Hər dəfə “Tovuz” qəzeti və onun xüsusi buraxılışları çap olunanda elə bilirəm ki, yenidən doğuluram və sevdiyim həyat bütün ağrı-acılara rəğmən gözəlləşir ,daha da yaşamalı olur.Son dörd aya yaxın müddətdə qəzetimiz işıq üzü görməklə ümumi səhifəsi 900-dən çox olan xüsusi buraxılışlarımız işıq üzü görüb.Buraxılışlarımız aşağıdakılardır: 1.Çingiz Qəribli, “Humayın rəsm dünyası”.140 səhifə 2.Telman Musazadə,”Azərbaycan qiymətli kağızlar bazarının müasir vəziyyəti və inkişaf istiqamətləri”.110 səhifə. 3.Sübhan Tovuzlu,”Ürək yanır,qələm yazır”.340 səhifə. 4.Sübhan Tovuzlu,”Dünya mənlə,mən dünyayla oynadım”.320 səhifə.
May ayında çap olunacaq xüsuusi buraxılışlar: 1.Çingiz Qəribli,”Tovuza gəl,Tovuza!”,Şeirlər və poema. 2.Çingiz Qəribli,”Qadan alım” və yaxud “Azərbaycan xəritəsi”. 3.Çingiz Qəribli, “Qoşmalar”,350 səhifə.
Eyni zamanda,”Tovuza həsr olunmuş şeirlər” antalagoyiası üzərində işlər gedir.
Bu işlərin görülməsində ən böyük dəstəkçimiz “Tovuz Xeyriyyə Cəmiyyəti”nin sədri Musa Süleymanov,sədr müavini Çingiz Abbasovdur.Mikayıl Bozal,Namazəli Məmmədov qəzetimizin çap olunmasına köməklik göstəriblər.Tovuzlular bilsin ki, biz bu xidmətimizi maaş almadan göstəririk.
“Tovuz”unutmayın. Unutmayın ki, “Tovuz” tovuzlulaın və tovuzsevərlərin qəzetidir.
Индейцы – общее название коренного населения Америки
Индейцы – общее название коренного населения Америки (за исключением эскимосов и алеутов). Название возникло из-за ошибочного представления первых европейских мореплавателей (Христофора Колумба и других) конца XV века, считавших открытые ими заатлантические земли Индией. Численность – 75 000 000 (1% населения Земли).
Расселение Мексика: 10,1 млн Боливия: 7 млн Перу: 6 млн Гватемала: 5,4 млн Эквадор: 3,4 млн США: 2,5 млн Колумбия: 1,4 млн Канада: 1,2 млн Бразилия: 700 000 Чили: 692 000
По антропологическому типу индейцы принадлежат к американоидной расе. В настоящее время существует около 1 тысячи индейских народов, а в конце XV века было около 2200. Общая численность индейцев в Латинской Америке к началу 1990-х годов составляла 35-40 млн человек, в США в XX веке – более 1,5 млн, а в Канаде – 500 тыс. индейцев и 30 тыс. эскимосов.
Современные индейцы и эскимосы генетически близки жителям Азии. В частности, согласно данным генетических исследований Мичиганского университета, генотипы ряда индейских племён близки к генотипам некоторых народов Сибири. Это подтверждает гипотезу о том, что предки современных индейцев и эскимосов переселились в Америку из Азии. Одним из предполагаемых путей переселения считается так называемый «Берингийский мост» – древний широкий перешеек между Америкой и Азией на месте нынешнего Берингова пролива, который исчез более 12 тыс. лет назад. Миграция продолжалась в промежутке между 70 тыс. лет до н.э. и 12 тыс. лет до н.э. и имела несколько независимых друг от друга волн.
Согласно генетическому исследованию 2018 года число первых переселенцев из Сибири в Америку было около 250 человек. Уровень культуры первых переселенцев соответствовал позднепалеолитической и мезолитической культурам Старого Света. Расселение индейцев по обоим континентам и освоение ими новых земель тянулось многие тысячелетия.
Международная группа исследователей (в которую входили сотрудники Института цитологии и генетики СО РАН), исследовавшая митохондриальные ДНК и Y-хромосомы современных обитателей Алтайского края, пришла к выводу, что генетической родиной первых американцев следует считать Алтай. Примерно 20-25 тыс. лет назад оттуда, по всей видимости, вышли предки индейцев (а также, вероятно, чукчей, коряков и др.), расселившиеся по Сибири и в конечном итоге добравшиеся до Америки. В Y-хромосоме южных алтайцев исследователи обнаружили уникальные мутации, присутствующие в ДНК коренных американцев и известные как гаплогруппа Q. Взгляд со стороны митохондриальной ДНК (исследование гаплогрупп C и D у южных алтайцев и гаплогруппы D у северных алтайцев), дал аналогичные результаты.
До европейской колонизации (началась в XV веке) большинство племён Северной и Южной Америки находилось на различных стадиях общиннородового строя: у одних господствовал материнский род (ирокезы, мускоги, хопи, многие племена бассейна реки Амазонка и др.), у других формировался отцовский род (племена северо-запада и юго-запада Северной Америки, многие племена Южной Америки). Часть народов стояла на различных стадиях перехода от родового к классовому обществу. Индейцы Центральной и Южной Америки (ацтеки, майя, инки) жили уже классовыми обществами.
В Северной Америке проживало около 400 племён индейцев. Все они говорили на разных языках и если имели письменность, то только пиктографическую. В 1826 году вождь племени чероки – Секвойя создал слоговую азбуку чероки, а в 1828 начал издавать газету «Чероки Феникс» на языке чероки. Степные индейцы пользовались пиктографическим письмом. Также существовали межплеменные жаргоны, к которым относят общий торговый язык чикасо – «мобиле». Некоторые племена широко пользовались «языком сигналов» или «языком жестов». Основными инструментами языка сигналов являлись условные передвижения пешком или верхом, зеркала. Для общения использовались и вампумы, которые при необходимости служили индейцам в качестве денег.
Хозяйство индейцев диктовалось условиями климата и местности, где они проживали, а также уровнем их развития. Индейцы занимались охотой, собирательством, а оседлые племена к тому же занимались земледелием. В северных районах индейцы охотились на морского зверя. С появлением европейцев на континенте у индейцев появились лошади и огнестрельное оружие, которые сделали охоту на бизонов более лёгкой и быстрой. Весьма распространённым продуктом питания являлся пеммикан, приготовлением которого занимались исключительно женщины. Также индейцы разводили домашних животных (в первую очередь это характерно для цивилизаций Мексики и Южной Америки) и выращивали сельскохозяйственные культуры.
Религиозные верования индейцев в прошлом – различные родоплеменные культы (шаманизм, культ личных духов-покровителей, пережитки тотемизма и др.). У современных индейцев эти культы сохранились лишь у племён, живущих в отдалённых и малодоступных районах Америки (бассейн реки Амазонка и др.), большинство же индейцев восприняло христианство: в Южной Америке главным образом католицизм, а в Северной Америке преимущественно различные направления протестантизма. Также встречаются и индейцы-иудеи. Начиная с архаического периода Арктику заселяют пришедшие с более поздней волной миграции представители арктической расы: алеуты, инуиты, инупиаты и юпики.
Материал опубликован в группе Фейсбук «Лига Тюркских Народов (ЛТН)»
Bu gecə ulduzları boyayıb kül rənginə, Adımı asa billəm bir nəğmənin notuna. Söykənib gözləyərkən bir əcəlin zənginə, Uyub gedə bilərəm səssizliyin qatına.
Nə var düşürə billəm bu gecə gözlərimdən, Yarpaq üstdən şeh kimi buxarlanıb çəkilləm. Bir anlıq inad edib dönərəm sözlərimdən, Həyat səhifəsinə son cümlə tək əkilləm.
İçində eşq olmayan ömür deyil, gün deyil, Yaşanmış olsa belə, o gün yaşanmış deyil. Sevgisiz dünən heçdir, bugün də bugün deyil, Açan bu çiçək deyil, ötən də o quş deyil.
…Mən yazı çox sevirəm, Ay işığı – haləni, Doldurub qədəhimə içmiş ola bilərəm. Əgər sevgi ölməksə uğruna sevilənin, Bu gecə sənə, bir də yaza ölə bilərəm.
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
БУЛ КЕЧТЕ
Бул кечте жылдыздарды гүлгө боёп, Ыр күүсүнө атымды салсам толот. Ийкемдүү коңгуроосун чалса убакыт, Түнкү уйкуга бейкапар кетсем болот.
Менде эмне бар, карегимден көрсөң болот, Шүүдүрүмдөй жалбырактан төгүлгөн, Өжөрлөнүп баштагыдай кеп айтпасмын, Ал элестер күзгү сымал көрүнгөн.
Жашоо, күн да сүйүүсүз кызык эмес, Өмүр жолум өткөргөн узак эмес. Кечээки күн, бүгүн да махабатсыз, Өткөн нерсе соолуган гүлдөй элес.
Ай нурунун жарыгында жазгым келет, Сүйүү балын толтуруп таткым келет. Сүйүү үчүн эгер өлүм керек болсо, Сен үчүн мен бүгүн кечте өлгүм келет.
Hava yavaş-yavaş qaralırdı. O, yorğun addımlarla evinə tərəf gedirdi. Yaşadığı binanın qarşısına çatanda qeyri-ixtiyari ətrafa boylandı. Nə həyətə çıxan vardı, nə də tanış sima gözə dəyirdi. Dərin nəfəs alıb giriş qapısından içəri keçdi. Mənzili birinci mərtəbədə idi. Buna görə də çox keçmədən qapısının önündə dayandı. Əlini cibinə atıb açarı axtardı. Tapmadı. Qapının zəngini basdı. İçəridən səs gəlmədi. Bir qədər gözləyib qapını ehmalca döydü. Yenə cavab verən olmadı. “Görəsən, hardadılar?” Bir neçə dəqiqə də gözlədi. Sonra yenidən qapını döydü. Səs gəlmirdi. Axırda aşağı enib həyətdə gözləməyə qərar verdi.
Skamyada oturmuşdu ki, birdən gözü şüşəbəndə sataşdı. Açıq pəncərədən 8-9 yaşlarında bir uşaq həyətə baxırdı. Az sonra onun yanında gənc qadın göründü. Qadın uşağa nəsə deyib pəncərəni örtmək istədi. O, cəld ayağa qalxıb səsləndi:
— Ay xanım, olar bir dəqiqə?
Qadın sanki onu eşitmədi. Pəncərəni bağladı və uşaqla birlikdə otağa çəkildi. Onun ürəyinə narahatlıq çökdü: “Bunlar kimdir? Mənim evimdə nə edirlər? Niyə qapını açmırlar?” Tələsik yenidən binaya girdi. Qapını bir neçə dəfə döydü, zəngi ard-arda basdı. Açan olmadı. Həyəcanı getdikcə artırdı: “Yoxsa səhv gəlmişəm? Bura mənim evim deyil? Elədirsə, niyə içəridəkilər səs vermirlər?” Yenidən aşağı düşüb çaşqın halda ətrafa baxdı və keçib skamyada oturdu. Artıq hava tamam qaralmışdı. Pəncərədən sızan işıq və hərəkət edən kölgələr göstərirdi ki, evdə adam var. Başının içində dolaşan fikirlər bir-birinə qarışırdı. Gözlərini yumdu. Nəyisə xatırlamağa, bu anlaşılmazlığın səbəbini tapmağa çalışdı…
Qəfil gələn maşın səsi onu diksindirdi. Gözlərini açdı. Ətrafa baxdı. Nə bina vardı, nə həyət, nə də skamya. Qarşısında ensiz asfalt yol uzanırdı. Yolun kənarındakı daşın üstündə oturduğunu anlayıb cəld ayağa qalxdı. Bura onun doğulub boya-başa çatdığı kənd idi. Səhər yenicə açılırdı. Qəribədir, az əvvəl şəhərdə idi, indi isə kənd yolunda dayanmışdı. Necə gəldiyini anlamadan addımlamağa başladı. Ata evi çox da uzaqda deyildi.
Darvazanın ağzında dayanıb həyətə baxdı. Divarlar uçub tökülmüş, həyəti kol-kos basmışdı. Evin damı əyilmişdi, sanki bir azdan çökəcəkdi. Hər yerdən viranəlik yağırdı. Bəlli idi ki, bu qapıdan illərdir girib-çıxan olmayıb. Geri çəkilib nə baş verdiyini anlamağa çalışdı. Qəhər onu boğdu.Öz-özünə: -Qoy görüm, tanış adamlardan kimi tapıram, -deyə yola düzəldi. Kəndin küçələri, yolları, həyətlər, ağaclar ona doğma idi. Amma qarşısına çıxan üzlərin heç biri tanış gəlmirdi. Bir neçə qohumunun evinin önündən keçdi. Həyətdə yad adamlar vardı. “Mənə nə olub? Yaddaşımı itirmişəm? Axı hər yeri tanıyıram. Bəs insanlar niyə yaddır?” Bu suallar beynində səsləndikcə addımları ağırlaşırdı. Birdən özünü məzarlığın girişində gördü. Necə gəldiyini özü də bilmədən içəri keçdi. Atasının məzarı olan tərəfə yönəldi. Uzaqdan baxanda atasının qəbrinin yanında yeni başdaşı gördü. Addımlarını sürətləndirdi. Sinəsində qəribə ağrı baş qaldırdı. Yaxınlaşıb başdaşının üzərindəki şəklə baxanda qanı dondu. Şəkildəki adam özü idi. Nəfəsi kəsildi. Dizləri üstə yerə çökdü: “Bu necə ola bilərdi? Nə vaxt ölmüşdü? Kim gətirib onu burada basdırmışdı?” Qışqırmaq istədi. Səsi çıxmadı. Sinəsi daralırdı. Nəfəs ala bilmirdi. Təlaş içində ətrafa boylandı və var səsi ilə qışqırdı:
— Mən kiməm?!
Qan-tər içində yatağından dik atıldı. Dodaqları əsə-əsə eyni sözləri təkrarlayırdı: “Mən kiməm? Mən kiməm?” Bədəni titrəyirdi. Gözlərini otaqda gəzdirəndə yorğan-döşəyin içində olduğunu gördü. Tədricən nəfəsi düzəldi. Gördüklərinin yuxu olduğunu anladı. Ancaq yuxunun təsiri canından çıxmamışdı. O, yuxuda gələcəyinə getmişdi. Elə bir gələcəyə ki, orada onu tanıyan yox idi. Adı, varlığı, iddiası, qüruru heç nəyə çevrilmişdi. O, heç kim olmuşdu. Elə həmin anda dünən baş verən hadisə yaddaşında canlandı.
Bir gün əvvəl oğlu məktəbdən evə cırılmış paltarla, üz-gözü göyərmiş halda qayıtmışdı. Məlum olmuşdu ki, sinif yoldaşı ilə dalaşıb. Dərhal məktəb direktoruna zəng etdi, səhər məktəbə gələcəyini bildirdi. Oğlunu döyən uşağın valideyninin də orada olmasını tələb etdi. Səhər tezdən oğlunu götürüb məktəbə yollandı. Direktorun otağına daxil olan kimi uşağı görüb özünü saxlaya bilmədi. Atasının və direktorun gözü qarşısında uşağa şillə vurdu. Sonra qəzəblə bağırdı:
— Sən kimsən ki, mənim oğluma əl qaldırırsan?!
Ardınca üzünü direktora və uşağın atasına tutdu. Səsi daha da sərtləşdi:
— Siz bilirsiniz mən kiməm? İstəsəm, bir günə sizi yox edərəm. Mənim uşağıma heç kim əl qaldıra bilməz!
Otaqda ağır sükut çökdü. Direktor dinmədi. Uşağın atası ona yaxınlaşdı. Gözlərinin içinə baxıb aramla dedi:
— Sənin kim olduğunu bilmirəm. Amma onu çox yaxşı bilirəm, bir gün heç kim olduğunu anlayacaqsan.
Sonra oğlunun əlindən tutdu və iti addımlarla otaqdan çıxdı
““ULDUZ”LU GÖRÜŞLƏR”IN NÖVBƏTI QONAĞI YAZIÇI-PUBLISIST GÜNEL ANARQIZI OLUB ““Ulduz”lu görüşlər” çərçivəsində Bakı Kitab Mərkəzinin direktoru, yazıçı-publisist Günel Anarqızı ilə görüş keçirilib. “Ulduz” jurnalı ilə Azərbaycan Universitetinin birgə layihəsi olan tədbirdə jurnalın baş redaktoru Qulu Ağsəs, baş redaktor müavini Təranə Vahid, universitetin bakalavr tələbələri iştirak ediblər. Günel Anarqızı öz yaradıcılıq yolundan, Bakı Kitab Mərkəzinin yaranma tarixçəsi və kitabların insan həyatındakı rolundan danışıb. Səmimi ovqat və polemika şəraitində keçən görüşdə G. Anarqızı çoxsaylı suallara cavab verib. Sonda yazıçı gənc filoloqlara avtoqrafla “Sərhədsiz səma” kitabını hədiyyə edib. Tədbirin sonunda mərkəzin əməkdaşı Leyla Əsgərova tələbələri Bakı Kitab Mərkəzinin bölmələri ilə tanış edib və onları həftənin sonunda kitab endirimlərindən yararlanmağa çağırıb.
EYNŞTEYNİN NİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ — SADƏ VƏ ƏHATƏLİ İZAH
MƏNBƏ: A. Einstein — Special and General Theory of Relativity (1905–1915) Klassik fizika: Nyuton mexanikası (kütlə, qüvvə və hərəkət qanunları) NASA — Relativity and time dilation izahları (elmi məlumatlar) QISA QEYD: Bu mətn elmi kitablar və ümumi qəbul olunmuş fizika prinsipləri əsasında sadələşdirilərək hazırlanmışdır.
EYNŞTEYNİN NİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ — KAINATIN QƏRİBƏ HƏQİQƏTİ Kainat bizə gündəlik həyatda çox sadə görünür: zaman hamı üçün eyni keçir, məkan dəyişmir, hər şey sabitdir. Amma Eynşteyn göstərdi ki, bu belə deyil. Onun nisbilik nəzəriyyəsi deyir ki: -zaman, məkan və hətta “indi” anlayışı belə sabit deyil — onlar hərəkət və cazibədən asılı olaraq dəyişir. Bu ideya nisbilik nəzəriyyəsi adlanır. ZAMAN SABİT DEYİL Biz düşünürük ki, saat hər yerdə eyni işləyir. Amma Eynşteyn deyir: -çox sürətli hərəkət edən üçün zaman daha yavaş keçir. Bu hadisə zaman genişlənməsi adlanır. Yəni, sakit halda, zaman normaldır Çox sürətli hərəkətdə isə zaman yavaşıyır ƏKİZ PARADOKSU İki əkiz düşünün: –biri Yer üzündə qalır –digəri kosmosa çox sürətli səyahət edir Geri qayıdanda kosmosa gedən daha gənc qalır Yer üzündə qalan daha çox yaşlanır Səbəb: sürətli hərəkət edən üçün zaman daha yavaş keçib BİOLOJİ QOCALMA Zaman yavaşlayırsa, bədəndəki proseslər də yavaşlayır: hüceyrə bölünməsi maddələr mübadiləsi yaşlanma prosesi Yəni, bioloji qocalma da zamanla birlikdə yavaşıyır Bu effekt yalnız çox yüksək sürətlərdə (işıq sürətinə yaxın) hiss olunur, gündəlik həyatda çox zəifdir CAZİBƏ QÜVVƏSİ DƏ ZAMANI DƏYİŞDİRİR Güclü cazibə qüvvəsi olan yerlərdə: -zaman daha yavaş keçir -saatlar fərqli işləyir Məsələn, qara dəliklərin yaxınlığında zaman demək olar dayanır KOSMİK SƏYAHƏTİN NƏTİCƏSİ Əgər bir insan işıq sürətinə yaxın gedə bilsə: -onun üçün az vaxt keçər -Yer üçün çox böyük zaman keçə bilər Bu o deməkdir ki, gələcəyə “səyahət” etmək mümkündür DAHA MARAQLI HƏQİQƏTLƏR “Eyni indi yoxdur” Kainatda hamı üçün eyni “indi” anlayışı yoxdur. Hadisələr hər kəs üçün fərqli vaxtda baş verə bilər. İşıq sürəti limitdir Heç nə işıqdan sürətli gedə bilməz. Çünki sürət artdıqca enerji tələbi sonsuz olur. GPS belə Eynşteynlə işləyir Peyklərdə zaman fərqli keçdiyi üçün GPS sistemi nisbilik nəzəriyyəsini düzəliş kimi istifadə edir. Qara dəliklərdə zaman demək olar dayanır Güclü cazibə zamanı “uzadır” və çox yavaşıdır. Gələcəyə getmək mümkündür, keçmişə yox Sürətli hərəkət insanı gələcəyə apara bilər, amma keçmişə qayıtmaq elmi olaraq sübut olunmayıb. ƏN VACİB FİKİR Eynşteyn bizə bunu öyrədir: -Kainatda “mütləq zaman” yoxdur -Hər şey sürət və cazibədən asılıdır -Hər müşahidəçi öz zamanını yaşayır Kainatda zaman, məkan və hətta yaşlanma belə sabit deyil — onlar hərəkət və cazibənin içində dəyişən nisbi bir reallıqdır. Zamanın yavaşıması kosmosda yox, Yer üzündə də var. Sadəcə çox kiçikdir Amma GPS, təyyarə təcrübələri və atom saatları ilə sübut olunub Bir cümlə ilə Yer üzündə zamanın yavaşıması gündəlik hiss olunmasa da, GPS peykləri, təyyarə saatları və yüksəkliyin fərqi ilə real olaraq ölçülə bilən bir fiziki hadisədir.
Kolumbiyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri xanım Nelsi Rakel Munar Xaramiyon Milli Kitabxananın qonağı olub
24 aprel tarixində Kolumbiya Respublikasının ölkəmizə yeni təyin olunmuş fövqəladə və səlahiyyətli səfiri xanım Nelsi Rakel Munar Xaramiyon və Kolumbiyanın Azərbaycandakı konsulu və mədəniyyət işləri üzrə məsul şəxs cənab Andres Felipe Giraldo Lopez Azərbaycan Milli Kitabxanasının qonağı olublar. Qonaqları Azərbaycan Milli Kitabxanasının direktoru, professor Kərim Tahirov qəbul edib.
Qonaqları salamlayan direktor Azərbaycanın Kolumbiya Respublikası ilə yaxın, dost münasibətdə olduğunu bildirərək, Milli Kitabxananın fəaliyyəti, həyata keçirdiyi layihələr haqqında ətraflı məlumat verib. Azərbaycan Milli Kitabxanasının dünyanın 65 Milli Kitabxanası ilə qarşılıqlı əmakdaşlıq haqqında memorandum imzaladığını, 90-dan artıq ölkə ilə kitab mübadiləsi apardığını, Kolumbiya Milli Kitabxanası ilə isə qarşılıqlı əməkdaşlıq haqqında memorandumun 2023-cü ildə imzalandığını bildirib.
Görüş zamanı direktor hər iki ölkənin Milli Kitabxanalarında milli Ədəbiyyat bölmələrinin açılmasının vacibliyi məsələsini xüsusi vurğulayaraq bu ilin oktyabrında Bakıda keçiriləcək Beynəlxalq Kitab sərgisi zamanı Azərbaycan Milli Kitabxanasında Kolumbiya ədəbiyyatı guşəsinin təşkilini məqsədəmüvafiq hesab edib.
Səfir Nelsi Rakel Munar Xaramiyon səmimi qəbula görə təşəkkür edərək Kolumbiya Milli Kitabxanası ilə Azərbaycan Milli Kitabxanası arasında qarşılıqlı əlaqələrin, eləcə də beynəlxalq kitab mübadiləsinin genişləndirilməsində öz dəstəyini göstərəcəyini bildirib. O, Azərbaycan Milli Kitabxanası ilə əməkdaşlığa hər zaman hazır olduğunu bildirərək gələn ilin aprelində Kolumbiya Milli Kitabxanasında Azərbaycan ədəbiyyatı bölməsinin açılmasına lazımi dəstək verəcəyini söyləmişdir.
Sonra qonaqlar Azərbaycan Milli Kitabxanası ilə tanış olub.
Direktor prof. Kərim Tahirov qonağa “İrs” nəşriyyat evinin çap etdiyi “Tükənməz xəzinə” kitabını və “Azərbaycan Milli Kitabxanası” fotoalbomunu və Azərbaycanın xəritəsini hədiyyə edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri intizam qaydalarını ehtiyatda və ya istefada olan zabitlərə də tətbiq edir. Onlar hərbi şərəf və rütbəyə uyğun davranmalı, rütbədən sui-istifadə və ya intizam qaydalarını pozduqda məsuliyyətə cəlb oluna bilərlər. Bu qaydalar yalnız aktiv xidmət zamanı deyil, ehtiyat və istefa dövründə də onlara şamil olunur. Hərbi ierarxiyada bir birinə açıq təhqir və ya söz atmaq çox ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər. Bu, intizam qaydalarını pozur, peşə etikasına ziddir və nəticədə disiplin tədbirlərinə səbəb ola bilər. Buna görə də bu cür münasibətlər rəsmi və nəzakətli şəkildə həll olunmalıdır. Əslində, bu cür münaqişələr çox incə bir məsələdir. Yəni, hərbi xidmət keçmiş zabitlər , təxris olmuş zabitlər, sosial şəbəkədə bu cür mübahisələrdən uzaq durmalıdır. Çünki bu, həm peşəkar nüfuzlarına, həm də ordunun ciddi qaydalarına ziddir. Yəni, bu cür mübahisələrin aradan qaldırılması daha çox məxfi və rəsmi kanallarla olmalıdır. Əslində, bu, bir şəxsin peşəkar və ya hərbi nüfuzuna, hörmətinə, vəzifə mövqeyinə açıq şəkildə zərər vermək deməkdir. Yəni, bu, bir başqasının şəxsiyyətinə, liderliyinə və ya statusuna hörmətsizlik edərək, onun ciddiliyini və etibarlılığını sual altına qoyur. Məncə, onlara ən önəmlisi, dərhal sosial şəbəkə mübahisələrini dayandırmağı, rəsmi kanallarla, və ya cavabdeh qurumlar vasitəsilə danışmağı tövsiyə etmək lazımdır. Onlar öz aralarında birbaşa əlaqə saxlasalar, vəziyyəti daha konstruktiv və nəzakətli şəkildə həll edə bilərlər. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri intizam və şikayət mexanizmləri əsasən Silahlı Qüvvələr Qanunu və intizam nizamnaməsi ilə tənzimlənir. Hərbi qulluqçular şikayətləri ilk olaraq rəsmi olaraq yazılı şəkildə bildirməlidirlər, daha ciddi hallar üçün isə hərbi prokurorluğa və ya mülki məhkəmələrə müraciət etmək mümkündür. Sosial şəbəkədə şikayətləri açıq paylaşmaq isə risklidir, ona görə də rəsmi, yazılı və qurumlar vasitəsilə şikayətlərin həllini tövsiyə edilir. Əks halda bu, həm onların peşəkar nüfuzuna, həm də hərbi intizam qaydalarına zidd ola bilər. Ən yaxşısı, bütün anlaşmazlıqları daxili, rəsmi yollarla, qurumların nəzərdə tutduğu prosedurlar çərçivəsində həll etməkdir. Əslində, bu, başqasının mövqeyindən, nüfuzundan və ya təsirindən öz maraqlarını və ya öz mövqeyini gücləndirmək üçün istifadə etmək deməkdir. Yəni, bu, adətən manipulyasiya, təzyiq və ya qeyri-adi üstünlük əldə etmək cəhdləri ilə bağlı olur. Ən yaxşısı, bu cür halları aşkar edəndə, açıq və şəffaf şəkildə sübutlarla yanaşmaq, rəsmi qurumlara məlumat vermək və şəxsi maraqlardan kənar qalmaqdır. Yəni, faktlara söykənərək, emosional reaksiya vermədən və şəxsiyyətə yönəlmədən, prinsipial və obyektiv davranmaq lazımdır. Bu, adətən peşəkar intizam və ierarxiya qaydalarının pozulması deməkdir. Hərbiçilər arasında bu cür ziddiyyətlər, həm nüfuz itkisinə, həm də insanların ruhdan düşməsinə zərər verə bilər. Bu səbəbdən də, belə hallar adətən rəsmi qaydada, daxili intizam prosedurları vasitəsilə həll olunmalıdır.
