Qəhrəmanlar yazıldıqca yaşayırlar

Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərimiz və sağlamlığını qurban verən qazilərimiz xalqımızın qürur mənbəyidir. Şəhid dedikdə gözlərimiz önündə müqəddəs Vətən torpağı canlanırsa, qazi dedikdə həmin torpağın keşiyində dayanaraq onun bütövlüyü naminə ağır sınaqlardan keçən igid oğullarımız yada düşür. Bu gün mənim üçün ən müqəddəs ziyarətgahlar şəhidlərimizin uyuduğu məzarlar və qazilərimizin yaşadığı evlərdir. Belə qəhrəmanlarımızdan biri də Vətən yolunda hər iki gözünü itirən qazimiz Bəhruz Hüseyinlidir.

Bəhruz Hüseyinli 1993-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şəhid Məmməd kəndində dünyaya gəlib. Həyat onu erkən yaşlarından çətin sınaqlarla üz-üzə qoyub. Uşaqlıq illərinin bir hissəsini baba və nənəsinin himayəsində keçirsə də, bütün çətinliklərə baxmayaraq, qəlbindəki Vətən sevgisini qoruyub saxlayıb. Bu sevgi sonradan onu hərbçi peşəsinə gətirib və Vətənin keşiyində dayanmağa sövq edib.

2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror əməliyyatları zamanı Bəhruz Hüseyinli ağır yaralanaraq hər iki gözünü itirib. Bu, bir insan üçün son dərəcə ağır itki olsa da, onun iradəsini və vətənpərvərlik ruhunu sarsıda bilməyib. Əksinə, o, göstərdiyi qəhrəmanlıqla minlərlə gəncə nümunə olub.

Qəhrəmanlarımızın həyat yolu gələcək nəsillərə çatdırılmalıdır. Çünki qəhrəmanlar haqqında yazılmadıqda onlar zamanla unudulur, unudulduqda isə mənəvi olaraq yenidən itirilirlər. Məhz bu düşüncə ilə Bəhruz Hüseyinlinin həyat və döyüş yolunu araşdıraraq “Əzablı yollar” adlı kitabı qələmə aldım. Bu əsər yalnız bir qazinin həyat hekayəsi deyil. Kitab eyni zamanda Vətən sevgisinin, insan iradəsinin, dözümün və mübarizliyin təcəssümüdür. Oxucu burada ağır həyat sınaqlarından keçən, lakin sınmayan və ruhən məğlub olmayan bir Azərbaycan oğlunun taleyi ilə tanış olur.

2026-cı il iyunun 5-də M.F. Axundzadə adına Milli Kitabxanada “Əzablı yollar” kitabının təqdimat mərasimi keçirildi. Tədbirdə elm və mədəniyyət xadimləri, şair və yazıçılar, ictimaiyyət nümayəndələri, Azərbaycan diasporunun üzvləri iştirak etdilər. Təqdimat mərasimi qazimizin həyat yoluna və ümumilikdə bütün qazilərimizin fədakarlığına göstərilən ehtiramın ifadəsi oldu.

Bu gün Azərbaycanın yüzlərlə qazisi öz sağlamlığını Vətən yolunda qurban verib. Biz onların itirdiklərini geri qaytara bilməsək də, onların qəhrəmanlıqlarını yaşatmaq, adlarını gələcək nəsillərə çatdırmaq və mənəvi dəstəyimizi əsirgəməmək borcundayıq.

Sevindirici haldır ki, Bəhruz Hüseyinli yaxın zamanda ailə həyatı qurub. Ona yeni həyatında xoşbəxtlik, sağlamlıq və səadət arzulayırıq. Qəhrəman qazimizə üz tutaraq demək istəyirəm: sən bəlkə də gözlərinlə dünyanı görə bilmirsən, amma sənin qəhrəmanlığının nuru minlərlə insanın qəlbini işıqlandırır. Sənin fədakarlığın Azərbaycan xalqının yaddaşında daim yaşayacaq. Ümid edirik ki, gələcəkdə tibb elminin inkişafı bu kimi ağır yaralar alan insanlara yeni ümidlər bəxş edəcək. Lakin bir həqiqət dəyişməz olaraq qalacaq: Bəhruz Hüseyinli öz adı və qəhrəmanlığı ilə xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq.

Mətanət Duyğulu (Süleymanova)

Şair – publisist,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

MİLLİ QURTULUŞ GÜNÜ KONTEKSTİNDƏ AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATININ İDEYA DÜNYASI

Həcər Atakişiyeva

“Yazarlar” jurnalının redaktoru və Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-tənqidçi

          Hər bir xalqın tarixi yalnız siyasi hadisələrdən deyil, həm də onun mənəvi yaddaşını yaşadan ədəbiyyatdan ibarətdir. Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixi, milli-mənəvi dəyərləri və azadlıq uğrunda mübarizə yolu bədii söz sənətində öz əksini tapmışdır. Xalqın keçdiyi tarixi mərhələlər, üzləşdiyi sınaqlar və əldə etdiyi uğurlar Azərbaycan ədəbiyyatının əsas mövzularından olmuşdur. Bu baxımdan, 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü yalnız siyasi tariximizin deyil, həm də milli-mədəni inkişafımızın mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, milli-mənəvi dəyərlərin inkişafı üçün də yeni imkanlar yaratmışdır. Ədəbiyyat isə bu dəyərlərin daşıyıcısı və gələcək nəsillərə ötürülməsinin ən mühüm vasitələrindən biridir. Azərbaycan ədəbiyyatının ideya dünyasında vətən sevgisi, dövlətçilik, milli birlik, azadlıq, istiqlal və mənəvi bütövlük kimi anlayışlar mühüm yer tutur. Bu ideyalar əsrlər boyu formalaşaraq xalqımızın milli şüurunun ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Xalqların tarixində elə günlər vardır ki, həmin günlər yalnız müəyyən bir tarixi hadisənin xatirəsi kimi deyil, bütöv bir millətin taleyində dönüş nöqtəsi, dövlətçiliyinin xilası və gələcək inkişafının başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan xalqının müasir tarixində belə mühüm günlərdən biri 15 İyun – Milli Qurtuluş Günüdür. Bu tarix müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycanın mürəkkəb ictimai-siyasi proseslər fonunda dövlətçilik ənənələrini qoruyub saxlaması, milli birliyini təmin etməsi və gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirməsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Milli Qurtuluş Günü yalnız siyasi sabitliyin bərpası və dövlət müstəqilliyinin qorunması ilə məhdudlaşmır; o, həm də xalqın milli-mənəvi dəyərlərinin, tarixi yaddaşının və mədəni irsinin qorunmasının simvolu kimi çıxış edir. Tarix göstərir ki, hər bir xalqın varlığını və milli kimliyini qoruyan əsas amillərdən biri onun mənəvi sərvətləridir. Bu mənəvi sərvətlər sırasında ədəbiyyat xüsusi yer tutur. Ədəbiyyat xalqın tarixi taleyini, milli ideallarını, azadlıq arzularını, dövlətçilik düşüncəsini və mənəvi dəyərlərini yaşadan ən güclü vasitələrdən biridir. Xalqın keçdiyi tarixi yol, qarşılaşdığı çətinliklər, qazandığı qələbələr və gələcəyə dair ümidləri bədii sözün gücü ilə nəsildən-nəslə ötürülür. Buna görə də Azərbaycan ədəbiyyatı yalnız estetik düşüncənin məhsulu deyil, eyni zamanda milli yaddaşın, vətənpərvərlik duyğularının və dövlətçilik təfəkkürünün formalaşdığı mühüm mənəvi məktəbdir. Azərbaycan ədəbiyyatının çoxəsrlik inkişaf tarixi göstərir ki, milli varlığın qorunması, vətən sevgisi, azadlıq ideyaları və dövlətçilik düşüncəsi onun aparıcı mövzularından olmuşdur. Hələ klassik dövrdən başlayaraq Azərbaycan söz ustaları xalqın mənəvi bütövlüyünü, dövlət idarəçiliyinin əhəmiyyətini və milli həmrəyliyin vacibliyini öz əsərlərində əks etdirmişlər. Nizami Gəncəvinin humanist dövlətçilik konsepsiyası, Məhəmməd Füzulinin mənəvi kamillik ideyaları, Mirzə Fətəli Axundzadənin maarifçilik düşüncəsi, Cəlil Məmmədquluzadənin milli oyanış çağırışları, Hüseyn Cavidin azadlıq və türk birliyi idealları, Bəxtiyar Vahabzadə və Xəlil Rza Ulutürkün istiqlal ruhlu yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında milli ideya sisteminin formalaşmasının mühüm mərhələlərini təşkil etmişdir. Ədəbiyyatın əsas missiyalarından biri xalqın keçmişini yaşatmaqla yanaşı, onun gələcəyini də müəyyən mənada istiqamətləndirməkdir. Məhz buna görə də müxtəlif tarixi dövrlərdə Azərbaycan yazıçı və şairləri xalqın üzləşdiyi ictimai-siyasi problemlərə münasibət bildirmiş, milli maraqları müdafiə etmiş, vətənpərvərlik və dövlətçilik ideyalarının təbliğinə xidmət göstərmişlər. Onların əsərlərində Azərbaycan torpağına bağlılıq, milli kimlik, ana dili sevgisi, istiqlal arzusu və dövlətçilik ənənələri bədii fikrin əsas istiqamətlərindən biri olmuşdur. XX əsrin sonlarında Azərbaycan xalqının üzləşdiyi mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət, dövlət müstəqilliyinin təhlükə altında qalması və ölkədə hökm sürən qeyri-sabitlik xalqın taleyində ciddi sınaq mərhələsi yaratmışdı. Belə bir dövrdə əldə olunan Milli Qurtuluş Azərbaycan dövlətçiliyinin xilası olmaqla yanaşı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına və inkişafına da yeni imkanlar açdı. Müstəqillik dövrünün Azərbaycan ədəbiyyatı məhz bu yeni reallıqlar fonunda formalaşaraq dövlətçilik, milli birlik, vətənpərvərlik və tarixi yaddaş mövzularını daha geniş şəkildə əhatə etməyə başladı.

          Bu gün Milli Qurtuluş Gününün mahiyyətinə nəzər salarkən onun yalnız siyasi aspektlərini deyil, həm də mənəvi və mədəni tərəflərini qiymətləndirmək vacibdir. Çünki dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi yalnız siyasi institutların fəaliyyəti ilə deyil, eyni zamanda milli şüurun, mənəvi dəyərlərin və tarixi yaddaşın qorunması ilə mümkün olur. Bu baxımdan Azərbaycan ədəbiyyatı Milli Qurtuluş ideyasının mənəvi dayaqlarından biri kimi çıxış edir. Ədəbiyyat xalqın azadlıq uğrunda mübarizə əzmini, dövlətçilik iradəsini və milli birlik duyğusunu formalaşdıran, qoruyan və gələcək nəsillərə ötürən mühüm vasitədir. Məhz buna görə də Milli Qurtuluş Günü kontekstində Azərbaycan ədəbiyyatının ideya dünyasının araşdırılması yalnız ədəbi proseslərin deyil, bütövlükdə xalqın milli-mənəvi inkişaf tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif dövrlərində formalaşmış dövlətçilik, vətənpərvərlik, azadlıq və milli birlik ideyaları Milli Qurtuluş fəlsəfəsinin mənəvi əsaslarını təşkil edir və bu gün də öz aktuallığını qorumaqdadır. Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi dövlətçilik düşüncəsinin formalaşması və inkişafı ilə sıx bağlıdır. Hələ XII əsrdə Nizami Gəncəvinin əsərlərində ədalətli hökmdar, qüdrətli dövlət və xalqın rifahı kimi ideyalar öz əksini tapmışdır. Nizaminin “Sirlər xəzinəsi”, “Xosrov və Şirin”, “İsgəndərnamə” kimi əsərlərində dövlət idarəçiliyinin mənəvi əsasları geniş şəkildə işlənmişdir. Məhəmməd Füzulinin yaradıcılığında isə insanın mənəvi kamilliyi, cəmiyyətin əxlaqi dəyərləri və xalqın mənəvi bütövlüyü ön plana çəkilir. Bu ideyalar sonrakı dövrlərdə milli özünüdərkin formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir. XIX əsrdə Mirzə Fətəli Axundzadə Azərbaycan xalqının tərəqqisi və milli dirçəlişi üçün maarifçilik ideyalarını ön plana çəkmişdir. Onun əsərlərində cəmiyyətin inkişafı, milli şüurun formalaşdırılması və müasir dövlət quruculuğu məsələləri mühüm yer tutur. Azərbaycan ədəbiyyatında milli birlik və azadlıq ideyaları xüsusilə XX əsrdə daha qabarıq şəkildə ifadə olunmuşdur. Cəlil Məmmədquluzadə, Hüseyn Cavid, Əhməd Cavad, Məhəmməd Hadi kimi sənətkarlar öz yaradıcılıqlarında xalqın milli taleyini, istiqlal arzusunu və azadlıq mübarizəsini əks etdirmişlər. Əhməd Cavadın şeirlərində vətən sevgisi və istiqlal ruhu xüsusi yer tutur. Hüseyn Cavid isə türk dünyasının birliyi, mənəvi azadlıq və milli yüksəliş ideyalarını bədii şəkildə ifadə etmişdir. Sovet dövründə milli ideyaların açıq şəkildə ifadəsi məhdudlaşdırılsa da, Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk, Məmməd Araz və digər şairlər öz yaradıcılıqlarında milli kimlik məsələlərini yaşatmağa nail olmuşlar. Onların əsərlərində Azərbaycan torpağına bağlılıq, milli mənsubiyyət və azadlıq arzusu aparıcı mövzulardan biri olmuşdur. 1993-cü ildə Azərbaycan dövlətçiliyinin üzləşdiyi ciddi təhlükələrin aradan qaldırılması ölkədə sabitliyin və inkişafın əsasını qoydu. Milli Qurtuluş Günü dövlət müstəqilliyinin qorunması və gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qurtuluşdan sonrakı dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatı yeni mövzu və ideyalarla zənginləşdi. Qarabağ həqiqətləri, vətənpərvərlik, dövlətçilik, milli həmrəylik və tarixi yaddaş müasir ədəbiyyatın əsas istiqamətlərinə çevrildi. Yazıçılar və şairlər xalqın keçdiyi mürəkkəb tarixi yolu bədii şəkildə əks etdirməyə başladılar. Bu dövrdə yaranan əsərlərdə müstəqillik uğrunda mübarizə, torpaq sevgisi, milli birlik və dövlətə bağlılıq kimi ideyalar aparıcı mövqe tutdu. Ədəbiyyat bir daha sübut etdi ki, xalqın mənəvi gücü onun dövlətçilik iradəsinin əsas dayaqlarından biridir. Milli yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi ədəbiyyatın ən mühüm missiyalarından biridir. Azərbaycan ədəbiyyatı əsrlər boyu xalqımızın tarixi taleyini, qəhrəmanlıq səhifələrini və mənəvi dəyərlərini yaşatmışdır. Milli Qurtuluş Günü kontekstində ədəbiyyatın rolu daha aydın görünür. Çünki dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi yalnız siyasi və iqtisadi uğurlarla deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlərin qorunması ilə mümkündür. Bu baxımdan, ədəbiyyat xalqın mənəvi qalası, milli ruhun daşıyıcısı və tarixi yaddaşın qoruyucusu kimi çıxış edir. Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan xalqının müasir tarixində dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, milli-mənəvi inkişafın da mühüm mərhələsidir. Azərbaycan ədəbiyyatının ideya dünyasında dövlətçilik, vətənpərvərlik, milli birlik, azadlıq və mənəvi bütövlük anlayışları əsrlər boyu yaşadılmış və gələcək nəsillərə ötürülmüşdür. Nizami Gəncəvidən başlayaraq müasir dövrümüzə qədər Azərbaycan ədəbiyyatı xalqın milli varlığını, dövlətçilik düşüncəsini və azadlıq ideallarını qoruyub saxlamışdır. Bu gün də ədəbiyyatımız milli kimliyimizin, tarixi yaddaşımızın və mənəvi dəyərlərimizin yaşadılmasında mühüm rol oynayır. Milli Qurtuluş Gününün mahiyyəti də məhz bu ideyaların qorunması və inkişaf etdirilməsi ilə daha dolğun şəkildə dərk edilir. Azərbaycan ədəbiyyatının ideya dünyası ilə Milli Qurtuluş Gününün mənəvi mahiyyəti arasında dərin və ayrılmaz bir bağlılıq mövcuddur. Bu bağlılıq xalqımızın keçmişini, bu gününü və gələcəyini birləşdirən möhkəm mənəvi körpü rolunu oynayır. Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan xalqının müasir tarixində yalnız siyasi sabitliyin bərpasını ifadə edən hadisə deyil, həm də milli dövlətçilik təfəkkürünün yenidən möhkəmlənməsini, xalqın öz tarixi taleyinə sahib çıxmasını və milli-mənəvi dəyərlərə dönüşünü simvolizə edən mühüm mərhələdir. Bu günün mahiyyəti dövlətçiliyin qorunması ilə yanaşı, milli birlik, vətənpərvərlik, mənəvi bütövlük və tarixi yaddaş kimi fundamental dəyərlərin cəmiyyət həyatında yenidən prioritet mövqeyə yüksəlməsində özünü göstərir. Məhz bu səbəbdən Milli Qurtuluş Gününün əhəmiyyəti yalnız siyasi hadisələrin çərçivəsində deyil, həm də xalqın mənəvi-mədəni inkişafının tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Azərbaycan ədəbiyyatı əsrlər boyu xalqın mənəvi varlığının, milli kimliyinin və dövlətçilik ənənələrinin qorunub saxlanılmasında əvəzsiz rol oynamışdır. Bu ədəbiyyatın ideya dünyasına nəzər saldıqda aydın görünür ki, müxtəlif dövrlərdə yaşamış söz ustaları yalnız bədii yaradıcılıqla məşğul olmamış, eyni zamanda milli düşüncənin formalaşmasına, xalqın tarixi yaddaşının yaşadılmasına və dövlətçilik ideyalarının inkişafına xidmət etmişlər. Onların yaratdıqları əsərlər milli ruhun, vətən sevgisinin, azadlıq arzularının və istiqlal məfkurəsinin bədii salnaməsi kimi çıxış etmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatında dövlətçilik ideyalarının kökləri dərin tarixi ənənələrə söykənir. Nizami Gəncəvinin ədalətli idarəçilik konsepsiyası, Füzulinin mənəvi kamillik fəlsəfəsi, Axundzadənin maarifçilik ideyaları, Cəlil Məmmədquluzadənin milli oyanış çağırışları, Hüseyn Cavidin azadlıq və türk birliyi düşüncələri, Bəxtiyar Vahabzadə və Xəlil Rza Ulutürkün istiqlal ruhlu yaradıcılığı xalqın dövlətçilik şüurunun formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu əsərlərdə ifadə olunan ideyalar müxtəlif tarixi dövrlərdə dəyişən ictimai-siyasi şəraitə baxmayaraq, öz aktuallığını qoruyub saxlamış və xalqın milli varlığının əsas dayaqlarından birinə çevrilmişdir. Milli Qurtuluş Günü kontekstində Azərbaycan ədəbiyyatına nəzər saldıqda aydın olur ki, ədəbiyyat xalqın tarixi sınaqlardan çıxaraq öz dövlətçiliyini qorumaq iradəsini ifadə edən ən mühüm mənəvi platformalardan biri olmuşdur. Xüsusilə XX əsrin sonlarında müstəqillik uğrunda mübarizə, Qarabağ problemi, torpaq itkisi və dövlətçiliyin üzləşdiyi təhlükələr yazıçı və şairlərin yaradıcılığında geniş əks olunmuşdur. Onların əsərlərində xalqın ağrıları, ümidləri, gələcəyə inamı və milli birliyə çağırışlar ön plana çəkilmişdir. Bu baxımdan Azərbaycan ədəbiyyatı yalnız hadisələri təsvir edən deyil, həm də cəmiyyətin milli özünüdərk prosesinə təsir göstərən güclü ideoloji və mənəvi amil kimi çıxış etmişdir. Qurtuluşdan sonrakı dövrdə ölkədə əldə olunan ictimai-siyasi sabitlik, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və milli inkişaf strategiyasının həyata keçirilməsi ədəbiyyatın da inkişafına yeni imkanlar yaratmışdır. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında dövlətçilik, milli birlik, vətənpərvərlik, şəhidlik, Qarabağ həqiqətləri və tarixi yaddaş mövzularının daha geniş yer tutması bu prosesin nəticəsidir. Ədəbiyyat müstəqil dövlət quruculuğu ideyalarının təbliği, milli dəyərlərin qorunması və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunması baxımından mühüm funksiyanı yerinə yetirməyə davam edir. Azərbaycan xalqının Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər də göstərdi ki, əsrlər boyu ədəbiyyatda yaşadılan vətən sevgisi, torpaq məhəbbəti və milli birlik ideyaları sadəcə bədii düşüncə nümunələri deyil, xalqın mənəvi gücünü formalaşdıran mühüm amillərdir. Bu ideyalar müxtəlif dövrlərdə şairlərin, yazıçıların və mütəfəkkirlərin əsərlərində yaşadılmış, nəticədə xalqın milli şüurunun ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Bu mənada Milli Qurtuluş Günündən Zəfər Gününə uzanan yolun mənəvi təməllərindən biri də məhz Azərbaycan ədəbiyyatının əsrlərlə formalaşdırdığı milli ideya sistemidir.

          Bu gün qloballaşma proseslərinin sürətləndiyi, milli kimliklərin müxtəlif çağırışlarla üzləşdiyi bir dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, tarixi yaddaşın yaşadılması və dövlətçilik ideyalarının gələcək nəsillərə çatdırılmasıdır. Ədəbiyyat yalnız keçmişin deyil, həm də gələcəyin mənəvi xəritəsini müəyyənləşdirən güclü vasitə olaraq qalır. Buna görə də Azərbaycan ədəbiyyatının ideya dünyasının öyrənilməsi və təbliği dövlətçilik şüurunun möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Milli Qurtuluş Günü ilə Azərbaycan ədəbiyyatının ideya dünyası arasında mövcud olan əlaqə təsadüfi deyil, tarixi inkişafın məntiqindən doğan qanunauyğun bir bağlılıqdır. Ədəbiyyat xalqın milli varlığını, dövlətçilik iradəsini və azadlıq idealını yaşadan mənəvi güc mənbəyi kimi çıxış etmiş, Milli Qurtuluş isə həmin ideyaların real siyasi və tarixi müstəvidə təcəssümünə şərait yaratmışdır. Bu gün də Azərbaycan ədəbiyyatı xalqımızın milli-mənəvi sərvətlərini qoruyaraq dövlətçilik düşüncəsinin inkişafına xidmət edir və gələcək nəsillərə milli kimlik, vətən sevgisi və azadlıq ruhu aşılayan mühüm mənəvi məktəb olaraq öz missiyasını davam etdirir.

ŞƏHADƏT ZİRVƏSİ –
İmam Hüseyn (əs)

Məhərrəm ayı Hz.Məhəmməd (əs) İslamının Müaviyə -Yezid (ikisinə də Allahın lənəti olsun) – Əməvi “İslam” ından xilas olduğu aydır.
İmam Hüseyn haqdır! Məlun, mülhid Yezid və onun səfində dayananlar – Ubeydulla ibn Ziyad, Ömər ibn Səd, Şümr ibn Zilcövşən və başqaları isə batildir.Kərbəla döyüşünü Yezid və amansız ləşkəri udmuş görünsə də, əbədi haqq, bəşəri səadət savaşında zəfər qazanan İmam Hüseyn və onun cəddidir! Türk milləti, Azərbaycan xalqı üçün Kərbəla bir ibrət qaynağı, bir dərs olayıdır.Nəcib ulus olaraq hərdaim İmamın yanında durmuş, 680-ci ildən bəri köksümüzü Həzrəti Hüseyn eşqi ilə süsləmişik.Zatən 72 nəfərdən ikisinin soydaşımız olduğunu da böyük Füzuli öz əsərində – “Hədiqətüs-Süəda” da yazmışdı.
Bu müsibətə təkcə Əhli-beyt əzadarlığı kimi baxmamışıq, Kərbəla fədailərini canımızdan, qanımızdan, tənimizdən olanların faciəsi kimi görmüşük.İmamın şəninə min illərdir qəsidələr – mərsiyələr, növhələr ithafında bulunmuşuq – İzzəddin Həsənoğlu, Ənbəroğlu, Fəzlullah Nəimi, İmaməddin Nəsimi, Gürzəddin Həbibi, Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli, Qövsi Təbrizi, Şahi Şərqi, Mirzə Nəsrulla bəy Didə, Molla Pənah Vaqif, Baba bəy Şakir, Qasım bəy Zakir, Əbülhəsən Raci, Allahi Arif, Xurşidbanu Natəvan, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Mehdi bəy Şəqaqi, Əliağa Vahid, Məhəmmədhüseyn Şəhriyar, Bakir, Sərraf və neçə-neçə klassiklərimizin timsalında zülmə alqış tutanları qınamış, Peyğəmbər nəvəsinə ehtiram və sayğımızı bəyan etmişik.Əməvilərin ünvanına Allahın lənətini yağdırmış, bu yanaşma ilə nəcib əslimizə, ulu soykökümüzə yaraşan şəkildə davranmışıq.Təriqət gülü olan İmam Əlinin haqqını tapdayanları haqlı olaraq dışlamış; Peyğəmbərə asi çıxmış, yalançı müsəlman libasına bürünmüş
Bəni – Üməyyəni – Əbu Süfyan (lənət olsun) və övladlarını Şam, Bəsrə və başqa məmləkətlərə vali kimi görəvlərə təyin etmiş, bir növ əfi ilanları qoynunda bəsləmiş xəlifələr – Əbu-Bəkri, Öməri, (Müaviyəni Şama vali məhz İkinci Xəlifə Ömər təyin eləmişdi) Osmanı
(Xəlifəliyinin 6-cı ilindən etibarən hakimiyyəti büsbütün Əməvilərə vermiş, bütün hakimləri yaxın qohumu Müaviyənin simsarlarından təyin etmiş, beləcə xilafətin səltənətə uzanan yollarını açmışdı.Onlar da öz növbəsində fitnələr çıxarmış, minlərlə müsəlmanın qanının töküldüyü Cəməl və Siffeyn döyüşlərinə (bəzi mənbələr təkcə Siffeyn döyüşündə həlak olanların sayını 70 min civarında göstərir) bais olmuşlar.Əməvilər bunu da kafi görməmişlər, Qurani-şərifi dəfələrlə təhrif etmək, yanlış yozmaq cəhdində bulunmuşlar, Hz.Əliyə sonrakı dönəmlərdə minbərlərdən hədyanlar söyləmiş, ünvanına böhtanlar yağdırmış, saxta on minlərlə hədis uydurmuşdular: Guya peyğəmbər demiş:
“Ya Osman, mələklər belə səndən həya edirlər” kimi…) əsla qəbul etməmişik, Hz.Məhəmməd irsinə xilaf çıxmaqda onları suçlamışıq.
“Bu tarixi olaylarda zülm edənlə, zülmün yanında bulunmuşlar zatən eyni pay sahibləridir” – deyibən doğru tövrümüzü sərgiləməkdən əsla saqınmamışıq.
Allah ulusumuzu nahaqdan qorusun və İmam Hüseyn məhəbbətini könlümüzdə payidar qılsın!
Məhərrəm ayını İmamın adına layiq şəkildə yaşamağımıza vəsilə eləsin! Çünki Şəhadət zirvəsi olan İmam Hüseyndən (əs) alacağımız çox ibrət var ki, həmin ibrətlərin siqləti bir ömrü qapsayacaq qədər nəhəng və manidardır.

16.06.2026
Bakı

Turan Uğur
AYB-nin üzvü

39 GÖZƏL DƏQİQƏ
(esse)
Bəzən insanın həyatında elə anlar olur ki, onların müddəti çox qısa olsa da, yaddaşda illərlə yaşayır. Həmin anlar nə böyük mərasimlər, nə də xüsusi planlaşdırılmış görüşlərlə bağlı olur. Onlar adi bir günün içində, gözlənilmədən, ard-arda baş verən hadisələrin yaratdığı mənəvi zənginlikdən doğur. Mənim üçün belə günlərdən biri 9 fevral 2024-cü il oldu. Cəmi otuz doqquz dəqiqə davam edən həmin zaman kəsiyi mənə kitabın, mütaliənin, sözün və insan münasibətlərinin nə qədər böyük dəyər olduğunu bir daha göstərdi.
Səhər saat düz 9:00-da Bakı şəhərinin mənim üçün ən doğma və yaşamalı guşələrindən birində yerləşən mənzilimin qapısını bağlayıb küçəyə çıxdım. Hava sanki şəhərin adi günlərindən fərqlənmirdi. Küçələr öz axarında idi, insanlar gündəlik qayğıları ilə məşğul olurdular. Lakin mən bilmirdim ki, qarşıdakı otuz doqquz dəqiqə mənim yaddaşıma xüsusi bir gün kimi həkk olunacaq.
Yolum prospekt üzərində yerləşən Azərbaycan Texniki Universitetinin tinindən keçirdi. Burada yazıçı Kəramət Böyükçölün yeni fəaliyyətə başlayan “Kerazon” kitab mağazasının yanından ötüb keçdim. Kitab mağazalarının açılması həmişə məndə xoş hisslər oyadır. Çünki kitab satılan məkanlar mənim üçün sadəcə ticarət obyekti deyil, mənəvi nəfəs yerləridir.
Təxminən doqquzuncu dəqiqədə artıq demək olar ki, hər gün qəzet və jurnal aldığım, vaxtilə Yunus Oğuzun “Cığır” romanını da əldə etdiyim “Ensiklopediya”nın qarşısındakı köşkün önündə idim. Köşkün qarşısında iki gənc oğlan dayanmışdı. Onlardan biri növbə gözləyir, digəri isə aldığı bir ədəd siqareti köşkün pəncərəsinə zəncirlənmiş alışqanla yandırmağa çalışırdı.
Elə həmin vaxt səliqəli geyinmiş, mehriban çöhrəli bir dayı ilə köşkün qarşısına eyni anda çatdıq. Üzündəki ifadə və davranışındakı səmimiyyət mənə xoş təsir bağışladı. Bir addım geri çəkilib nəzakətlə:
— Buyurun, — dedim.
Dayı dərhal irəli keçərək satıcıya müraciət etdi:
— Bir “Ədalət”, iki “525″.
Əslində mən də məhz “525-ci qəzet” almaq üçün köşkdə ayaq saxlamışdım. Dayının sifarişini eşidəndə istər-istəməz ətrafa boylandım. Çünki içimdə müəyyən bir təxmin yaranmışdı. Həqiqətən də yaxınlıqda dayanmış avtomobilin ön oturacağında Aqil müəllim oturub nəsə oxuyurdu. Bu mənzərə mənim zənnimi təsdiqlədi.
Bilirdim ki, köşklərə hər qəzetdən cəmi bir-iki nüsxə verilir. Ani olaraq “525” arzusunun boşa çıxdığını anlayıb gecikmədən:
— Mənə də bir “Təzadlar” verin, — dedim.
Təbii ki, dayı da bu sözləri eşitdi. Bir anlıq yenə baxışlarımız qarşılaşdı. Sanki hər ikimiz kitabın, qəzetin və sözün dəyərini anlayan insanların səssiz anlaşmasını yaşayırdıq. Sonra hərəmiz öz yolumuza davam etdik.
Maraqlıdır ki, dayı avtomobilə əyləşdikdən sonra Milli Məclis istiqamətinə deyil, “Ensiklopediya”nın yanından dönərək Azərbaycan Nəşriyyatına tərəf getdi.
Mən isə əlimdə yenicə işıq üzü görmüş “Sevgi dolu şeirlər” kitabımın və “Yazarlar” jurnalının fevral sayının hərəsindən üç nüsxə olmaqla yoluma davam etdim. Hüseyn Cavidin heykəlinin yanındakı yeraltı keçiddən keçərək Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasına tərəf addımlayırdım.
Otuz üçüncü dəqiqənin tamamında artıq kitabxanada idim. Özümlə gətirdiyim yeni nəşrləri qəbul şöbəsinin əməkdaşına təqdim etdim. Xanım təhvil-təslim aktını hazırlayana qədər bir neçə dəqiqə gözləməli oldum.
Bu qısa müddətdə kitabxananın həyatı gözlərimin önündə canlandı. Bir neçə gənc oxucu yaxınlaşaraq götürdükləri kitabları qaytarır, yenilərini seçirdi. Onlardan biri Rövşən Abdullaoğlunun “Abaddon” kitabını qaytarıb “Əli və Nino” əsərini istədi.
Kitabxana əməkdaşının:
— “Əli və Nino”nun müəllifi kimdir? — sualına verilən cavabları dinləyərkən istər-istəməz söhbətin iştirakçısına çevrildim.
Qeyri-ixtiyari olaraq gənc xanımdan Makulunun “Səttarxan” romanını oxuyub-oxumadığını soruşdum.
— Xeyr, oxumamışam, — dedi.
Mən də ona:
— “Əli və Nino”dan sonra mütləq “Səttarxan”ı da oxuyun, — tövsiyə etdim.
Bu zaman həm mənim təhvil-təslim aktım hazır oldu, həm də gənc xanımın sifariş etdiyi kitab gətirildi. O öndə, mən isə arxasınca kitabxanadan çıxdıq.
Kitabxananın qarşısında dayanarkən onun filologiya fakültəsinin tələbəsi olduğunu düşündüm və soruşdum:
— Yəqin ki, tələbəsiniz?
— Bəli, Tibb Universitetinin birinci kurs tələbəsiyəm, — deyə cavab verdi.
Bu cavab məni xoş mənada təəccübləndirdi. Çünki mütaliəyə maraq göstərən gənclərin yalnız humanitar sahələrdən deyil, bütün ixtisaslardan olması sevindirici haldır.
Mən yenə eyni tövsiyəni təkrarladım:
— “Əli və Nino”dan sonra Makulunun “Səttarxan”ını mütləq oxuyun.
Sonra sağollaşdıq.
Mən Mərkəz Parka daxil oldum. Parkın sakitliyi, səhərin təravəti və yaşıl mənzərələr insanı düşüncələrə qərq edirdi. Elə bu vaxt təxminən iyirmi-iyirmi beş yaşlarında bir xanım qəfil yaxınlaşdı.
— Mən sizi tanıyıram. Sizinlə bir şəkil çəkdirmək olar? — dedi.
Bu gözlənilməz müraciət qarşısında təbəssümlə:
— Əlbəttə olar, — cavab verdim.
Şəkil çəkdirəndən sonra marağıma hakim ola bilmədim.
— Məni haradan tanıyırsınız? — soruşdum.
Xanım bildirdi ki, yaxınlıqdakı orta məktəbdə ibtidai sinif müəllimi işləyir. Həm dördüncü siniflərə, həm də gələn il birinci sinfə başlayacaq şagirdlərə dərs deyir. Mənim şeirlərimi uşaqlara sevə-sevə öyrətdiyini söylədi.
Bu sözləri eşidəndə kövrəldim.
Bir şair, bir müəllif üçün bundan böyük mükafat varmı? Yazdığın misraların uşaqların yaddaşında yaşaması, onların dilində səslənməsi, müəllimlərin həmin şeirləri sevə-sevə tədris etməsi söz adamının əldə edə biləcəyi ən qiymətli mənəvi qazancdır.
Həmin an danışmağa söz tapmadım. Sadəcə təşəkkür edib sağollaşdım.
Parkın içi ilə “Beşmərtəbə” istiqamətində addımlayırdım. Birdən gözüm saatıma sataşdı.
Saat 9:39-u göstərirdi.
Dayandım.
Bu otuz doqquz dəqiqə ərzində kitab mağazası, qəzet köşkü, kitabxana, gənc oxucular, tələbə qız, müəllimə xanım, kitablar, jurnallar, yeni nəşrlər və sözə olan sevgi bir-birinə qarışaraq mənə qəribə bir xoşbəxtlik hissi yaşatmışdı.
Öz-özümə dedim:
— İlahi, bu nə gözəl otuz doqquz dəqiqə…
Bəzən insanın ömrünün ən dəyərli hissələri saatlarla, günlərlə deyil, cəmi bir neçə dəqiqə ilə ölçülür. Əgər həmin dəqiqələr kitabın, mütaliənin, müəllif əməyinin və insan sevgisinin işığı ilə doludursa, onlar adi zaman parçası olmaqdan çıxır, ömrün yaddaş kitabına çevrilir.
23.04.2024. Bakı

Müəllif: Zaur USTAC

AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir

Yol qeydləri və Zəfər yolu

Vaqif İsaqoğlunun yazıları

ZAUR USTACIN YAZILARI

ƏLİ BƏY AZƏRİNİN YAZILARI

DAHA ÇOX MƏLUMAT BURADA

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I