolaşdırırdı”- söyləyirdi.

Uşaq vaxtı yay aylarını Qarabağda çox olub. Orta məktəbdə oxuduğu illərdə isə, may ayının son günlərini səbirsizliklə gözləyib. Axı qarşıda üç ay yay tətilli onu gözləyirdi. Bu həmin zamanlardı ki, bütün sovet məktəbliləri kimi, o da boynuna bağladığı pioner qalstuku, yaxasına taxdığı komsomol nişanı ilə qürurlanırdı. Qoca babasının nağıllarını dinləyib, Ərzurumun gədiyini xəyalında canlandırırdı…

Deyirdi ki:- “Genetik yaddaşımız yaxın yaddaşımızla açıqdan-açığa üst-üstə düşmür, amma özünü doğma xalqımın şirin bayatıları və dastan hekayətləri ilə qoruyub saxlayırdı. Bakıdan dağlara uzanan yollar sadəcə babamıza və nənəmizə aparan yol idi və heç də çətin deyildi. Çətini Bərdəyə çatmaqdı, sonrası dağlardan gələn meh kimiydi. Ağdamı, Xocalını, Xankəndini keçib Şuşaya çatmaq asan idi. Bu yerlərin sehrinə düşməyəninsə qəlbinə güvənmək olmazdı. Hələ 90-cı illərə çox vardı, Laçına çatmaqsa dolayları keçəndən sonra göz açıb yumana qədərdi…”

Əlbəttə ki, söhbət filologiya elmləri doktoru, fevralın 14-də vəfatının bir ili tamam olan Pərvanə Bəkirqızından gedir. O, Bərdə rayonunda dünyaya gəlmişdi. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunu bitirmişdi. Namizədlik (PhD) dissertasiyasının mövzusu: Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında faciə janrının tədqiqi problemləri, Doktorluq dissertasiyasının mövzusu isə: XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının bədii strukturu və mifopoetik təfəkkür (nəsr və dramaturgiya əsasında) olub. Ölkədə və xaricdə 65-dən yuxarı elmi məqaləsi nəşr olunub. O, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Ədəbiyyat nəzəriyyəsi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi idi. Eyni zamanda Ali Attestasiya komissiyası Humanitar və ictimai elmlər şöbəsində – müdir müavini vəzifəsində çalışırdı…
Maraq dairəsi çox geniş idi. Hər hansı bir mövzuya maraq göstərdiyi zaman, bütün diqqətini ona yönəldir, lakin tez bir zamanda paralel olaraq başqa bir maraqlı mövzuya keçə bilirdi. Bu dəyişkənlik onu bəzən qeyri-sabit və qərarsız göstərə bilərdi, lakin əslində bu, onun zəka və maraqlarının nə qədər geniş olduğunu göstərirdi…

“Qarabağsız- Ağdamsız, Qubadlısız, Kəlbəcərsiz, Zəngilansız, Cəbrayılsız, Laçınsız yaşadığımız otuz ilə yaxın bu zaman kəsiyi bizdən nə apardı deyə düşündükcə Aşıq Ələsgərin “Arsız aşıq elsiz necə yaşadı?” sualını da xatırladığım çox olub. Bir məqamsa dəyişmişdi; milli tarix yaddaşımızın alt qatlarından “Qan ilə dəstəmaz alıb, yürü namaza gedəlim” çağırışı için-için boy atırmış. Odur ki, “Qarabağ Azərbaycandır!” nidası beynimizdə, düşüncəmizdə elektroşok təsiri yaratdı…
2020-dən artıq bir neçə il ötüb. Artıq Qarabağ azaddır. Qarşıdan qış gəlir, amma uşaqlığımın yay tətilindəki kimi, Ağdamı, Əsgəranı, Xocalını, Xankəndini keçib Şuşaya çatmaq, dolaylardan boylanan Laçına tez bir zamanda çatmaq istəyim var. Bambaşqa duyğularla, bambaşqa düşüncələrlə…”- söyləyirdi.

İnsanlarla ünsiyyət qurmağı və məlumat mübadiləsi aparmağı çox sevirdi. Hər bir mövzuda söhbət etməyi bacarırdı. Onun sosial çevrəsi çox geniş olub və o, hər bir adamda müsbət xüsusiyyətləri görə bilirdi. Onun üçün dialoq və müzakirə çox vacibdi, çünki bu onun ürəyincə idi. Məntiqli, analiz edən və zamanında qərar verməyi xoşlayırdı. Dərin zəkası və sürətli düşünmə qabiliyyəti onun uğurlarının qayəsi olub. Problemləri kreativ və gözlənilməz yollarla həll etməyə meyilli idi…

Deyirdi ki:- “Xalqımıza, millətimizə bu şan-şərəf, ləyaqət və qürur dolu günləri yaşadan Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevə və o çətin sədləri qanı bahasına aşmış şəhid oğullarımızın əziz xatirəsinə dərin minnətdarlıq duyğuları ilə…”

Bəli, mən bu söhbətimlə filologiya elmləri doktoru Pərvanə Bəkirqızının necə vətənpərvər, işgüzar, geniş ürəkli xanım olduğunu sizə bir daha xatırlatmağa çalışdım…

…Bu qəddar, amansız, fani dünyadan,
Köçənlər qovuşur Haqqa, nə dərdi?
Ölüm- ölənlərə bir sakit ada,
Ölüm- qalanlara ən ağır dərddir…

Ruhu şad olsun!

Ehtiramla, Elman Eldaroğlu

CAHANGİR MƏMMƏDLİ – 85

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

“Ortaq dilin və elmi təfəkkürün yüzillik yolu”

CAHANGİR MƏMMƏDLİ – 85

“Ortaq dilin və elmi təfəkkürün yüzillik yolu”
10 fevral 2026-cı il tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Natəvan” klubunda Bakı Birinci Türkoloji Qurultayının 100 illiyinə həsr olunmuş elmi-praktiki konfrans keçirilib.
Tədbirdə ədəbiyyatşünaslar, dilçi alimlər, tədqiqatçılar və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər. Çıxışlarda 1926-cı ildə keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayın türk xalqlarının elmi, mədəni və ictimai həyatında oynadığı mühüm rol, ortaq dil və əlifba məsələlərinin müzakirəsi, eləcə də qurultayın Azərbaycan elmi fikrinin formalaşmasındakı tarixi əhəmiyyəti xüsusi vurğulanıb.
Qeyd olunub ki, Bakı Qurultayı yalnız bir elmi toplantı deyil, həm də türkoloji düşüncənin institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm mərhələ idi. Bu mötəbər tədbirin 100 illiyinin qeyd olunması milli-mənəvi irsimizə, dil və ədəbiyyat tariximizə ehtiramın ifadəsidir.
Konfrans çərçivəsində məruzələr dinlənilib, mövzu ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb, gələcək tədqiqat istiqamətləri barədə təkliflər səsləndirilib.
Tədbir iştirakçıları Bakı Birinci Türkoloji Qurultayının ideyalarının bu gün də aktuallığını qoruduğunu bildirərək, ortaq elmi-mədəni platformaların genişləndirilməsinin vacibliyini qeyd ediblər.

İlkin mənbə: www.azyb.az – AYB

Müəllif: Elvira Quluzadə-baş redaktor

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Elman Eldaroğlu AYB haqqında

Elman Eldaroğlunun digər yazıları

Bu gün AYB-ni kimlər idarə edir?

Doğrudur, mənim Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv olmağıma mərhum xalq şairi Fikrət Qoca səbəb olub. Məhz onun təklif və dəstəyi ilə mən də AYB-yə üzv olmuşam. Tələb olunan üzvülük haqqını da vaxtaşırı ödəyirəm. Hətta bir dəfə Prezident təqaüdünə də layiq görülmüşəm. Və bu təşkilatdan heç bir narazılığım yoxdur…

Sözümün canı var. Bu gün sizə AYB-nin icra aparatında çalışan soydaşlarımız haqqında danışmaq istəyirəm. Düşünürəm ki, AYB-nin icra strukturunda bir nəfər də olsun təsadüfi adam yoxdur. Əvvəla onu qeyd edim ki, sədr seçki yolu ilə seçildiyi üçün seçicilərin haqqına girmək istəmirəm. O ki qaldı AYB-də maliyyə, təsərrüfat işləri üzrə I katibə və Gənclərlə iş və ümumi rəhbərliyə kömək məqsədi ilə fəaliyyət göstərən sədr müavininə onların da hər biri yerində olan adamlardır- Çingiz Abdullayev və Rəşad Məcidi nəzərdə tuturam. Demək olar ki, onları ölkədə tanımayan adam yoxdur. Hər biri kifayət qədər nüfuzlu qələm adamlarıdır…

Katiblər isə sədrin təqdimatı ilə komandası kimi qurultayda seçilir. İndi də keçək katiblərə: İlqar Fəhmi- erkən gəncliyindən parlaq istedadı ilə ədəbiyyatsevərlərin rəğbətini qazanıb. 1992-1996-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alıb, sonradan Belarusiya Dövlət İqtisad Universitetini bitirib. O, AYB-nin filiallarla işi koordinasiya edir. Ölkənin ən yaxşı qələm adamlarından biridir. Düşündürücü, bədii yükü olan müxtəlif nəsr əsərlərinin, gözəl poeziya nümunələrinin müəllifidir. Tutduğu vəzifəni məsuliyyətlə icra edir. Əməkdar mədəniyyət işçisidir. Xaraktercə, çılğın, duyğusal, məntiqli və məzmunlu adamdır…

Elçin Hüseynbəyli- Əməkdar incəsənət xadimidir. İstedadlı yazıçı-dramaturq, publisistdir. 1989-cu ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. AYB-nin seksiyalarla işi koordinasiya edir. 30-dan çox kitabın müəllifidir. Xaraktercə, centelemen, sakit, təmkinli və müdrik adamdır…

Səlim Babullaoğlu- 1990-1995-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin kitabxanaçılıq fakültəsində ali təhsilə yiyələnib. Xarici əlaqələr və tərcümə məsələləri üzrə AYB-nin katibidir. Bundan əlavə o, Qəbul komissiyasının sədridir. Şair, tərcüməçi, esseistdir. 10-a yaxın kitabın müəllifidir. Xaraktercə, mədəni, ağıllı, ehtiyatlı, təmkinli və etibarlıdır…

Bəli, bu gün AYB-nin rəhbər strukturlarında təsadüfi adam yoxdur. Onların hər biri tutduqları vəzifə layiqdirlər. Və bu təşkilatın sıravi üzvü kimi onların hər birinə işlərində uğurlar arzulayıram…

Hörmətlə, Elman Eldaroğlu

CAHANGİR MƏMMƏDLİ – 85

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Sevil Gül Nur – Retrograd

SEVİL GÜL NURUN YAZILARI

Retrograd

Bu gecə də ulduzlara səndən danışdım,
Yarım qalan sevgi dastanımızın
sonunu öyrənməyə çalışdım.
Allah kəssin xasiyyətimi,
Onlarla da yola getmədim,
Onlarla da dalaşdım.
Milyon dənə səhv tapdım sözlərində,
Ayrılığın xəritəsini çəkdilər qara qələmlə,
Məni düşmən etdilər o sirli aləmlə.
Mənsə səni görmək istəmişdim ulduzların gözlərində.
Dönə-dönə dedilər Saturnun araya girdiyini,
Hər iki planet arasında qalın divar hördüyünü,
apardığı soyuq döyüşü.
Mənsə gözləyirdim Marsdan
Veneraya olan isti geri dönüşü.
Bilirdim zamanın artıq dolduğunu,
Zəfərin çox yaxın olduğunu,
İstiliyin soyuqlardan doğulduğunu…
Kiçik çillə çoxdan girmişdi,
Göylər Yerə ağ şəkər ələyirdi,
Yer üzünü şirin nağıla bürüyürdü.
Küləklərin gətirdiyi soyuqlar,
Şaxtaların ötürdüyü sazaqlar
Marsı retrograda sürüyürdü.
Hələ sübhün gözü açılmamışdı,
Qaranlıqlar Yer üzündən qaçılmamışdı,
Əllər səmaya,
Dualar göyə ucalmamışdı hələ,
Ən ülvi istəklər gəlməmişdi dilə.
Telefonun işığı iki dəfə yanıb-söndü,
Ekranda
Saturnun məğlubiyyətini elan edən
retrograd kod-yazı göründü:
“Bu gün çox soyuq olacaq,
Əynini qalın elə…”

1. 2026

Müəllif: SEVİL GÜL NUR

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Əfqanıstanın ilk milli qəzetinin təsisçisi- Mirzə Abdal Əli Qızılbaş

ARAZ ŞƏHRİLİNİN YAZILARI

Əfqanıstanın ilk milli qəzetinin təsisçisi- Mirzə Abdal Əli Qızılbaş

Tarixə diqqət yetirsək, Azərbaycan icması olan Qızılbaşlar, həm Əfqanıstan dövlətinin qurulmasında, həm də sosial, iqtisadi və media inkişafında ən önəmli rol oynamışlar. Tarixi baxımdan, Əfqanıstan və Azərbaycan dövlətləri arasında əlaqələr həmişə sıx və yüksək səviyyədə olmuşdur. Qızılbaşların Əfqanıstanın siyasi və sosial inkişafında önəmli rolu olduğu dövrlərdə, hər iki ölkə bir-birini siyasi müstəvidə dəstəkləyərək, tarixi əlaqələrini möhkəmləndirmişdir.

Əfqanıstanın ilk milli qəzeti – “Şəms əl-Nəhar”

“Şəms əl-Nəhar” (Günorta günəşi) 1873-cü ildən 1878-ci ilə qədər farsca fəaliyyət göstərmiş Əfqanıstanın ilk dövri Qəzeti idi. Bu qəzet, Əfqanıstan hökmdarı Əmir Şirəli xan dövründə nəşr olunurdu. Ölkənin ən erkən qəzeti kimi tanınan bu qəzet Əfqanıstan media tarixinin rəsmi başlanğıcı hesab olunur. Qəzetin təsisçisi, baş redaktoru Qızılbaş Mirzə Abdal Əli idi.

Corc Vaşinqton Universitetinin Kolumbiya İncəsənət və Elmlər Kollecinin fəlsəfə doktoru, professor Elham Baxtari “Şəms əl-Nəhar” qəzeti barəsində belə qeyd edir;
“Nəşrlərin kolofonlarında ən çox rast gəlinən adlardan biri Mirza Abdal Əlidir. O, “Şəms əl-Nəhar” qəzetinin hər nömrəsində redaktor (mühtəmim) kimi qeyd olunur və ehtimal ki, baş yazılarının müəllifi də o idi. Abdal Əli adı onun Şiə mənşəli olduğunu göstərir. Həm Dost Məhəmməd xan, həm də Şirəli xan Kabildəki Şiə Qızılbaş əhalisindən bir çox katibə etibar edirdilər və Mirza Əbdal Əli də bu (Qızılbaş) icmanın üzvü idi.”
Diqqət yetirsəniz, qəzetin birinci buraxılışında Qızılbaşların məşhur gerbi “Şiri-xurşid/Aslan və Günəş” də, təsvir olunmuşdur.

“Şəms əl-Nəhar” 1878-ci ildə İkinci İngilis-Əfqan müharibəsinin başlamasından və Əmir Şirəli xanın ölümündən sonra nəşrini dayandırdı.
Daha dəqiqliklə İngilis işğalçıları Şəms əl-Nahar qəzetini dayandırmaq üçün Əfqanıstan hakimiyyətinə təzyiqlər göstərdilər və bununla da mətbuatı faktiki olaraq susdurdular. 20-ci əsrin əvvəlinə qədər heç bir əhəmiyyətli nəşr meydana çıxmadı və ‘Şəms əl-Nəhar’ Əfqanıstan jurnalistikası sahəsində, qısa ömrünə baxmayaraq, aparıcı bir təşəbbüs oldu.

Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Kral Asiya Cəmiyyətinin üzvü Jonathan L. Lee Qızılbaşların diplomatik təsirinin Pəştunlardan daha güclü olmasını belə təsvir edir;
“Dürrani (Əfqan-Pəştun) başçılarının əksəriyyəti oxuyub yaza bilmədiyi və savadsız olduqları üçün Qızılbaşlar demək olar ki, bütün dövlət işlərinə nəzarət edirdilər.”

Əfqanıstan tarixi üzrə mütəxəssis digər alimlər Qızılbaşların Əfqan dövlətində diplomatik gücünü belə təsvir edirlər;
“Qızılbaş icması, dövlət və şəxsi ticarət fəaliyyətlərinin mətn və yazılı tərəflərində iştirak edən yerli Əfqan tərəflər arasında ən nüfuzlusu sayılır. Bu kontekstlərdə savadlılıq gücünə sahib olmaq, Əfqanıstandakı şiə Qızılbaşları, şiə Həzaralardan fərqləndirən əsas amillərdən biridir.
Təxminən iki nəsil əvvəl, 1830-cu illərdə, müstəmləkə idarəçiləri (İngilislər) Kabil Qızılbaşlarının nüfuzuna böyük maraq göstərmişdilər. Onlar Qızılbaşları ayrıca bir yaşayış məhəlləsi olan Çindavulda (müstəqilliyə sahib) bir icma kimi təsvir edirdilər. Bu məhəllənin “ayrı polisi və ədalət məhkəmələri” mövcud idi və ən önəmlisi, Kabilin “bütün yerli və xarici yazışmalarını” onlar idarə edirdi ki, bu da onların təsirinin hər istiqamətə yayılmasına səbəb olurdu. Xüsusilə Charles Masson Qızılbaşları Kabil şəhərində “ən güclü və nüfuzlu orqan” kimi təsvir edirdi. 19-cu əsrdə Kabil Qızılbaşları yüksəlməkdə olan dövlət katibləri sinfi daxilində nüfuzlu mövqelərini daha da inkişaf etdirib möhkəmləndilər və bu səbəbdən də dövlətin bürokratik elitasının getdikcə daha mühüm bir hissəsinə çevrildilər. 20-ci əsrin əvvəllərində dövlət bürokratiyasında və formalaşmaqda olan ictimai ziyalılar arasında Qızılbaşların nüfuzu o dərəcədə artmışdı ki, Kabilin Qızılbaş məhəlləsi Çindavul yerli əhali arasında “Əfqanıstanın Oksfordu” kimi tanınmağa başlamışdı.”

İstinadlar;
Jonathan L. Lee, “Afghanistan: A History from 1260 to the Present”
Elham Baxtari “Mirrors for Ulama: Kabul at the Crossroads of Eastern and Western Islamic Reformism.”
Shah Mahmoud Hanifi, “Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier” kitabı və “Making Space for Shi’ism in Afghanistan’s Public Sphere and State Structure” məqaləsi.
Solaiman M. Fazel, “Ethnohıstory Of The Qızılbash In Kabul: Mıgratıon, State, and A Shı’a Mınorıty”
Christine Noelle, “State and tribe in nineteenth-century afghanistan: the reign of amir dost muhammad khan (1826-1863)”

Müəllif: Vahid İbayev,

Qızılbaş Qlobal İrsi Təşkilatının əməkdaşı, araşdırmaçı

Digər yazıları: >>> Milli Kimlik

MİLLİ KİMLİK ARAŞDIRMALARI QRUPU

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var