Xasanova Aziza Kumushbek kızı, 1 Ekim 2004 tarihinde Taşkent Bölgesi’nin Çirçik şehrinde doğmuştur. Şu anda Taşkent Ekonomi ve Pedagoji Üniversitesi öğrencisidir. 1 Mart 2025 tarihinde üniversite tarafından düzenlenen bir yarışmada “Fakülte Zülfiye” unvanına layık görülmüştür.
Birçok bilimsel makalenin yazarıdır. Şiirleri ve hikâyeleri dünyanın çeşitli gazete, dergi ve internet sitelerinde yayımlanmıştır. Edebi eserleri Arnavutluk, Pakistan, İtalya, Amerika, Birleşik Krallık, Almanya, Hindistan, Arjantin, Türkiye, Arabistan, Özbekistan, Kenya, Afrika, Kore ve Bangladeş gibi ülkelerde düzenli olarak yayımlanmaktadır.
Müsəlman aləmi hər il “Qurban bayramı” adı ilə tanınan müqəddəs bir ayini qeyd edir. El arasında buna bəzən “İsmayıl qurbanı” da deyilir. Hicri təqviminin ritmi ilə hər il on gün əvvələ çəkilən bu bayram, adətən iki gün davam edir və min illərin yaddaşını bu günə daşıyır. Elə buna görə də həmin günlərdə dünyaya gələn oğlan uşaqlarına çox vaxt Qurban və ya İsmayıl adı verilir — sanki qədim bir hekayətin izi yeni doğulan körpələrin taleyinə hopur. Bu bayramın kökündə insanlığın ən qədim və ən təsirli hekayətlərindən biri dayanır — İbrahimlə İsmayılın hekayəti. Rəvayətə görə, İbrahim peyğəmbər Tanrıya sədaqətinin sınağı olaraq ən əziz varlığı — oğlunu qurban verməyə hazırlaşarkən, ilahi mərhəmət yerə enir və insanın yerinə bir qoç göndərilir. Deməli, həmin günə qədər Tanrı yolunda insanlardan qurban kəsirmişlər. O gündən bəri isə dəvə, qoyun, keçi və inək qurbanlıq simvoluna çevrilir; qurban ayini isə əsrlərin içindən keçərək bu günə gəlib çatır. Lakin zaman dəyişir, insan düşüncəsi də onunla birlikdə dəyişir. Əsrlər öncə müqəddəs sayılan bir ayin, XXI əsrin vicdanında yeni suallar doğurur. Adi günlərdə ərzaq ehtiyacı üçün müəyyən sayda heyvan kəsildiyi halda, bayram günlərində bu mənzərə dəfələrlə böyüyür. Küçələri bürüyən qan qoxusu, həyətlərdən yüksələn mələşmə səsləri bəzilərinə ibadətin nişanəsi kimi görünür, digərlərinə isə mərhəmətin susduğu bir səhnəni xatırladır. Qurban bayramı İslam dünyasında paylaşmağın, ehtiyacı olanın əlindən tutmağın, fədakarlıq və mənəvi yaxınlığın rəmzi hesab olunur. Bayramın mahiyyəti təkcə qurban kəsməkdə deyil; insanın nəfsindən keçməsində, əlindəkini bölüşməsində və başqasının dərdini öz qəlbində hiss etməsindədir. Bunu hamı, xüsusən də varlılar edə bilirmi? Bununla bərabər başqa bir baxış da mövcuddur. Müasir dünyanın bir çox insanı heyvan hüquqları və etik düşüncələr baxımından bu ənənəyə etiraz edir. Onlara görə, yardımlaşmanın və mərhəmətin yolu artıq yalnız qan üzərindən keçməməlidir. İnsanlıq inkişaf etdikcə, xeyirxahlığın da yeni formaları yaranmalıdır. Məncə, heyvanlara qarşı soyqırımın dayandırılması vaxtı gəlib çatmışdır. Bundan o tərəfi yoxdur. 27-28 may 2026, Xırdalan şəhəri
Bu yaxınlarda messencerimə bir mesaj gəldi: “Niyə sevgi haqqında yazmırsınız?”
Sevgi haqqında düşünməyə, ürəyimin dərinliklərinə enib oralarda sevgi axtarmağa başladım. Sevgi nədir?! Beynim bu sualı ürəyimə, ürəyim isə beynimə ötürürdü. Nəhayət, axtarışlarım məni ürəyin incə bir damarına və beynin sağ yarımkürəsindəki o mistik paya aparıb çıxardı. Şüuraltı işə düşdü:
“Könüldən könülə yollar görünür…” Bu ifadəni ilk dəfə on səkkiz yaşımda, qrup yoldaşımdan eşitmişdim. Avtobusa mindiyimiz anda demişdi. Bir anlıq dayanıb ona tərəf boylanmış və dediklərini astaca təkrar etmişdim. Yolboyu bu haqda düşünmüşdüm… Sonra illərlə xatırlamadım heç.
Bunu mənə xatırladan isə İnstaqramda qarşıma çıxan bir videoçarx oldu;
Lorens Entoni adlı bir qoruqçu Afrikadakı evində ürək tutmasından vəfat etmişdi. O, ən vəhşi filləri belə əhliləşdirməkdə usta idi və buna görə yerli əhali arasında çox tanınırdı. Camaat onu fillərə pıçıldayan adam adlandırırdı. İnsanlara hücum edən fillər belə Entonini görəndə sakitləşərdilər. O bir çox filin həyatını xilas etmiş, onlarla dost olmağı bacarmışdı. Ən təəccüblü hadisə isə Entoninin ölümündən 12 saat sonra baş vermişdi.
Bir sürü fil meşənin dərinliklərindən gələrək uzun bir məsafə qət etmiş, onun evinin önündə dövrə vuraraq iki gün orada qalmışdı. Daha sonra qoruqçunun ölümünü uzaq məsafədən duyub iki günlük yol qət edərək gələn yeni bir fil sürüsü də onlara qoşulmuşdu. Bu iki fil sürüsü öz qoruqçularına sadiq qalaraq ona yas tutmuşdu. Onlar ürəkdən bağlandıqları bir qəlbin dayandığını ən uzaq məsafədən belə hiss etmişdilər.( Qəlbin ritminə bir bax.)
Səməd Vurğunun “Vaqif” dramındakı o məşhur misranın – “Gözüm gözünüzdən uzaq olsa da, könüldən könülə yollar görünür” – kökü əslində bir Quran ayəsinə və qədim hikmətə əsalanır: “Minəl-qəlbi iləl-qəlbi səbil”.
Bəzən həyatın dalğaları insanı sahilə çırpır. Həyatın ağır yükü, insanların saxtalığı, yaşanan xəyal qırıqlıqları insanı yavaş-yavaş özündən uzaqlaşdırır. Heç kimin hiss etmədiyi o səssiz yorğunluq gecələr daha çox üzə çıxar. Çünki gecə insanın özü ilə baş-başa qaldığı ən səssiz zamandır.
Elə gecələr olar ki, insan aynaya baxanda özünü tanımır. Gözlərində əvvəlki işığı görmür, üzündəki təbəssümün saxta olduğunu anlayır. Düşüncələr bir-birinə qarışar, keçmişin peşmanlıqları ilə gələcəyin qorxuları arasında sıxılıb qalar. İnsan özünü suallar içində tapar: “Mən kim oldum?”, “Nə üçün dəyişdim?”, “Nə vaxt bu qədər yoruldum?” Bu sualların cavabı isə çox vaxt dərhal tapılmaz. Çünki insan özünü bir anda itirmədiyi kimi, bir anda da tapa bilmir.
Qaranlıq gecələr bəzən insanın ən böyük müəllimi olur. Həmin qaranlıq gecələrdə insan öz yaralarını görür, qorxuları ilə üzləşir, həqiqətlərlə qarşılaşır. Bəzən bir damla göz yaşı, bəzən uzun bir sükut insanın içində illərlə gizlətdiyi duyğuları üzə çıxarır. Anlayırsan ki, həyatda ən çətin mübarizə başqaları ilə deyil, insanın öz-özü ilə apardığı mübarizədir.
Özünü itirmək bəzən həyatın insana verdiyi ən ağır dərs olur. Çünki insan özünü itirdikcə əslində nələrin vacib olduğunu anlamağa başlayır. Həqiqətlər insanı ağrıtsa da, onu daha güclü edir. Çünki insan ən çox qırıldığı yerdən böyüyür. Ən dərin yaralar bəzən insanın ən böyük dəyişiminə çevrilir.
İnsan nə qədər yorulsa da, nə qədər qırılsa da, bir gün yenidən ayağa qalxmaq istəyir. Özünü tapmaq da məhz həmin anda başlayır. İnsan öz səsini yenidən eşidəndə, öz dəyərini anlayanda, başqalarının deyil, öz qəlbinin istəkləri ilə yaşamağı öyrənəndə dəyişir. O zaman anlayır ki, xoşbəxtlik uzaqlarda deyil, insanın öz daxilindədir.
Özünü yenidən tapdığı gecələr insan üçün yeni başlanğıca çevrilir. O gecələrdən sonra insan əvvəlki insan olmur. Daha sakit, daha güclü və daha anlayışlı olur. Çünki həyatda hər itki insana bir həqiqət öyrədir. İnsan bəzən dağılmadan toparlana bilmir, qırılmadan güclənə bilmir, itirmədən isə özünü tapa bilmir. Buna görə də insanın yaşadığı ən qaranlıq gecələr onun həyatındakı şöləyə çevrilir.
“Əsl vaxtıdır” – könüllərin görüş nöqtəsi (Zaur Ustac – Əsl vaxtıdır) Azərbaycan poeziyasında nəzirə ənənəsi əsrlər boyu söz sənətinin ən canlı və ən dəyərli istiqamətlərindən biri olmuşdur. Klassik irsimizdən süzülüb gələn bu ənənə təkcə poetik cavab deyil, həm də fikir, duyğu və mənəviyyat dialoqudur. Müasir Azərbaycan ədəbi mühitində də bu ənənəni yaşadan sənətkarlar sırasında şair-publisist Zaur Ustacın xüsusi yeri vardır. Onun tanınmış ədəbiyyatşünas alim və şair Qəndabın “Sən gecikmə” şeirinə yazdığı “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi məhz bu mənəvi-estetik bağlılığın parlaq nümunələrindən biridir. Qəndabın “Sən gecikmə” şeiri duyğuların sükut dili ilə danışdığı, baxışların sözləri əvəz etdiyi bir poetik ovqat yaradırdı. Şeirin əsas xəttində zaman, həsrət, gözlənti və könül yaxınlığı dayanırdı. Şair insanın daxili aləmini sakit, lakin təsirli poetik boyalarla təqdim etmişdi. Zaur Ustac isə “Əsl vaxtıdır” nəzirəsində həmin ruhu davam etdirərək mövzunu başqa bir mənəvi mərhələyə daşıyır. “Əsl vaxtıdır” şeirində ilk diqqət çəkən məqam poetik işığın və mənəvi yüksəlişin obrazlaşdırılmasıdır: “Gözündən könlümə süzülən işıq, Meraca uzanan cığır olubdu…” Bu misralarda sevgi artıq adi hiss olmaqdan çıxır, mənəvi kamilliyə aparan yol təsiri bağışlayır. “Merac” anlayışının işlədilməsi şeirin fəlsəfi qatını gücləndirir. Burada könül işığı ilahi yüksəlişin simvoluna çevrilir. Şair baxışları sadəcə gözlərin ifadəsi kimi deyil, ruhlar arasında gizli körpü kimi təqdim edir. Şeirin ikinci bəndində tale və insan iradəsi mövzusu diqqət mərkəzinə çəkilir: “Faili-muxtarıq, qədər bir naxış, Min istək yaradır adi bir baxış…” Burada müəllif insanın seçim haqqı ilə taleyin hökmü arasında incə poetik harmoniya yaradır. “Qədər bir naxış” ifadəsi taleyi əvvəlcədən çəkilmiş bir ornament kimi təqdim etsə də, “faili-muxtarıq” anlayışı insanın öz iradəsini və mənəvi seçim gücünü ön plana çıxarır. Bu isə şeirə sadəcə romantik deyil, həm də düşüncə-estetik dəyər qazandırır. Zaur Ustacın poetik üslubunda diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də daxili ahəng və mənəvi istilikdir. Şair süni pafosdan uzaq duraraq hissləri səmimi şəkildə təqdim edir. Xüsusilə bu misralar poetik duyumun gücünü nümayiş etdirir: “İsti nəfəsinlə ali bir alqış, Ruhumu çuğlayıb, qəlbə dolubdu.” Burada nəfəs sadəcə fiziki yaxınlıq deyil, mənəvi dirilik, ruhun oyanışı kimi mənalandırılır. Şair hissləri zahiri emosiyadan çıxararaq ruhani səviyyəyə yüksəldir. Şeirin son bəndi isə nəzirənin ən təsirli poetik yekunu hesab oluna bilər: “Ustacam, dərsimi aldım dərindən, Nə sən gecikmisən, nə tez gəldim mən, Sevdanın odunu aldım əlindən, Sonda iki səyyah yolun bulubdu.” Bu misralarda müəllif həm ehtiramını, həm də poetik bağlılığını böyük ustalıqla ifadə edir. Buradakı “ustacam” müraciəti yalnız bir şəxsə deyil, həm də sənətə, sözə və mənəvi məktəbə ünvanlanan ehtiram təsiri bağışlayır. “İki səyyah” obrazı isə həyat və sevgi yolunda bir-birini anlayan ruhların simvoludur. “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi göstərir ki, Zaur Ustac üçün poeziya yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də mənəvi ünsiyyət formasıdır. O, Qəndabın poetik ovqatını qoruyaraq ona yeni düşüncə çalarları əlavə etmiş, nəticədə müasir nəzirə ənənəsinin uğurlu nümunələrindən birini yaratmışdır. Bu əsər həm də çağdaş Azərbaycan poeziyasında sözün mənəvi gücünü nümayiş etdirir. Şeir oxucuya tələsik hisslərin deyil, yetişmiş duyğuların, zamanında yetişən sevgilərin daha qiymətli olduğunu xatırladır. “Əsl vaxtıdır” adı da təsadüfi seçilməyib. Şair demək istəyir ki, insanın qəlbi doğru ünvanını tapanda artıq nə gec var, nə də tez – məhz əsl vaxtıdır. Zaur Ustacın bu nəzirəsi müasir ədəbi mühitdə klassik ənənəyə yaradıcı münasibətin uğurlu örnəyi kimi qiymətləndirilə bilər. Şeir həm poetik dilin axıcılığı, həm fəlsəfi yükü, həm də mənəvi-estetik dəyəri ilə oxucunun yaddaşında iz buraxır. Ən əsası isə bu əsər sübut edir ki, həqiqi poeziya zamanın fövqündə dayanır və könüldən gələn söz gec-tez öz yolunu tapır.
ƏSL VAXTIDIR (Qəndab – Sən gecikmə) Gözündən könlümə süzülən işıq, Meraca uzanan cığır olubdu, Məchul baxışların dərinliyində, Neçə min açmamış arzu solubdu…
Faili-muxtarıq, qədər bir naxış, Min istək yaradır adi bir baxış, İsti nəfəsinlə ali bir alqış, Ruhumu çuğlayıb, qəlbə dolubdu.
Ustacam, dərsimi aldım dərindən, Nə sən gecikmisən, nə tez gəldim mən, Sevdanın odunu aldım əlindən, Sonda iki səyyah yolun bulubdu. 29.05.2026. Bakı. Müəllif: Zaur USTAC
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir
Məmməd Arazın məzarı başında “VƏTƏN MƏNƏ OĞUL DESƏ…” (esse) Vətən təkcə doğulduğun torpaq deyil. Vətən insanın nəfəsidir, yaddaşıdır, köküdür, adına layiq yaşamaq məsuliyyətidir. İnsan bəzən ömrü boyu özünü axtarır, bəzən də bütün ömrünü Vətənin içində tapır. Çünki Vətən insanı böyüdür, formalaşdırır, ona kimlik verir. Elə buna görə də Vətən sevgisi sadəcə bir duyğu yox, bir ömürlük sədaqətdir. Böyük şair Məmməd Arazın poeziyasında Vətən anlayışı hər zaman müqəddəs zirvədə dayanır. Onun misralarında torpaq daş deyil, nəfəs alan canlıdır; dağlar sadəcə yüksəklik yox, qeyrət rəmzidir; insan isə Vətən qarşısında cavabdeh olan bir övladdır. Həyat insanı dəyişir. İllər keçir, arzular köhnəlir, güclər azalır, zaman insanı öz süzgəcindən keçirir. Gənclikdə adam özünü dağ sanır, tufan sanır, ildırım sanır. Düşünür ki, dünyanı dəyişəcək. Amma zaman keçdikcə anlayır ki, insanı böyük edən güc yox, sədaqətdir. İnsanı ucaldan şöhrət yox, mənsub olduğu torpağa bağlılığıdır. Məmməd Araz bunu bir ömür yaşayıb yazan sənətkar idi. O bilirdi ki, insanın həqiqi qüdrəti Vətən sevgisindən başlayır. Elə buna görə yazırdı: “Vətən mənə oğul desə nə dərdim, Mamır olub qayasında bitərdim.” Bu misralar sadəcə şeir deyil. Bu misralar ömür andıdır. Bu misralar torpaq qarşısında baş əyməyin yox, torpağın özünə çevrilməyin etirafıdır. Mamır olmaq – kiçilmək deyil. Mamır olmaq – Vətənin daşına çevrilməkdir. Onun qayasına kök salmaqdır. Adın unudulsa belə, ruhunun torpağın yaddaşında qalmasıdır. İnsan üçün bundan böyük səadət varmı? Bu gün dünyanın müxtəlif yerlərində insanlar öz köklərindən uzaq düşürlər. Texnologiya böyüyür, şəhərlər böyüyür, imkanlar artır. Amma bəzən insanın ruhu kiçilir. İnsan doğulduğu torpağın qoxusunu, uşaqlıq küçələrini, ata ocağını unutmağa başlayır. Halbuki insan keçmişindən ayrılan kimi gələcəyini də itirir. Vətən sevgisi yalnız döyüş meydanında sübut olunmur. Vətən sevgisi müəllimin dərsində yaşayır, əkinçinin torpağında boy atır, şairin misrasında nəfəs alır, qələmin ucunda sabaha çevrilir. Hər vicdanlı əməl Vətənə xidmətin bir parçasıdır. Tarix boyu bu torpaqlar oğullar yetişdirib. Adı dastanlara dönən igidlər, sinəsini sipər edən şəhidlər, sözü ilə millətin ruhunu yaşadan qələm adamları… Onların hamısını birləşdirən bir həqiqət olub: Vətən onlara sadəcə yurd olmayıb – tale olub. İnsan bəzən öz ömrünü ölçmək istəyir. Nə qazandığını, nə itirdiyini düşünür. Amma ömrün həqiqi dəyəri insanın arxasında nə qoyması ilə ölçülür. Bir insan torpaq üçün nə etdi? Milləti üçün nə yazdı? İnsanlara nə verdi? Budur əsas suallar. Məmməd Arazın poeziyası bizi öyrədir ki, keçmişini inkar edən gələcəyini qura bilməz. İnsan dünənini sinəsindən asa bilməlidir. Keçmişindən utanmamalıdır. Çünki yaddaşını itirən xalq yolunu itirər. Bu gün də Vətən bizdən eyni şeyi istəyir: dürüst olmağı, vicdanlı yaşamağı, torpağın qədrini bilməyi. Vətən yalnız sərhəd xətti deyil. Vətən ana laylasıdır. Qəbir daşına çevrilmiş ata nəsihətidir. Məktəb həyətində dalğalanan bayraqdır. Yaddaşımızı yaşadan dildir. Qələmimizin yazdığı həqiqətdir. İnsan ömrü bir gün bitir. Adlar unudulur. Vəzifələr dəyişir. Şöhrətlər solur. Amma Vətən üçün yaşayanların izi qalır. Daşda qalır. Sözdə qalır. Ürəklərdə qalır. Bəlkə də insan ömrünün ən böyük arzusu budur – bir gün Vətən ona oğul desin. Və insan o zaman anlayar ki, ömrü hədər yaşamayıb. Çünki Vətənin qəbul etdiyi övlad olmaq dünyanın bütün şöhrətlərindən daha böyük mükafatdır. 14.10.2021. Bakı.
Jurnalist Elman Eldaroğlu feysbuk hesabında publisist yazıların aktuallığının zəmanəsi bitənədək davam etdiyini, nəsr əsərlərininsə bütün zamanlar üçün aktual olduğunu yazıb. Bir tərəfdən mövzu mənə doğma, həm də polemikalıq olduğundan, digər tərəfdən də yazılan rəylər diqqətimi çəkdiyindən müzakirəni mətnə çevirməyi vacib sandım. Jurnalistin fikirlərinə yazıçı, publisist, mətbuat tədqiqatçısı Şəfəq Nasir bu cür cavab verib: – Publisistikanın zəmanəsi bitmək nə deməkdir? Bütün zamanlarda ədəbi janrların hər biri özünün baxış bucağından aktuallıq kəsb edib, edəcək. Hər hansı bir dövrün ədəbi mühiti araşdırılanda bədii, publisistik və poetik əsərlər tədqiqata cəlb olunur. Publisistika cazibəli və çevik janr olduğu üçün hər zaman işləkdir. Elman Eldaroğlu: – Şəfəq Nasir xanım, dünənin yaxşı publisistikası bu gün yalnız mütəxəsislər üçün maraqlıdır, yaxşı nəsr əsərləri isə bütün dövrlərdə geniş oxucu kütləsi üçün maraqlı olur. Şəfəq Nasir: – Hər başlanan yeni dövr ədəbiyyatın və mətbuatın bütün janrlarında aktuallıq kəsb edən mövzuları doğurur. Bu mənada publisistika da, nəsr də bütün zamanlar üçün aktualdır. İ.Qaspiralı, M.Cəlil, Ü.Hacıbəyli, C.Hacıbəyli, Ə.Hüseynzadə, Ə.Ağaoğlundan… başlamış, publisistik əsərlərin gözəl nümunələri bu gün də var, sabah da yaranacaq. Bir nüansı da unutmayaq: publisistika bütünlükdə dövrün gerçəkliyini əks etdirir. Nəsr əsərləri müəyyən mənada gerçək hadisələrə söykənsə də ən çox yazıçının bədii təxəyyülünün məhsuludur. Şəfəq xanımın cavabı ürəyimdən oldu. Demək olar ki, şair, publisist, şərqşünas-tərcüməçi Hafiz Rüstəmin fikirləri də onunku ilə eynidir: “Məsələn, dahi bəstəkarımız Üzeyir Hacıbəyovun publisistikası musiqi yaradıcılığından geri qalmayan, ölkəmiz durduqca öz sosial aktuallığını itirməyən və itirməyəcək əsərlərdir, zənnindəyəm”. Elman Eldaroğlu: “Hafiz Rüstəm Ustad, xalq Hacıbəylini publisistikasına görə deyil, əsərlərlərinə görə sevir”.
Bu dəfə müzakirəyə mən də qoşuldum: – Elman müəllim, söhbətin mövzusu sevilmək deyil axı… Əslində, polemikalıq mövzu qoymusunuz, qələm adamlarını bir yerə yığa biləcək fikirlərdir. Məncə, janrları müqayisə edib hansınasa üstünlük vermək doğru olmaz, hərəsinin öz məqsədi, öz xidməti var. Hər dövrün hadisələri ilə tanış olmaq üçün publisistika köməyimizə çatır. Hansısa bir dövrə aid hekayə yazanda həmin dövrün mətbuatını araşdırırıq. Şəfəq Nasir Hafiz Rüstəmə xitabən yazdı: Doğrudur. Ü. Hacıbəylinin musiqisi qədər də publisistikasının ictimai təsiri böyük olub. Bəndənizin yaradıcılığında nəsr, publisistika qoşa qanad kimidir. Hər ikisi də düşüncəmdə doğallıq kəsb edir… Bu bir həqiqətdir ki, istər klassik, istərsə də müasir yazıçılarımız nəsrdə ifadə edə bilmədiklərini publisistikada cəsarətlə qələmə alıblar. Çünki, publisistika həm də həyat gerçəkliyini bədii duyumla ifadəyə meydan verən çevik janrdır. Belə. Bəs siz necə düşünürsünüz?
