Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Həmkarlar İttifaqı Təşkilatının təbriki
Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Həmkarlar İttifaqı Təşkilatı tərəfindən şair, “Ulduz” jurnalının baş redaktoru Qulu Ağsəs ad günü münasibətilə təbrik edilib. Görüş zamanı ona Həmkarlar İttifaqı Təşkilatı adından xüsusi hazırlanmış təbrik məktubu təqdim olunub, ədəbi-mətbuat sahəsindəki fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilib. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Həmkarlar İttifaqı Təşkilatı Qulu Ağsəsə möhkəm cansağlığı, uzun ömür və yaradıcılıq fəaliyyətində yeni uğurlar arzulayır.
AYAQQABI (hekayə) Dəmir torla hasara alınmış həyətin içərisində çiy kərpicdən tikilmiş bir ev, evin tavanı quru ağac ilə örtülüb, döşəməsinə isə seyrək toxunuşlar arasında yaşıl otların baş qaldırdığı həsir salınıb. Otağın baş tərəfindəki qırmızı gülləri olan döşək sərilmiş çarpayını yığışdıran, əyinlərində ağ, qırmızı çiçəkli don olan yeddi yaşlı, qıyıq gözlü əkiz qızlar, içərisi qaz tükü ilə doldurulmuş yastığı dartıb, onu kimin cehiz aparacağını ayırd edə bilməyərək bir-birlərinə güc gəlirdilər. Ortadan zorla tutulan otağın küncündə üzərində yamamaq üçün biz, çəkic, müxtəlif mıxlar olan masaya doğru əyilib işini görən atadan sanki çəkindilər. Atanın yanında diz çökərək nəzərlərini onun əlindəki cırıq ayaqqabıya zilləmiş arıq, gözləri çuxura düşmüş, çopur üzlü, yanağı batıq, sapa düzülmüş ləçəkli çobanyastığından boyunbağısı olan qızı – altı yaşlı Bahar hərdən bir bacılarına göz ağartmaqla onları sakitləşdirməyə cəhd etsə də, xəyalında ayaqqabıları ayağında olan Nicatın, üzərinə çobanyastığı düzülmüş, taxtadan düzəldilən tütəyini dodaqlarına sıxaraq arxın suyunu qırçınlayan, yarpaqları əsdirən qırmızı dimdikli, sapsarı ördək balalarını ovsunlamasını xatırlayırdı. Ata əlindəki uc tərəfi balıq ağzı kimi açılmış, üstünə qəhvəyi parçadan yamaq salınmış, altlığı it qulağı kimi sallanan, bir neçə yerindən ağ kəndirlə bağlanan, qara rəngli cırıq ayaqqabını da divar dibində təpə kimi yığılmış ayaqqabıların üstünə atdıqda Bahar hövlnak yerindən qalxdı. Atılan köhnə cırıq ayaqqabını bağrına basıb atasından bu ayaqqabını mütləq təmir etməyi yalvara-yalvara xahiş etdi. Bundan əsəbiləşən pinəçi Vəli: “O əzizlədiyin ayaqqabını vur alkaş Nəcəfin gecələri onun-bunun damının taxtapuşunda yatıb, gündüzlər də zurna çalan oğlu Nicatın təpəsinə. De ki, avaralanmaqdansa getsin ot yığsın, mal otsarsın, pul qazansın özünə bir ayaqqabı alsın. Artıq mən bu ayaqqabılara bir daha yamaq üstündən yamaq salmaqdan bezdim. Daha ələ gələsi deyil. Ayaqqabı özü adamın əlindən “qaçmaq” istəyir” dedi. Pinəçi Vəli Baharın “Ata, bəlkə bir təhər yamaq vurub düzəldəsən. Onlar çox kasıbdırlar. O, bulaqdan su gətirəndə həmişə mənə kömək edir. Ata, axı onun bundan başqa ayaqqabısı yoxdur” deyib göz yaşlarını sel kimi axıdan qızının həyəcanını görüb sanki yuxudan ayıldı. “Ay anasına oxşamış həyasız, onun atası araq içib alkaşlıq edəcək, bocka kimi harda gəldi yıxılıb tirlənəcək, mən də onun yetimçəsinə ayaqqabı düzəldəcəyəm? Qoy, rədd olsun. Elə mən bilirdim ki, sən saçına hər dəfə bir çiçək taxıb bulağa gedəndə, bir iş çıxacaq. Əlinə bir əlçim yun düşən kimi götürüb bulağa qaçırsan, yırğalana-yırğalana yunu yuyursan ki, Nicat sənə tamaşa etsin? Yoxsa indi də alkaş Nəcəfin oğluna vurulmusan? Bir dəfə atası onu ot tayalarının arasında qızla görüb. Yoxsa o qız sən imişsən?” deyib qəzəblənən ata ayaqqabı tayını bağrına basıb hıçqıran qızı açıq qapıdan həyətə itələdi. Və bu məqamda əkizlərin müharibəsinə davam gətirməyib parçalanmış yastığın içərisindəki qaz tükləri bütün otağı bürüdü. Ağappaq qar kimi görünən qaz tükləri göydən ələnib Vəlinin üst-başına qonananda, o qəzəblə ayağa qalxdı. Qızları atalarının qırımını görüb, qorxularından çarpayının altından sürünüb çölə qaçdılar. Vəli içərisində bir qədər tük qalan yastığı həyətə atdı. Yastığın içərisindən ağ tüklər sarı-qırmızı çiçəklərin üstünə üzüqoylu uzanmış Baharın və onun yanındakı ayaqqabıların üzərinə kəfən kimi örtüldü, qız gözlərini yumdu. Həyətdəki ördək balalarının dairəyə aldığı qız gözlərini açanda, Nicatın qanlı ayaqlarını gördü. O baş barmağı qanayan sağ ayağı və əlləri ilə tükləri aralayaraq ayaqqabılarını götürüb sakitcə getdi. Bahar ayağa qalxıb qapının yanındakı qaloşları götürərək oğlanın ayağından axan qanın cığır saldığı çoban yastıqlarının arası ilə onun ardınca qaçdı. Arxın kənarındakı iri bir daş parçasının üstündə oturan Nicat əl atıb ağ ləçəkləri qana bulaşmış çobanyastığından birini qıza uzatdı. Qızın gözündən axan yaş, əlindəki çobanyastığının üzərinə düşərək inci tək parladı. Qız qaloşları daşın yanına qoyaraq, əlindəki çobanyastığı ilə evə qayıtdı. Cırıq ayaqqabılarla evə qayıdan Nicat özünü üzü üstə çarpayıya atdı. Gecənin bir yarısı ayılarkən yanındakı çarpayıda saqqallı atasının uzandığını gördü. Başını yan tərəfə çevirəndə üstünə ay işığı düşmüş ayaqqabılar gözünə sataşdı. Nəsə fikirləşdikdən sonra, cəld yataqdan qalxıb onları götürdü və qanı qurumuş ayaqlarına geyindi. Lakin ayaqqabının uc tərəfindən barmaqları göründüyü üçün onları çıxarıb kənara qoydu. Mıxdan asılmış sırıqlını götürüb yatağına qoydu və üstünə yorğanı örtdü ki, onun yoxluğunu atası bilməsin. Otağın küncündəki kisəni və qırxlığı götürüb həyətə çıxdı. Qonşu Mehdi kişinin daşdan tikilmiş tövləsinə daxil oldu. Gətirdiyi kəndirlə tövlədəki qoyunlardan birinin ayağını bağladı və qırxlıqla onun yununu qırxıb kisəyə doldurdu, sonra yun dolu kisəni çiyninə ataraq, gəldiyi kimi sakitcə tövlədən çıxıb qonşu kəndə tərəf yönəldi. Səhərə yaxın Sənəm nənəgilə çatdı. Qapını döydü. Başında bir neçə yaylıq dolanan, əynində gen tuman və arxalıq olan Sənəm nənə qapını açdı və Nicatı həyətə çağırdı. Nicat Sənəm nənənin toxuyub həyətdə düzüdüyü xalçalara heyranlıqla baxırdı. Onun gözləri yan tərəfdəki taxtın üzərinə sərilən xalçanın üstündəki boyunbağısı olan qız təsvirinə sataşdı. Heyrətləndi. Xalının üstündəki qız təsviri necə də Bahara bənzəyirdi. “Sənə ip əyirmək üçün cins qoyun yunu gətirmişəm” – deyən Nicat kisəni qarıya uzatdı. Kisədəki yunu alıb, boynundakı pul kisəsini çıxararaq ehtiyatla: “Ədə, oğurluq deyil ki?” sualına “Yox, Sənəm nənə, öz qoyunlarımızın yunudur” – cavabını alan Sənəm nənə: “Ədə sərxoşluğu ilə ananı Göyçəyi çərlədib öldürəndən sonra dədən qoyunları satıb arağa vermədi?” – deyə başını yırğalasa da, oğlanla hesablaşdı. Nicat pulu alıb, qırmızı kərpicdən tikilmiş bəzəkli qapısı olan dükanın içinə girdi. Dükana daxil olan kimi divardan asılan qəhvəyi rəngli ayaqqabılara baxdı. Ayaqqabılardan ən yaxşısını – təmiz dəridən olan üstü qaytanlı, bir neçə yerdən möhkəm tikişli ayaqqabını seçdi. Ayaqqabını ayağına geyinərək, sevinclə evə döndü. Birdən yol üstündə atasının əlini-qolunu ölçə-ölçə onu söydüyünü eşitdi:– Köpək oğlu, təzə fırıldaqçılığa keçib. Sırıqlını yatağına qoyub, cins qoyunların yununu qırxaraq aparıb satıb. Pulu götürüb Allah bilir harasa qaçıb. Nicat bu sözləri eşitdikdə ayaqqabıları ayağından çıxarıb, ot tayasının altında gizlədərək ayaqyalın halda tarlaya tərəf getdi. Atasının uzaqlaşdığını görüb geri qayıdarkən dəhşətə gəldi. Ayaqqabının bir tayı orada, digəri isə yox idi. Gözlərinə inanmadı. Ayaqqabının bir tayı yanında durmuş alabaşın ağzında idi. Nicat ayaqqabının tayını götürüb alabaşın dalınca qaçarkən arxın kənarında yun yuyan Baharla rastlaşdı. Əlində tutduğu təzə ayaqqabının tayını qıza göstərdi:– Təzə ayaqqabı almışdım, itimiz alabaş bir tayını götürüb aparıb – deyərək qaçmağa davam etdi. Bahar da yunu arxın kənarına qoyub Nicatın dalınca qaçdı. Onlar hər ikisi alabaşı bir qədər qovdular. Alabaş böyürtkən kollarının arasından keçib, təpə kimi yığılan daşların üzərindən tullandı və gözdən itdi. Onlar taqətdən düşüb tövşüyə-tövşüyə kolluğun yanında oturdular. Bir neçə ay keçmişdi. Nicat əynində topuqdan yuxarı olan şalvar, rəngi solmuş, qolunun altı sökülmüş, düymələrinin bir neçəsi sınmış köynəyi, ayağında cırıq ayaqqabılarla arxın kənarı ilə fikirli halda gedirdi. Birdən arxasında gələn qoyunlardan biri arxa düşərək suyu onun üstünə sıçratdı. Nicat əyilib yerdən daş götürdü və qoyunun arxasınca atdı. Nicatın yununu qırxdığı bu axsaq qoyun kolluqdan keçib sürüyə tərəf getdi. Əyilib arxadan su götürüb üst-başına çırpdıqda Baharın yuduğu yunların boyunbağı kimi yarpaqların boynuna dolanaraq qaytanlı qəhvəyi rəngli – alabaşın vaxtilə apardığı ayaqqabının içərisində yarpaqların bitdiyini gördü. Diqqətlə ayaqqabısına və gedən qoyunun arxasına baxdı. Bir neçə gündən sonra Nicat köhnə ayaqqabıları iplə tikib ayaqlarına geyinərək kənddəki dükanın qarşısında dayanıb işləməyə getdi. İşi ağır olsa da, dolanışığı çıxırdı. O, mağazanın qarşısında dayanan böyük “Kamaz” maşınından un kisələrini daşıyıb mağazanın anbarına yığırdı. Sonra yorulub una bulaşan, hətta saçlarından, kirpiklərindən un səpələnən Nicat dizlərini qucaqlayıb dükanın qapısı ağzında oturmuşdu. Başını yorğun halda qaldırıb, çobanyastığının üstünə qonan arıya baxdı. Yana döndükdə yaxınlıqda yerə düşüb qalmış pul gördü. Cəld ətrafa boylandı, arada başqa heç bir canlı görünmürdü. Tez ayağa qalxıb, yerə düşən pula yaxınlaşdı. Ayağını pulun üstünə qoyub cırıq, una bulaşan ayaqqabılarının bağını bağlamaq bəhanəsi ilə pulu yerdən götürüb cibinə qoydu. Bir az keçməmiş yaşlı qadın ona yaxınlaşıb:– Ay oğul, bayaq mən mağazanın qarşısında pulumu salıb itirmişəm. Sən görməmisən ki? – sualını verən qəbzli Sənəm nənəni qarşısında gördü. Özünü itirən Nicat:– Yox, ay Sənəm nənə, mən pul-filan görməmişəm – deyə mızıldanaraq un gətirmək bəhanəsi ilə anbara keçdi və pulu un kisəsinin altına gizlətdi. Gecə yarı yağan güclü yağış səsi Nicatı yuxudan oyatdı. Alatoranlıqda Nicat işə tələsdi. Dükanın yaxınlığında gecə evə gəlməyən atasının sərxoş halda yerdə yatıb qaldığını gördü. O, atasını qaldırmaq istəsə də, gücü çatmadı. Birindən gözü mağazanın qapısından asılmış elana sataşdı: “Mağazanı su basdığına görə bir həftə iş olmayacaq” sözlərini oxuyan Nicat dizlərinin taqətdən düşdüyünü hiss edib aşağı oturdu. Bir qədər sonra ayağa qalxdı, atasını çox çətinliklə evə gətirdi. Bir həftəni çöldə-tarlada keçirdi. Artıq dükan açıldığı üçün o işə getdi. Heç kimsəyə bir söz demədən anbara keçdi. Un kisələrini qaldırıb, pulu oradan götürdü. Mağazaya özünə təzə ayaqqabı almaq üçün getdi. Pulları əlinə aldıqda onların islanıb, kifləndiyini, ovxalandığını gördü. Bərk hirslənən Nicat pulların ovxarını tapdalayaraq evə qayıtdı. Tək qalmış bir tay ayaqqabısını əlinə alıb, bulağa tərəf getdi. Arxın kənarında:– Ayaqqabının tayını da tapa bilmədin? – soruşan Baharla qarşılaşdı. – Yox, Bahar, görürəm ki, zəhmətlə, təmiz yolla pul qazanmasam bu cırıq ayaqqabılardan yaxamı qurtarıb özümə təzə ayaqqabı ala bilməyəcəyəm – deyərək, əlində tutduğu bir tay ayaqqabını içində o başa-bu başa xoşbəxt ördək balalarının üzdüyü, neçə-neçə çirkabları yuyub təmizləmiş, ətrafını yaşıl yarpaqlı yarpaqlar bəzəyən, içərisindəki daşları belə pak edən arxdakı dupduru suya atdı. Fikirləşdi ki, qoy hər çirkabı təmizləyən su, bu ayaqqabının da üstündən keçsin və onun da içərisində yaşıl yarpaqlı yarpızlar bitsin. Nicat sanki yüngülləşdi, oğurluq yolla satdığı ayaqqabıdan xilas olduğu üçün özündə bir rahatlıq hiss edirdi. O, acgözlüklə neçə vaxtdır çalmadığı tüsteyini cibindən çıxardı, dodaqları arasında sıxıb həzin bir mahnı çalmağa başladı. Ayaqqabı qayıq kimi su ilə axıb gedirdi. Ördək balası yastı pəncəsini ayaqqabının içinə salaraq, sanki rəqs edə-edə onu oyan-bu yana tərpədirdi.
“Xalq şairi Səməd Vurğun xəstəxanada idi. Bir dəfə Yusiflə birlikdə onun yanına getmişdik. Ordan-burdan danışandan, hal-əhval tutandan sonra üzünü mənə tutub soruşdu ki, Bəxtiyar, yaradıcılıqda nə yenilik var? Təzə nə yazmısan? Yusif Səmədoğlu dedi ki, ata, Bəxtiyar bir gözəl şeir yazıb, amma qəzetlər dərc eləmir. Deyirlər ki, millətçi şeirdir. Səməd Vurğun soruşdu ki, şeir buradadırmı? Mən cibimdən şeir yazılmış vərəqi çıxardıb ona verdim. Səməd Vurğun şeiri diqqətlə oxudu. Sonra qələmini götürüb həmin vərəqdə şeirin adı ilə birinci bəndin birinci misrası arasındakı boş yerdə — epiqraf, ithaf yerində öz əli ilə yazdı: “Biz Vətənimizi, millətimizi və dilimizi sevirik! V.İ.Lenin” Üzünü yenə mənə tutdu:
-Sabah aparıb verərsən “Kommunist” qəzetinə… Mən də onun dediyi kimi etdim”. Bir gün sonra Bəxtiyar Vahabzadənin məşhur “Ana dili” şeiri Azərbaycan SSR-nin bir nömrəli qəzeti sayılan “Kommunist” qəzetinin ilk səhifəsində dərc olunur…
Yaradan insan ömrünün ayrı-ayrı anlarını dörd xislətli fəslə böləndə baharın payına daha ülvi duyğular düşüb, onu daha sevimli yaradıb. Adına qan qaynayan vaxt, həyatın başlanğıcı, çiçək, sevgi, niyyəttutma, küsənlərin barışma fəsli demişik. Qışın qarlı çağında bir çox insanlardan duyğulu və həssas novruzgülü, bənövşə uzaqdan baharın nəfəsini duyaraq bəyaz qarın sinəsini yarıb ürkək-ürkək Günəş anaya boylananda onların yaşamaq eşqinə qibtə etmişik. Baharın gəlişi ulu Türkün həyatına al-əlvan rəng qatıb, bayramına çevrilib. Bu bayram Şimal yarımkürəsində astronomik yazın başlandığının, gecə ilə gündüzün bərabərliyinin, Günəşin insanlara daha doğmalığının müjdəçisidir. İnsanlar yeni günə, yeni həyata qədəm qoyur, torpaq oyanır, damarlarda qan, ürəklərdə arzular dağ çaylarının suyu kimi çağlayır. Dörd ünsürün – su, od, külək və torpağın sarsılmaz vəhdətindən yaranmış təbiət baharda daha da mükəmməlləşir. Türk xalqlarının müqəddəs günlərindən dördü baharın gəlişinə dörd həftə qalmış keçirdikləri çərşənbələrdir. Bu çərşənbələr də Türkün qanındakı dörd ünsürlə bağlıdır. Su çərşənbəsindən bahara doğru çayların azacıq buz bağlayan yerləri əriyir, torpaq yavaş-yavaş nəmlənməyə, canlanmağa başlayır. Yel çərşənbəsində külək oyanmağa başlayan torpağı, yaza, istiliyə həsrət çiçəkləri, tumurcuqlayan ağacları tumarlayır. Od çərşənbəsindən başlayaraq Günəş torpağı isindirir. Od, ocaq, atəş böyük Türkün sarsılmaz gücü olub, “od haqqı!” andımız bu inanca söykənir. Həyatın ilk dövrlərindən od Günəşin rəmzi sayılırdı. Çərşənbələrdə qalanan tonqal Oğuz Türkünün inanc yeriydi, odun təmizləyici, saflaşdırıcı qüvvəsinə inamın təcəssümüydü. Torpaq çərşənbəsi insanları yaz əkininə başlamağa çağırışdır, torpağı həyatverici su damlaları isladır, cana gətirir. Qışdan çıxmaq üçün tonqal, od yandırılması Günəşin, yazın çağrılması, ağrı-acının odda yandırılması mərasimidir. Bahar bayramı günlərində bişirilən şirniyyatlar təbiətin ayrı-ayrı ünsürlərinin, göy cisimlərinin rəmzi sayılırdı. Qoğal Günəşin, şəkərbura Ayın, paxlava ulduzların, səməni təbiətin canlanmasının, əkinçiliyin, bol ruzi-bərəkətin rəmzidir. Onu da qeyd edim ki, bahar bayramını, Türkün oda, atəşə sitayişini Zərdüştlə, atəşpərəstliklə bağlamaq düzgün yanaşma deyil. Əksinə, Zərdüşt özündən əvvəlki insanların inanclarına söykənib öz fəsəfəsini yaratmış və sistemləşdirmişdir. Od xalqımızı mədəniyyətə qovuşdurub, saflaşdırıb, zənginləşdirib. “Avesta”nın yaradıcısı öz dini dünyagörüşündən bəhs edən kitabını ana dilimizdə – Türk dilində yazmışdır. Əbu Reyhan Biruni, görkəmli filoloq Qafar Kəndli, məşhur şərqşünas A.O.Makovelski Zərdüştün Muğan elindən olduğunu, müqəddəs kitabını Türk dilində yazdığını təsdiq etmişlər. Tədqiqatçı jurnalist Əjdər Fərzəliyə görə, çoxəlamətli od – hərəkət – həyat əbədi mövcuddur. Həyat odun dadında, şirinliyindədir. Müdrik fikirlər toplusu “Avesta”da Zərdüşt həqiqətə, işığa çata biləcək insanlara baba öyüdü verir, yazır ki, insana üç şey vacibdir: yaxşı söz, yaxşı əməl və yaxşı niyyət. Ulu babamızın nəsihətini unutmayaq…
Gecə şəhərin üstünə elə çökmüşdü ki, küçə lampaları belə yorğun görünürdü. Balkonda oturub boşluğa baxan qadın saatın neçə olduğunu bilmirdi. Vaxtın onun üçün mənası yox idi. Çünkü bəzi günlər saatın əqrəbinə ilişib qalır. Bəzi saatlar isə sadəcə insanın içində dövrə vurur. Qadının saatı da sadəcə içində dövrə vururdu. O, çayını soyumağa qoymuşdu. İsti içkiləri sevmirdi. Yeməyi də, çayı da ilıq xoşlayırdı. Divardakı saat tıqqıltı ilə işləyirdi — sanki evin içində qalan tək canlı o idi. Onun da səsi qadının başını, qulağını yormaqdan başqa bir işə yaramırdı. Saat yaşayırdı, Çiçək isə yox… Bu qadının adı vaxtilə çox çəkilirdi. Çox hörmət olunurdu, çox tanınırdı. İndi isə daha çox özü çəkirdi öz adını. O da kim olduğunu unutmamaq xatirinəydi sanki. Çiçək masaya yaxınlaşdı, əlini stəkanın kənarına toxundurdu. Çayı həmişəki kimi soyumuşdu. O da bu çay kimi unudulduqca soyuyurdu ətrafından, tanışlardan, qohumlardan. Masada köhnə bir dəftər vardı. Açıq idi, amma boş. Çünki yazmaq üçün söz tapılmırdı. Əslində söz çox idi, amma hamısı eyni yerdə ilişib qalmışdı. — Boğazında. Bəzən insan ağlamaqdan da, danışmaqdan da yorulur. Bəzən də danışmağa söz çox olur ancaq danışılacaq, səni dinləyəcək insan olmur. Çiçəyin də onu dinləyəcək kimsəsi yox idi. Çiçək əlini dəftərin yazılmamış vərəqinə qoyub fikirə getmişdi. Küçədən keçən bir maşının siqnal səsi onu diksindirdi. “Həyat əlamətim var – deyə dülümsədi öz-özünə.- Deməli tam daşlaşmamışam”. Həyat onu qırmışdı, amma hələlik dağıtmamışdı. O, qalxıb pəncərəni azca araladı. Soyuq hava içəri doldu. Nəfəsi ağırlaşdı, amma ürəyi yüngülləşdi. Elə o anda, heç gözləmədiyi bir fikir gəldi ağlına: “Bəlkə də itirmək həyatın qanunu olduğu üçün, bu yolu keçməyən qalmadı”. Bu fikir onu qorxutmadı əksinə, sakitləşdirdi. Tək deyildi, onun kimi neçə-neçə yarımçıq taleli insan vardı bu dünyada. Tək qalmaq — hər şeyin bitdiyi yer deyildi, bəzən bir şeyin başladığı yerdir.
Çiçək əvvəllər güclü görünürdü. Hətta güclü olduğuna özü də inanmışdı. İnsan bəzən güclü olmağı seçmir, sadəcə başqa yolu qalmır. Güclü olmağa məcbur olur. Çiçək də məcburdu. Dostuna, düşməninə güclü görünmək şərtdi. Keçmişində hər şeyi vardı. Və o hər şey sadəcə ona tabe idi. İndi isə nə ona tabe olan vardı, nə də o tabe idi...
Keçmişində gözəl bir ev vardı bir də. Həmişə işıqlı. Pəncərələri səhərlər tez açılan, axşamlar gec bağlanan bir ev. O evdə səs vardı: danışıq, gülüş, bəzən də mehribancasına edilən uzun söhbətlər. Və bir kişi vardı — adını xatırlamaq istəmədiyi. Çünki bəzi adlar xatırlananda insanın içi titrəyir. O kişi onun həyatına qəfil girməmişdi. Yavaş-yavaş olmuşdu hər şey. Əvvəl söhbət, sonra öyrəşmək, sonra “olmazsa olmaz” dediyin hiss. Ən təhlükəli hiss də elə budur. Çünki insan birini həyatının mərkəzinə qoyanda, əslində özünü kənara çəkir. Onlar böyük xəyallar qurmamışdılar. Sadə şeylər istəmişdilər: eyni süfrə, eyni yorğunluq, eyni sakitlik. Amma həyat sadə arzuları daha amansız sınağa çəkir. Bir gün o evdə sükut başladı. Əvvəl hiss olunmurdu. Sadəcə suallar cavabsız qalırdı, baxışlar yarımçıq. Qadın əvvəlcə özünü günahlandırdı. Çünki qadınlar adətən belə olur: “Bəlkə bezdirirəm, bəlkə diqqət, qayğını az göstərirəm, bəlkə onu başa düşmürəm…?” Sualları cavabsızdı. O kişi isə sanki qapının astanasında dayanıb hər dəqiqə getməyə hazır idi. Ya da Çiçəyə elə gəlirdi. Hər gün aralarında bir tel qırılırdı. O kişi getməyi planlaşdırmırdı əslində. Bir müddət idi ki, içində qəribə bir yorğunluq vardı. Adını qoya bilmirdi. Qadın ona nə pis davranmışdı, nə də ondan nəsə istəmişdi. Bəzən məhz bu insanı daha çox qorxudur. Çünki qadın onu olduğu kimi qəbul edirdi. Təssüf ki, hər insan buna hazır olmur. Səhvləri deyilməyən, günahları bağışlanan, “qüsursuz” kimi görünən insanlar özlərini “yamaq” hiss edirlər bəzən. O kişi güclü görünmək istəyirdi. Həyatında nəyəsə nail olmaq, kiməsə varlığını sübut etmək ehtiyacı vardı. Amma evə qayıdanda (o işıqlı evə) artıq sübut etməyə ehtiyac qalmırdı. Orada o, sadəcə özü idi. Bu rahatlıq zamanla ona yük kimi gəlməyə başladı. O, qadının gözlərində bir şey görürdü: “Qal.” Bu söz deyilmirdi, amma hər baxışda vardı. Və kişi başa düşürdü ki, qalsa, dəyişməli olacaq. İnsan bəzən sevgidən qaçır, çünki sevgi onu böyüməyə məcbur edir. Bir axşam qadın ona adi bir sual verdi: _ “Yorğunsan?” Bu sual onun içində nəyisə qırdı. Sanki yoruldu. Canındakı qəribə süstlüyü hiss etdi. Çünki o, yorğun olduğunu bilmirdi. Amma o sualla birdən-birə hiss etdi yorulduğunu. Və başa düşdü ki, bu yorğunluq keçici deyil. Bu, onun özündən yorulması idi. _Yox deyiləm- dedi. Ancaq səsində də bir yorğunluq hiss olunurdu. Onlar yenə susdular. Son zamanlarda danışmağa söz tapmırdılar sanki. Bir-birləri üçün adiləşmişdilər. Əvvəlki həyəcan, əvvəlki təlaş qalmamışdı.
***
Çiçəyin heç yadından çıxmırdı ilk tanış olduqları gün. "Sevgililər günü" deyilən 14 fevral günü idi. Çiçək hər günkü kimi səhər hazırlaşdı işə getdi. İşdən qayıdanda ətrafında sanki bir canlanma vardı. Sevgilisiylə qol-qola gedənlər. Əlində gül dəstəsi, hədiyyələrlə görüşdən gələnlər... Hamı harasa tələsirdi elə bil. Çiçək isə yorğun evə dönürdü. Qapını açdı, içəri girdi. Üstünü dəyişib çay isitmədən divana uzandı. Bu günkü ağır iş, ətrafdakı canlanma gözünün önündən keçdi. Qeyri- ixtiyari əlini telefonuna uzatdı. Telefon susurdu... Susacaqdı zatən. Zözlədiyi heç nə, heç kim yox idi. "Allahdan bir sevgilim də olmadı. Bu gün məni təbrik etsin"- ağlından keçirtdiyi bu fikrə özü də gülümsədi. Ayağa qalxıb mətbəxə keçdi. Çayını, çörəyini yeyəndən sonra qonaq otağına qayıtdı. Telefonun ekranında bir mesaj işarəsi vardı. Telefonu açdı. Tanımadığı bir nömrədən mesaj gəlmişdi:
” Salam gözəlim necəsən? Mən gəlmişəm Azərbaycandayam”. Mesajı oxudu xeyli fikrə getdi. Nə nömrə tanış deyildi, nə də onun Azərbaycandan kənarda tanıdığı bir kimsəsi yox idi. Bəs bu kim idi? Maraq Çiçəyi mesaja cavab yazmağa məcbur etdi. ” Kimsiz? Mən sizi tanımadım?” ” Moskıvadakı sevgilin”. Çiçək mesaja baxa-baxa qaldı. Əvvəl dondu, sonra güldü. Bu qədər təsadüf ancaq filimlərdə ola bilərdi. Yarım saat bundan öncə bir sevgili istəmişdi. İndi tanımadığı biri “sevgilinəm” deyib ona mesaj yazmışdı. Ancaq Çiçəyin bu günə qədər sevgilisi olmamışdı. Bu nömrə səhv düşmüşdü, Çiçək buna əmin idi. Bir mesaj da gəldi: “Niyə cavab vermədin? Bu gün gəlişimi sənə sürpriz elədim. Bəyənmədinmi yoxsa? .” “Səhv düşmüsünüz- Çiçək yenə də cavab yazmağa məcbur oldu- mənim Moskıvada tanıdığım biri yoxdu”- dedi. ” Necə yoxdu? Sən Ulduz deyilsən? Məhz bu gün səninlə görüşək deyə mən dünən o qədər yolu gəlmişəm.” Çiçək hər zəngə, hər mesaja cavab vermirdi. Bu mesajlara da cavab verməyəcəkdi. Ancaq yaranan şərait sanki onu məcbur edirdi cavab verməyə. “Xeyir mən Ulduz deyiləm. Məni narahat etməyin”- deyə yazdı. Cavab: ” İndi dostlarımla bir yerdəyəm. Bir saata kimi zəng vuracam danışarıq. Zəngimi gözlə”. Telefon susdu. Ətrafda hər şey susdu. Çiçək hələ də sevgililər günündə sevgilinəm sözünün təsirində qalmışdı… Çiçək saata baxdı. Oğlanın dediyi vaxtdan on dəqiqə keçirdi. Çiçək sanki özünü tanımadı. Bu nədir yoxsa o bir saatdır oğlanın zənginimi gözləyir? İçində qəribə bir “danışmaq” marağı yaranmışdı. Telefon isə hələ susurdu… Nəhayət gözlədiyi zəng gəldi. Çiçəyin içində bənövşələr açdı sanki. Çünkü illərdi içində bir qış soyuğu vardı. Bu naməlum zəngə qarşı özündə bir doğmalıq hiss edirdi. “Moskvalı sevgilidə” Çiçəyin diqqətini çəkəcək nəsə vardı. Bayaqdan səbirsizliklə gözlədiyi zəngi indi bilərəkdən açmırdı: _ Qoy bir az çox çalsın. Deyəcək elə zəngimi gözləyirmiş- deyə düşündü Çiçək. Beşinci zəngdə nəhayət açdı telefonu: -Alo -Alo, niyə açmırsan? Axşamın xeyir. Hazırsanmı? Hara gəlim?- telefondakı səs sualları yağış kimi yağdırdı. Səsində bir cəsarət, bir özgüvən vardı. İllərin tanışı ilə danışırdı sanki. -Siz nə danışırsız? Nə görüşməsi? Mən sizi tanımıram. Siz də məni tanımırsız. Mən siz axtardığınız deyiləm- dedi Çiçək. Daha sonra: Məni narahat eləməyin- deyə əlavə etdi. Ancaq onu çox yavaş və qorxaq səslə əlavə etdi. Dili dedi, ürəyi demədi. Səbəbini özüdə bilmədən zəng marağını çəkmişdi. _ Doğurdan sən Ulduz deyilsən? _ Deyiləm _ Bəs bu nömrə məndə hardandı? Səndən soruçmaq lazımdı _Bu nömrəni mənə “email poçtamda” yazışdığım qadın vermişdi.- oğlan ciddiləşdi.- Demişdi ki, nə vaxt ölkəyə gəlsən mənimlə əlaqə saxla görüşək. Oğlan adına Ulduz dediyi qadınla uzun müddət kompyuterde yazışırmış. Nömrəni də qadın veribmiş ona. Niyə məhž Çiçəyin nömrəsini? Niyə məhz bu günlərdə? Onlar uzun uzadı danışdılar. Kontur qurtardı kontur aldılar yenə danışdılar. Sevgililər günündə görüşə getməsə də gecə yarısına qədər Allahın göndərdiyi ” Sevgilisi” ilə danışdı Çiçək. Bir-birinin üzünü görmədən sözləri tutmuşdu. Təsadüflərə inanmayan, qismətdən qaçan Çiçək yaxalanmışdı. İllərlə axdardığı, gözlədiyi bu imiş sanki. Artıq hər gün danışmağa davam edirdilər. Çiçək adını da demisdi oğlana, ev ünvanını da. Oğlan hər gecə gəlib onun pəncərəsinin önündə maşında yatırdı səhərə qədər. Çiçək də oğrun- oğrun pərdənin arasından izləyirdi bu mənzərəni. Çiçək artıq könlünü oğurlatmışdı oğlana. Etməyəcəm dediyi çox şeyi bir-bir quzu kimi edirdi. Oğlan artıq yaralamışdı bu dəli ceyranı. Nəhayət saqqızıni da oğurladı bir aydan sonra ilk görüşə çıxdılar və Çiçəyin çiçək kimi üzünü görmək məsib oldu oğlana… Bir gün görüşlərinin birində: _Mən bilet almışam iki gün sonra Moskvaya qayıdıram- dedi oğlan Çiçəyin daxilində tufan qopdu sanki. Gözləri tərəddüddən böyüdü, ürəyi tez-tez döyündü, bədəninə isti tər gəldi. Bu nə həyacan idi bilmədi. Hətta gözləri də doldu. Gözünü gizlətmək üçün özünü məşğul göstərdi. Oğlan yenidən: Çiçək duydunmu məni? – deyə təkrar soruşdu. Çiçək duyduğunu duymuşdu. Nə deyə bilərdi, getmə qal demək istəsə də deməzdi. Qüruru qoymazdı. _ Yaxşı yol- dedi. Boğazdan yuxarı, dil ucu. Çiçəyin ağ-qara həyatına rəng qatmışdı “Moskvalı sevgili”. Yoldaşı onunla evli olduğu halda başqa bir qadını alıb evə gətirib: ” Onu da saxlayacam, səni də” dediyi gündən bu yana kişilərə qarşı içində cücərən qorxunu, nifrəti silib süpürmüşdü Moskvalı oğlan. İndi isə gedirdi… Susdu Çiçək. Göydən nə gəldi ki, yer onu qəbul etmədi? Çiçək də qəbul edəcəkdi. _Gəl bərabər gedək. Sənə də bilet alım – deyə ağır, dərin bir az da bulannıq sükutu pozdu oğlan. _Yox sən get. Mən uşaqları qoyub gedə bilmərəm. _Onlar da bizimlə getsinlər. Orda oxuyar _Sən get Mənimlə mütləq danış. Sənsiz qala bilməyəcəm. Səni sevirəm Çiçəyim, göyçəyim.- Adəti üzrə əzizləməyə başladı Çiçəyi. Bu görüş son görüş idi. Bir daha görüşəcəklərinə əmin deyildi Çiçək. Bəzən insan kükrəyib axan çaya düşər, ancaq çıxmaq üçün çabalamaz. Sakitcə axar çayla bərabər. Sular öz qoynunda hara apararsa ora da gedər. Çiçək də o selin qabağına qatıb apardığı bir cismə çevrildi… Heç nə düşünə bilmədi. Sözlər yadından çıxdı, heç nə danışa bilmədi. O anı yaşadı sadəcə. Evə gəldi başının bir tərəfində səs- küy, həyəcan, o biri tərəfində boşluq, səssizlik vardı. Nə yata bilmirdi, nə də oyaq olduğunu demək olmazdı. Beləcə varla yox arasında gecəni keçirtdi səhər oldu. Adəti üzrə hazırlaşıb işə getdi. Telefonu çantasından çıxartmadı. O oğlandan başqa heç kim iş saatında ona zəng vurmurdu (Qohumlar, tanışlar). Oğlan da getdiyinə görə telefonu artıq susacaqdı demək ki. Gününü yarı peşmançılıq, yarı təssüflə keçirtdi. Keşkə “qal” desəydim… Keşkə “əvvəldən tanış olmasaydım”…keşkə…keşkə… Keşkələr yıxdı sürüdü Çiçəyi. O gün telefonu susdu. Oğlan heç işdən sonra da zəng vurmadı. Sabah səhər tezdən təyyarəsi uçacaqdı. Səhər açıldı. Çiçək telefonun saatına baxdı. Artıq “göydədir” dedi öz-özünə. İki gün idi çox yuxusuzdu. Gözləri şişmişdi, üzü solmuşdu. Güzgüyə baxdı, ancaq hara baxdı, kimə baxdı özü də bilmədi. Bəzənmədi, sadəcə saçlarını daradı çıxdı evdən. İşdə hər kəs: “Çiçək xəsdəsən?”, “Çiçək nəsə olub?” kimi müxtəlif suallar verdilər. Cavabı qısa idi:- Yox. İşdən çıxıb avtobus dayanacağına tərəf getdi Çiçək. Dayanacağa çatmağa bir az qalmış yerində dayandı. Yuxusuzluqdanmıydı, yorğunluqdanmıydı bilmədi. Gözlərini ovxaladı: “hər yerdə gözümə görünəcək”-deyə pıçıldadı öz-özünə. Qarşısında oğlanın maşını dayanmışdı. Oğlan maşından düşüb maşının qabağına söykənmişdi. Qollarını da ayaqlarını da bir birinə çarpazlamışdı. Çiçək xəyal görmürdü, oğlan tam qarşısında durmuşdu. Sanki hava işıqlandı, günəş daha çox parıldadı, ağacların yarpaqları daha da yaşıl oldu. Əslində bunların heç biri olmadı. Olan bir tək şey vardı o da Çiçəyin baxışları idi. Bu yaşına qədər belə sevindiyi olmamışdı. Bir insanın varlığı ilə yoxluğu bu qədərmi dəyişərdi insanı. Suyu belə üfürüb içən Çiçək harda olduğunu unutdu. Oğlana tərəf qaçıb boynuna sarıldı: _Nə yaxşı getmədin? _Gedə bilmədim. Aeroportdan geri döndüm. _Yaxşı eləmisən Səni sevirəm- oğlan hələ də boynuna sarılı olan Çiçəyin qulağına pıçıldadı. Mən də səni…-adəti üzrə yarımçıq bitirdi Çiçək cümləsini. Niyəsə bir şeyi etiraf eləmək çox çətin idi Çiçək üçün. Onlar maşına əyləşdilər. Yolun apardığı yerə getdilər… *** Oğlan bir ay idi ki, Moskva səfərini dayandırmışdı. Onlar bir yerdə yaşamağa qərar verdilər… Bu minvalla düz on beş il yaşadılar. Əvvəl qısqanclıqları olurdu, mübahisələri olurdu. Amma kişi heç vaxt küsmürdü. Aralarında qəribə bir anlaşma vardı. Baxışlarından anlayırdılar bir-birini. Bir gün kişi gecəni evə gəlmədi. Səhəri Çiçək soruşdu: Harda idin gecə? _ Dost uşaqlarla rayona getmişdik. Söhbət uzanmadı. Çiçək qəbullandı, kişi isə daha emosiyalı, daha mübahisəli bir dialoq gözləyirdi. “Daha məni əvvəlki kimi sevib, qısqanmır” deyə düşündü. Zaman -zaman gecə gəlməməzliklərin sayı çoxalmağa başladı. “Yoxsa bezdirirəm? Yoxsa məndən qaçır?” Çiçək belə düşündüyü üçün bəzən niyə evə gəlmədiyinin səbəbini də soruşmurdu. Bir səhər kişi bir neçə paltar götürdü. Özünə kiçik bir çanta hazırladı. Harasa getməyə hazırlaşdı. Otaqdan otağa keçdi, nə isə fikirləşdi. Sanki, bir sual gözləyirdi, bir açıqlama üçün özünü hazırlayırdı. Çiçək isə susaraq kənardan izləyirdi. Çöl qapısının ağzında dayandı: _ Çiçək əzizim mən bir həfdəlik başqa şəhərə gedirəm. Bir az işlərim var.- dedi nəhayət. _ Gedirsən?- Çiçək bildiyi sualı yenidən verdi. _ Hə _ Nə vaxt qayıdacaqsan? _ Bir həftə falan çəkər. _ Get. _ Bu qədər? _ Bu qədər. _ Heç nə deməyəcəksən?- Kişi özüylə bir xatirə, bir “son söz” aparmaq isdəyirdi sanki. _ Səni unutmayacam. Həyatımı dəyişən, mənə sevməyi öyrədən yeganə insan sənsən- dedi Çiçək. Sanki vidalaşırmıs kimi. Ürəyinə bir şeylər dammışdı Çiçəyin. İnsan bəzən fəlakəti öncədən hiss edərmiş. _ Sağ ol. _ Sağ ol. Getdiyin üçün yox. Uzun illəri mənimlə qaldığın üçün- dedi Çiçək. Kişi vidalaşmadı. Könlündən keçənləri də demədi. Əlində kiçik bir çamadan, ürəyində isə ağir bir yük aparırdı. İllərlə susduğu, özünü ifadə edə bilmədiyi, vaxtiylə sevinib, güldüyü evdən. — … Son dəfə qucaqlaşdılar. Qapı yavaşca örtüldü. Aralarında sədd yarandı sanki. Bir vaxt səadətə açılan qapı indi ayrılığa açıldı. On bes ildən sonra ilk dəfə oğlanı basqa ölkəyə yola saldı. Kişi pilləkənləri ağır-ağır düşdü. Həyətdən başını qaldırıb pəncərəyə baxdı. Bəlkə Çiçək arxasınca baxar deyə. Ancaq nə pəncərənin, nə də pərdənin bu ayrılıqdan xəbəri yox idi. Çünkü Çiçək hələ də qapının ağzında donub qalmışdı… * * * Kişi gedəndən sonra Çiçək əvvəlcə hər şeyi olduğu kimi saxladı. Evin yerini, əşyaların düzülüşünü, hətta axşamlar içdiyi çayın saatını belə. Sanki nəyisə dəyişsə, onu tam itirəcəkdi. İnsan bəzən ağrı ilə yaşamağı öyrənməyə çalışır. Bir həftə bir ay cəkmisdi. Ayrılığın müddəti uzanırdı. Telefon susurdu… Qapının zəngi esidilmirdi… Sonra günlər uzandı. Çiçək başa düşdü ki, ayrılığa təslim olmağın vaxtı çatıb. Əgər bir hadisə yasanacaqsa o mübahisə, dava-dalas olmadan, qapı çırpilmadan da yaşanırmış demək ki. Artıq Çiçək səhərlər pəncərəni açmaq üçün tələsmirdi. Axşamlar işıqları gec yandırırdı. Evin içində addımlarının səsi yad gəlirdi ona. Elə bil bir başqasınin evində qonaq qalırdı. Bir müddət insanlardan qaçdı. Zənglərə cavab vermədi, dəvətlərdən imtina elədi. Çünki kimsə “necəsən?” deyəndə, hansı halını deyəcəyini bilmirdi. “Yaxşıyam” yalan idi. “Pisəm” isə izah tələb edirdi. Çiçək yavaş-yavaş daşqalaşdı sanki. Bir gün fərqinə vardı ki, artıq ağlamır. Bu onu qorxutdu. Çünki ağlamaq hələ də hiss etmək demək idi. Ağlamamaq isə… boşluq. Həmin gün Çiçək uzun müddətdən sonra güzgüyə baxdı: _ Hanı əvvəlki dözümün, gücün?- deyə sual verdi öz-özunə. Bu cümlə onun dönüş nöqtəsi oldu. O, yavaş- yavaş yaşamağa başladı. Səhərlər pəncərəni öz istədiyi qədər açdı. Evdə əşyaların yerini dəyişdi. Köhnə dəftəri açdı, yazdı…yazdı…! Yazmağa alışdı. Çünki yazmadığı hər şey artıq içində onu daha çox sıxırdı. Çiçək əvvəlki qədər güclənmədi. Nəyə dözə bilməyəcəyini, nədən vaz keçəcəyini, hansı sükutun ona aid olmadığını anladı. O tək qaldı. Artıq kimsənin gəlişi ilə tamamlanmaq istəmirdi. Xatirələrlə dostluq edirdi. Hər gün gəlirdi onlar da. Bəzən gecələr pəncərənin qabağında dayanır, amma artıq kimisə gözləmirdi. Sadəcə baxırdı. Şəhərə yox — özünə baxırdı, keçmisinə baxırdı, keçmisdə qalan o işıqlı evin işıqlarına baxırdı. Yaşadıqlarına peşman deyildi. Adını çəkmək isdəmədiyi o kişi nə yaxşı ki, onun qismətinə yazılmışdı. Yoxsa Çiçəyin xatırlanacaq başqa maraqlı xatirəsi belə olmayacaqdı. * * * O kişi isə gedəndən sonra düşündüyü kimi azad olmadı. Əvvəl elə bildi ki, yüngülləşib. Daha hesabat vermir, daha izah etmir, daha məsuliyyəti yoxdu. Bu hiss bir müddət xoşuna gəldi. İnsan məsuliyyətdən qaçanda bunu azadlıqla səhv salır. Sonra günlər keçdi. Bir axşam təsadüfən Çiçəyin sevdiyi çayı gördü marketdə. Dayandı. Almadı. Amma uzun müddət baxdı. Və xatırladı. İşıqlı evi, evdəki qayğını, diqqəti xatırladı. Zaman keçdikcə hər şey dəyişdi. Kişi daha da çox yoruldu. Artıq onu sevən bir qadın yox idi. Və ən ağırı da buydu: onu itirdiyini gec başa düşdü. Bəzən gecələr özü-özünə dedi: _ Kaş ki, qalsaydım. Amma bu cümlə artıq heç nəyi dəyişmirdi. Çünki Çiçək onu gözləmirdi. Və insanı ən çox məhv edən şey də budur — geri dönəcək yerinin qalmaması. * * * Kişinin əlində bir təyyarə bileti vardı. On beş il bundan əvvəlki kimi səhər tezdən Moskvaya uçacaqdı. Yol onu çəkə- çəkə Çiçəyin evinin yanına gətirmişdi. Bir kənarda dayanıb yola baxdığı neçə saat idi unutmuşdu. Çiçəyi gözləyirdi, son dəfə uzaqdan görsün deyə. Bəlkə bir də heç vaxt görməyəcəkdi. Yaxınlıqdakı mağazaya girdi. Susuzlamışdı. Çiçək kassada pul ödəyirdi. Kisinin ürəyi titrədi. Həyəcanlandı. Hələ də içində o böyük sevgi yaşayırdı. Əlindəki biletə baxdı, sonra Çiçəyə baxdı…baxdı. Öz-özündən utandı. Böyük səhv eləmişdi o evdən çıxanda. Geri dönsə bağışlanarmıydı bilmirdi. Ancaq üzü yox idi dönməyə. Çiçəyin əlində bir çörək, bir də yağ vardı. Kassir başını qaldırmadan: _Kartla?- dedi _Xeyir, nəğd Çiçək mağazadan çıxdı. Kişi bir xeyli onun arxasınca baxdı. Çiçək bunu bilmədi. Çünkü Çiçək kişini görmürdü. Hava qaralırdı. Çiçək evə çatanda işığı yandırmadı. Pəncərənin qabağında dayandı. Şəhər yenə də öz bildiyini edirdi- tələsirdi, səs salırdı, yaşayırdı. O isə bu səs-küyün içində özünü itmiş hiss edirdi. Telefonuna baxdı. Ekran boş idi. Nə mesaj vardı, nə də gözlənilən zəng. Pəncərədən əksinə baxdı. Orada yorğun və sakit bir qadın vardı: _Getdin – dedi asta səslə- məni yalqız qoydun. Qapıya tərəf getdi. Bir anlıq dayandı, sanki kiminsə gələcəyini yoxladı. Sonra açarı fırlatdı. Qapını yox, keçmişini bağladı. İşığı yandırdı. Masaya yaxınlaşdı. Sabah üçün plan qurmadı. Sadəcə stula oturdu və dərin bir nəfəs aldı. İçindəki intizarı, həsrəti çıxartmaq isdədi. Ancaq o həsrəti çıxartmağa nəfəsi çatmadı. Onların birləşməyi də, ayrılmağı da qeyri- adi idi. Gəlişində qapını döymədiyi kimi, gedişində də qapını çırpmamışdı kişi. Bu daha pis idi. Çünki səs olsaydı, qəzəb olardı. Qəzəb isə ağrını yüngülləşdirərdi. O isə səssiz getdi — qadının içində böyük bir boşluq buraxaraq. Həmin gündən sonra qadın bir şeyi itirdi: Gözləməyi. Artıq heç nəyi, heç kimi səbirsizliklə gözləmirdi. Nə zəngi, nə səsi, nə sabahı. Və insan gözləməyi itirəndə, həyat da onu itirir yavaş-yavaş. *** …İndi o balkonda oturub boşluğa baxan qadın elə həmin qadındır Çiçək… Sadəcə artıq keçmişdə qalmış o işıqlı ev yoxdur. Adını çəkmək isdəmədiyi kişi yoxdur. Və bir də əvvəlki özü yoxdur. Qalan bir tək şey var: Xatirələr. Onlar isə heç vaxt getmirlər… Çiçək masaya yaxınlaşdı açıq, köhnə dəftərə yazdı:
UNUDAM
Könlümü ram etdi bir vəfasız yar, Sığmadım dünyaya, oldu mənə dar, Qəlbimə gömülmüş xatirəsi var, Gərək ürəyimi kəsəm, unudam.
Bu eşqin qədrini biləmmədik biz, Bağlanıb qəlbimə gedən cığır, iz Gərək yaddaşımı süpürəm təmiz, Dəli külək kimi əsəm, unudam.
Yəqin ki, sevəndə olmuşam naşı, Mamır bağlayıbdı gözümün yaşı, Söykəyib bağrıma qara bir daşı, Hər kəsdən, hər şeydən küsəm, unudam.
Dəftər, qələm verin sirrimi yazım, Dolaşıq hislərin qoynunda azım, Bəlkə unutmağa bir ömür lazım… Yalan olar sözdə desəm, “unudam”…!
Kisi isə hələ də əlində təyyarə bileti küçədə dayanmışdı…!
Bu dəfə sizə Qulu müəllimdən danışmaq istəyirəm. Yox, yox, tələsməyin, professor Qulu Məhərrəmlini deyil, əməkdar jurnalist Qulu Zeynalovu nəzərdə tuturam. Onu həm də şair Qulu Ağsəs kimi tanıyırlar. Söhbətim maraqlı olsun deyə, araşdırarkən qarşıma çıxan müxtəlif müsahibələrindən nümunələr də gətirməyə çalışacağam. Həm ədəbi jurnalın baş redaktoru, həm bir şair və həm də bir insan kimi onun haqqnda söyləyəcəyim fikirlərin obyektiv olacağına ümid edirəm…
Deyir ki:- “Əsil şeir odur ki, onu başqa dillərə çevirmək mümükündür. Əgər mən şeiri doğma dilin üstündə yox, dilin qırağında yaradıramsa, o batdı getdi. Bunu bir dəmiryolu kimi təsəvvür etmək olar. Dil özü bir dəmir yoludu. Biz şeirləri bu “relsin” üstünə qoyanda yol nə qədər uzanırsa, şeir də o qədər gedəcək. Əgər şeiri kənara qoymuşuqsa, onlar yanlarından ötən şeirlərə əl eləməklə məşğul olacaqlar. Bu gün Azərbaycanda baxıb əl olunası yüzlərlə, minlərlə “poetik” nümünələr yaranır. Onları həqiqətən də əsil şeirdən ayırmaq çox çətindir…”
1969-cu ildə Ağdamda dünyaya gəlib. İlk şeirini doqquz yaşında yazıb. Amma on bir yaşından mətbuatda çap olunmağa başlayıb. Daha dəqiqi, ilk dəfə Lenin haqqında yazdığı şeir “Azərbaycan pioneri” jurnalında çap olunub. Böyük ədəbiyyata isə 1990-cı ildə “Ulduz” jurnalında çap olunan şeirləri ilə təşrif buyurub. İndiyədək şeirləri türk, rus, özbək, gürcü, ukrayna, polyak dillərinə tərcümə edilib. Bir neçə kitabın müəllifidir. 2015-ci ildə “Azərbaycanın əməkdar jurnalisti” fəxri adına layiq görülüb. On ildən çoxdur ki, “Ulduz” jurnalının baş redaktorudur…
“Bu gün dünya ədəbiyyatında siyasiləşmə motivlərini hiss etməmək mümkün deyil. Dünya ədəbiyyatı adı ilə bukmeyker kontorları səviyyəsində təbliğatı aparılan, çox asanlıqla bestsellerə çevrilən əsərlər hardansa idarə olunur. Xüsusilə son illərin ədəbiyyat sahəsində verilən “Nobel” mükafatıları birmənalı olaraq siyasi yük daşıyır. Yəni hansısa ölkənin tutduğu mövqeyə görə bu mükafatlar təqdim olunur. Məsələn, insan haqları uğrunda mübarizəyə görə, “Nobel” mükafatı verilimiş azərbaycanlı Şirin İbadiyə bu mükafatın verilməsi İrana olan antipatiyadan irəli gəlir. O qadın “Nobel” mükafatınını əsasnaməsində nəzərdə tutulan heç bir bəndə uyğun gəlmir. Sadəcə, İrandakı insan haqları ilə bağlı problemləri qabartmaq və bununla da beynəlxalq təzyiq göstərmək üçün bu adı İbadiyə veriblər. Mən həmişə demişəm ki, Orxan Pamuka verilən “Nobel” mükafatı ermənilərin və kürdlərin hesabınadır. Pamuk Türkiyədə erməni soyqırımının olduğunu və kürdlərin huquqlarınn pozulması ilə bağlı fikirləri dəstəkləyirdi. Bu dünyanın xoşuna gəldi. Odur ki, ədəbiyyata basqıların olması faktdır. Bilirsinizmi, əvvələr dünyanı ədəbiyyat idarə edirdi, indi isə siyasət idarə edir. Əslində siyasət özü də sözdür. Sanki siyasi söz ədəbi sözdən intiqam alır…”- söyləyir.
Mülahizələri güclüdür, ədəbiyyatın belə siyasiləşməsindən çox narahatdır. Amma ümidlərini itirmir…
Deyir ki:- “Bir dəfə belə bir status yazmışdım: “Allah, sən təksən, yoxsa səni təkləyiblər?” Bu gün Allah “təklənib”. Ateizm dəb halına çevrilib. Mən Allahı çox istəyirəm və bizim münasibətimiz qorxu üzərində qurulmayıb. İndi elə dövrdür ki, evdə həyat yoldaşına, işdə müdirinə səsini qaldıra bilməyənlər başlayırlar Allaha “ilişməyə”. Mən istəməzdim ki, insanlar Allahdan qorxsun. O, bizi yaradıbsa, sevib yaradıb. Qorxu özünümüdafiə deməkdir. İnsan itirəcəyi nəsə olanda qorxmağa başlayır. Əgər sənin xəzinən olsa, onun başında ilan kimi yatacaqsan ki, qoruyasan. Amma daxılında bir qara qəpiyin də yoxdursa, onu qorumağa da ehtiyac qalmır. Qorxu da şübhədən yaranır. İnsanın içində həmişə hər şeyə qarşı şübhə olmalıdır. Məsələn, mən İsa Hüseynovun oxucusuyam, İsa Muğannanın yox. Amma yenə də İsa Muğanna kimi yazdığı əsərləri tam şəkildə inkar etmirəm. Məndən bunun səbəbini soruşanda cavab verirəm ki, sabah vəziyyət dəyişə bilər. Həyatda hər şey mümkündür. Mən heç nəyin altından birmənalı şəkildə qol çəkə bilmərəm. Amma bir şeydən adım kimi əminəm. Bir gün “ASAN” Xidmətin qarşısında azərbaycanlılar Marsa bilet almaq üçün dayanacaqlar, amma yenə də növbə mədəniyyəti olmadan…”
Bu söylədikləri onun bir ədəbiyyatçı, baş redaktor kimi düşüncələridir. İndi də sizə onun poeziyasından nümunə təqdim etmək istəyirəm. Adsız şeirlərindən birində yazır:
“Bu dünyada heç kəsə demədim… O dünyada soruşsalar: sən kimsən? -gözümü yumub, ağzımı açacam! Deyəcəm ki: altındakı skamyada bir yol özü oturmayan yorğun ağacam…”
Ümumiyyətlə, onun şeirlərini oxuduqca ənənəvi şərq poeziyası ilə qərb poeziyasının sintezinin şahidi olursan. Bu şeirlərdə həm ənənəvi poeziyaya məxsus lirika, bədii bənzətmə, qafiyələnmə də var, eyni zamanda qərb poeziyasındakı kimi, bütün qəliblərdən kənar sərbəstlik də. Belə poeziya nümunələrinin oxucuları gələcəkdə daha çox olacaqlar. Bir də ki, bü cür şeirləri xarici dillərə çevirmək də asandır. Bu isə əcnəbi oxucuların da poetik zövqünü oxşaması deməkdir…
O ki qaldı onun şəxsi keyfiyyətlərinə, öncə onu deyim ki, hər gələn yeni günə həvəslə və səbirsizliklə başlayır. Sanki enerji və maqnit dinamosudur. Xarizmatikdir və liderlik bacarığı ilə doludur. Heç vaxt naməlum olanı araşdırmaqdan qorxmur. Demək olar ki, impulsiv, inadkar və iradəli insandır. Daxili gücü o qədər çoxdur ki, hər hansı bir problemi dəf etməyə qadirdir. Süstlükdən zəhləsi gedir, ləng hərəkəti xoşlamır. Onunla rəqabətə girmək ağılsızlıqdır. Bu baş verərsə mübarizədən qalib çıxan, o olacaq…
Nə isə, düşnürəm ki, Qulu Ağsəs haqqında az da olsa sizə məlumat verə bildim. Bu gün- aprelin 20-si onun doğum günüdür, 57 yaşı tamam olur. Onu yeni yaşı münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram…
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Parlaq zəkalı, dərin ağıllı, məqsədyönlü və zəhmətkeş insandır. Fəaliyyətdə olanda özünü hamıdan xoşbəxt hesab edir. Hər hansı bir iş haqqında azacıq fikirləşən kimi, dərhal ona girişir. Çox qabiliyyətlidir və səliqə-səmanı gözləyir. Onun qəlbi ruh coşqunluğu ilə doludur. Bəzən onu təəccübləndirir ki, niyə başqaları onun qavradığı kimi qavramağı bacarmırlar. O, həyatı varlığı ilə dərindən hiss edir və məhz buna görə də həmişə ayaq üstə qalmağı və daima nəiləsə məşğul olmağı xoşlayır. Onun kifayət qədər həyat enerjisi var, odur ki, kiçik problemləri tez dəf edir. Başqa sözlə, çətinliklər yarananda o, cani-dildən hərəkət etməyə səy göstərir və məqsədinə nail olana qədər gərgin işləməkdə davam edir…
Müsahibələrinin birində deyir ki:- “Bilirsiniz, bəlkə də bu gün mənim də məşğul olduğum ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqid kimlər üçünsə dar və məhdud bir sahə kimi görünür. Ancaq nəzərə alanda ki, milli ədəbi fikir tarixində məhz ədəbiyyatşünaslıq və tənqidlə xalqın qəlbində özünə abidə ucaldan maarifçilər, elm adamları çox olub. Sözsüz ki, Firidun bəy Köçərli, Əmin Abid, Hənəfi Zeynallı, Əli Nazim, Salman Mümtaz, Həmid Araslı, Əli Sultanlı, Abbas Zamanov, Feyzulla Qasımzadə, Kamal Talıbzadə, Bəkir Nəbiyev, Yaşar Qarayev kimi alimlər bu sahədə fundamental tədqiqatlar aparıblar. Yəni bu işin mahiyyətində həm də maarifçilik var. Təsadüfi deyil ki, bolşeviklərin işğal zamanı ilk güllələdiyi şəxslərdən biri Firidun bəy Köçərli olub. Bir çox ədəbiyyatşünaslar- Əli Nazim, Əmin Abid, Salman Mümtaz, Bəkir Çobanzadə və başqaları repressiya olunublar. Mən də onların bu müqəddəs yolunu davam etdirərək xalqa xidmət yolunu seçmişəm…”
Ədəbiyyatçılar arasında onu yaxşı tanıyırlar. O, XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə həsr edilən xeyli fundamental elmi araşdırmaların, o cümlədən bakalavr və magistrlər üçün nəzərdə tutulan 3 cilidlik dərsliyin müəllifidir…
Söhbət Bədirxan Balaca oğlu Əhmədovdan gedir. O, 20 aprel 1955-ci ildə Gürcüstan Respublikasının qədim Başkeçid (indiki Dmanisi) rayonundakı Az-Gəyliyən kəndində dünyaya gəlib. 1973-cü ildə orta məktəbi bitirərək indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin filologiya fakültəsinə daxil olub və oranı 1977-ci ildə oranı başa vurub. 1977-1982-ci illərdə Sabirabad rayonunun Abdulabad kəndində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyib. 1980-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi aspiranturaya qəbul olunub. 1982-ci ildə təyinat müddəti başa çatdıqdan sonra Bakıya gələrək Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1986-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda “Sabit Rəhmanın satirası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə yiyələnib. 1990-ci ildən “Vətən səsi”, “Cümhuriyyət”, “Azərbaycan ordusu” qəzetlərində şöbə müdiri, baş redaktor müavini işləyib. 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət edib. Müdafiə Nazirliyinin “Azərbaycan ordusu” qəzetində baş redaktor müavini işləyib. Silahlı Qüvvələrdən ehtiyata çıxandan sonra, 1999-cu ildən AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. Aparıcı elmi işçi, baş elmi işçi, elmi katib vəzifələrində işləyib. 2005-ci ildə “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920-1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2011-ci ildə isə professor elmi adına layiq görülüb. Hazırda AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Asiya xalqları ədəbiyyatı şöbəsinə rəhbərlik edir…
“Deyim ki, müxtəlif dövrlərdə Bakı Slavyan Universiteti, Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti, Türkiyədə Kars Kafkas Universiteti və Xəzər Universitetində otuz ilə yaxın mühazirələr oxumuşam. Gördüyüm bu olub ki, müstəqillik dövründə proqramların, metodik vəsaitlərin, dərsliklərin və dərs vəsaitlərinin nəşri, demək olar, yaddan çıxıb. Bu isə tələbə və magistrantların əvvəlki ideoloji prinsiplərlə yazılmış vəsaitlərdən istifadə etməsinə şərait yaradır. Ya da internet, vikipediya məlumatlarından istifadə etməklə kifayətlənirlər ki, bu da təhsil sistemimizə böyük bir zərbədir. Bunu hiss edərkən XX əsrin ədəbiyyat tarixini yazmağa başladım. Əvvəlcə 2009-cu ildə ədəbiyyat tarixinin proqramını tutdum və yeni dövrləşdirmə irəli sürdüm. Sonra da bu dövrləşdirməyə uyğun yüz ilin ədəbiyyatını sistemləşdirib tələbələrin ixtiyarına verdim…”- söyləyir.
O, həmçinin 2001-ci ildən Bakı Slavyan Universitetində Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Müasir ədəbi proses, Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı, Azərbaycan mətbuatı tarixi, Jurnalistikanın nəzəri əsasları və praktik yaradıcılığından mühazirələr oxuyur. Aynur Qəzənfərqızı adlı bir tələbsi onun Türkiyə mətbuatında işıq üzü görən məqalələrdən birini öz Facebook səhifəsində paylaşaraq yazır: “Canım hocamın Türklüyün üçlü formulu haqqında yazılarına Türkiyə də biganə qalmır və öz qəzetlərində bu yazılara yer verirlər. Qürurverici bir mənzərədir. Daim var olun, yazın, yaradın, gözəl insan!..”
…Özünü fəal vəziyyətdə daha yaxşı hiss etdiyinə görə imkan düşən kimi yeni bir işə başlayır. Çox götür-qoy etməyi, ən yaxşı üsulu tapmağı vaxt itkisi hesab edərək dərhal işə girişməyə üstünlük verir. Öz qabiliyyətinə o qədər əmindir ki, uğursuzluq barədə heç zaman düşünmür və müəyyən dərəcədə rrıəhz buna görə də çox vaxt müvəffəqiyyət qazanır. Şəxsi problemlərinin üzərinə elə bir enerji və qətiyyətlə atılır ki, onların çoxu sadəcə olaraq heç olur. Onu yalnız hal-hazırda baş verənlər maraqlandırır və əgər nə isə diqqətini cəlb edirsə, keçmiş haqqında bütün fikirləri yoxa çıxır. O, çox ağıllı və realist adamdır, hansısa bir uzaq gələcək üçün işləmir və nə vaxtsa bugünkü xidmətlərinin mükafatlandırılması barədə düşünmür…
Deyir ki:- “Yüz əlli ilə yaxındır ki, Azərbaycan ədəbiyyatı sistemli şəkildə tədqiq olunur. Buna baxmayaraq, ədəbiyyatımızın elə problemləri, istiqamətləri var ki, araşdırılmasını gözləyir. Üstəlik, sovet dövründə araşdırılan bir çox problemlər, ədəbi hadisələr və şəxsiyyətlərin yaradıcılığı ideoloji mövqedən tədqiq olunduğundan yenidən araşdırılmanı zəruri edir. Maarifçi realizm, romantizm və onun hüdudları, mərhələləri, tənqidi realizm istilahları, onun nümayəndələri yenidən tədqiq olunmalı, ideoloji, siyasi yanaşmalardan azad olunmalıdır. Təəssüf ki, magistrant və doktorantlara mövzular verilərkən bunlar nəzərə alınmır. Bundan başqa, aparılan araşdırmalarda nəzəri kontekst, bədii mətnlə işləmək olduqca zəifdir. Nəzəri yanaşmaların zəifliyi həm də universitetlərdə ədəbiyyat nəzəriyyəsi fənninin getdikcə sıradan çıxmasından irəli gəlir. Bu gün təhsildə yeni yanaşmalara keçmək zəruriyyəti yaranıb…”
…Bilirəm, indiki adamların, sonu bilinməyən mənasız serialları xüsusi diqqətlə izləsələr də, kiminsə haqqında uzun-uzadı söhbətlərə qulaq asmağa səbirləri çatmır. Gərək, qısa şəkildə qəhrəmanının obrazını yaratmağı bacarasan. Odur ki, professor Bədirxan Əhmədova həsr etdiyim bu söhbəti uzatmıram, burada yekunlaşdırmaq istəyirəm. Məqsəd, Bədirxan müəllimi yeni yaşı münasibətilə təbrik etməkdir- Arzuları çın olsun!..
