ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
ÖPÜŞMƏK TƏHLÜKƏLİDİ Bu beşmərtəbənin yan divarını “Gillette” üzqırxanının çılğın reklamı bəzəsə də. bəzilərini bezdirsə də cin atına mindirsə də… Sakinləri üzütüklüdür ucdantutma… Zirzəmisində bir mahnı özünü təkrarlayır daim “Məni unutma. Unutma!”
Mən də, O üzütüklülərdənəm burda. Mənlə öpüşmək təhlükəlidi. Bir də görərsən əl güzgündə Sifətin azca ala-bula ləkəlidi.
Mənlə öpüşmək təhlükəlidi. Yanağımdakı çapığım da çox dərindi Fincanımı bəzəyən dodaq boyan deyəsən əbədidi… artıq məşhər gününəcən mənimkidi.
Mənlə öpüşmək təhlükəlidi.
Sənlə öpüşənlərin hamısı, Öz əl telefonunu unutdu yatağında. Mən isə, yalnız özümü…
İKAR Sən bədənsiz də varsan. Qələmsiz də yazarsan. Qanadsız da uçarsan. Sən… Sən demateriallaşıbsan çoxdan.
Bilirsənmi nə vaxtdan?
Haçan ki sovet vaxtları bezib ictimai nəqliyyatdakı sıxlıqdan, Sallanırdın “LAZ”, İKARUS” avtobuslarının yarıaçıq qapılarından. İlk dəfə o vaxt sürücü səni itələyəndə qapıdan yapışdın havadan və gördün necə yıxılmayırsan…
Yunan əfsanələrindəki qanadlı İkarsan!
Yerin cazibə qüvvəsini aldadırsan!
Ayaq pəncəni qorxa-qorxa geri çəkdikcə bütün dərgahların qapısından.
Anamdan əmdiyim süd geri qayıtdı, vallah, burnumun ucundan! Sonra kinoteatr kassalarından “Daş və çiçək” hind filmınə bilet alarkən, Bir də gördün içəridə ön sıradasan. Biletini alıbsan. Əjdahanın ağzından. Biletsiz birisi isə əl çəkmirdi yaxandan.
O bileti alammazdın Demateriallaşmasan.
Uşaqlıqda gördüyün bir kimyəvi parçalanmadan Beş qiymətini almasan.
Deyirlər, barəmdədir son yazdığın “Gözmuncuğu” adlı roman.
Bədənsiz də varsan. Kəfənsiz də basdırarsan öz fobiyalarını. 60-cıların yarıutopiyalarını. Tüpür ağzından bütün diş plomblarını, Burax getsin damarlarından bütün tromblarını… Boğazının poetik şarfını. Sən “İkarus” avtobusundan sallanan vaxtdan İkarsan.
Dabanı havadasan.
Təbrizəcən axacaq Damarlarımda qatılaşmayan, Laxtalanmayan Bir an. Bu qan.
Hərdən nə vaxtsa oxuduğun bir kitabı yenidən vərəqləmək üçün götürəndə, orada altından xətt çəkilmiş cümlələrdən başqa səhifənin qırağında indi kimə aid olduğunu bilmədiyin bir telefon nömrəsi də görürsən. Bir səhifədə səni göyə qaldıranla yerə endirənin tarixçəsi! Dünya ədəbiyyatında bununla bağlı məşhur bir ifadə var.
Əhvalat belədir: görkəmli ingilis şairi Kolridc böyük ilhamla məşhur şeiri “Kubilay xan”ı yazmağa başlayır, təxminən 50-60 misradan sonra qapısı döyülür və Porlok qəsəbəsindən gələn bir nəfər düz bir saat mənasız-məzmunsuz söhbətlərlə onun vaxtını alır. Porloklu adam gedəndən sonra Kolridc nə illah eləyir əvvəlki ilhamla yaza bilmir. Dünya ədəbiyyatında “Porloklu adam” ifadəsi fikri yayındıran, ilhamı söndürən, düşüncə adamını qanadından tutub aşağı çəkənlərlə bağlı işlənir.
Fəxri ilə söhbətdən doymaq olmur və o qədər olub ki, söz sözü çəkdikcə, düşüncə düşüncəni alışdırdıqca, fikrimiz qanadlanmağa başlayarkən kimsə yaddan çıxan açara, vaxtı keçən nahara görə dartıb bizi yer qaytarıb. Belə anlarda Fəxri həmişə gülə-gülə deyir ki, endir, dartıb yerə endir, qoyma bir metr göyə qalxaq! “Porlokdan gələn”lərlə dolu dünyada Fəxri azsaylı adamlardandır ki, onunla soraqlaşmaq, zəngləşmək adamı göydən aralamır, əksinə həvəsləndirir. İnanıram ki, Qıratın qapısını Fəxri açsaydı onun qanadlarına heç nə olmazdı.
Əziz Fəxri, nə yaxşı varsan! Təbriklər, böyük sənətkar!
5 sentyabr 2026-cı il tarixində Milli Kitabxanada bəstəkar-musiqişünas, filosof, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Gülnaz Abutalıb qızı Abdullazadənin 80 illik yubileyinə həsr olunmuş “Əməkdar incəsənət xadimi Gülnaz Abdullazadə” adlı ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub.
Sərgidə bəstəkarın ön söz müəllifı, redaktoru olduğu, rəyçi, layihə rəhbəri, məsləhətçisi, monoqrafiyaları, nota alınmış əsərləri, elmi fəaliyyəti, Azərbaycan və rus diində çap olunan ədəbiyyatlar, dövri mətbuat materialları nümayiş olunur.
Gülnaz Abutalıb qızı Abdullazadə 1946-cı il sentyabr ayının 7-də Bakı şəhərində anadan olub. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki AMK) bəstəkarlıq sinfini bitirib. 1976-1979-cu illərdə M.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasında (fəlsəfə fakültəsinin Estetika kafedrası) təhsil alıb. Gülnaz xanım 1 saylı musiqi məktəbində, A.Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda, Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda (indiki ADDU) kafedra müdiri vəzifəsində çalışıb. 1991-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının elmi-tədqiqat və yaradıcılıq işləri üzrə prorektorudur. Azərbaycan və dünya musiqisinin fəlsəfi problemlərinə və Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığına dair bir sıra əsərlərin müəllifidir. “Azərbaycan muğamlarının fəlsəfi mahiyyəti” (1983), “Musiqi sənətinin fəlsəfi mahiyyəti” (1985), “Musiqi, insan, cəmiyyət” (1991), “Azərbaycan fəlsəfəsi” (həmmüəllif, 1993), “Qədim və orta əsrlərin musiqi mədəniyyəti” (1996), “Hegelin musiqi estetikası” (1999) və s. monoqrafiyalarını yazarkən bütövlükdə muğamların və folklor musiqisinin fəlsəfi mahiyyətinə əsaslanıb. Aspiranturanı bitirdikdən sonra “Hegelin estetikasında musiqi incəsənətinin problemləri” mövzusunda namizədlik, 1990-cı ildə isə doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə edib. “Qədim və orta əsrlər musiqi mədəniyyətinin tarixi-fəlsəfi təhlili” (Şərq-Qərb kontekstində) mövzusunda elmi işi yüksək qiymətləndirilib və 1992-ci ildə professor elmi rütbəsini alıb. Gülnaz Abutalıb qızı Abdullazadə 1999-cu ildə akademik Yusif Məmmədəliyev adına mükafatın laureatı olub. 2007-ci ildə ona Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adı verilib. 2012-ci ildə ona Azərbaycan Bayrağı Mükafatı laureatı, “Xalqın nüfuzlu ziyalısı” fəxri diplomu və “Qızıl Qələm” media mükafatı laureatı diplomu təqdim edilib. 2017-ci il iyulun 4-də bəstəkar-musiqişünas Gülnaz Abdullazadəyə həsr edilmiş kitabın təqdimatı keçirilib.
Gündüzkü istinin rütubəti vururdu adamı gecənin səssizliyində, Səhər o qədər çırpınmışdı ki,külək də deyəsən yorğunluğunu çıxarırdı gecə-gecə, Mürgü döyürdü göy üzündə səssizcə. Pərdələr pəncərələri yelpikləmirdi, Nəfəsi tıncıxırdı şəhərin, Ağaclar utandığından yarpaq-yarpaq tər tökürdü. Yuxusu qaçmış qadın da bu səssiz,havasız iyun gecəsini acgözlüklə ciyərinə çəkirdi.
***
Bəzi sevgilər nöqtəylə başlayır, Əlindən tutub gedirsən cümlənin sonunacan. Bəzi sevgilərəsə nöqtə qoymaq olmur , Möhkəm -möhkəm yapışırsan bir əyri vergülün yaxasından Ömrünün son ucunacan!
***
Anamın saçlarına dən,əllərinə qırış düşməmişdi hələ. Evimiz də əvvəlkiydi, Üstünü,başını dəyişməmişdik hələ– Yeddi daş kürsülü,iki göz otaq,bir açıq eyvan, Eyvandan asılan qaranquş yuvaları, Yuvaların içində ətcə qaranquş balaları.. Hirslənəndə zəncir gəmirən ala itimiz də ölməmişdi hələ. Səhərdən axşamacan hürürdü- Uçan quşa,qaçan dovşana, Pişiyə,siçana.. Hər gün evdən qəpik-quruş oğurlayıb qaçardıq Gülağa dayının dükanına. Rəhmətliyin qəribə gülümsəməyi vardı, Satdığı şirinquşların üstündə bir şirin təbəssüm də hədiyyə edirdi adama, Biz də bu təbəssümə təbəssümlə cavab verırdik utana-utana. Naxırçı Əhəd dayını həmişə atın üstündə görmüşdüm deyə,elə bilirdim ki,o gecələr də at belində yatır. Qonşumuz Xanım xala.. haçan baxırdın,görürdün ki,siqaret damağında oturub evinin qabağında tum satır, Hərəmiz bir ovuc götürüb qaçırdıq, Arxamızca söylənə-söylənə qalırdı yazıq. Televizorlar da pult tanımırdı hələ, Hələ ağ-qara paltarındaydı içindəki quşlar,uşaqlar,adamlar,ağaclar, Buludlar,yağışlar,dağlar,yamaclar. Hələ öz gücümü sınamamışdım, Hələ atam çəkirdi yükümü… Sonra payız düşdü, Sonra yağışlar başladı , Sonra yarpaq tökümü.. Eh, bilirsiz bir də nə vaxt böyüdüm mən? Anamın saçlarına dən, mənim ürəyimə qorxu düşəndən..
***
Balaca arzularımız vardı, Əlçatan,ünyetən. Könlümüzün bir sığal təbəssümlə ovunan vaxrlarıydı, Göz yaşlarımız da yaz yağışı kimiydi, Bir anda şimşək çaxardı, Selə,suya qərq edərdi dünyanı, sonra gün çıxardı və biz də unudardıq hər şeyi, Və bizim həyat hekayəmiz təzədən başlayardı yanağımızın yağış yerindən. Yastı-yapalaq evlərdə,lampa işığında rəngli-rəngli xəyallar qurardıq, Bir dəst paltarımız olardı, Onunla yatıb durardıq. Qızlar gəlincik sevdasıyla, Oğlanlar velosiped həvəsiylə gecəni səhər edərdi. Səhər olunca qızlar suya, oğlanlar naxıra gedərdi. Azad idi o vaxtlar çöllər,çəmənlər,quşlar, yuvalar,ağaclar,dağlar,yamaclar, adamlar,yollar,çiçəklər,daşlar. İllər keçdi, Əvvəlcə dünya böyüdü,sonra biz,sonra qayğılar, Sonra ümid yordu adamı,sonra arzular, Sonra savaşlar,sonra qorxular, sonra məhrumiyyətlər,sonra uzaq şəhərlər,qaranlıq küçələr, heykəllər,afişalar,dəyişik ünvanlar, yad baxışlar, Bir də yanağının yağış yerindən asılan qırışlar. Sonra yasaq sevdalar, Sonra təyyarə biletləri,sonra ayrılıqlar, Divarlarından hörümçək toru asılan darısqal otel otaqları, başında həsrət havası, burnunda acı qəhvə qoxusu və qulaqlarında Şopenin”Yağış valsı”.
***
Hələ təzə hörülmüsən, Suvağın,daşın təzədi, Ayağın,başın təzədi. Hələ ki,tuş gəlməmisən Yerin,Göyün töhmətinə. Hələ ki,şükr eləyirsən Durub hasar qismətinə. Hələ ki,yormayıb səni Küləklər,yağışlar,hasar, Adamlar,baxışlar,hasar. Hər gələn bir sığal çəkir, Tumarlanırsan hələ ki. Qamətin dik,başın dikdi, Hasarlanırsan hələ ki. Hələ ki,qıran olmayıb Sənin bu daş inadını. Hasar-hasar çıxarırsan Hələ dünyanın dadını. Hələ ki,xumarlanırsan, Hələ ki,sığallanırsan, Sabahdan xəbərsiz, hasar. Hələ bunun irəlidə Hasar-hasar tökülməyi, Hasar-hasar əyilməyi, Hasar-hasar yıxılmağı, Hasar-hasar uçmağı var.
***
Qoyduğun qanunlar pozulub gedir, Hamı kölgəsinə qısılıb gedir, Əlimiz hər şeydən üzülüb gedir, İlahi!
Qınına çəkilib söz adamları, Əyib sındırırlar düz adamları, Qoymur yaşamağa hirs adamları, İlahi!
Yalına yalmanan itlərə yazıq, Namərdə əl açan mərdlərə yazıq, Bu bərli-bəzəkli bütlərə yazıq, İlahi!
Gedənlər qayıtmır yurd-yuvasına, Qalanlar çıxırlar taxt davasına, Biz də oynayırıq bəy havasına, İlahi!
***
Bürkülü avqust gecəsi, Yorğun şəhər, Yuxulu küçələr, Göyə dırmaşan binalar, Sabaha açılan pəncələr, Pəncərələrin arxasındakı tənhalıq, Tənhalığın başı üstündə dayanan nigaran qadın kölgəsi.. Dörd tərəfdən qaranlıq baxır ac canavar kimi, Ölüm qoxusu gəlir gecənin yaş köynəyindən, Tanış mənzərədi,deyilmi?
***
Qoşuldu yaz küləyinə, Dərə-təpə əsib getdi. Gözümüzün qabağında Bir bahar da küsüb getdi.
Çiçək-çiçək,naxış-naxış, Sevda-sevda,baxış-baxış, Bulud-bulud,yağış-yağış Bir bahar da küsüb getdi.
Payız tutdu yaxasından, Quşlar düşdü avazından, Bir qarışqa yuvasından Bir bahar da küsüb getdi.
***
Çarmıxa çəkilmiş “Adam” şəkliyəm, Ruhum göylərin əsarətində, Cismim “Mən”də zəncirlənib. Ətrafımda “mələk”lər dolaşır– Qanadlı,qanadsız. Üstümdə min ilin günahı Çırpınıram həyatla ölüm arasındakı dar çərçivədə. Boğuluram, Əl atıb tutmaq istəyirəm özümdən, Əllərim qana batır.. Məni bağışla,İlahi!
Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Qiymət Məhərrəmlinin vaxtilə şöbəmizin aparıcı əməkdaşlarından biri olmuş istedadlı şair və alim Nazim Rizvanın yaradıcılığına həsr olunmuş “Əbədi Vətənin “Əbədi çinar” şairi” adlı məqaləsi “Ədəbiyyat qəzeti”nin 4 sentyabr, 2026-cı il tarixli sayında işıq üzü görmüşdür.
ƏBƏDİ VƏTƏNİN “ƏBƏDİ ÇİNAR” ŞAİRİ
Nazim Rizvan adlı könül adamının sənət dünyası ilə tanışlığımın müddəti elə də uzun deyil. Bu zaman kəsiyi illərlə ölçülə bilməyəcək çərçivədədir. Lakin şairin Azərbaycan Yazıçılar Birliyində təşkil olunan anım tədbirində bacısı Xuraman xanım tərəfindən mənə hədiyyə edilən “Əbədi çinar” kitabı müəllifin özü – hazırda çalışdığım Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin keçmiş əməkdaşı – fədakar tədqiqatçı-alim, istedadlı şair, eyni zamanda əsl vətənpərvər və mübariz şəxsiyyət haqqında yetərincə məlumat əldə etməyim üçün dəyərli bir mənbə oldu. Əvvəla qeyd edim ki, AYB Natəvan klubuna toplaşan elm və ədəbiyyat, mədəniyyət və incəsənət xadimləri, təhsil işçiləri, vaxtilə Nazim Rizvanla birlikdə çalışmış, onun həyat və yaradıcılıq yolunun canlı şahidləri olmuş iş yoldaşları, yaxın və doğmaları tədbir boyunca elə təsirli, səmimi məqamları yada salıb xatırladılar ki, alim-şairin keşməkeşli ömür yoluna sanki canlı şəkildə ekskurs etmiş olduq. Onun necə bir ziyalı, necə bir elm adamı, necə bir qələm sahibi, necə bir alicənab insan və ailə sahibi olduğu bu çıxışların məğzində öz əksini tapırdı. Nazim Rizvan dünyasının ən incə məqamlarına işıq salınan o günün xatirələri indinin özündə də bizim, şairin şeirlərdə yaşayan mənəviyyat dünyasını özünə həmdəm sayan könül adamlarının qəlbini öz şəfəqləriylə nurlandırmaqdadır. Beləcə… Nazim Rizvanın mənəvi dünyasının əks olunduğu “Əbədi çinar”ı vərəqləyirəm. Burada nələr yoxdur, ilahi?! Elə ilk bölmənin adını ünvan götürürəm bu səmimiyyət xəzinəsinə: “Varlığı Vətəndir – Azərbaycandır!” Bəs kimdir varlığı – Vətən, Azərbaycan olan könül adamı?! Yaralı könlünü “Əsir Azərbaycanım”ın alovlu misralarıyla sarıyan Almas İldırımın “Azərbaycan – mənim tacım, taxtım, oy!.. Oyanmazmı kor olası baxtım, oy!..” nidalarıyla səsləşən “Gözün aydın, Vətən!” şeirində şair nələrdən bəhs edir bizlərə, nələrdən?! Yetmiş ildə xalqımızın, milləıtimizin başına gətirilən müsibətlərdənmi söhbət açır, yaralanmış, paralanmış ürəklərdənmi, bədənlərdənmi, yolu üzərində dərin quyular qazan fələklərdənmi, talan olan var-yoxundanmı, meydanlarda göyə qalxan haraylardanmı?… Bütün bu ağrı-acıların sonunda qazanılan istiqlalın şirinliyinin hansı çətinliklər, hansı məhrumiyyətlər hesabına əldə olunduğunun fərqindədir şair. Heç nə elə-belə əldə edilmir, heç bir şey qızıl nimçədə peşkəş olunmur millətə. Azadlığın bərqərar olması üçün minlərin, milyonların bir amal, bir məslək uğrunda birləşərək, eyni bir nöqtəyə vurması, gərəkdirsə, canını, qanını fəda etməsi lazım!
İstiqlalı elan etdi ərənlər, Tikanlardan qızılgülü dərənlər. Gözün aydın, ay bu günü görənlər, Bu gün üçün ömrü saydın, Vətən hey! Gözün aydın, gözün aydın, Vətən hey!
“Yağılara qamçı olan”, sürgünlərdə, zindanlarda minbir zillət, zülm görsələr belə, ana dilimizin müqəddəsliyini qara kölgələrdən, kabuslardan qoruyub saxlayan millət fədailərinin rəşadətini “Mənim dilim”in odlu sətirlərinə bu sayaq yanşadıb şair:
Yüz illərlə nizələşdi, Nazikləşdi, incələşdi. Çəkinmədi, darılmadı. Bir sap kimi nazildisə, Tarix kimi qırılmadı!
…Öz yurdumda, öz elimdə, Danışmasam öz dilimdə, Danışmasan, danışmasaq, Haqqımızı kim anacaq? Elimizçin, dilimizçin Kim yanacaq, kim yanacaq?!
Varlığı – Vətən, Azərbaycan olan şairin ruhu əsarəti yenə biləcək gücdədir, çünki bilir və əmindir ki, birlik olan yerdə dirilik var. Azadlıq uğrunda şəhadət məqamına qol qoyan oğullar olan yerdə bütöv, müstəqil Azərbaycanımızın bərqərar olacağı şəksizdir:
…Birləş, Vətən oğlu, canındı birlik, Sənə yaraşmayır qulluq, əsirlik. Şahiddir ruhunda şahanə şirlik: Varlığı Vətəndir – Azərbaycandır!
“Xətai nəslinin ölümsüz bitən/ Varlığı Vətəndir – Azərbaycandır!” – qənaəti Nazim Rizvanın Azərbaycanımızın şərəfli dövlətçilik tarixi ilə necə qürurlandığının bariz göstəricisidir. “Vətəndir, Vətən” şeirində Azər adlı şəhid Vətən övladının şücaətini minlərlə, on minlərlə qəhrəman oğulların alın yazısının nümunəsi kimi duyğuların diliylə şərəfləndirir:
O bizdən Vətənə daha yaxındır, Vətənə necə də qovuşub bədən. O öz adıyla da, hünəriylə də Əbədi yaşayan Vətəndir, Vətən!
“Əbədi yaşayan Vətən” olmaq hər kəsə nəsib olan xoşbəxtlik deyil. Vətəni əbədi Vətən edən şəhid oğullarımızın şəhadət məqamına ucalmalarını Vətənin xilas yolu kimi dəyərləndirir şair. Hələ 1999-cu ildə qələmə aldığı bir nümunədə şairin köksündə həmin hisslərin nə cür tüğyan etdiyinə diqqət yetirək:
Vətən oğlu, vur sinəni, vur bu odlara, Alovlardan yaranıbdır bizim nəslimiz. Yarasalar Vətən adlı işığa gəlməz, Torpaqlardan qüvvət alan oddur nəslimiz.
Səttarxanlar yetiribdir bu şanlı torpaq, Comərdlərin torpağından namərd yetişməz. Əgər varsa namərdimiz, o bizdən deyil, Səttarxandan öz xalqına bir dərd yetişməz.
Eyni zamanda, Şah Xətainin, Məmmədəmin Rəsulzadənin gələcək nəsillərə miras qoyduqları dövlətçilik tariximizi qorumağın şərəfli yolunun davamçılarının hər gün, hər saat doğulub yetişdiyinin fərqindədir. Odur ki, qürurunu aşağıdakı sətirlərdə əks etdirməyə çalışır şair:
Bu torpağın Mixaylosu tükənməyibdir, İntiqamçın bəziləri doğulur hələ. Qılıncını itiləyir Cavad xan, Kərəm, Şeyx Məhəmməd, Həziləri doğulur hələ.
Qalx ayağa, Vətən oğlu, nərən gurlasın, Titrəməsin vuran əlin, əsməsin dizin. Azərbaycan azad çarpan ürəyə dönsün, İnanaq ki, Azərbaycan bizimdir, bizim!
Şair Vətən torpaqlarının düşməndən alınacağını, Azərbaycanımızın azad, müstəqil bir gələcəyə qovuşacağını o illərdə də çox aydın şəkildə görür və inanırdı ki, gün gələcək “Sular durulacaq”!:
Dünya belə getməyəcək, güləcək xeyir, Tufanlarda bulanan su durulacaqdır. Namərd oğlu, bu yol sənin qulaqların yox, Qıldan nazik oğru boynun vurulacaqdır.
Və… nə yaxşı ki, vətənpərvər şair, fədakar alim, tərcüməçi Nazim Rizvanın nakam ruhunun dinclik tapacağı o məqama yetişmək xalqımıza nəsib oldu. Xalqımızın birliyi, müzəffər ordumuzun şücaət və qəhrəmanlığı sayəsində o müqəddəs qələbənin qazanılmasına nail olundu. Biz də mərhum şairimizin narahat ruhuna dualar oxuyur, ruhunun dinclik tapmasını arzulayırıq.
Tənhalıq, işdi. Qədim əlkimya elmində o MAQNUM OPUS adlanırdı. O həm də Məqam-dı. Dostlarsız, dostsuz yaşayıram. Mənlə dostluq təhlükəlidi. Qafar Kəndli…İyrəc İskəndəri, Davud Münşüzadə. Viktor Haynovski, Qerxard Şoyman.Bözorg Ələvi. İrena Tatarjinska, Natalya Steqniy…Mariya Kuzemko…Svetlana Cabrayilova, Ənvər Cabrayılov…Agası Axundov. Asya Axundova. Namiq Abbasov. Midhət Abasov. Aydın Əfəndiyev, Adil Bunyatov, Vəli Səyyadi, Rafiq Tağı… Heydər Camal, Orxan Camal…Anar Məmmədxanov. Valeriya Poroxova. Öldülər? Öldürüldülər? Fərqi var? Məncə yox. Mərhumlar, ən sədaqətlilərdir. Daim sənlədilər. Real təcrübəmdi. Özü də çox agrılı.
TƏRANƏ YUSUBOVA: Bəzi sevgilər yaşanmaq üçün yox, insanın içində iz buraxmaq üçün gəlir- müsahibə
Təranə xanım, uşaqlığınızın hansı dönəminə qayıtmaq istəyərdiniz? Və ona nə söyləyərdiniz?
Acılı-şirinli 1990-cı ilin yayına.O zamanlar ən xoşbəxt çağlarım idi. O ki qaldı uşaqlığıma nə söylərdim? Söylərdim ki, tələsmə.Hər şeyi böyüdükcə anlayacaqsan.İndi bu günlərin qədrini bil.Səni sevən insanları qucaqla, ürəyində qalan sözləri söylə.Əziz insanların gedəcək, bəzi arzuların dəyişəcək, amma sən özünü itirmə.Və ən əsası özünü heç vaxt yetərsiz hiss etmə. Sən olduğun halınla da çox dəyərlisən.
Bir neçə il bundan öncə məktəbimizin akt zalında Röya obrazını canlandırdınız. Bu Röya kimdir?
Röya hər dəfə təyyarə səsinə başını səmaya qaldırıb Tanrısının yanında olan Şəhidini salamlayandır. Pıçıltı ilə:”Şahinim-Şəhidim” deyəndir
Çoxları deyirlər ki, Məcnunla Leyli qovuşsaydı,onların sevgisi adiləşərdi. Sizcə, bu doğru fikirdir?
Məncə, bu fikir qismən doğrudur,amma tam deyil.Məcnunla Leylinin sevgisini əfsanələşdirən əsas şey onların qovuşmaması,sevginin sınaqlardan keçməsi, Məcnunun sevgini adi bir münasibətdən daha uca bir məna kimi yaşamasıdır. Qovuşsaydılar, əlbəttə, gündəlik həyat başlayacaqdı. Qayğılar, məsuliyyətlər, fikir ayrılıqları, məişət… Və bu, onların sevgisini insaniləşdirərdi. Adi adiləşmək sevgini dəyərsizləşdirmək demək deyil. Əksinə,bəlkə də ən böyük sevgi elə sevdiyin insanla gündəlik həyatın içində də bir-birini seçməkdir. Məncə, Məcnunla Leylinin faciəsi ondadır ki, onların sevgisinin həqiqiliyini həyatın özü sınamağa imkan tapmadı. Onlar birlikdə qocalmadılar, dəyişmədilər, bir-birlərinin adi tərəflərini görmədilər. Buna görə də sevgiləri gerçək həyatdan çox, insan xəyalındakı əbədi sevgi obrazına çevrildi. Bəlkə də ən gözəl paradoks budur. Onlar qovuşsaydılar əfsanə bəlkə bitərdi, amma sevgi yenə başlayardı.
Niyə ən gözəl qadınlar gecənin səssizliyində öz tənha kölgələri ilə həmsöhbət olurlar?
Bəlkə ona görə ki, ən gözəl qadınların hamı tərəfindən görünən tərəfi çox vaxt heç kimin görmədiyi iç dünyalarını gizlədir. Gündüz hamı onların gözəlliyini görür, amma gecə sakitləşəndə üzlərdən, baxışlardan, təbəssümlərdən geriyə yalnız insanın özü qalır. O zaman insan öz gölgəsi ilə danışır. Demədiyi sözlərlə, yarımçıq qalan sevgilərlə,itirdiyi insanlarla, heç kimin bilmədiyi qorxularla…Və bəzən gözəllik tənhalığı azaltmır, əksinə, insanın ətrafına görünməz bir məsafə çəkir, çünki çoxları onun üzünə baxır, amma ruhuna toxunmağa cəsarət etmir, amma bir şeyi də düşünürəm: Tənha olmaq sevilməmək deyil. Bəzən insan çox sevilir,sadəcə onu həqiqətən anlayan bir nəfərin yoxluğu bütün sevgiləri susdurur.Ona görə gecələr öz kölgəsi ilə söhbət edən qadın bəlkə də bədbəxt deyil. Sadəcə ürəyindəki dərinliyə uyğun bir səs axtarır.
Sizcə, Ayla Günəş qovuşsaydı, kainat bu sevgiyə qarşı çıxardı, yoxsa üsyan edərdi?
Məncə, kainat bu sevgiyə qarşı çıxmazdı, çünki Ayla Günəş qovuşsaydı, bu, adi bir görüş olmazdı. Biri gecənin səssizliyini, digəri gündüzün işığını gətirən iki ayrı aləmin bir-birinə toxunması olardı. Bəlkə də kainat əvvəlcə susardı… Ulduzlar yolunu dəyişər, gecə ilə gündüz arasındakı sərhəd itər,zaman bir anlıq dayanardı. Sonra kainat anlayardı ki, bəzi sevgilər qaydaları pozmaq üçün deyil, yeni bir qayda yaratmaq üçün gəlir.Amma bir şərtlə:Ayla Günəş bir-birini dəyişdirməyə çalışmasın. Ay yenə Ay qalsın, Günəş yenə Günəş… Sadəcə bir-birinin işığında özlərini daha yaxşı görsünlər. Və məncə, kainatın üsyanı da elə bundan olardı: “Əgər iki ayrı dünya bir-birini bu qədər sevə bilirsə, mən niyə onları ayırım?” Bəlkə də o zaman kainatın ən gözəl möcüzəsi yaranardı: Günəşin işığında Ayın görünməsi…
Böyük dostluqların sonu sevgi ilə bitə bilərmi?
Bəli, böyük dostluqların sonu sevgi ilə bitə bilər. Amma hər böyük dostluğun sevgiyə çevrilməsi vacib deyil. Bəzən insan birinin yanında o qədər rahat, o qədər özü kimi olur ki, bir gün anlayır: “Mən bu insanı sadəcə sevmirəm… onu itirməkdən qorxuram.”
Dostluqdan doğan sevginin gözəlliyi ondadır ki, onun təməlində əvvəlcə tanımaq, güvənmək və qəbul etmək dayanır. Bu, çox dəyərli bir başlanğıcdır. Amma bir incə tərəfi də var. Əgər hisslər qarşılıqlı deyilsə, insanın ən böyük dostunu itirmək qorxusu yarana bilər. Ona görə belə bir sevgidə ən vacib şey tələsməmək və qarşı tərəfin hisslərinə hörmət etməkdir.
Mən hətta belə deyərdim: Bəzi sevgilər ilk baxışda başlamır.İllərlə bir dostluğun içində sakitcə böyüyür.Bir gün isə insan geriyə baxıb anlayır ki, mən səni çoxdan sevirmişəm… Sadəcə bu sevginin adını dostluq qoymuşam.” Və ən gözəli bilirsən nədir? Əgər iki insan bir-birini həqiqətən dəyərləndirirsə, sevgi dostluğun sonu olmaq məcburiyyətində deyil. Dostluğun daha dərin bir formasına çevrilə bilər
Gecələr ulduzlara baxıb arzu tutduğunuz anlar olub? Əgər gizli deyilsə,ondan sizə qalan xatirə nədir?
Əlbəttə ki, olub… Bəzi gecələr insan göyə baxıb arzu tutmur, sadəcə ürəyində deməyə cəsarət etmədiyi bir şeyi ulduzlara etibar edir. Məndən qalan xatirə isə arzunun özü deyil, o anın səssizliyidir, çünki illər keçəndən sonra insan bəzən nə arzuladığını unudur, amma hansı hisslə arzuladığını unutmur. Bəzi ulduzlar arzunu həyata keçirmir… Sadəcə onu yaddaşında qoruyur.” Ondan mənə qalan xatirə? Sevgi dolu baxışları…
Vüsala çatmadan sevmək necə bir hissdir?
Vüsala çatmadan sevmək bəlkə də sevginin ən səssiz, ən ağır tərəfidir, çünkiinsan sevdiyinə sahib deyil, amma onu ürəyindən də çıxara bilmir. Görüşmədən də darıxır, danışmadan da anlayır, yanında olmadan da onunla söhbət edir. Bu sevginin qəribə bir tərəfi var:ümid həm təsəllidir, həm də ağrı.
Bəzən insan bilir ki, yolları birləşməyəcək. Yenə də ürəyi “bəlkə…” deyir. Çünki ürək həmişə mümkün olanı deyil, inanmaq istədiyini seçir. Məncə, vüsala çatmadan sevən insanın içində belə bir cümlə yaşayır: “Sən mənim olmadın… amma mənim içimdə sənə aid bir yer həmişə qaldı.”
Və bəlkə də ən kədərli həqiqət budur: Bəzi sevgilər yaşanmaq üçün yox, insanın içində iz buraxmaq üçün gəlir.
Təranə xanım, Röya obrazı mənim üçün də çox doğmadır. Təsəvvür edin ki, həmin Röya sizin qarşınızda dayanıb. Ona nə söyləyərdiniz?
Sev, sevdiyindən də çox sev. Çünki sevdiyindən çox sevildin, ölənə qədər sevildin. Son nəfəsdə də adın dilə gətirildi. Sevgin qəlbdə torpağa basdırıldı.
Yalan danısmaq istəmirəm, onunla tanışlığımızın tarixi bir ildən artıq olmaz. FB səhifəsində bir şeirinə rast gəlmişdim. Oxudum, xoşuma gəldi və… və həm də onun təxəllüsü məndə maraq yaratdı. İnanırsınız, (inansanız yaxşı olar, çox şad olaram) məndə qəribə hisslər yarandı. Bir anlığa ulu türk dünyasının qədim tarixi (oxuyub, eşidib, bildiyim səviyyədə) xəyalımda vərəqlənməyə başladı. İlk olaraq bir neçə il öncə Türkiyənin, Azərbaycanın, eləcə də bir çox MDB ölkələrinin telekanallarında çox uğurla nümayiş etdirilən “Möhtəşəm Yüzil”, “Diriliş Ərtoğrul”, “Quruluş Osman” v s. tarixi filmlər gözlərim önündə canlandı. Anladım ki, bu cavan oğlan “Ərtürk” təxəllüsünü heç də təsadüfən seçməyib. Və… sonrakı daha yaxından tanışlığımız da düşündüklərimi bir daha təsdiq etdi; Nicat bütün varlığı ilə türk dünyasına bağlı, təpədən dırnağa kimi mübariz TURANÇI olan istedadlı bir yazardır.
“Ər” sözü (sözönü də deyə bilərik) öz-özlüyündə çox qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirir. Ulu babalarımız bu sözü həmişə müqəddəs sayıb, məskunlaşdıqları yer adlarının, igid, döyüşkən oğullarının adlarının önündə bu sözdən qürurla istifadə ediblər. Hamımız gözəl bilirik ki, bu gün şərəfsiz qaraçı-hayların özlərinə “millət adı” kimi seçdikləri “erməni” sözünün kökü də məhz bizim qədim torpaqların- Ərməniyyə diyarının adı ilə bağlıdır. İzahı da çox sadədir: Ər mənəm, yəni, bu ərazi ər oğlu ərlərə məxsusdur. Onlar həyasızlıqla çığır-bağır salaraq “Arsak” deyə, dünya ictimaiyyətində çaşqınlıq yaratmağa səy göstərirlər və bəzən də buna nail olurlar. Heç kim onlardan bunun izahını tələb etmir (necə ki, “Qarabağ” sözünün də izahını tələb edən yoxdur). Hərçənd açılışı çox sadədir: “Ər-sak”. Yəni, qədim türk tayfası olan sakların məskunlaşdığı ərazi. Bu gün (və əsrlər boyu) bizim yaşadığımız torpaqlardan orta əsrlərdə Türkiyə ərazisinə miqrasiya etmiş qai tayfasının başçısı, tarixi şəxsiyyət, yenilməz sərkərdə Süleyman şah sevimli oğlu Ərtoğrula bu adı verəndə də məhz yuxarıda izah etməyə çalışdığım tarixi məqamlardan bəhrələnmişdir. Biz hər kişiyə “ər kişi” demirik. Bu adı qanı, canı, vicdanı, dəyanəti, ləyaqəti, mübarizliyi, müdrikliyi ilə qazananlara deyirik. Biz TÜRK xalqı olaraq çox qədim, çox böyük xalqıq. Biz sözün bütün mənalarında böyükük. Biz bütün dünyaya sülh, əmin-amanlıq, səadət diləyirik. Biz bunu tarix boyu sübut etmişik. Bizim bayrağımız altında yaşayan, bizə pənah gətirən, bizə sığınan bütün xalqlara xoşbətlik bəxş etmişik, onların sivil həyat tərzinin inkişafına təkan vermişik. Dünən də belə olub, bu gün də belədir, sabah da belə olacaq. Biz dünyanı ədalətlə idarə edə biləcək yeganə və möhtəşəm XALQIQ. Turançılıq ideyası da məhz bu səbəbdən yaranmışdır və günü-gündən vüsət almaqda, genişlənməkdə, möhkəmlənməkdə, varlığını sübut etməkdədir. Nicat Ərtürk də bu ideyanın daşıyıcılarından və fəal təbliğatçılarından biridir.
Yeri gəlmişkən, bəzən bizim ziyalılar arasında guya bizim altaylardan gəldiyimiz ideyasına inananların olduğuna rast gəlirəm. Əzizlərim, biz altaylardan gəlməmişik. Biz tarix boyu bu ərazilərdə yaşamışıq, altaylarda da varıq, Asiyanın, Avropanın bir çox ərazilərində də. Əhali sayına görə dünyanın ən nəhəng ölkələri sayılan Hindistanda da, Çində də varıq. Ərazicə dünyanın ən nəhəng ölkəsi olan Rusiya torpaqlarının da böyük hissəsi bizə məxsusdur. Bizim əsas dini inancımız İslama bağlı olsa da, xalqlarımız arasında xristian dininə də, digər dinlərə də sitayiş edənlər var və biz buna çox normal yanaşırıq. Dini inanc hər kəs üçün azaddır. Mənim Nicat Ərtürk şəxsiyyətinə hörmətimin mayasında, qayəsində yer tutan əsas səbəblərdən biri də məhz yuxarıda sadaladığım dərin köklü məsələlərdir.
Qeyd etməyi özümə borc bildiyim daha mühim bir məqam da var: Nicat Ərtürk yaradıcılığı genişdir, çoxşaxəlidir. Vətən sevgisi, türk dünyasına bağlılıq, turançılıq onun yaradıcılığının əsasını təşkil etsə də, ana sevgisi bu yaradıcılığın mayasıdır. Və bu sadəcə parallellik deyil, uğurlu bir vəhdətdir. Bu vəhdəti onun bu yaxınlarda işıq üzü görmüş “Ana həsrəti” adlı kitabı (Bakı: “Elm və təhsil”, 2026, 200 səh.) ilə tanış olarkən daha aydın şəkildə görürük. Bu mövzuda müxtəlif mətbuat və internet resurslarında çox deyilib, çox yazılıb, tanınmış elm adamlarının, filoloq və ədəbiyyatşünasların ədəbi-elmi-publisistik yazıları dərc olunub. Nicat Ərtürk yaradıcılığınin bir çox məqamları geniş təhlil olunub, Hüseyn Cavid, Məmməd Araz kimi dahilərin yaradıcılığı ilə parallellik təşkil edən məqamlar araşdırılıb. Çox gözəl! Sələflərimizdən öyrənmək, onların yolunu layiqincə davam etdirmək bizim mənəvi borcumuzdur və bu bizə yalnız şərəf gətirə bilər. Azərbaycanın xalq şairi, bütün türk dünyasının sevilən dahilərindən olan Bəxtiyar Vahabzadə bu barədə belə deyib: “Sələflərə dərin hörmət.- Bizim emblemimiz, rəmzimiz, şərəfimiz; Qoy olsun sələf,- dedik”.
Yaxın günlərin söhbətidir. Yaradıcı dostlarla bir araya gəlib çay süfrəsi arxasında müzakirə aparır, müasir ədəbi mühitdə gedən proseslərə fikir bildirirdik- həmişə olduğu kimi. Söhbət turançılıqdan düşəndə dostlardan biri bu ideyanın yanlış cəhətlərini qabartmağa səy göstərdi. Yəni, o, düşündüklərini söyləyirdi, səmimi idi və suallarını Nicata ünvanlamışdı. Çünki Nicat bu ideya ətrafında gələcək planlarından danışırdı. Cavabı da çox tutarlı, inandırıcı oldu (ən azından mən belə düşünürəm). Nicat bu ideyanı siyasi hakimiyyət davası səviyyəsinə endirməyin düzgün olmadığını izah elədi. “Bu ideyanın təbliği bir ölkə daxilində baş verən hadisə deyil, daha böyükdür, daha vacibdir. Bu, bütövlüdə bütün türk xalqlarının eyni amal uğrunda birgə mübarizəsi deməkdir, eyni düşüncə tərzinə malik olmaları deməkdir.”- dedi Nicat.
Yuxarıda yazdıqlarımı izah etmək məqsədilə Nicatın “Salam olsun” şeirinə müraciət etməklə, onun poeziya dünyasına qısa səyahətin vaxtı çatdığını düşünürəm:
Salam olsun, türk adıyla
Bu torpaqda gəzənlərə.
Salam olsun, yurdumdakı
O qəhrəman ərənlərə.
Salam olsun başqırdlara,
Yakutlara, çuvaşlara,
Vətənində zülüm görən
Aciz, məzlum uyğurlara.
Aydın, səlis, dürüst, hamımızın rahatlıqla anlaya biləcəyimiz sadə dillə yazılmış bu misralarda təkcə “bu torpaqlarda gəzən” türk xalqları tərənnüm olunmur, şair dərhal, fürsəti bada vermədən həm də əsrlər boyu öz vətənlərində əzilən, işgəncələrə məruz qalan, hələ də əsarət altında yaşayan uyğur qardaş və bacılarımıza da öz salamını yetirir. Və bununla o, “biz sizinləyik” deyir, “sizin taleyiniz elə bizim taleyimizdir” deyir, öz narahatlığını, həyəcanını və etirazını bildirərək hayqırır. O, bilərəkdən, məqsədli şəkildə bu misraları şeirin ikinci bəndində yerləşdirib. İlk bənddə (“türk adıyla bu torpaqda gəzənlərə”) ümumi bir salam göndərir, ikinci bənddə isə dərhal əsas mətləbə keçir. Sonrakı misralarda şair tatarlara, qumuqlara, “Turan üçün ümidini sabaha bağlayanlara”, “Vətən yolu, eşq yolunu gedənlərə”, “Zəngəzurun, İrəvanın həsrətini çəkənlərə” salam göndərir. Sonda isə:
Salam olsun Ərdəbilə,
Həmədana, Təbrizimə,
Zəncanıma, Urmiyama,
Mosuluma, Mərəndimə.
Salam olsun Borçalıma,
Dəmir qapı Dərbəndimə.
Qardaş türklər ölkəsinə,
Böyük Turan birliyinə,-
deyərək böyük türk dünyasının ümumi mənzərəsini yaradır və işıqlı “Turan Birlyli”nin yol xəritəsini çəkir.
Təbii ki, kiçik həcmli bir məqalədə Nicat Ərtürk kimi məhsuldar yaradıcılıqla diqqəti cəlb edən cavan bir şairin poeziya dünyasına dərindən baş vurmaq mümkünsüzdür. Həm də mən axı Nicatın təkcə poeziya dünyasına yox, bütövlükdə onun öz dünyasına qısaca səyahət etmək qərarında israrlıyam. Çünki onun iç dünyasına azdan-çoxdan bələdəm və onun şəxsində “Turançı- təfəkkür”ün formalaşdığına əminəm. Şəxsiyyət isə ana bətnindən formalaşmağa başlayır. İlk öncə ana sevgisi, sonra ailə, ətraf mühit, təbiət, yurd, el-oba sevgiləri yaranır. Və bütün bunlar daha geniş mənada duyulur: Vətən, millət, xalq sevgiləri yaranır, dünyavi hisslər şüura təzahür edir.
Nicat Ərtürkün ana mövzusunda yazdığı şeirlər çox səmimi və duyğusaldır.
Yenə yağış yağır, yenə bu yağış
Tanrının təbiət naxışlarımı?
Yoxsa ki, anamın gözlərindəki
Sonuncu, kədərli göz yaşlarımı?
Hər düşən yağışın damcılarını
ana duasına bənzədirəm mən.
Bütün arzuları qəlbində sönən
Ana duasının həsrətindəyəm,-
deyən gənc şair anasının vaxtsız itkisini heç cür həzm edə bilmir, zaman-zaman ürək sızıltısı, qəlb yanğısı ilə yazdığı misralar damla-damla göz yaşları tökür. Bu təbii haldır, çox təbii. Ana sevgisini qəlbində yaşadan hər bir övladın keçirdiyi hisslərin təbii təzahürü, şair təfəkkürünün ağ vərəq üzərində əksini tapan poetik ifadə tərzidir. “Yağış” şeirindən götürülmüş bu nümunələrdə şair yağış damlalarını ananın sonuncu göz yaşlarına bənzətməklə yanaşı, onları həm də Tanrının öz fırçası ilə cızdığı təbiət naxışları ilə eyniləşdirir, şeirin poetik dəyərini daha da samballı edir. Sonrakı misralarda şair bu damcıları anasının duasına bənzətməklə onlara harmonik bir bəstə də əlavə edir. Və nəhayət: “Bütün arzuları qəlbində sönən ana duasının həsrətindəyəm”- deyərək, o duanın nə qədər faydalı, nə qədər müqəddəs olduğunu önə çıxarır.
Dolunun vurduğu meyvələr kimi,
Qəlbimə qəm vurur, qəm izi salır.
Yaman darıxıram yenə bu axşam,
Yorğun xatirələr qoynuna alır…
“Dolunun vurduğu meyvələr kimi” ifadəsində sətiraltı məqamlara diqqət edək. Dolu təbiət hadisəsidir…Gəldisə, tumurcuq, çiçək, yetişməkdə olan və ya yetişmiş meyvələrə fərq qoymadan qarşısına çıxanı, gücü çatanı məhv edir və qəlblərə silinməz izlər salır. Ancaq, erməni qaniçənləri də zaman-zaman həmin vəhşilikləri törətməyiblərmi?!.. Yuxarıda qeyd etdiyim sətiraltı məqamlar məhz bunlardır. Yəni, müəllif əsrlər boyu xalqımızın xatirirində silinməz izlər buraxmış hadisələri təbiət hadisələrinin vurduğu ağrı şəklində təsvir edir. Və… şair yenə darıxır, artıq yorulmuş xatirələrin ağuşuna düşür.
Nicat Ərtürk ata dəyərini, ata böyüklüyünü, ata müqəddəsliyini də layiqincə dəyərləndirə bilən şairdir. O, “Ata” şeirində aşağıdakı misralarla bunu belə təcəssüm etdirir:
Ata! Sən gözlərimin
Nurusan, ziyasısan.
Mənim arxam, dayağım,
İlahi varlığımsan.
Şair ömrü ilin fəsillərinə bənzəyir. Bahar təravətli günləri də olur, qızmar yay günlərinə bənzər çağları da, qızıllı-xəzanlı payızı da, qarlı-şaxtalı qışı da. Çovğunu da olur, dumanlı-çiskinli yolları da, fəth ediləsi zirvələri də, təbiətin füsunkar bir guşəsində oturub yorğunluğunu çıxartdığı, yeni uğurlar üçün güc toplamağa ehtiyac duyduğu məqamlar da. Şairin nikbin ruhla coşub çuğladığı dövrlər də olur, bədbinliyə qapıldığı küskünlük anları da. Şair ömrü bu təzadların vəhdətindən yoğrulur. Gecə ilə gündüzün, acı ilə şirinin, ağ ilə qaranın vəhdəti kimi. Axı, həyat özü belədir- təzadların vəhdəti. Həmişə hamar yollarla addımlamaq şair xarakterinə yaddır. O, sevinənlə sevinir, gülənlə gülür, xiffət çəkənlə xiffət çəkir. Şair bütün vücudu ilə, şüuru, düşüncəsi, təfəkkürü ilə sevir və bunun qarşılığını görəndə yaşadığını hiss edir. Nicat Ərtük ömrü də belədir.
Qarlı qışda, çovğunda,
Yayın qızmar günündə,
Mən bir ömür yaşadım,
Həyat keşməkeşində.
Saçlarım bəyazlandı,
Zaman döndü, dolandı,
Mən bir ömür yaşadım,
Ömrüm odlara yandı.
“Mən bir ömür yaşadım” şeirindən.
Onun Vətən sevgisi də ana sevgisi kimi müqəddəsdir, möhtəşəmdir.
Ey vuran ürəyim, nəfəsim, canım,
Dünənim, bu günüm, ən son ünvanım.
Səni vəsf etdikcə cuşə gəlirəm,
Mənim qürur yerim, Azərbaycanım.
“Azərbaycanım” şeirindən.
Vətənimizin səmalarında qara buludlar tüğyan eləyəndə isə şair ürək ağrısı ilə bu misraları qəlbinin süzgəcindən keçirmişdi:
Göydən yerə dərd ələndi ,
Qəlbimizə od çiləndi,
Xalqım qüssəyə bələndi,
Başın sağ olsun, Vətən.
“Başın sağ olsun, Vətən” şeirindən.
Elə həmin şeirdə də etiraz səsini qaldırmaqdan çəkinmir:
Bu, qəza yox cinayətdir,
Bu ilk deyil, xəyanətdir,
Unudulmaz böyük dərddir,
Başın sağ olsun Vətən.
Və yaxud:
Rus,fars, bir də erməni,
Bunlar türkün düşmənləri.
Unutmarıq ötənləri,
Başın sağ olsun, Vətən.
Yenə “Başın sağ olsun, Vətən” şeirindən.
Nicat Ərtürk öz yaradıcılığında doğulub boya-başa çatdığı doğma yurdu Sədərək barədə, qədim oğuz yurdu Naxçıvan barədə də kövrək, səmimi məhəbbətlə dolu şeirlər qələmə alıb.
Qoynunda göz açdım mən bu dünyaya,
Mənim damarımda qanım Sədərək.
Dönmüsən alınmaz böyük qalaya,
Sən mənim şöhrətim, şanım Sədərək.
“Sədərək” şeirindən.
Yaxud:
Mərd igidlərin oylağı,
Düşmənlərə bir göz dağı.
Girə bilməz ora yağı,
Bu Naxçıvandır, Naxçıvan.
“Naxçıvan” şeirindən.
Nicat Ərtürkün böyük mənada Vətən sevgisini səciyyələndirən cəhətlərdən biri də onun qürbət ellərdə olarkən Vətən üçün darıxmasıdır. Bu hissləri poetik dillə misralara düzən şair “Bir xəbər verin” şeirini aşağıdakı ifadələrlə başlayır:
Gəldik, düşdük qürbət elin yoluna,
Həyat bizi yaman saldı oyuna.
Qayıdaydım, dolanaydım boynuna,
Mənə Vətənimdən bir xəbər verin.
Yaxud:
Yenə xəyallarım baş alıb gedir,
Yenə o dağların həsrətindəyəm.
Yenə darıxıram kəndimiz üçün,
Sədərək! Mən sənsiz təşnə, xəstəyəm.
Çox ölkə dolaşıb, çox yer gəzmişəm,
Bir çox ellər keçib, yurdlar görmüşəm.
Keçdiyim, gəzdiyim gözəl elləri
Kəndim Sədərəyə dəyişmərəm mən.
“Dəyişmərəm mən” şeirindən.
Nicatın məhəbbət mövzusunda qələmə aldığı şeirlər də dilinin sadəliyi, ifadələrinin səmimiliyi ilə səciyyələnir.
Sehrli dünyamın sirli nəğməsi,
Döyünən qəlbimin o gizli səsi,
Ruhumun qidası, yaşam həvəsi
Sən oldun ay gözəl, sən olacaqsan.
Göydəki ay kimi nura bənzəyən,
Axan Xan Araza, Kürə bənzəyən,
Qəlbimi sevgiylə, eşqlə bəzəyən
Sən oldun ay gözəl, sən olacaqsan.
“Sən olacaqsan” şeirindən.
Nicat Ərtürk həm də layiqli ailə başçısı, gözəl atadır. Elə bu yerdə qeyd etmək tam yerinə düşər ki, o, bacısının sevimli övladına məhz Türkan adını verib. Beləliklə, bu qısa səyahətimi buradaca başa vurmaq, nəticə olaraq aşağıdakıları söyləmək istəyirəm: O, əsl türkçüdür, turançıdır, vətəndaşdır: Türk oğlu Türk- Nicat Ərtürkdür!
Əziz həmkarım, yazıb-yaratmaq eşqi ilə coşub çağlayan fədakar dostum Nicat Ərtük! Zehnin işıqlı, yolun aydın olsun! Səbrsizliklə yeni-yeni uğurlarını gözləyirəm.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü və Aran bölgəsi üzrə təmsilçisi, “Kür-Araz” qəzetinin poeziya və nəsr bölməsinin rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının əmək veteranı
