SON SEVGİMSƏN İlk sevdiyim deyilsən sən. Sənə qədər nəyi sevdim, kimi sevdim bilmirəm mən. Sənə qədər səndən ötə sevdim bəlkə ipək donlu gəlinciyi, bər –bəzəkli yelləncəyi. Bəlkə qışı, qarı sevdim, Bəlkə də baharı sevdim. Sənə qədər onu sevdim, bunu sevdim, kimisinin gözlərini, kiminin boyunu sevdim. Bəlkə sevdim mən hamıdan çirkinini, bəlkə də ən gözəlini? Amma demə sənə qədər sevməmişəm heç birini. Demə Sənə çatanadək bilməmişəm sevgi nədir. Amma ki, mən səni sevdim. Hər tikəni, hər parçanı gözlərimə, ürəyimə yığdım elə. Səni bütöv sevdim elə. Hər daşını əzizlərəm, Hər ağrını ovudaram. Yadlardakı hər qarışın dərd evimdi. Hər yarana məlhəm olmaq, yad əllərdən səni almaq and yerimdi. Adım “Vətən” deyən neçə şəhidin var. Türkün yurdu şəhid olmaz, türkün özü şəhid olar. “Vətən” adlı oğlun ilə, qızın ilə mən əl-ələ Təbrizimlə Bakım ilə gedəcəyəm Qarabağdan Zəngəzura, İrəvana, Göyçə gölə. Oxşayacam hər gülünü, yarpağını, oxşayacam mən hər qarış torpağını. Bəlkə bir az səndən doyum. Səni bütöv sevəcəyəm ömrüm boyu. Sən uğruna öləcəyim, sən uğruna yaşadığım varlığımsan – ana Vətən. Səni bütöv sevirəm mən. İlk sevgilim deyilsən sən – Son sevgimsən.
SAKİT VƏ ƏMİN (oçerk) Əsl qəhrəmanlıq səs-küylə gəlmir. Bəzən o, sakit bir insanın məsuliyyətli addımlarında, əsgərinə olan sevgisində, Vətən qarşısında verdiyi sözə son nəfəsədək sədaqətində görünür… Belə qəhrəmanlar haqqında danışarkən çox sözə ehtiyac qalmır. Onların ömür yolu öz-özlüyündə bir kitabdır. Hər səhifəsində bir insanın xarakteri, bir ailənin sevgisi, bir əsgərin sədaqəti, bir zabitin məsuliyyəti, bir Vətən oğlunun fədakarlığı görünür. Mayor Emin Bəhmən oğlu Süleymanovun həyatı da beləcə, sakit və əmin addımlarla yazılmış, son səhifəsi Vətən müharibəsinin qanlı-qürurlu tarixində tamamlanmış bir ömür kitabıdır. Onun haqqında danışanlar ilk növbədə xarakterini xatırlayırlar: ciddi idi, sirr saxlamağı bacarırdı, ailəcanlı idi, işinə son dərəcə məsuliyyətlə yanaşırdı. Ən başlıcası isə vətənpərvər idi. Əsgərlərini övladı kimi sevirdi. Bu xüsusiyyətlərin hər biri ayrıca bir insan keyfiyyətidir. Lakin bunlar bir şəxsdə birləşəndə artıq xarakterdən daha böyük məna qazanır – zabitlik ləyaqətinə çevrilir. Emin Süleymanov 21 iyul 1977-ci ildə İmişli rayonunda polis ailəsində dünyaya göz açmışdı. Uşaqlıq illəri İmişlinin doğma mühitində keçmişdi. O, Namiq Şirinov adına 5 saylı tam orta məktəbdə təhsil almış, sonralar həyat yolunu hərbi sahə ilə bağlamışdı. Hərbi peşə onun üçün təsadüfi seçim deyildi. İntizam, məsuliyyət, Vətənə xidmət kimi anlayışlar onun həyatında getdikcə daha möhkəm yer tuturdu. 1992-1995-ci illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil alması Eminin gələcək zabitlik yolunda mühüm mərhələ oldu. Hərbi liseydə formalaşan nizam-intizam, kollektivçilik, məsuliyyət və Vətənə bağlılıq duyğuları sonrakı həyatında da özünü göstərdi. 1995-ci ildə Həzi Aslanov adına Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinə daxil olan Emin Süleymanov burada ali hərbi təhsil aldı. Sonralar bu ali məktəb Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi kimi fəaliyyət göstərdi. Emin artilleriyaçı ixtisasına yiyələndi. 1999-cu ildə ali hərbi məktəbi bitirərək leytenant rütbəsində hərbi xidmətə başlayan gənc zabitin qarşısında uzun və məsuliyyətli bir yol açıldı. Gənc yaşlarından hərbi hissələrdə xidmət edən Emin Süleymanov zaman keçdikcə öz peşəkarlığı, intizamı və məsuliyyətli davranışı ilə seçildi. Zabitlik onun üçün yalnız rütbə, çin deyi, eyni zamanda çiyində böyük məsuliyyət demək idi. Zabit olmaq əsgərin qarşısında cavabdeh olmaq, verilmiş tapşırığın nəticəsini düşünmək, çətin anda düzgün qərar vermək, özündən əvvəl xidmət etdiyi dövlətin və Vətənin mənafeyini düşünmək idi. Bu baxımdan “sakit” sözü onun xarakterini ifadə edən ən doğru sözlərdən biridir. Sakit insanlar bəzən yanlış anlaşılır. Onların daxili dünyasının zənginliyi zahiri təmkininin arxasında görünməyə bilər. Lakin hərbi mühitdə insanın əsl xarakteri çətinlik qarşısında üzə çıxır. Emin Süleymanov da çətin anlarda özünü itirməyən, məsuliyyəti üzərinə götürməyi bacaran zabitlərdən idi. Onun sakitliyində zəiflik yox, özünəinam vardı. Əminliyində isə məsuliyyət. Emin Süleymanov ailəli idi. Həyat yoldaşı Məhsəti xanımla iki övlad böyüdürdü. Bir oğlu, bir qızı onun üçün həyatın ən böyük mənalarından idi. Evdə onu gözləyən ailəsi, övladlarının səsi, ata qayğısına ehtiyacı olan iki balası vardı. Amma hərbçi ailələrinin taleyində bir həqiqət var: ata evdə ailənin başçısı olduğu kimi, xidmətdə də Vətənin oğludur. Emin bu iki məsuliyyəti öz həyatında birləşdirə bilmişdi. Ailəsinə bağlı, ailəcanlı insan kimi tanınırdı. Eyni zamanda xidmət etdiyi hərbi hissənin, rəhbərlik etdiyi şəxsi heyətin qarşısında üzərinə düşən vəzifəni layiqincə yerinə yetirirdi. Onun haqqında deyilən “əsgərlərini övladı kimi sevirdi” ifadəsi bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Əsgəri sevmək onu qorumaqdır. Əsgəri qorumaq isə hərbi rəhbər üçün yalnız insani hiss deyil, həm də peşə borcudur. Emin Süleymanovun zabit obrazının mühüm cəhətlərindən biri məhz bu idi: tabeliyində olan şəxsi heyətə yalnız icraçı qüvvə kimi deyil, həyatını etibar etdiyi insanlar kimi yanaşırdı. 2020-ci ilin 27 sentyabrında Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən biri başladı. Vətən müharibəsi Azərbaycan Ordusunun qarşısında böyük və tarixi vəzifələr qoydu. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımızın azad edilməsi uğrunda başlayan döyüşlər qısa zamanda böyük bir xalq savaşına çevrildi. Emin Süleymanov da bu müharibənin ilk günlərindən döyüşlərdə iştirak etdi. Artilleriyaçı zabit üçün döyüş meydanı həm də dəqiqlik, soyuqqanlılıq, peşəkarlıq və məsuliyyət tələb edən bir məkandır. Burada səhvin qiyməti ağırdır. Bir qərarın arxasında əsgərin həyatı, bir bölmənin taleyi, bəzən bütöv bir əməliyyatın nəticəsi dayanır. Mayor Emin Süleymanov belə bir məsuliyyətin içində döyüşürdü. Murovdağ… Füzuli… Xocavənd… Şuşa… Daşaltı… Laçın… Bu adların hər biri Vətən müharibəsinin tarixində ayrıca bir səhifədir. Emin Süleymanov həmin səhifələrin bir çoxunda öz imzasını qanı ilə yazdı. Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak edən Azərbaycan əsgər və zabitləri çətin relyef, ağır hava şəraiti və düşmənin müqaviməti ilə üz-üzə idilər. Burada döyüşmək təkcə silah və texnika deyil, dözüm, iradə və mənəvi möhkəmlik tələb edirdi. Emin bütün bu sınaqlardan keçdi. Sonra Füzuli istiqaməti… Füzulinin azadlığı Azərbaycan Ordusunun böyük uğurlarından biri idi. Şəhərin və rayonun kəndlərinin azad olunması istiqamətində gedən döyüşlərdə Azərbaycan hərbçiləri böyük qəhrəmanlıq göstərdilər. Emin Süleymanov da bu döyüşlərdə iştirak edən zabitlərdən biri idi. Xocavənd istiqamətində döyüşlər daha bir ağır sınaq idi. Döyüşlərin coğrafiyası genişləndikcə mayor Emin Süleymanovun hərbi yolu da Vətən müharibəsinin müxtəlif istiqamətlərindən keçirdi. Lakin qarşıda ən böyük sınaqlardan biri – Şuşa dayanırdı. Şuşa! Azərbaycanın ruhunun, tarixinin, mədəniyyətinin, musiqisinin, poeziyasının şəhəri. Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlər Vətən müharibəsinin ən ağır və ən şərəfli səhifələrindən birinə çevrildi. Emin Süleymanov 7 noyabr 2020-ci ildə Şuşa rayonunun Daşaltı kəndi istiqamətində gedən əməliyyatlarda iştirak etdi. Daşaltı… Bu adın özündə böyük bir tarix var. Şuşaya gedən yolun yaddaşında Daşaltının xüsusi yeri var. 2020-ci ilin noyabrında Azərbaycan Ordusunun qəhrəman oğulları həmin istiqamətdə böyük iradə və fədakarlıq göstərdilər. Emin də həmin döyüşçülərin sırasında idi. Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaət sonralar dövlət tərəfindən də yüksək qiymətləndirildi. Emin Süleymanov ölümündən sonra “Şuşanın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edildi. Lakin Eminin döyüş yolu Şuşa ilə bitmirdi. Laçın istiqamətində də döyüş tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi davam edirdi. 9 noyabr 2020-ci il… Müharibənin qələbəyə çox yaxın olduğu, Azərbaycanın bütün xalqının böyük bir tarixi xəbəri gözlədiyi günlərdən biri. Laçın istiqaməti. Döyüş tapşırığı. Və mayor Emin Süleymanov… Həmin gün o, döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid oldu. Beləcə, 43 illik ömür yolu Vətən uğrunda şəhidlik zirvəsində tamamlandı. Şəhidlik… İmişli torpağı onu bağrına basdı. Emin Süleymanov Xubyarlı kənd qəbiristanlığında dəfn edildi. Şəhid zabitin həyatı haqqında danışarkən onun təltiflərini də xatırlamaq lazımdır. Emin Süleymanov xidmət illərində III, II və I dərəcəli “Qüsursuz xidmətə görə” medalları ilə təltif olunmuşdu. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi, 95 illiyi və Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi yubiley medallarına layiq görülmüşdü. Vətən müharibəsində göstərdiyi xidmətlərə görə isə ölümündən sonra “Vətən uğrunda”, “İgidliyə görə”, “Xocavəndin azad olunmasına görə”, “Şuşanın azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edildi. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda döyüşlərdə göstərdiyi igidlik və vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə III dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeninə layiq görüldü. Bu təltiflər bir zabitin ömür yolunun dövlət tərəfindən verilmiş qiymətidir. Emin Süleymanovun atası Bəhmən Nəriman oğlu Süleymanov, anası Tamara Nəzər qızı Süleymanova idi. Onun Mehman və Elçin adlı qardaşları, Şəhla adlı bacısı vardı. Bu ailənin bir övladı Vətən müharibəsində şəhid oldu. Bu, yalnız bir ailənin itkisi deyildi. Bu, Azərbaycan ailələrinin 2020-ci ildə yaşadığı böyük ağrıların bir hissəsi idi. Amma hər ağrının içində qürur da vardı. Çünki Eminin ailəsi bilirdi ki, onların oğlu, həyat yoldaşı, atası, qardaşı öz ömrünü Vətən yolunda başa vurub. Onun oğlu Bəhmən və qızı Emilya atasının adını yalnız ailə xatirəsi kimi deyil, Azərbaycan tarixinin şərəfli bir səhifəsi kimi daşıyacaqlar. Atalar gedir, adlar qalır. Övladlar böyüyür, atalarının ömrünü öyrənirlər. Bir gün onlar öz övladlarına danışacaqlar: “Bizim atamız mayor Emin Süleymanov idi. O, Vətən müharibəsində döyüşdü. Şuşanın, Xocavəndin, Füzulinin, Murovdağın, Laçının azadlığı uğrunda vuruşdu. Vətən üçün şəhid oldu.” Bu sözlər bir ailənin tarixindən çıxaraq xalqın yaddaşına çevrilir. Emin Süleymanov haqqında “ciddi”, “sakit”, “sirr saxlamağı bacaran”, “məsuliyyətli”, “ailəcanlı”, “vətənpərvər” deyirlər. Bütün bu sözlərin içində onun şəxsiyyətini tamamlayan bir məqam var: əminlik. O, öz işini bilirdi. Öz məsuliyyətini anlayırdı. Əsgərinə münasibətini bilirdi. Ailəsinin ona olan ehtiyacını bilirdi. Vətənin qarşısında borcunu bilirdi. Və son ana qədər öz yolundan dönmədi. “Sakit və əmin” – onun xarakterini ifadə edən bu iki söz əslində bir zabitin bütöv həyat fəlsəfəsini özündə cəmləşdirir. Sakit idi – çünki özünə inanırdı. Əmin idi – çünki qarşısında dayanan məqsədin müqəddəsliyini dərk edirdi. Bu gün Emin Süleymanovun adı çəkiləndə yalnız bir mayorun bioqrafiyasından danışmırıq. Biz Azərbaycan zabitinin obrazından danışırıq. O zabitin ki, sakit görünür, amma daxilində böyük bir Vətən sevgisi daşıyır. O zabitin ki, əsgərinə övladı kimi yanaşır. O zabitin ki, verilən tapşırığı yerinə yetirməyi şərəf məsələsi sayır. O zabitin ki, son döyüşünə qədər öz vəzifə başında olur. O zabitin ki, Vətən uğrunda canından keçməyi ən ali xidmət hesab edir. Emin Süleymanovun həyat yolu gələcək nəsillər üçün də bir örnəkdir.
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
Salam olsun Vətən üçün canından keçənlərə, ömrünü xalqının gələcəyinə həsr edənlərə, adını qəhrəmanlıq tariximizə yazanlara!
Dünya qəribədir… Bəzən insanın ömrü illərlə ölçülür, bəzən isə gördüyü işlərlə, yetişdirdiyi insanlarla, sədaqətlə qoruduğu dəyərlərlə və xalqının yaddaşında qazandığı yerlə. Elə insanlar var ki, cismani yoxluqları ilə mənəvi varlıqları daha da ucalır, şəxsi taleləri ümummilli yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Onlar dünyaya bir ailənin övladı kimi gəlir, həyatlarını isə Vətənə xidmətə həsr edərək bütöv xalqın qürur mənbəyinə çevrilirlər.
Şəhid polkovnik-leytenant Qərib Baxşəliyev belə insanlardan idi. O, hərbçi, müəllim, psixoloq, qayğıkeş ata, sədaqətli dost və əsl vətənpərvər kimi yaşadı. Onun həyat yolu Vətən sevgisinin yalnız sözlə ifadə olunan hiss deyil, məsuliyyət, sədaqət və fədakarlıq tələb edən mənəvi borc olduğunu təsdiqləyir.
Qəribə dünyanın Qəribi… Adında qəriblik, taleyində ayrılıq, ömründə xidmət, xarakterində sədaqət, qəlbində isə Vətən sevgisi daşıyan bir insan. O, bu dünyadan vaxtsız köçsə də, həyatının mənası, xidmətləri və şəhidlik zirvəsi ilə yaddaşlarda özünə əbədi yer qazandı.
Vətən sevgisi ilə başlayan ömür
Qərib Baxşəliyev 22 may 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1984–1994-cü illərdə Nərimanov rayonundakı 82 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Həyat yolunu hərb sənəti ilə bağlamaq qərarına gələn gənc Qərib 1995–1999-cu illərdə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində ali hərbi təhsil alıb.
Hərbçi olmaq sadəcə peşə seçmək deyil. Bu yol intizam, iradə, məsuliyyət və çətinliklər qarşısında möhkəm dayanmaq bacarığı tələb edir. Zabit çiyinlərində daşıdığı paqonlarla yanaşı, tabeliyində olan hər bir hərbi qulluqçunun taleyi, dövlətinin təhlükəsizliyi və Vətən qarşısındakı borcu üçün də məsuliyyət daşıyır.
Qərib bu məsuliyyəti dərk edərək seçdiyi yola sadiq qaldı. Onun üçün Vətənə xidmət şəxsi rahatlıqdan üstün tutulan həyat prinsipi idi. Vətən sevgisi onun düşüncəsində, davranışında, hərbi xidmətində və insanlarla münasibətində özünü göstərirdi.
1999-cu ildə ali hərbi təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Tərtər rayonunda yerləşən hərbi hissələrindən birində motoatıcı tağım komandiri vəzifəsində xidmətə başladı. 1999–2000-ci illərdə cəbhə bölgəsində xidmət edən gənc zabit hərbi həyatın çətinliklərini, ayıq-sayıq olmağın vacibliyini və əsgər məsuliyyətinin ağırlığını öz təcrübəsində gördü.
2000-ci ildə Tərtər istiqamətində aldığı kontuziyadan sonra xidmətini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə davam etdirdi. Bununla onun həyatında yeni mərhələ başlandı. Artıq o, yalnız hərbi bilik və təcrübəsini tətbiq edən zabit deyil, gələcək müdafiəçiləri yetişdirən müəllim idi.
Zabitdən müəllimə, müəllimdən mənəvi rəhbərə
Qərib Baxşəliyev 2000–2002-ci illərdə taqım komandiri, 2002–2010-cu illərdə tədris bölüyünün komandiri vəzifələrində çalışıb. 2010–2014-cü illərdə tərbiyəvi işlər bölməsində, 2014–2016-cı illərdə isə şəxsi heyətlə iş üzrə şöbədə psixoloq kimi fəaliyyət göstərib. 2016–2019-cu illərdə Heydər Əliyev adına Hərbi Liseydə, daha sonra Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində hərb tarixini tədris edib. Sonrakı fəaliyyətini də hərbi təhsil və xidmət sahəsində davam etdirib.
Bu vəzifələrin hər biri ondan fərqli bacarıqlar tələb edirdi. Komandir kimi qərar vermək, müəllim kimi bilik aşılamaq, psixoloq kimi insanın daxili dünyasını anlamaq, şəxsi heyətlə iş zamanı hərbi qulluqçuların mənəvi-psixoloji vəziyyətini nəzərə almaq böyük təcrübə və səbir tələb edən məsuliyyətli işlərdir.
Qərib bu sahələri bir-birindən ayırmırdı. O, yaxşı anlayırdı ki, güclü ordu yalnız silah və texnika ilə formalaşmır. Ordunun gücü həm də əsgərin mənəvi hazırlığında, komandirinə inamında, silahdaşına etibarında, nizam-intizamında və Vətənə bağlılığındadır.
Onun müəllimliyi də məhz bu dəyərlər üzərində qurulmuşdu. Hərb tarixini tədris etmək keçmişdə baş vermiş döyüşləri, sərkərdələrin fəaliyyətini və hərbi əməliyyatları öyrətməklə məhdudlaşmır. Bu, həm də gənc zabitlərə dövlətçiliyin əhəmiyyətini, torpağın qiymətini, milli iradənin gücünü və Vətənin müdafiəsinin mənəvi məsuliyyətini anlatmaqdır.
Qərib Baxşəliyev yetişdirdiyi gənclərə hərbi biliklərlə yanaşı, Vətənə sədaqət dərsi də verirdi. O, vətənpərvərlikdən danışmaqla kifayətlənmirdi; öz həyatını həmin dəyərlərin canlı nümunəsinə çevirirdi. Onun üçün müəllimlik yalnız bilik ötürmək deyil, şəxsiyyət yetişdirmək, insanlara düzgün istiqamət göstərmək və gələcəyə mənəvi əmanət qoymaq idi.
Bəlkə də elə buna görə onun ömrünün ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri xidmətlə tərbiyənin, peşəkarlıqla insanlığın və tələbkarlıqla qayğının vəhdəti idi. O, hərbi geyiminin arxasında insan həssaslığını, komandir məsuliyyətinin arxasında isə başqalarının taleyinə biganə qalmayan bir ürəyi daşıyırdı.
Dostluqda sədaqət, insanlıqda böyüklük
İnsan haqqında ən dolğun təsəvvür onun başqaları ilə münasibətindən yaranır. Qərib Baxşəliyevi tanıyanlar onu səbirli, təmkinli, mehriban və cəsur insan kimi xatırlayırlar. Bu xüsusiyyətlər onun xarakterinin ayrı-ayrı cizgiləri deyil, bütöv şəxsiyyətinin ifadəsi idi.
O, dostluqda sədaqəti, verilən sözə əməl etməyi, çətin gündə insanın yanında dayanmağı mənəvi borc sayırdı. Belə insanlar üçün etibar sadəcə münasibət deyil, vicdan məsələsidir. Onlar dostlarının sevincinə şərik olur, dərdini öz dərdləri kimi qəbul edir, insan münasibətlərində səmimiyyətə və sədaqətə üstünlük verirlər.
Qəribin bu keyfiyyətləri onun peşə fəaliyyətində də öz əksini tapırdı. Dostuna sadiq qalan insan kimi silahdaşlarına bağlı idi; insanlara hörmət edən zabit kimi əsgərlərin taleyinə məsuliyyətlə yanaşırdı; ailəsini sevən ata kimi gələcək nəsillərin təhlükəsizliyini düşünürdü.
Əsl vətənpərvərlik də məhz belə mənəvi dəyərlərdən başlayır. Vətən yalnız coğrafi sərhədlərdən ibarət deyil. Vətən ailəmiz, övladlarımız, dostlarımız, doğma dilimiz, uşaqlıq xatirələrimiz, tariximiz və gələcək nəsillərə əmanət etdiyimiz torpaqdır.
Qərib bütün bunların qədrini bilirdi. Onun Vətən sevgisi gündəlik həyatından ayrı deyildi. O, seçdiyi peşəyə sədaqəti, insanlara münasibəti və xidmətə məsuliyyəti ilə vətənpərvərliyin əməli nümunəsini göstərirdi.
Üç övladın atası, Vətənin əsgəri
Qərib Baxşəliyev ailəli idi. Həyat yoldaşı Gülnarə xanımla üç övlad — Əli, Məryəm və Əhməd böyüdürdü.
Ata üçün övladlarının böyüməsini görmək, təhsil və həyat uğurlarına sevinmək, onların gələcəyinə ümidlə baxmaq ən böyük xoşbəxtliklərdəndir. Qəribin də ailəsi ilə bağlı arzuları, övladlarına ayırmaq istədiyi vaxtı, həyata keçirmək istədiyi planları vardı.
Lakin hərbçi məsuliyyəti onun həyatına daha geniş məna verirdi. O, öz ailəsinin gələcəyi ilə yanaşı, bütün Azərbaycan ailələrinin təhlükəsizliyini düşünürdü. Bilirdi ki, uşaqların rahat böyüməsi, insanların doğma yurdlarında əmin-amanlıq içində yaşaması, ailələrin gələcəyə inamla baxması üçün dövlət güclü, Vətən etibarlı müdafiə olunmalıdır.
Beləcə, Qəribin həyatında ata sevgisi ilə Vətən sevgisi bir-birini tamamlayırdı. Onun üçün Vətəni qorumaq öz övladlarının da gələcəyini qorumaq demək idi.
Bu gün Əli, Məryəm və Əhməd üçün ata yoxluğu əvəzsiz itkidir. Heç bir təltif, fəxri ad və təsəlli sözü ata nəvazişini əvəz edə bilməz. Onlar böyüdükcə atalarının səsini, məsləhətini, ailə söhbətlərini, birlikdə keçirə bilmədikləri günləri daha dərindən duyacaqlar.
Ancaq onların taleyində ağır kədərlə yanaşı, böyük qürur da var. Ataları Vətən qarşısındakı borcunu şərəflə yerinə yetirmiş, öz həyatını xalqının gələcəyinə həsr etmiş bir zabitdir. Onun adı övladlarına yalnız xatirə deyil, həm də sədaqət, məsuliyyət və mərdlik nümunəsi qoyub.
Bu, həm ağır, həm də şərəfli mirasdır.
Vətən müharibəsi və son döyüş
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımızın azadlığı uğrunda aparılan mübarizə xalqımızın birliyini, ordumuzun gücünü və hərbçilərimizin peşəkarlığını nümayiş etdirdi.
Qərib Baxşəliyev də bu tarixi mübarizənin iştirakçısı idi. O, Cəbrayıl, Füzuli və Zəngilan istiqamətlərində gedən döyüşlər zamanı hərbi qulluqçuların mənəvi-psixoloji hazırlığının gücləndirilməsinə töhfə verirdi. İllərlə qazandığı hərbi təcrübə, insan psixologiyasını anlamaq bacarığı və zabit kimi formalaşmış xarakteri həmin ağır günlərdə xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Döyüş meydanında yalnız silahın gücü deyil, insanın iradəsi də həlledici rol oynayır. Yorğunluq, təhlükə, qeyri-müəyyənlik və silahdaş itkisi hərbi qulluqçunun mənəvi dayanıqlığını sınağa çəkir. Belə anlarda komandirin davranışı, sözü, inamı və şəxsi nümunəsi böyük əhəmiyyət daşıyır.
Qərib illərlə hərbi təhsil müəssisələrində gənclərə məhz bu keyfiyyətləri aşılamışdı. O, cəsarətin qorxu hissinin olmaması deyil, təhlükəyə baxmayaraq borcunu yerinə yetirmək olduğunu yaxşı bilirdi. İndi isə özünün öyrətdiyi dəyərlərə sadiq qalaraq Vətənin taleyinin həll olunduğu döyüşlərdə iştirak edirdi.
Əslən Laçın rayonundan olan Qərib üçün torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi şəxsi mənəvi əhəmiyyət də daşıyırdı. Doğma yurd həsrəti, işğalın ağrısı və torpaqlarımızın azadlığına inam onun Vətənə bağlılığını daha da gücləndirən amillər idi.
O, Vətən müharibəsinə sadəcə hərbi qulluqçu kimi deyil, illərlə gözlənilən tarixi ədalətin bərpası uğrunda mübarizənin iştirakçısı kimi qoşulmuşdu.
Həyat yoldaşı Gülnarə xanımın xatirələrinə görə, Qərib onunla sonuncu dəfə 2020-ci il noyabrın 2-də telefonla danışıb. O, əvvəlki söhbətlərində olduğu kimi, qələbəyə az qaldığını, düşmənin geri çəkildiyini və torpaqlarımızın azadlığı uğrunda mübarizənin uğurla davam etdiyini söyləyib.
Həmin son danışıqda isə ailəsinə möhkəm olmağı tapşırıb, hər şeyin ola biləcəyini bildirib.
Bu sözlərin arxasında həm döyüşçünün reallığı dərk etməsi, həm həyat yoldaşına olan qayğısı, həm də üç övladını düşünən atanın narahatlığı dayanırdı. O, ailəsini sevirdi, onları qorumaq istəyirdi. Lakin Vətən qarşısındakı borcunun ağırlığını da anlayırdı.
Noyabrın 3-də Qəriblə əlaqə kəsildi. Ailəsi nigaranlıq və intizar içində xəbər gözləyirdi. Noyabrın 4-də isə acı xəbər gəldi: Qərib Baxşəliyev şəhid olmuşdu.
Məlumatlara görə, o, Qubadlı rayonunun Mərkəzi kəndi istiqamətində, dumanlı havada postları yoxlayarkən mühasirəyə düşmüşdü. Yaxınlarına çatdırılan məlumatlarda onun sonadək döyüşdüyü, əsir düşməmək üçün son gülləsinədək müqavimət göstərdiyi bildirilirdi.
Belə bir xəbəri sözlə ifadə etmək çətindir. Çünki burada yalnız bir döyüşçünün taleyi deyil, bütöv bir ömürdən, yarımçıq qalmış arzulardan, onu gözləyən ailədən, öyrətdiyi gənclərdən və gələcəyə ünvanladığı ümidlərdən söhbət gedir.
İllərlə hərb tarixini tədris edən, gənc zabitlər yetişdirən, hərbi qulluqçuların mənəvi hazırlığına töhfə verən Qərib Baxşəliyev özü də tarixə çevrilən müharibənin qəhrəmanlıq salnaməsində yer aldı.
Onun nəşi 32 gün qarşı tərəfdə saxlanıldıqdan sonra Azərbaycana qaytarıldı və Bakıda, II Fəxri xiyabanda dəfn edildi.
Otuz iki gün… Bir ailənin ümidlə qorxu arasında keçirdiyi, hər xəbərə həsrətlə qulaq kəsildiyi, hər ötən günün intizarı daha da ağırlaşdırdığı otuz iki gün. Həyat yoldaşının, övladlarının və yaxınlarının yaşadığı bu ağrını heç bir söz tam ifadə edə bilməz.
Ancaq Qərib Baxşəliyevin həyat hekayəti yalnız ayrılıq və itki haqqında deyil. Bu, həm də Vətənə sədaqət, peşə borcuna bağlılıq, mənəvi iradə və insanlıq haqqında hekayətdir.
Şəhidlik zirvəsi və əbədi ehtiram
Qərib Baxşəliyevin xidmətləri və döyüşlərdə göstərdiyi igidlik dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 15 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, Qərib Baxşəliyev ölümündən sonra “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edilib. 24 iyun 2021-ci il tarixli sərəncamlarla o, “İgidliyə görə”, “Füzulinin azad olunmasına görə” və “Qubadlının azad olunmasına görə” medallarına, həmçinin 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeninə layiq görülüb.
Bu təltiflər onun hərbi xidmətinə, fədakarlığına və Vətən qarşısındakı borcuna verilən dövlət qiymətidir. Hər bir medal və orden şərəflə yaşanmış ömrün, məsuliyyətlə yerinə yetirilmiş xidmətin nişanəsidir.
Lakin insanın böyüklüyünü yalnız aldığı təltiflərlə ölçmək olmaz. Müəllimini minnətdarlıqla xatırlayan bir şagirdin, dostunun sədaqətindən danışan silahdaşın, atasının adı ilə qürur duyan övladın xatirəsi də böyük mənəvi dəyərə malikdir.
Qərib Baxşəliyevin yetişdirdiyi hərbçilər, birgə xidmət etdiyi silahdaşlar, dostları və ailəsi onun mənəvi irsinin daşıyıcılarıdır. O, ömrünün müxtəlif mərhələlərində insanlara bilik, təcrübə, inam və məsuliyyət nümunəsi verib. Bu dəyərlər onun fiziki yoxluğundan sonra da yaşamaqda davam edir.
Şəhidin xatirəsinə aid materialların ailəsi tərəfindən Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Vətən müharibəsi fonduna təhvil verilməsi də onun həyat yolunun gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Beləliklə, Qəribin ömründən qalan izlər yalnız yaxınlarının xatirələrində deyil, milli tariximizin sənədləşdirilən yaddaşında da qorunur.
Bu yaddaş gələcək nəsillər üçün mənəvi əmanətdir. Onlar Qərib Baxşəliyevin həyat yolu ilə tanış olarkən bir zabitin necə yaşadığını, hansı dəyərlərə sadiq qaldığını və Vətən qarşısındakı borcunu necə yerinə yetirdiyini öyrənəcəklər.
Qəribə dünyanın Qəribi…
Qərib Baxşəliyevin həyatına nəzər salanda insan istər-istəməz düşünür: dünyanın qəribəliyi nədədir?
Dünya qəribədir, çünki bəzən övladlarının böyüməsini görməyə, ailəsi ilə uzun illər yaşamağa, yetişdirdiyi gənclərin uğurlarına sevinməyə haqqı olan insanlar ömürlərinin ən gözəl çağında həyatdan köçürlər. Üç övladın atası, bir qadının həyat yoldaşı, dostlarının dayağı və neçə-neçə gənc zabitin müəllimi olan Qəribin ömrü 43 yaşında sona çatdı.
O da gələcək üçün arzular qururdu. Onun da görmək istədiyi günlər, həyata keçirmək istədiyi niyyətlər vardı. Lakin tale ona həmin arzuların hamısını gerçəkləşdirmək imkanı vermədi.
Bununla belə, insanın cismani ömrü başa çatsa da, yaratdığı mənəvi dəyərlər yaşamaqda davam edir. Qəribin müəllim kimi aşıladığı Vətən sevgisi, komandir kimi nümayiş etdirdiyi məsuliyyət, dost kimi qoruduğu sədaqət, ata kimi bəslədiyi məhəbbət və zabit kimi daşıdığı şərəf onun ölümündən sonra da yaşayır.
Onun adı çəkiləndə bir insanın taleyi ilə xalqın tarixi arasında mənəvi körpü yaranır. Bu körpünün bir tərəfində Bakıda dünyaya gələn, məktəbdə oxuyan, hərbi təhsil alan, ailə quran və gənc zabitlər yetişdirən Qərib dayanır. Digər tərəfində isə Vətən müharibəsində şəhidlik zirvəsinə yüksələn, adı qəhrəmanlıq salnaməsinə yazılan polkovnik-leytenant Qərib Baxşəliyev.
Onun həyatından çıxan əsas nəticə budur: vətənpərvərlik yalnız danışmaqla deyil, yaşamaqla təsdiqlənir. Vətəni sevmək onun təhlükəsizliyi, xalqın gələcəyi və dövlətin müstəqilliyi naminə məsuliyyət daşımaq deməkdir. Qərib bu məsuliyyəti bütün ömrü boyu daşıdı.
Bəlkə də onun adındakı “Qərib” sözü bu gün başqa bir məna qazanır. O, doğmalarından ayrıldığı, övladlarının böyüməsini görə bilmədiyi, yarımçıq arzularını geridə qoyduğu üçün qərib qaldı. Ancaq xalqının yaddaşında qərib deyil. O, öz xalqının tanıdığı, ehtiramla xatırladığı, həyat yolu gələcək nəsillərə örnək olan şəhid oğludur.
Bu gün Qərib Baxşəliyev ailəsinin xatirələrində, dostlarının yaddaşında, yetirmələrinin mənəvi dünyasında, dövlət təltiflərində, II Fəxri xiyabandakı məzarında və Vətən müharibəsinin tarixində yaşayır.
Onun ömrü yarımçıq qaldı, amma Vətənə xidməti yarımçıq qalmadı. O, əvvəlcə hərbi bilikləri öyrəndi, sonra həmin bilikləri gənclərə ötürdü, nəhayət, Vətənin taleyinin həll olunduğu ağır günlərdə öz təcrübəsi və iradəsi ilə mübarizənin iştirakçısına çevrildi.
Belə insanlar haqqında yazmaq yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Bu, həm də gələcəyə ünvanlanan mənəvi çağırışdır. Çünki hər yeni nəsil onların həyatından sədaqət, cəsarət, məsuliyyət və fədakarlıq dərsi götürməlidir.
Qəribin övladları atasız böyüyür, həyat yoldaşı onun yoxluğunun ağrısını daşıyır, dostları səsini və söhbətlərini xatırlayır. Lakin onları birləşdirən böyük həqiqət var: Qərib Baxşəliyev öz həyatını Vətənə xidmətə həsr edib, borcunu şərəflə yerinə yetirib və xalqının yaddaşında əbədi yer qazanıb.
Vətən belə oğullarını unutmur. Onların adını yaşatmaq, ömür yollarını gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin mənəvi borcudur.
Qəribə dünyanın Qəribi!
Sən bu dünyadan köçdün, amma Vətənə sevgin, öyrətdiyin dəyərlər, dostlarına sədaqətin və şərəflə yaşadığın ömür yaddaşımızdan köçmədi. Övladlarına qürur duyacaqları bir ad, xalqına ehtiramla xatırlanacaq bir həyat yolu qoyub getdin.
Sən Vətəni sevməyin nə demək olduğunu yalnız danışmadın, yaşadın. Vətənpərvərliyi təbliğ etdin, sonra həmin dəyərin ən ağır sınağı qarşısında özün dayandın. Müəllim kimi gələcəyə yol göstərdin, zabit kimi məsuliyyət daşıdın, ata kimi sevdin, dost kimi sədaqətli oldun.
Buna görə də sən yalnız keçmişin qəhrəmanı deyilsən. Sən bu günün mənəvi yaddaşı, sabahın gənclərinə ünvanlanan sədaqət və fədakarlıq nümunəsisən.
Ruhun şad, məkanın cənnət olsun, şəhid polkovnik-leytenant Qərib Baxşəliyev!
Sənin ömrün bitdi, amma Vətənə sədaqət dərsin davam edir.
Sən qəribə dünyanın Qəribi oldun, Azərbaycan xalqının yaddaşında isə əbədi qəhrəmanlıq yerini qazandın.
Hər şair bir kənddən, bir torpaqdan pərvazlanır, amma hamısı poeziyanın göylərində özünəməxsus, silinməz bir iz qoya bilmir. Azərbaycan ədəbiyyatının və mətbuatının son qırx illik tarixinə nəzər salsaq, fərqli intonasiyası, dərin fəlsəfi baxışı, cəsarətli ictimai mövqeyi və intiharsayağı səmimiyyəti ilə seçilən bir imza görərik: Qulu Ağsəs. 1969-cu ildə Ağdamın dilbər guşəsi, musiqi və söz beşiyi olan Gülablı kəndində dünyaya göz açan bu istedadlı qələm adamı, sözün həqiqi mənasında, həyatı poeziyaya, poeziyanı isə ömür xəritəsinə çevirməyi bacaran nadir simalardandır. Qulu Ağsəsin yaradıcılıq cığırı çox erkən yaşlardan, hələ uşaq ikən başlayıb. İlk mətbu şeirinin 1980-ci ildə, cəmi 11 yaşında “Pioner” jurnalında dərc edilməsi gələcəyin böyük şairindən xəbər verirdi. Zaman keçdikcə bu istedad daha da cilalandı və 1990-cı ildə “Ulduz” jurnalında işıq üzü görən silsilə şeirləri ədəbi mühitdə ciddi əks-səda doğurdu. Şairin taleyi təkcə poeziya ilə deyil, həm də mətbuatla sıx bağlandı. 1991-ci ildə “168 saat” qəzetində başlayan jurnalist fəaliyyəti, sonradan “Azad Azərbaycan” qəzetində müxbir, məsul katib, baş redaktor, eləcə də Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkətində redaktor, şöbə müdiri və baş redaktor müavini kimi məsuliyyətli vəzifələrlə davam etdi. Onun hər bir publisistik yazısında, hər bir redaktor qeydində jurnalist itiliyi ilə şair həssaslığı bir araya gəlirdi. Nəhayət, 2004-cü ildə baş redaktor müavini kimi fəaliyyətə başladığı “Ulduz” aylıq ədəbiyyat dərgisinə 2014-cü ildən bu günə qədər baş redaktorluq etməsi, onun müasir ədəbi prosesin tən ortasında dayandığının ən bariz sübutudur. Qulu Ağsəsin şeirlərində zaman və insan münasibətləri qeyri-adi bir bədiiliklə təqdim olunur. O, gündəlik həyatın adiliyində böyük fəlsəfəni görə bilir. Həyatın müvəqqətiliyini, gecə ilə gündüzün əbədi növbələşməsini insanın taleyi ilə elə bağlayır ki, oxucu sarsıdıcı bir vizual lövhənin şahidinə çevrilir:
Görsən ki, qaranlıq çökür aləmə, Görsən ki, axşamdı… fikir eləmə. Bir uçuq yuxudu gecənin boyu Nə qədər imkan var rahatlan, uyu… ** Qəflətən bir çağa salar hay-həşir Səhər – körpəsidi doğan Günəşin. Onu ovutmağa tələsər hamı, Beləcə, salarlar yenə axşamı.
Şairin dünyagörüşündə ironiya və realizm daxili bir sızıltı ilə birləşir. O, ətrafındakı haqsızlıqlara, dünyanın gərdişinə bəzən eynəyin arxasından, bəzən ise birbaşa qəlbinin açıq yarasından baxır. Onun misralarında həyatın acı həqiqətləri belə estetik bir formaya düşür:
Çox da salıb dünyanı eynəyim gözdən – nolar Ağız suyuyla bitir dodaqda söz də – nolar… Ölüm nə çətin işdi, gör nə gözəl cəzan var, Dörd tərəfin köpəksə, demək, mühafizən var…
Qulu Ağsəs lirikaşünaslıqda saf və təmənnasız sevginin tərənnümçüsü kimi çıxış edir. Lakin bu sevgi vüsalla bitən adi nağıllardan deyil; o, daxili çırpıntılarla, tənhalıqla və bəzən də intiharsayağı bir fədakarlıqla yoğrulub. Şair sevdiyinin gəlişini “başdan ayağa kimi” sevməyi, onun qoynunda bir çağatək ağlamağı arzulayır. Getməyin belə bir zərifliyi, bir dramı var onun poetik dünyasında:
Sevəsən bu gəlişi başdan ayağa kimi Küsdürəndə ağlaya qoynunda çağa kimi… Gedəndə könlünü də yalvar – yapış apara Gün görməmiş dərisin gün çıxmamış apara…
Eyni zamanda, o, sevginin gətirdiyi izdihamdan qaçıb tənhalığa sığınmaq istəyir. Ürəyini yoldan ötənə açmaq bahasına olsa belə, sevgilisini o müqəddəs məkanda tək saxlamağa çalışır. Çünki onun üçün əsl sevgi gizli qalan, Allaha və bəndəyə bəyan edilməyən gizli bir dünyadır:
Bir qiz bir oğlana çoxuymuş, demə, Sevdim təklənəsən… çoxaldın, gülüm. Açdım ürəyimi yoldan ötənə, Təki ordan səni çıxardım, gülüm…
Bunu bir mən bilim, bir də sən Ancaq, Ölüncə bu gözəl sirr bəsimizdi. Bizə nə yurd versin, nə yuva Allah, Sənə ayırdığım yer bəsimizdi!.
Lakin illər keçdikcə sevginin mahiyyəti şairin gözündə dəyişir, fəlsəfi suallara və bəzən də bir geri çəkilməyə çevrilir. “Məni sevməklə dala çəkirsən” deyən şair, sevginin indi bəlkə də gələcəyə yox, keçmişə, xatirələrə tərəf açılan qapı olduğunu bəyan edir:
Bilmirəm dünyanın xoşbəxti deyim, Bilmirəm dünyanın bədbəxti sənə. Düzü, istəmirəm xətrinə dəyim, Cavab axtarıram nə vaxtdı sənə… ** Kimsə ayağını qoymaz içəri – Könlümün keşiyin balam çəkirsə. Sevgi ötən gündür məndən ötəri, Sən məni səvməklə dala çəkirsən.
Qulu Ağsəs fildişi qülləsində oturub yalnız buludlardan yazan şair deyil. Onun poeziyası cəmiyyətin ən ağrılı yerinə toxunmağı bacarır. Müharibənin gətirdiyi fəsadlar, Vətən uğrunda canını, sağlamlığını qoyan bir insanın sosial və mənəvi dramı onun misralarında heç bir pafosa varmadan, bütün çılpaqlığı və acılığı ilə təqdim olunur. “Müharibə əlili” şeiri Azərbaycan poeziyasında bu mövzuda yazılmış ən sarsıdıcı, ən dürüst və ictimai vicdanı oyadan nümunələrdən biridir:
Üzdü ayaqlarımı Vətən yolu qayıtdım üzüqoylu… qayıtdım qurşağımın yuxarı qatıyla, qayıtdım əlil arabasının atıyla… İki balam gözüyaşlı arvadım başıdaşlı… Yazıq hər əmrə müntəzir: həm məni gəzdirir, həm … özü gəzir… Süfrəmdə haram var – dinmirəm, İki ac balam var – dinmirəm. Dinmirəm gül ağzı açılanda heyrətin: «Vətəni qorudun, bəs öz qeyrətin?!» … Üzdü ayaqlarımı Vətən yolu bu da mənə «sağ ol»u…
Bu misralar təkcə bir qazinin taleyi deyil, həm də cəmiyyətin, insanların laqeydliyinə qarşı şairin çəkdiyi böyük bir üsyandır. Qulu Ağsəs bu ağrını öz içindən keçirərək oxucuya ötürür. Şair yaradıcılığında sənətkarın taleyi, yaradıcılıq iztirabları da ana xətlərdən birini təşkil edir. O, şeirin sadəcə qafiyə xatirinə yazılmadığını, hər misranın arxasında bir yaşantı, bir hekayə dayandığını vurğulayır. Müasir dünyanın bozluğunu, insanların laqeydliyini “ulduzların yanmayıb, his eləməsi” kimi dərin bir bənzətmə ilə ifadə edir. Şair üçün ilham, istedad bəzən sadəcə bir bəhanədir; əsl dərd daxildəki o bitib-tükənməyən ağrılardır:
Bəzi şeirlərin hekayəsi var, Bəzi xoşbəxtliyin qafiyəsi var. Buludlar yağış yox, toz ələyirlər Ulduzlar yanmır ha… His eləyirlər. ** Beş-üç arzu etməz ömrün qalığı Didir başımızı kəpək balığı. Daş-daş oynanılan bir aynabəddi, Aman umduqları amana bənddi. ** Nə talant? Nə vergi? Nə sehr? – Adam Günü axşam edir bikarçılıqdan. Yaxşı pəhrizi var iztirabların Nə özüm kökəldim, nə kitablarım…
Bu misralar şairin sənətə və həyata olan dürüst münasibətinin göstəricisidir. O, iztirabların pəhrizi ilə yaşayır, daxilən təmizlənir və bu təmizlik onun kitablarına yansıyır. Qulu Ağsəsin təbiətə baxışı da fərqlidir. O, dağı sadəcə bir coğrafi relyef kimi görmür; onun gözündə dağ – taleyi gətirməyən, yoxsul və kimsəsiz bir insan kimidir. Bu metafora sənətkarın bədii təxəyyülünün miqyasını göstərir:
Dağa bax…sən allah nə gündədi Ayağı ayağına dolaşan beş-altı ağacdı qozbel torpağı balatası qaçmış kündədi… Dili yoxdu ildırım vuranda çığıra pulu yoxdu özünə lift çəkdirə, dərəni qonaq çağıra…
Şairin daxili dünyasını gəmirən dərdi fərqlidir. O dərd o qədər amansızdır ki, şair onu ilahi mərhəmətdən uzaq, “allahsız” adlandırır. Lakin bu dərdin bir gün hər kəsə bəyan olacağı günü də poetik bir intizarla gözləyir:
Rəngsizdi, tamsızdı, ətsiz-qansızdı, Allahsız, imansızdı, Mən çəkən dərdlərin. ** Nəfsi bıçaqdan iti, içimi dağıdır, didir, vecinə deyiləm qəti Mən çəkən dərdlərin. ** Dərdi nə çəkiləsidi, nə qaçılacaq, Mən çəkən dərdlərin. …Bir gün “sərgisi” açılacaq, Mən çəkən dərdlərin.
Qulu Ağsəs poeziyasının ən maraqlı, cəsarətli və bəlkə də ən çox müzakirə olunan tərəfi onun Yaradanla qurduğu səmimi, bəzən də ərkyana dialoqdur. O, insanın bu nəhəng və mürəkkəb kainatda öz yerini axtarmasındakı çarəsizliyini gizlətmir. Dünyanın nizamsızlığına qarşı daxili bir etiraz və heyranlıq eyni misrada birləşir:
Kimsən, nəçisən, ay Allah – Heç səndən baş tapammadıq. Özün qurduğun dünyada Sənə bir iş tapammadıq.
Amma bu etiraz heç vaxt tam üsyana çevrilmir, əksinə, Tanrının möcüzələrinə – qışda donan ağacın yasına baharda yarpaq yazdıran uca nizamına heyranlıqla, böyük bir təslimiyyət və şükranlıqla nəticələnir:
Bir yol yatağından qalxmayan bu çay Qoluna döyməni nə vaxt yazdırıb? Qış günü soyuqdan ölən ağacın Yasına mart ayı yarpaq yazdırıb…
Şükür o göydəki ismin halına, Şükür yağışına, şükür qarına. Şükür adımızı öz jurnalına Əcəl adqoydudan qabaq yazdırıb…
Ölüm mövzusu Qulu Ağsəs yaradıcılıq fəlsəfəsində qorxulu bir son deyil, sirli bir yoxlanış, bəzən isə mistik bir “yuxu”dur. İnsanın ölümlə olan çarəsizliyini, Tanrının əbədiliyi qarşısındakı acizliyini şair son dərəcə sarsıdıcı misralarla ifadə edir. Bu müraciətdə həm bəşəri bir xof, həm də Allaha olan gizli bir sevgi var:
Dan yeri – gecənin göydə od tutan bağrıdı. Xəbərin varmı? – Bilmirəm. Hərəmiz borcludu bir can ölümə, Ölsək də, tapmarıq əncam ölümə. Tanrı qırmır bizi… Ancaq ölümə yoxladır. Xəbərin varmı? – Bilmirəm… ** Yastıq qoyub başımıza əcəb yatırdın bizi. Aç gözünü, qaranlığın Qırıb batırdı bizi. ** Milyon illərdi yeyirik Süfrənin qırağından. Çörək bizi tutar deyin, Dinmirəm qabağından. ** Nə boydasan görən heylə? Bir ölçüyə gəlmirsən? Baş çəkmirsən qullarına Bizə niyə gəlmirsən? ** …Özünü görməsək də, Xofun yamandı, Allah! Bizi qırıb qurtarmamış, Ölmə, amandı, Allah!..
Şairin yaradıcılığında valideyn mövzusu, xüsusilə ana və ata obrazı o qədər təbii və kövrək işlənib ki, oxuyarkən insanın boğazı qəhərlənir. Ananın dünyadan köçməsini “atamın iş yerinə yollandı” kimi mistik və saf bir dillə təqdim edən şair, ölümün o biri üzündəki cənnəti ailə bütövlüyündə görür. Və ən nəhayət, yaşından asılı olmayaraq, valideyn qarşısında özünü uşaq hiss edən insanın o müdhiş qorxusu və həyası:
Anam bu dünya evində tumanı qırışanacan oturdu. Dan atdı- gün batdı, şər qarışanacan oturdu. ** Axşam qonşu arvad çay süzdü, yemək çəkdi ərinə. Anam başımız üstdən yollandı atamın iş yerinə.
Bilirəm, tapıb onu- lap qır qazanında olsa. Hər yer cənnətdi kişiyə- arvad yanında olsa! Görən nə deyib məndən anam orda atama? Bircə “yetim” deməsin- kişi utanar…
Bu misralar şairin daxili dünyasının nə qədər təmiz, ailə bağlarına necə bağlı və valideyn ruhuna necə böyük ehtiram bəslədiyinin poetik heykəlidir. Qulu Ağsəsin bu bənzərsiz yaradıcılığı həm dövlətimiz, həm də beynəlxalq ədəbi qurumlar tərəfindən hər zaman yüksək qiymətləndirilib. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsü və Azərbaycanın Əməkdar jurnalistidir. Onun poeziyası hələ 1993-cü ildə Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin “Altay-Alp” mükafatına, sonrakı illərdə isə Şahmar Əkbərzadə, Rəsul Rza Beynəlxalq Ədəbiyyat mükafatlarına, Fikrət Sadıqın xatirəsinə təsis olunmuş “İşıq” və Mikayıl Müşfiq ədəbi mükafatlarına layiq görülüb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin və Avrasiya Yazarlar Birliyinin üzvü olan Qulu Ağsəsin səsi çoxdan ölkə hüdudlarını aşıb. Onun şeirləri türk, rus, özbək, gürcü, ukrayna və polyak dillərinə tərcümə edilərək xarici oxucuların da qəlbini fəth edib. Qulu Ağsəs bu gün də yazır, yaradır və “Ulduz” jurnalının rəhbəri kimi gənc nəslə yol göstərir. Həyatı poeziya pəhrizində keçən şairin hər yeni misrası ədəbiyyatımızın xəzinəsinə yeni bir inci kimi daxil olur. O, öz bənzərsiz “Ağsəs”i ilə Azərbaycan poeziyasının göy üzündə həmişə parlayacaq bir ulduzdur.
Kakao, südlü sosiska, suxarı, mətbəx semantikasının minimal lüğəti, xoşbəxt uşaqlığımızın qida rasionu, arzularımın kosmik Saturnu, ofisiantı çağırıram “Qurman” kafesində, suxarı gətir, bir də kakao, üzündə təəccüb ifadəsi donub qalır, “bizdə elə şeylər olmur”, “nə kakao, nə suxarı”, piyada qalxıram Dağlı məhləsiylə üzüyuxarı, əllərimi yandırır təndirdən təzə çıxmış Dağlı çörəyi, burda döyünür Bakının ürəyi…
