Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə
“Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə” tanınmış tədqiqatçı, yazıçı-jurnalist Ayətxan Ziyadın müasir Azərbaycan şairi və publisisti Zaur Ustacın (Zaur Mustafa oğlu Mustafayev) uşaqlar üçün yazdığı zəngin poetik irsinə həsr etdiyi fundamental elmi monoqrafiyasıdır. 2026-cı ildə Bakının “İmza” nəşrlər evində çap olunan bu 280 səhifəlik fundamental əsər, uşaq ədəbiyyatşünaslığına və müasir poeziyanın tədqiqinə dəyərli bir töhfə hesab olunur. [1, 2, 3]
Kitabın elmi redaktoru və “Ön söz”ünün müəllifi pedaqogika elmləri doktoru, professor Kamal Camalov, rəyçiləri isə ədəbiyyatşünas-tənqidçilər Həcər Atakişiyeva və Günnur Ağayevadır. [1]
Monoqrafiyada işıqlandırılan əsas elmi-nəzəri istiqamətlər və Zaur Ustacın uşaq poeziyasının sənətkarlıq xüsusiyyətləri aşağıdakı sistem üzrə qruplaşdırılır:
1. Bədii Sənətkarlıq Sistemi
Ayətxan Ziyad şairin uşaq poeziyasını elmi-nəzəri aspektdən araşdıraraq onun bədii sənətkarlıq elementlərinin mükəmməl bir sistem təşkil etdiyini göstərir: [1, 2]
Psixoloji Duyuş və Yaş Xüsusiyyətləri: Şair şeirlərini uşaqların yaş qruplarına, qavrayış imkanlarına və psixologiyasına tam uyğunlaşdırır. Burada məktəbəqədər dövrdən başlayaraq kiçik məktəblilərə qədər hər bir yaşın maraq dairəsi nəzərə alınır. [1, 2, 3]
Ritm, Qafiyə və Kompozisiya: Şeirlərin daxili musiqisi, ritmik quruluşu və qafiyə sistemi uşaqların yaddaşında asan həkk olunacaq şəkildə, olduqca axıcı və yüngül hecalarla qurulub. Məsələn, müəllifin məktəbəhazırlıq qrupları üçün nəzərdə tutulan və Təhsil Nazirliyinin metodiki vəsaitinə daxil edilmiş “Güllünün şeirləri” kitabı bu poetik yüngüllüyün və dinamikanın bariz nümunəsidir. [1, 2, 3]
Dil və Üslub Aydınlığı: Poetik mətnlərdə uşaqlar üçün çətin anlaşılan, arxaik və ya ağır fəlsəfi ifadələrə yer verilmir. Dil sadə, canlı və obrazlı təfəkkürü inkişaf etdirən strukturdadır. [1, 2, 3]
Folklor və Milli Köklərə Bağlılıq: Zaur Ustac yaradıcılığında şifahi xalq ədəbiyyatından, nağıllardan, atalar sözlərindən və milli deyimlərdən sadəcə mövzu kimi yox, bədii-estetik düşüncənin təməl komponenti kimi bəhrələnir. [1]
2. Uşaq Dünyası Zaur Ustacın Gözü İlə
Tədqiqatçı şairin dünyaya böyüklərin soyuq məntiqi ilə deyil, məhz uşağın saf və təmiz baxışı ilə baxa bildiyini vurğulayır. Şairin poetik dünyasında uşaq baxışı bu xüsusiyyətlərlə səciyyələnir: [1]
Animistik Təsvir (Əşya və Təbiətin Canlanması): Uşaq təxəyyülündə cansız əşyalar, heyvanlar və bitkilər danışır, hiss edir. Zaur Ustac da uşaq dünyasındakı bu canlılığı “Ağıllı gülər”, “Tuncay” kimi şeirlərində ustalıqla əks etdirir.
Kəşfetmə Sevinci və Səmimiyyət: Şeirlərin mərkəzində uşaqların sualları, onların ətraf aləmi heyrətlə öyrənməsi və saf duyğuları dayanır.
Didaktik Sıxıcılıqdan Uzaq Tərbiyəvi Əhəmiyyət: Vətənpərvərlik, təbiətə qayğı, böyüklərə hörmət kimi fundamental insani keyfiyyətlər uşağa quru öyüd-nəsihətlə deyil, maraqlı poetik obrazlar və oyunvari tapmacalarla ötürülür. Kitablarında yer alan əlifba hərfləri və rəqəmlər haqqındakı əyləncəli şeirlər həm də kiçik yaşlı oxucularda ilkin riyazi və linqvistik bacarıqları formalaşdırır. [1, 2, 3, 4]
Ayətxan Ziyadın bu monoqrafiyası sübut edir ki, Zaur Ustac poeziyası uşaqların həm estetik zövqünün formalaşmasında, həm də onların mənəvi dünyasının zənginləşməsində müasir dövrün ən uğurlu ədəbi sistemlərindən biridir. [1]
Zaur Ustacın uşaq poeziyası estetik zövq aşılamaqla yanaşı, yeni nəslin təlim-tərbiyəsində mühüm pedaqoji və ədəbi vasitə rolunu oynayır. [1, 2]
Kitab haqqında ətraflı məlumatı və satış detallarını Kitabevim.az platformasından və ya AzərTAc xəbərindən oxuya bilərsiniz. [1, 2]
Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə:
Təbiətə və əşyalara canlı münasibət: Uşaq dünyasında cansız əşyalar, bitkilər və heyvanlar canlanır; Zaur Ustac da uşağın təxəyyülündəki bu animistik (canlılaşdırıcı) baxışı əsas alaraq aləmi uşağın gözü ilə təsvir edir.
Səmimiyyət və saflıq: Şairin şeirlərində böyüklərin soyuq məntiqi deyil, uşaq təfəkkürünün təmizliyi, təəccübü, kəşfetmə sevinci və sualları ön plandadır.
Vətənpərvərlik və mənəviyyat duyğusu: Kiçik yaşlı oxucularda Vətənə sevgi, böyüklərə hörmət, təbiətə qayğı kimi təməl insani keyfiyyətlər didaktik sıxıcılıq yaratmadan poetik obrazlarla aşılanır.
İstəyirsinizsə, bu monoqrafiyada təhlil olunan konkret şeir nümunələrinə və ya Zaur Ustacın uşaqlar üçün yazdığı əsas mövzulara daha ətraflı nəzər salaq: [>>> Təlim-təhsil
Bu fundamental araşdırma təkcə müəllifin fərdi yaradıcılığını deyil, bütövlükdə çağdaş Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının müasir inkişaf meyillərini öyrənmək istəyən mütəxəssislər, müəllimlər və tələbələr üçün qiymətli mənbədir. [1]
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
“Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə”tanınmış tədqiqatçı, yazıçı-jurnalist Ayətxan Ziyadın (İsgəndərov) müasir Azərbaycan uşaq ədəbiyyatşünaslığına mühüm töhfə olan fundamental monoqrafiyasının adıdır. Elmi redaktoru və ön söz müəllifi professor Kamal Camalov olan bu geniş araşdırma işində müasir Azərbaycan uşaq poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən biri, şair-pedaqoq və publisist Zaur Ustacın (Zaur Mustafayev) balacalar üçün yaratdığı zəngin ədəbi irs elmi-nəzəri müstəvidə təhlil olunur. [1, 2, 3]
Zaur Ustacın uşaq poeziyasındakı sənətkarlıq sistemini və onun gözü ilə formalaşan “uşaq dünyasını” aşağıdakı əsas elmi-bədii istiqamətlər üzrə səciyyələndirmək olar:
1. Uşaq Dünyası və Psixologiyasının İncəliklə Duyulması
Zaur Ustac ixtisasca müəllim olduğu üçün uşaq dünyasına, balacaların daxili psixoloji sferasına və dünyanı qavrama xüsusiyyətlərinə dərindən bələddir. Tədqiqatda vurğulandığı kimi, onun şeirləri sadəcə uşaqlardan bəhs edən əsərlər deyil; bu şeirlərdə uşaq dünyasının özü və o dünyanın içindəki uşaq obrazı bütün reallığı ilə görünür. Müəllif uşaqların yaş dövrlərini, onların maraq və duyğularını poetik mətnlərdə böyük həssaslıqla əks etdirir. [1, 2, 3]
2. Öyrədici və Didaktik Funksiya (İdrakı və Maarifçi Poeziya)
Şairin uşaq poeziyasının əsas sənətkarlıq prinsiplərindən biri “öyrənməyi asanlaşdırmaq” missiyasıdır. Onun xüsusilə kiçikyaşlı məktəblilər və məktəbəhazırlıq qrupları üçün nəzərdə tutulmuş əsərləri bu baxımdan diqqət çəkir: [1, 2]
“Güllünün şeirləri” və “Gülüzənin şeirləri”: Bu kitablar ana dilimiz, hərflər, rəqəmlər, eləcə də ilin fəsilləri və aylar haqqında əyləncəli, öyrədici şeirlərdən və tapmacalardan ibarətdir.
Şeirlər uşaqların dil bacarıqlarını, obrazlı təfəkkürünü və estetik zövqünü inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır. [1, 2, 3]
3. Bədii Sənətkarlıq Sistemi: Dil, Ritm və Poetik Dinamika
Monoqrafiyada Zaur Ustacın bədii ifadə vasitələrindən istifadə məharəti elmi cəhətdən əsaslandırılır. Onun poetik sisteminin əsas cəhətləri bunlardır: [1]
Dilin sadəliyi və təbiiliyi: Şeirlərin dili uşaqların nitq aparatına və qavrayışına tam uyğundur. Süni pafosdan və qəliz ifadələrdən uzaq olan bu dil olduqca səmimi və doğmadır. [1]
Ritm, qafiyə və kompozisiya: Şeirlərdəki daxili musiqililik, oynaq ritm və dinamika balacaların yaddaşında asanlıqla həkk olunmasını təmin edir. Təhlilə cəlb olunan “Ağıllı gülər”, “Tuncay” kimi şeirlər bu kompozisiya mükəmməlliyinin bariz nümunələridir. [1, 2]
4. İdeya-Estetik Dəyərlər: Millilik, Vətənpərvərlik və Ənənə
Zaur Ustacın uşaq dünyası həm də güclü mənəvi-tərbiyəvi təməllərə söykənir. Onun yaradıcılığında müasirlik, millilik, vətənpərvərlik (44 günlük Vətən müharibəsinin izləri) və mənəvi dəyərlərin sintezi ön plandadır. Şair uşaqlara doğma yurdu sevdirməyi, elmi, biliyi və faydalı əməyi təbliğ etməyi özünə yaradıcılıq qayəsi seçmişdir. [1, 2, 3, 4]
Xülasə: Ayətxan Ziyadın bu monoqrafiyası sübut edir ki, Zaur Ustacın uşaq poeziyasındakı bədii sənətkarlıq sistemi Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının klassik ənənələri ilə müasir pedaqoji-psixoloji tələblərin harmonik və uğurlu vəhdətindən ibarətdir. [1, 2]
Uşaq Dünyası Zaur Ustacın Gözü İlə
Şair üçün uşaq dünyası sadəcə bir mövzu deyil, ətraf aləmi, təbiəti və insanı dərk etməyin ən saf nöqtəsidir: [1, 2]
Ətraf Aləmin Tanınması (Didaktika): Müəllifin məktəbəqədər və məktəbəhazırlıq səviyyəli şeirləri uşaqlara otağı, əşyaları, hərfləri və rəqəmləri əyləncəli şəkildə öyrədir.
Ailə və Doğmalıq Sevgisi: Şair uşaq poeziyasında ailə dəyərlərinə geniş yer verir. Valideynə hörmət, mərhəmət və doğmalıq hissləri uşaqların mənəvi dünyasını formalaşdıran mühüm mühit kimi təqdim olunur.
Milli Kimlik və Tarixi Yaddaş: Zaur Ustacın uşaq dünyasında milli ruh xüsusi yer tutur. Uşaqlar şeirlər vasitəsilə (“Mən Babəkəm”, “Şah İsmayıl”) öz əcdadlarını, tarixlərini və milli kimliklərini erkən yaşlardan mənimsəyirlər. [1, 2, 3, 4]
Zaur Ustacın uşaq poeziyası estetik zövq aşılamaqla yanaşı, yeni nəslin təlim-tərbiyəsində mühüm pedaqoji və ədəbi vasitə rolunu oynayır. [1, 2]
Kitab haqqında ətraflı məlumatı və satış detallarını Kitabevim.az platformasından və ya AzərTAc xəbərindən oxuya bilərsiniz. [1, 2]
Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə:
Təbiətə və əşyalara canlı münasibət: Uşaq dünyasında cansız əşyalar, bitkilər və heyvanlar canlanır; Zaur Ustac da uşağın təxəyyülündəki bu animistik (canlılaşdırıcı) baxışı əsas alaraq aləmi uşağın gözü ilə təsvir edir.
Səmimiyyət və saflıq: Şairin şeirlərində böyüklərin soyuq məntiqi deyil, uşaq təfəkkürünün təmizliyi, təəccübü, kəşfetmə sevinci və sualları ön plandadır.
Vətənpərvərlik və mənəviyyat duyğusu: Kiçik yaşlı oxucularda Vətənə sevgi, böyüklərə hörmət, təbiətə qayğı kimi təməl insani keyfiyyətlər didaktik sıxıcılıq yaratmadan poetik obrazlarla aşılanır.
İstəyirsinizsə, bu monoqrafiyada təhlil olunan konkret şeir nümunələrinə və ya Zaur Ustacın uşaqlar üçün yazdığı əsas mövzulara daha ətraflı nəzər salaq: [>>> Təlim-təhsil
Bu fundamental araşdırma təkcə müəllifin fərdi yaradıcılığını deyil, bütövlükdə çağdaş Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının müasir inkişaf meyillərini öyrənmək istəyən mütəxəssislər, müəllimlər və tələbələr üçün qiymətli mənbədir. [1]
Bu gün zəngin yaradıcılığı ilə yanaşı, Stalin repressiyalarının qurbanı kimi də tarixdə iz qoyan Hüseyn Cavidin doğumundan 144 il ötür. Naxçıvanda dünyaya gələn şair və dramaturqun həyatı 1937-ci ildə həbs, ardınca Sibir sürgünü ilə faciəli istiqamət alıb. O, 5 dekabr 1941-ci ildə İrkutsk vilayətində vəfat edib.
Əsl soyadı Rasizadə olan Hüseyn Cavid 1882-ci il oktyabrın 24-də indiki Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olub.
Səkkiz yaşınadək Şahtaxtıda yaşayan Cavid ilk təhsilinə kənddəki ikisinifli zemstvo məktəbində başlayıb. Daha sonra ailəsi ilə Naxçıvan şəhərinə köçərək təhsilini görkəmli maarifçi Məhəmmədtağı Sidqinin yaratdığı “Məktəbi-tərbiyə”də davam etdirib.
Sonrakı illərdə Təbrizdə və İstanbulda təhsil alan Hüseyn Rasizadənin “əbədi”, “həmişəyaşar” mənasını verən “Cavid” təxəllüsünü də həmin illərdə götürdüyü bildirilir.
Vətənə qayıtdıqdan sonra Cavid Naxçıvanda, Gəncədə və Tiflisdə müəllimlik edib. 1915-ci ildən Bakıda fəaliyyət göstərib. 1918-ci ilin mürəkkəb hadisələri zamanı Naxçıvana qayıdan Cavid burada Müşkünaz xanımla ailə qurub. Onların Ərtoğrul adlı oğlu və Turan adlı qızı dünyaya gəlib. 1919-cu ildə Cavid yenidən Bakıya qayıdıb.
Hüseyn Cavidin mətbuatda məlum olan ilk yazılarından biri 1904-cü ildə “Şərqi-Rus” qəzetində çap olunub. Müəllimi Məhəmmədtağı Sidqinin vəfatı münasibətilə Urmiyadan yazdığı məktub qəzetin 23 yanvar tarixli sayında dərc edilib.
1910-cu ildə “Ana” pyesini yazan Cavid dramaturgiyaya qədəm qoyub. Bunun ardınca “Maral”ı qələmə alıb, 1913-cü ildə isə Tiflisdə şeirlərindən ibarət “Keçmiş günlər” kitabı nəşr olunub. Daha sonra onun ən məşhur əsərlərindən biri olan “Şeyx Sənan” meydana çıxıb.
Cavid yaradıcılığının zirvələrindən sayılan “İblis” faciəsi Birinci Dünya müharibəsinin yaratdığı dəhşətlərin fonunda qələmə alınıb. Müharibəni, zorakılığı və insanın hakimiyyət ehtirasını sorğulayan əsər sonradan Azərbaycan teatrının ən məşhur tamaşalarından birinə çevrilib.
Sonrakı illərdə ədib “Uçurum”, “Peyğəmbər”, “Topal Teymur”, “Afət”, “Azər”, “Knyaz”, “Səyavuş”, “Xəyyam”, “İblisin intiqamı” və başqa əsərlərini yazıb. Onun əsərləri Bakı ilə yanaşı, müxtəlif şəhərlərin teatrlarında səhnəyə qoyulub.
Lakin Cavidin bəzi əsərlərinin taleyi öz taleyi kimi faciəli olub. “Atilla”, “Şəhla”, “Çingiz”, “Telli saz”, “İblisin ilhamı” kimi əsərlərinin əlyazmalarının həbsindən sonra müsadirə edildiyi və sonradan tapılmadığı bildirilir.
Həbs və Sibir sürgünü
1937-ci ildə SSRİ-də repressiyaların ən ağır dövrlərindən birində Hüseyn Cavid də həbs olunub. O, millətçilik, sovet hakimiyyətinə qarşı fəaliyyət və digər siyasi ittihamlarla günahlandırılıb.
İki ilə yaxın həbsdə saxlanıldıqdan sonra Cavid 1939-cu ildə səkkiz il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib və Sibirə göndərilib.
Cavid vətənə bir daha sağ qayıda bilməyib. O, 1941-ci il dekabrın 5-də, 59 yaşında İrkutsk vilayətində vəfat edib və Tayşet rayonunun Şevçenko kəndində dəfn olunub.
Stalinin ölümündən sonra repressiya qurbanlarının işlərinə yenidən baxılarkən Hüseyn Cavidə də bəraət verilib.
41 il sonra Naxçıvana qayıdış
Cavidin nəşi ölümündən sonra 41 il Sibirdə qalıb.
1982-ci ildə şairin 100 illik yubileyi ərəfəsində onun Sibirdəki məzarının tapılması və nəşinin Azərbaycana gətirilməsi üçün iş başladılıb. Cavidin dəfn edildiyi yer müəyyənləşdirilib və nəşi Azərbaycana, daha sonra doğma Naxçıvana gətirilib.
Beləliklə, 1941-ci ildə Sibirdə həyatını itirən Hüseyn Cavid 41 il sonra doğma Naxçıvana qayıdıb.
Onun nəşi Naxçıvanda dəfn edilib. Daha sonra məzarı üzərində məqbərə ucaldılıb. Həyat yoldaşı Müşkünaz xanımın və oğlu Ərtoğrul Cavidin nəşi də buraya köçürülüb. Qızı Turan Cavid isə vəfatından sonra ailə məqbərəsində dəfn olunub.
HƏYATIN ACILARINDAN MƏNƏVİ UCALIĞA: “ŞANS MƏLƏYİ” ROMANI HAQQINDA DÜŞÜNCƏLƏRİM
Həyatda elə insanlar var ki, illər keçdikcə onların dəyəri daha aydın görünür, onlarla qurulan dostluq isə insan ömrünün mənəvi sərvətinə çevrilir. Mənim İbrahim Baba Nurla dostluğum da belə dostluqlardandır. Onu uzun illərdir tanıyıram və bu müddət ərzində yalnız yazıçı, dramaturq və qələm sahibi kimi deyil, hər şeydən əvvəl, gözəl insan, səmimi dost və etibarlı şəxsiyyət kimi tanımışam.
İbrahim Baba Nur ünsiyyətdə mehribanlığı, münasibətlərində səmimiliyi, dostluğa sədaqəti ilə seçilən insanlardandır. Onunla söhbətlərdə ədəbiyyatdan, həyatdan, insanlardan və cəmiyyətin qayğılarından danışmaq həmişə xoşdur. Qarşısındakı insana dəyər verməsi, münasibətlərindəki təbiilik və dostluğa xüsusi önəm verməsi onun xarakterinin mühüm cəhətlərindəndir.
Dostumun şəxsiyyətində xüsusi qiymətləndirdiyim xüsusiyyətlərdən biri də Vətənə bağlılığıdır. Onun üçün Vətən yalnız doğulub boya-başa çatdığımız torpaq deyil, xalqın taleyi, milli-mənəvi dəyərlərimiz və insanlarımızın gələcəyi ilə bağlı böyük bir anlayışdır. Məncə, Vətən sevgisi yalnız sözlərlə deyil, insanın düşüncəsində, münasibətində və gördüyü işlərdə təzahür edir. İbrahim Baba Nurun yaradıcılığında cəmiyyətin problemlərinə, insan talelərinə, ədalət axtarışına və mənəvi dəyərlərə diqqət yetirməsi də bu baxımdan düşündürücüdür.
Mən həmişə belə hesab etmişəm ki, yazıçının əsərlərini daha dərindən anlamaq üçün onun həyata və insana münasibətinə də diqqət yetirmək lazımdır. Əlbəttə, müəlliflə bədii obrazı eyniləşdirmək olmaz. Ancaq yazıçının hansı məsələlərə həssaslıqla yanaşması, hansı dəyərləri ön plana çıxarması onun dünyagörüşü haqqında müəyyən təsəvvür yaradır.
Dostum İbrahim Baba Nurun yeni nəşr olunan “Şans mələyi” romanının birinci kitabını oxuyub nəhayət, bitirdim. Kitabı bağlayanda anladım ki, bu əsər haqqında düşüncələrimi bölüşməyə dəyər. Çünki roman yalnız hadisələrin maraqlı inkişafı ilə deyil, insanın həyatda üzləşdiyi sınaqlar, ləyaqətini qorumaq mübarizəsi və dostluğun sirli tərəfləri ilə də diqqətimi çəkdi.
İndi isə uzunillik dostluq duyğularından ədəbi təəssüratlara keçərək “Şans mələyi” haqqında fikirlərimi oxucularla bölüşmək istəyirəm.
Müasir Azərbaycan nəsrində insan psixologiyasını, cəmiyyətin sosial-iqtisadi problemlərini və fərdin daxili sarsıntılarını bir araya gətirən əsərlər xüsusi maraq doğurur. İbrahim Baba Nurun “Şans mələyi” romanı da oxucunu ilk səhifələrindən özünə çəkən, həyatın ziddiyyətləri və insan taleyinin gözlənilməz dönüşləri haqqında düşünməyə vadar edən əsərlərdəndir. Müəllifin “168 saat” pyesindən sonra qələmə aldığı bu kitabda dramaturji təfəkkürün hadisələrin dinamikliyinə və dialoqların canlılığına təsiri hiss olunur.
Romanın mərkəzində dayanan Səməd obrazının taleyi həyatın insanı necə ağır sınaqlarla üz-üzə qoya biləcəyini göstərir. Bir zamanlar ali təhsilli, savadlı fizika-riyaziyyat müəllimi olan bir insanın səfillik həddinə düşməsi oxucunu ciddi düşüncələrə qərq edir. Bu faciə təkcə fərdi uğursuzluğun deyil, həm də insanı öz taleyi qarşısında köməksiz qoya bilən sosial şəraitin göstəricisidir.
Əsərin ən təsirli cəhətlərindən biri Səmədin ən acınacaqlı vəziyyətdə belə qürurunu və ziyalı ləyaqətini qorumasıdır. Zibil qutusunun yanında polisin onun qolundan tutmasına etiraz edərək:
“Burax qolumu! Burax! Mən sənin kimi dilənçi deyiləm!”
— deyə hayqırması onun zahiri miskinliyinin arxasında hələ də güclü bir mənliyin yaşadığını göstərir.
Səmədin üst-başı cırıq-sökük olsa da, daxili dünyası tamamilə dağılmayıb. O, yaşadığı faciələrin onu alçaltmasına imkan vermir. Səmra xanımla söhbətlərində də keçmişini hər kəsə açıb-tökmür, şəxsi həyatının sərhədlərini qoruyur.
Məncə, Səməd obrazının əsas mənəvi üstünlüyü məhz bundadır: maddi yoxsulluq insanın mənəvi yoxsulluğu demək deyil. Həyat insandan çox şey ala bilər, amma insan öz ləyaqətini qorumaq iradəsini itirmədikcə daxilindəki işıq sönməz.
Səmədin reabilitasiya prosesi, yaddaşının tədricən bərpası və yenidən həyata qayıtması romanın mühüm süjet xətlərindəndir. Bu mərhələdə uşaqlıq və tələbəlik dostu Arifin meydana çıxması hadisələrə yeni istiqamət verir.
Arifin Səmədi düşdüyü ağır vəziyyətdən çıxarması, ona mənzil və yaşayış şəraiti yaratması ilk baxışdan fədakar dostluğun nümunəsidir. Lakin onların arasında keçmişdən gələn bir soyuqluq, xüsusilə Ceyranla bağlı açılmamış məsələ var. Arifin qayğıkeş davranışları ilə bu müəmmalı münasibət arasındakı ziddiyyət oxucuda maraq yaradır.
Müəllif dostluğu yalnız sədaqət və qarşılıqlı etimad çərçivəsində təqdim etmir. O, keçmiş incikliklərin, unudulmayan xatirələrin və cavabsız sualların insan münasibətlərinə necə təsir etdiyini də göstərir.
Səmədin yaddaşının bərpası ilə keçmişin qapıları da tədricən açılır. Ceyranla bağlı xatirələr onun daxilindəki nisgili üzə çıxarır, Arifin davranışları isə bu hekayənin hələ tamamlanmadığını hiss etdirir. Oxucu anlayır ki, dostluğun arxasında gizlənən həqiqətlər romanın sonrakı inkişafında mühüm rol oynayacaq.
Səmədin analitik düşüncəsi və fizika-riyaziyyat təfəkkürü onun yenidən ayağa qalxmasında əsas rol oynayır. O, aldığı pulları diqqətlə hesablayır, xərclərinə nəzarət edir, tikinti sahəsində iş prosesini təhlil edir və problemlərin həllinə sistemli yanaşır. Nəticədə sıravi fəhlədən koordinatora, daha sonra baş koordinator vəzifəsinə qədər yüksəlir.
Bu yüksəliş müəllif tərəfindən təsadüfi uğur kimi deyil, bilik, zəhmət, müşahidə qabiliyyəti və məsuliyyətin nəticəsi kimi təqdim olunur. Səmədin timsalında insanın ağır sınaqlardan sonra da öz potensialını üzə çıxara biləcəyini görürük. Bunun üçün ona imkan verilməsi vacibdir, lakin həmin imkandan yararlanmaq üçün şəxsi iradə və bacarıq da tələb olunur.
Romanın sosial məzmununu gücləndirən digər istiqamət iş həyatında qarşıya çıxan problemlərdir. Rəsmi maaş və əlavə ödəniş sistemləri, vergidən yayınma halları, müəllimlərin maddi çətinliklər üzündən peşələrindən uzaqlaşması kimi məsələlər əsərdə cəmiyyətin real problemləri kontekstində təqdim edilir.
Nadejda İvanovna və Səmədin taleləri oxucunu düşündürür: savadlı və bacarıqlı insanların öz peşələri ilə layiqli yaşayışlarını təmin edə bilməməsi yalnız şəxsi problem sayıla bilərmi? Cəmiyyət öz ziyalılarının bilik və bacarığından lazımi səviyyədə yararlana bilmirsə, burada hansı sosial çatışmazlıqlar mövcuddur?
Tender uğrunda mübarizə isə əsərin ictimai-tənqidi xəttini daha da gücləndirir. Xəlilin güclü əlaqələrə malik şirkətlər qarşısında ruhdan düşməsinə baxmayaraq, Səmədin tenderdə iştirak etməkdə israr etməsi onun ədalətə inamını və prinsipiallığını göstərir.
Tender komissiyasının sədri ilə Səməd arasında baş verən dialoq romanın ən yaddaqalan səhnələrindəndir. Sədrin etirafı mövcud sistemin acı həqiqətini üzə çıxarır:
“Bizi o vəzifələrə Ədalət seçməyib, Səməd müəllim. Əgər Ədalət seçsəydi, heç şübhəsiz, Ədalətin yanında olardıq… Güclər dəyişib, Səməd müəllim. Dünən yanında olduğumuz gücü bu gün daha güclüsü əvəz edib. Və həmin güc sahibi bu gün sizin tərəfinizdədir…”
Bu sözlərdə ədalətin deyil, gücün meyar götürüldüyü bir mühitin mənzərəsi əks olunur. Prinsiplərin şəraitə uyğun dəyişdirilməsi, qərarların haqqla deyil, nüfuzla ölçülməsi cəmiyyətin mənəvi problemlərindən biridir.
Səmədin belə bir mühitdə susmaması, öz mövqeyini müdafiə etməsi onu yalnız bacarıqlı mütəxəssis deyil, həm də vicdanlı və prinsipial insan kimi səciyyələndirir.
Tenderin nəticəsində isə hadisələrə gözlənilməz bir qüvvə müdaxilə edir. Güclü əlaqələri olan rəqib şirkətə qalib gəlmək imkanı verilmədikdə Səməd yenidən Arifin sirli nüfuzunu xatırlayır və dodaqaltı pıçıldayır:
“Yenə də Şans Mələyi…”
Bu ifadə romanın adına yeni məna qazandırır. Şans burada yalnız təsadüf deyil, insanın ən çətin anında qarşısına çıxan fürsət, görünməyən dəstək və taleyin gözlənilməz dönüşü kimi də anlaşılır.
Romanın son fəsillərində Səmədin mənəvi portretini tamamlayan ən mühüm hadisələrdən biri onun polis rəisinə baş çəkməsidir. Artıq maddi imkanları yaxşılaşan Səməd keçmişdə ona göstərilən yardımı unutmur. O, mənzilin açarlarını və 2500 manatlıq zərfi rəisə qaytarmağa gəlir.
Səmədin sözləri onun mənəvi dünyasını açıq şəkildə ifadə edir:
“Bir vaxtlar bu zərfi Siz mənə vermişdiniz… Həmin vaxtlar mən doğrudan da çarəsiz bir durumdaydım. Arif və Siz məni yenidən həyata qaytardınız… İndi əlimdə olan imkanlarla mənə etdiklərinizin mənəvi tərəfini qaytara bilməsəm də, maddi tərəfinin bir hissəsini qaytarmaq iqtidarındayam. Lütfən, pulu və mənzilin açarlarını geri götürün.”
Bu səhnə mənim üçün əsərin ən mənalı məqamlarından biridir. İnsan çətin vəziyyətdə ona kömək edənləri unutmamalı, ayağa qalxdıqdan sonra da minnətdarlıq hissini qorumalıdır. Səməd ona edilən yaxşılığı özünə əbədi imtiyaz saymır. Əksinə, imkanları artdıqca keçmişini xatırlayır və borcunun heç olmasa maddi tərəfini qaytarmağa çalışır.
Onun mənəvi borcu pulla tam ödəməyin mümkün olmadığını etiraf etməsi isə səhnəyə xüsusi təsir gücü verir. Çünki çarəsiz insanın əlindən tutmaq, ona yenidən yaşamaq ümidi vermək heç bir məbləğlə tam ölçülə bilməz.
Səməd mənzildən çıxarkən cansız divarlara belə doğmalıq duyur və vaxt tapanda yenidən baş çəkəcəyini düşünür. Bu incə detal onun həssas qəlbini, xatirələrə bağlılığını göstərir. Səməd yalnız məntiqlə düşünən, işində uğur qazanan insan deyil; yaşadığı məkanlarda belə öz keçmişinin izlərini qoruyan duyğulu bir şəxsiyyətdir.
Romanın birinci kitabının finalı oxucunu gözlənilməz hadisə ilə qarşılaşdırır.
Səməd böyük həyəcanla Arifin gəlişini gözləyir. İllərdir qəlbində yaşatdığı Ceyran nisgili onu keçmişə qaytarır. Arif maşından enib arxa qapını açanda Səməd elə zənn edir ki, qarşısına uşaqlıq sevgisi çıxacaq. Həyəcanından gözlərini yumur və xəyalında Ceyranı canlandırır.
Bu zaman Səmranın səsi eşidilir:
“Ooo, Səməd müəllim, xoş gördük… Aç, aç gözlərini, biz gəldik!”
Səməd gözlərini açanda Arifi və onun qolundan tutduğu Səmra xanımı görür!
Müəllif məhz bu səhnədə oxucunu cavabsız suallarla baş-başa qoyur. Səmra ilə Arif arasında hansı münasibət var? Onlar həyat yoldaşıdırlar, yoxsa aralarında başqa bir bağ mövcuddur? Səmra Səmədin həyatına təsadüfən daxil olub, yoxsa Arifin planında xüsusi rolu var? Bəs illərdir xatirələrdə yaşayan Ceyran haradadır?
Bu sualların cavabı birinci kitabda açılmır. Müəllif isə əsəri elə bir nöqtədə yekunlaşdırır ki, oxucu hadisələrin davamını öyrənmək üçün ikinci kitabı səbirsizliklə gözləyir.
Məncə, finalın uğuru yalnız gözlənilməzliyində deyil. Bu səhnə Səmədin keçmişini, Arifin sirli davranışlarını, Səmranın ona olan marağını və Ceyranla bağlı yarımçıq qalmış hekayəni bir nöqtədə birləşdirir. Beləliklə, romanın əvvəlindən bəri inkişaf edən süjet xətləri yeni mərhələyə qədəm qoyur.
Etiraf edim ki, mən də kitabı bitirdikdən sonra bu suallar haqqında düşündüm. Arifin gizlətdiyi həqiqətlərin nədən ibarət olduğunu, Ceyranın taleyinin necə davam edəcəyini və Səmədin qarşısında hansı yeni sınaqların dayanacağını öyrənmək istəyirəm.
İbrahim Baba Nurun “Şans mələyi” romanının birinci kitabı haqqında əsas qənaətim budur ki, əsərin mərkəzində yalnız ağır həyat sınaqlarından çıxaraq yenidən yüksələn bir insanın taleyi dayanmır. Burada insan ləyaqəti, dostluğa sədaqət, keçmişin ağrıları, sosial ədalətsizlik və mənəvi borc kimi mühüm məsələlər də öz əksini tapır.
Səmədin taleyi göstərir ki, insanın həqiqi gücü yalnız maddi imkanları ilə ölçülmür. Bilik, iradə, vicdan və mənəvi bütövlük onun həyatını yenidən qurmasında mühüm rol oynayır. Əsərin əsas ideyalarından biri də budur: həyat insanı nə qədər ağır sınaqlara çəksə də, insan öz mənliyini və ləyaqətini qorumağı bacarmalıdır.
Romanın rəvan dili, canlı dialoqları, dinamik süjeti və sirli finalı oxucunun diqqətini saxlayır. Xüsusilə birinci kitabın sonunda yaranan suallar əsərin davamına marağı artırır.
Əziz dostum İbrahim Baba Nur!
Sizi “Şans mələyi” romanınızın nəşri münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm. Uzun illərin dostu kimi Sizin səmimiyyətinizə, mehribanlığınıza, dostluğa sədaqətinizə və Vətənə bağlılığınıza həmişə dəyər vermişəm. Bu gün isə oxucu kimi yeni əsərinizdən aldığım təəssüratları bölüşməkdən məmnunluq duyuram.
Arzu edirəm ki, yaradıcılıq yolunuz daim uğurlu olsun, qələminiz yeni-yeni əsərlərə imza atsın, kitablarınız geniş oxucu auditoriyasına çatsın. Sizə möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları və bol oxucu sevgisi arzulayıram.
“Şans mələyi”nin ikinci kitabını da səbirsizliklə gözləyirəm. İnanıram ki, Səmədin taleyinin davamı və açılmamış sirlərin cavabları oxucular üçün yeni ədəbi təəssüratlar yaradacaq.
Bəzən insanın həyatını bir şans dəyişir, bəzən bir dostun uzatdığı əl, bəzən də ən qaranlıq günlərdə sönməyən daxili işığı. Əsl böyüklük isə bütün sınaqlardan keçərkən insanlığını, ləyaqətini və vicdanını qoruyub saxlamaqdır.
Mənim üçün “Şans mələyi” romanının əsas mənəvi mesajı məhz budur.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
XIZIR AĞA USTACLI — TARİXİN YADDAŞINDA YAŞAYAN FƏDAKARLIQ VƏ VƏTƏN SEVGİSİ (Çaldıran döyüşündə Şah İsmayıl Səfəvinin həyatını xilas etmiş igid haqqında) Azərbaycan tarixi qəhrəmanlıq salnamələri, Vətənə sədaqət nümunələri, igidlik və fədakarlıq hekayələri ilə zəngindir. Bu tarixin səhifələrində elə şəxsiyyətlər var ki, onların adı bəzən geniş tarixi mənbələrdə ətraflı işıqlandırılmasa da, xalq yaddaşında yaşayır, nəsildən-nəslə ötürülən rəvayət və xatirələrdə özünə əbədi yer tutur. Belə şəxsiyyətlərdən biri də Çaldıran döyüşündə mühasirəyə düşmüş yaralı Şah İsmayıl Səfəvini fədakarlıqla xilas etdiyi bildirilən Xızır ağa Ustaclıdır. Bu gün onun Sədərək rayonunda yerləşən məzarı (bu abidə yerli əhali tərəfindən “Ağoğlan” piri – türbəsi – ziyarətgahı kimi tanınır) yalnız bir insanın son mənzilini ziyarət etmək üçün üz tutulan məkan deyil. Bu məzar, eyni zamanda, qəhrəmanlıq, sədaqət, fədakarlıq və tarixi yaddaş haqqında düşünməyə çağıran mənəvi ünvan kimi diqqəti cəlb edir. Dağların əhatəsində, sadə, lakin özünəməxsus memarlıq görkəminə malik məqbərədə uyuyan Xızır ağa Ustaclının adı insanı Azərbaycan tarixinin mürəkkəb və taleyüklü səhifələrinə aparır. Tarixin sınağından keçən sədaqət Tarixdə böyük şəxsiyyətlərin həyat yolu heç də həmişə asan qələbələrdən, təntənəli yürüşlərdən və rahat günlərdən ibarət olmayıb. Bəzən bir dövlətin, bir siyasi hərəkatın və ya böyük bir tarixi missiyanın taleyi döyüş meydanında verilən saniyəlik qərarlardan, sədaqətli insanların cəsarətindən və fədakarlığından asılı olub. Xızır ağa Ustaclı haqqında qorunub saxlanılan məlumatın mahiyyətində də məhz belə bir məqam dayanır: təhlükə qarşısında geri çəkilməmək, yaralı vəziyyətdə və çətin şəraitdə qalan bir insana yardım etmək, öz həyatını riskə ataraq onu xilas etməyə çalışmaq. Bu hadisənin qəhrəmanı kimi təqdim olunan Xızır ağa Ustaclının adı Şah İsmayıl Səfəvinin taleyi ilə əlaqələndirilir. Söhbət Azərbaycan dövlətçilik tarixində mühüm yer tutan, Səfəvilər dövlətinin banisi və qüdrətli hökmdarlarından biri olan Şah İsmayıl Xətainin həyatında baş verdiyi bildirilən ağır döyüş anından gedir. Belə əhvalatların mənəvi dəyəri təkcə onların iştirakçılarının kimliyində deyil, həm də ifadə etdiyi insani keyfiyyətlərdədir. Çətin anlarda sədaqətli qalmaq, təhlükə qarşısında cəsarət göstərmək və başqasının həyatını öz həyatından üstün tutmaq hər dövrdə yüksək qiymətləndirilən mənəvi xüsusiyyətlərdir. Xızır ağa Ustaclı haqqında yayılan məlumat da bu baxımdan xalqımızın qəhrəmanlıq düşüncəsinin ifadəsi kimi diqqətəlayiqdir. Çaldıran döyüşü və tarixin mürəkkəb mənzərəsi 1514-cü il avqustun 23-də baş vermiş Çaldıran döyüşü Azərbaycan və region tarixinin mühüm hadisələrindən biridir. Səfəvi hökmdarı Şah İsmayıl ilə Osmanlı sultanı I Səlimin orduları arasında baş vermiş bu döyüş Yaxın Şərqin siyasi və hərbi münasibətlərinə ciddi təsir göstərmişdir. Döyüşün nəticəsi Səfəvi dövlətinin hərbi-siyasi vəziyyətinə təsir etsə də, Şah İsmayılın tarixi şəxsiyyət kimi nüfuzu və Azərbaycan dövlətçilik ənənələrindəki yeri sonrakı əsrlərdə də qorunub saxlanılmışdır. O, yalnız bir hökmdar deyil, həm də şair, sərkərdə və dövlət qurucusu kimi Azərbaycan tarixində özünəməxsus mövqeyə malikdir. Çaldıran döyüşü haqqında danışarkən həmin dövrün hərbi texnologiyasını, siyasi qarşıdurmalarını və mürəkkəb geosiyasi şəraitini nəzərə almaq lazımdır. Döyüş meydanında odlu silahların tətbiqi, qoşunların təşkilatlanması və hərbi taktika məsələləri tərəflərin taleyinə ciddi təsir göstərirdi. Belə bir şəraitdə sərkərdələrin və hökmdarların həyatı birbaşa təhlükə altında olurdu. Döyüş meydanında yaranan qarışıqlıq, qoşunların hərəkəti, yaralanma və mühasirə kimi hallar ən təcrübəli hərbçiləri belə çıxılmaz vəziyyətə sala bilərdi. Xızır ağa Ustaclı haqqında danışılan hadisə də məhz bu tarixi şərait fonunda mənəvi məna qazanır. Rəvayət edilənə görə, o, Çaldıran döyüşündə mühasirəyə düşmüş yaralı Şah İsmayılın xilas edilməsində fədakarlıq göstərmişdir. Bu məlumatın tarixi mənbələr əsasında ayrıca araşdırılması vacib olsa da, onun xalq yaddaşında qorunması həmin şəxsin adının qəhrəmanlıq ənənəsi ilə bağlandığını göstərir. Tarixi həqiqətə hörmət etmək keçmişdən gələn hər bir məlumatı diqqətlə araşdırmağı tələb edir. Eyni zamanda, xalq yaddaşında yaşayan rəvayətlərin, ailə və nəsil xatirələrinin öyrənilməsi də tariximizin mənəvi qatlarını üzə çıxarmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bir igidin fədakarlığı — böyük mənəvi dəyər Qəhrəmanlıq anlayışı bəzən böyük orduların qazandığı qələbələrlə, bəzən dövlətlərin taleyini dəyişən qərarlarla əlaqələndirilir. Lakin tarix göstərir ki, böyük hadisələrin arxasında ayrı-ayrı insanların cəsarəti, iradəsi və sədaqəti dayanır. Hərb tarixində yaralı yoldaşını döyüş meydanından çıxaran, təhlükəyə baxmayaraq komandirini qoruyan, mühasirədə qalan insanı xilas etmək üçün həyatını riskə atan döyüşçülərin xidmətləri xüsusi qiymətə malikdir. Çünki bu cür davranış yalnız fiziki güc deyil, həm də yüksək mənəvi məsuliyyət tələb edir. Xızır ağa Ustaclının adı ilə bağlı məlumatı da bu mənəvi ölçülər əsasında dəyərləndirmək mümkündür. Onun haqqında danışılan əhvalatın əsas ideyası sədaqət və fədakarlıqdır. Bu ideya zaman keçdikcə öz aktuallığını itirmir. Əksinə, hər yeni nəsil üçün insanlıq, vətənpərvərlik və mənəvi bağlılıq nümunəsinə çevrilir. İnsanın böyüklüyü təkcə tutduğu vəzifə, daşıdığı titul və ya malik olduğu sərvətlə ölçülmür. Bəzən onun adı bircə fədakar hərəkəti ilə yaddaşlarda yaşayır. Əgər bir insan təhlükəli anda başqasının həyatını xilas etmək üçün özünü riskə atırsa, həmin hərəkət onun mənəvi portretinin əsas cizgisinə çevrilir. Bu mənada Xızır ağa Ustaclının xatirəsinin yaşadılması həm də fədakarlığın unudulmamasına xidmət edir. Onun adı ətrafında formalaşan yaddaş insanlara xatırladır ki, tarix yalnız hökmdarların və böyük sərkərdələrin deyil, onların yanında dayanmış, ağır sınaqlardan keçmiş, sədaqəti ilə seçilmiş insanların da tarixidir. Ustac – Ustaclı adı və nəsil yaddaşı Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında nəsil, soy və kök anlayışları xüsusi yer tutur. İnsan öz keçmişini tanıdıqca yalnız ailəsinin tarixini deyil, yaşadığı bölgənin, mənsub olduğu xalqın və dövlətin tarixini də daha dərindən anlamağa başlayır. Ustac – Ustaclı adı ilə bağlı xatirələrin qorunması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Xızır ağa Ustaclının adı ətrafında yaşadılan məlumatlar nəsil yaddaşının araşdırılması, tarixi şəxsiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi və onların fəaliyyətinin öyrənilməsi üçün maraqlı mövzu yaradır. Nəsil tarixi yalnız şəcərə ağacındakı adların ardıcıllığından ibarət deyil. O, eyni zamanda, insanların həyat tərzini, mənəvi dəyərlərini, ictimai münasibətlərini və tarixin müxtəlif mərhələlərində üzərinə götürdükləri məsuliyyəti əks etdirir. Bir nəslin yaddaşında qəhrəmanlıqla bağlı hadisənin qorunması həmin nəslin keçmişə münasibətini göstərən mühüm əlamətlərdən biridir. Bu cür xatirələrin gələcək nəsillərə çatdırılması üçün şifahi məlumatların yazıya alınması, yaşlı nəslin nümayəndələri ilə söhbətlərin aparılması, ailə arxivlərinin araşdırılması və mövcud tarixi mənbələrlə müqayisəli təhlil edilməsi vacibdir. Əgər Xızır ağa Ustaclı haqqında əlavə sənədlər, şəcərə məlumatları, kitabələr və ya qədim əlyazmalar mövcuddursa, onların elmi şəkildə araşdırılması bu tarixi şəxsiyyətin həyatının daha dolğun öyrənilməsinə kömək edə bilər. Beləliklə, nəsil yaddaşı ilə ümumxalq tarixinin qovuşduğu nöqtədə yeni araşdırmalar üçün imkan yaranır. Bu araşdırmalar həm keçmişə işıq salır, həm də milli-mənəvi irsimizin qorunmasına xidmət edir. Sədərəkdəki məzar — ehtiram və yaddaş ünvanı Yuxarıda təqdim etdiyim fotoşəkildə Naxçıvanın Sədərək rayonunda yerləşdiyi bildirilən Xızır ağa Ustaclının məzarı təsvir olunur. Açıq rəngli kərpiclə tikilmiş, günbəzli və tağlı girişə malik məqbərə ətrafdakı dağlıq mənzərə ilə ahəng təşkil edir. Məzarın sadə, lakin diqqətçəkən memarlıq quruluşu bu məkanın ziyarət yeri kimi əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Ətrafdakı ağacların kölgəsi, quru dağ yamacları və məqbərəyə aparan pillələr insanda sakitlik və düşüncə ovqatı yaradır. Burada insan istər-istəməz tarix, zaman və yaddaş haqqında düşünür. Bir vaxtlar həyatın qaynar hadisələrinin içərisində olmuş insanların bu gün torpaq altında uyuması, onların adlarının isə yaşamaqda davam etməsi tarixin ən təsirli həqiqətlərindən biridir. Məzarlar bəzən yalnız bir insanın həyatının sona çatdığı yeri deyil, onun xatirəsinin yaşadığı mənəvi məkanı ifadə edir. Xüsusilə tarixi şəxsiyyətlərlə əlaqələndirilən məzarlar xalqın keçmişə münasibətini, ehtiram hissini və yaddaş ənənəsini özündə birləşdirir. Xızır ağa Ustaclının Sədərəkdəki məzarı da bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Bu məkanın qorunması, tarixi kimliyinin dəqiqləşdirilməsi və haqqında məlumatların toplanması gələcək nəsillər üçün mühüm əhəmiyyət daşıya bilər. Belə abidələrə münasibət yalnız ziyarətlə məhdudlaşmamalıdır. Onların tarixi pasportunun hazırlanması, mövcud kitabə və yazıların qeydə alınması, memarlıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, foto və sənəd materiallarının toplanması da vacibdir. Çünki qorunan hər bir abidə keçmişdən gələcəyə uzanan yaddaş körpüsüdür. Tarixi yaddaşın qorunması milli məsuliyyətdir Tarixə sahib çıxmaq yalnız keçmişlə fəxr etmək demək deyil. Bu, həm də keçmişi düzgün öyrənmək, tarixi şəxsiyyətlər haqqında məlumatları dəqiqləşdirmək və gələcək nəsillərə etibarlı bilik ötürmək məsuliyyətidir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində elə ziyarətgahlar, məqbərələr, qədim qəbiristanlıqlar və tarixi məkanlar var ki, onların ətrafında maraqlı rəvayətlər, ailə xatirələri və yerli ənənələr formalaşıb. Bu məlumatların bir qismi yazılı mənbələrdə əksini tapıb, digər qismi isə şifahi şəkildə qorunub saxlanılır. Belə irsin araşdırılması tarixçilərin, etnoqrafların, folklorşünasların, arxeoloqların və yerli tədqiqatçıların birgə fəaliyyətini tələb edir. Tarixi məlumatlar müxtəlif mənbələrlə tutuşdurulduqda, rəvayətlərin hansı hissələrinin sənədlərlə təsdiqləndiyini müəyyənləşdirmək mümkün olur. Xızır ağa Ustaclı haqqında məlumatın da sistemli araşdırılması məqsədəuyğundur. Çaldıran döyüşü ilə əlaqələndirilən hadisənin ilkin mənbələrdə necə əks olunduğu, Ustac adının tarixi mətnlərdə hansı kontekstdə çəkildiyi, Sədərəkdəki məzarın hansı dövrə aid olduğu və bu məkan haqqında yerli yaddaşda hansı məlumatların qorunduğu ayrıca tədqiqat mövzusu ola bilər. Bu araşdırmaların aparılması tarixi rəvayətin mənəvi dəyərini azaltmır. Əksinə, onun hansı tarixi şəraitdə yarandığını və necə yaşadığını daha dərindən anlamağa imkan verir. Tarixə sevgi ilə yanaşmaqla elmi dəqiqliyə riayət etmək bir-birinə zidd deyil. Əslində, bu iki yanaşma bir-birini tamamlayır. Keçmişdən gələcəyə uzanan mənəvi körpü Xızır ağa Ustaclı haqqında danışılan əhvalatın müasir oxucuya ünvanladığı əsas mesaj sədaqət, cəsarət və fədakarlıqdır. Zaman dəyişir, dövlətlər və cəmiyyətlər yeni mərhələlərə qədəm qoyur, həyatın şərtləri yenilənir. Lakin insanı insan edən mənəvi keyfiyyətlər öz dəyərini qoruyub saxlayır. Bu gün gənc nəslə qəhrəmanlıqdan danışarkən yalnız döyüşlərin tarixini öyrətmək kifayət deyil. Həmin hadisələrin arxasında dayanan insan talelərini, verilən qərarların mənəvi tərəflərini və məsuliyyət anlayışını da izah etmək lazımdır. Xızır ağa Ustaclının xatirəsi bu baxımdan düşünmək üçün bir fürsətdir. Onun adı ilə bağlı məlumat gənclərə göstərir ki, tarixi yaddaşda yer almaq üçün mütləq böyük bir dövlətin hökmdarı olmaq lazım deyil. Bəzən bir insanın çətin anda göstərdiyi cəsarət onun adını əsrlərin o tayına daşıya bilər. Vətən sevgisi də məhz belə fədakar davranışlarda özünü göstərir. Vətən yalnız xəritədə sərhədləri müəyyənləşdirilmiş ərazi deyil. Vətən həm də onun tarixidir, insanlarıdır, şəhidlərinin və qəhrəmanlarının xatirəsidir, ata-babadan miras qalan mənəvi dəyərləridir. Bu dəyərləri qorumaq hər bir nəslin borcudur. Tarixi şəxsiyyətlərin həyatını öyrənmək, onların xatirəsinə ehtiram göstərmək, qədim məzarları və abidələri mühafizə etmək, unudulmaqda olan rəvayətləri toplamaq milli yaddaşın yaşamasına xidmət edir. Nəticə Sədərək rayonunda yerləşən Xızır ağa Ustaclının məzarı haqqında təqdim edilən məlumat bizi Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq və sədaqət ənənələri üzərində düşünməyə çağırır. Çaldıran döyüşündə yaralı Şah İsmayıl Səfəvinin xilas edilməsində onun fədakarlıq göstərdiyi barədə yayılan məlumat isə tarixi mənbələr əsasında daha ətraflı araşdırılmağa layiqdir. Xızır ağa Ustaclının adı ətrafında yaşadılan xatirə bir həqiqəti xatırladır: xalqın tarixi yalnız böyük döyüşlərin və hökmdarların salnaməsindən ibarət deyil. Bu tarix həm də sədaqətli insanların, adsız qəhrəmanların, çətin anda məsuliyyətdən qaçmayan igidlərin həyat hekayələrindən yaranır. Bu gün onun məzarına baxarkən insan yalnız keçmişi xatırlamır. O, həm də gələcək qarşısında məsuliyyətini dərk edir. Çünki tarixi yaddaşın yaşaması üçün onu qorumaq, öyrənmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq lazımdır. Xızır ağa Ustaclının xatirəsinin yaşadılması, onun haqqında məlumatların toplanması və tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması bu istiqamətdə atıla biləcək dəyərli addımlardandır. Keçmişini tanıyan xalq gələcəyinə daha inamla baxır. Qəhrəmanlarını unutmayan xalq isə öz mənəvi dayaqlarını qoruyub saxlayır. Tarixin yaddaşında yaşayan fədakarlıq nümunələri də məhz bu səbəbdən zamanın sərhədlərini aşaraq nəsillərdən-nəsillərə ötürülür. Xızır ağa Ustaclının Sədərəkdəki məzarı da belə bir yaddaşın ünvanı kimi diqqətimizi cəlb edir. Onun adı ətrafında qorunan xatirənin elmi əsaslarla öyrənilməsi, tarixi irsin qorunması və gənc nəslə çatdırılması həm milli tariximizə ehtiramın, həm də gələcək qarşısında məsuliyyətimizin ifadəsi olardı. Tarixi yaşadan yaddaşdır, yaddaşı yaşadan isə ona sahib çıxan insanlardır.
“Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə”tanınmış tədqiqatçı, yazıçı-jurnalist Ayətxan Ziyadın (İsgəndərov) müasir Azərbaycan uşaq ədəbiyyatşünaslığına mühüm töhfə olan fundamental monoqrafiyasının adıdır. Elmi redaktoru və ön söz müəllifi professor Kamal Camalov olan bu geniş araşdırma işində müasir Azərbaycan uşaq poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən biri, şair-pedaqoq və publisist Zaur Ustacın (Zaur Mustafayev) balacalar üçün yaratdığı zəngin ədəbi irs elmi-nəzəri müstəvidə təhlil olunur. [1, 2, 3]
Zaur Ustacın uşaq poeziyasındakı sənətkarlıq sistemini və onun gözü ilə formalaşan “uşaq dünyasını” aşağıdakı əsas elmi-bədii istiqamətlər üzrə səciyyələndirmək olar:
1. Uşaq Dünyası və Psixologiyasının İncəliklə Duyulması
Zaur Ustac ixtisasca müəllim olduğu üçün uşaq dünyasına, balacaların daxili psixoloji sferasına və dünyanı qavrama xüsusiyyətlərinə dərindən bələddir. Tədqiqatda vurğulandığı kimi, onun şeirləri sadəcə uşaqlardan bəhs edən əsərlər deyil; bu şeirlərdə uşaq dünyasının özü və o dünyanın içindəki uşaq obrazı bütün reallığı ilə görünür. Müəllif uşaqların yaş dövrlərini, onların maraq və duyğularını poetik mətnlərdə böyük həssaslıqla əks etdirir. [1, 2, 3]
2. Öyrədici və Didaktik Funksiya (İdrakı və Maarifçi Poeziya)
Şairin uşaq poeziyasının əsas sənətkarlıq prinsiplərindən biri “öyrənməyi asanlaşdırmaq” missiyasıdır. Onun xüsusilə kiçikyaşlı məktəblilər və məktəbəhazırlıq qrupları üçün nəzərdə tutulmuş əsərləri bu baxımdan diqqət çəkir: [1, 2]
“Güllünün şeirləri” və “Gülüzənin şeirləri”: Bu kitablar ana dilimiz, hərflər, rəqəmlər, eləcə də ilin fəsilləri və aylar haqqında əyləncəli, öyrədici şeirlərdən və tapmacalardan ibarətdir.
Şeirlər uşaqların dil bacarıqlarını, obrazlı təfəkkürünü və estetik zövqünü inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır. [1, 2, 3]
3. Bədii Sənətkarlıq Sistemi: Dil, Ritm və Poetik Dinamika
Monoqrafiyada Zaur Ustacın bədii ifadə vasitələrindən istifadə məharəti elmi cəhətdən əsaslandırılır. Onun poetik sisteminin əsas cəhətləri bunlardır: [1]
Dilin sadəliyi və təbiiliyi: Şeirlərin dili uşaqların nitq aparatına və qavrayışına tam uyğundur. Süni pafosdan və qəliz ifadələrdən uzaq olan bu dil olduqca səmimi və doğmadır. [1]
Ritm, qafiyə və kompozisiya: Şeirlərdəki daxili musiqililik, oynaq ritm və dinamika balacaların yaddaşında asanlıqla həkk olunmasını təmin edir. Təhlilə cəlb olunan “Ağıllı gülər”, “Tuncay” kimi şeirlər bu kompozisiya mükəmməlliyinin bariz nümunələridir. [1, 2]
4. İdeya-Estetik Dəyərlər: Millilik, Vətənpərvərlik və Ənənə
Zaur Ustacın uşaq dünyası həm də güclü mənəvi-tərbiyəvi təməllərə söykənir. Onun yaradıcılığında müasirlik, millilik, vətənpərvərlik (44 günlük Vətən müharibəsinin izləri) və mənəvi dəyərlərin sintezi ön plandadır. Şair uşaqlara doğma yurdu sevdirməyi, elmi, biliyi və faydalı əməyi təbliğ etməyi özünə yaradıcılıq qayəsi seçmişdir. [1, 2, 3, 4]
Xülasə: Ayətxan Ziyadın bu monoqrafiyası sübut edir ki, Zaur Ustacın uşaq poeziyasındakı bədii sənətkarlıq sistemi Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının klassik ənənələri ilə müasir pedaqoji-psixoloji tələblərin harmonik və uğurlu vəhdətindən ibarətdir. [1, 2]
Uşaq Dünyası Zaur Ustacın Gözü İlə
Şair üçün uşaq dünyası sadəcə bir mövzu deyil, ətraf aləmi, təbiəti və insanı dərk etməyin ən saf nöqtəsidir: [1, 2]
Ətraf Aləmin Tanınması (Didaktika): Müəllifin məktəbəqədər və məktəbəhazırlıq səviyyəli şeirləri uşaqlara otağı, əşyaları, hərfləri və rəqəmləri əyləncəli şəkildə öyrədir.
Ailə və Doğmalıq Sevgisi: Şair uşaq poeziyasında ailə dəyərlərinə geniş yer verir. Valideynə hörmət, mərhəmət və doğmalıq hissləri uşaqların mənəvi dünyasını formalaşdıran mühüm mühit kimi təqdim olunur.
Milli Kimlik və Tarixi Yaddaş: Zaur Ustacın uşaq dünyasında milli ruh xüsusi yer tutur. Uşaqlar şeirlər vasitəsilə (“Mən Babəkəm”, “Şah İsmayıl”) öz əcdadlarını, tarixlərini və milli kimliklərini erkən yaşlardan mənimsəyirlər. [1, 2, 3, 4]
Zaur Ustacın uşaq poeziyası estetik zövq aşılamaqla yanaşı, yeni nəslin təlim-tərbiyəsində mühüm pedaqoji və ədəbi vasitə rolunu oynayır. [1, 2]
Kitab haqqında ətraflı məlumatı və satış detallarını Kitabevim.az platformasından və ya AzərTAc xəbərindən oxuya bilərsiniz. [1, 2]
Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə:
Təbiətə və əşyalara canlı münasibət: Uşaq dünyasında cansız əşyalar, bitkilər və heyvanlar canlanır; Zaur Ustac da uşağın təxəyyülündəki bu animistik (canlılaşdırıcı) baxışı əsas alaraq aləmi uşağın gözü ilə təsvir edir.
Səmimiyyət və saflıq: Şairin şeirlərində böyüklərin soyuq məntiqi deyil, uşaq təfəkkürünün təmizliyi, təəccübü, kəşfetmə sevinci və sualları ön plandadır.
Vətənpərvərlik və mənəviyyat duyğusu: Kiçik yaşlı oxucularda Vətənə sevgi, böyüklərə hörmət, təbiətə qayğı kimi təməl insani keyfiyyətlər didaktik sıxıcılıq yaratmadan poetik obrazlarla aşılanır.
İstəyirsinizsə, bu monoqrafiyada təhlil olunan konkret şeir nümunələrinə və ya Zaur Ustacın uşaqlar üçün yazdığı əsas mövzulara daha ətraflı nəzər salaq: [>>> Təlim-təhsil
Bu fundamental araşdırma təkcə müəllifin fərdi yaradıcılığını deyil, bütövlükdə çağdaş Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının müasir inkişaf meyillərini öyrənmək istəyən mütəxəssislər, müəllimlər və tələbələr üçün qiymətli mənbədir. [1]
Uzun illər vətəndən uzaqda yaşayan tanınmış yazıçı, şair Həjar Şamiloğlunun Azərbaycanda ilk şeirlər kitabı çap edilib. Kitab “Mücrü” nəşriyyatında işıq üzü görüb. Müstəqil.Az bu münasibətlə ədəbi tənqidçi Rəqsanə Süleymanın şairlə etdiyi qısa söhbəti təqdim edir:
-Azərbaycanda, vətəndə ilk şeir kitabınız çıxdı. “Gecikmiş kitab” desək?.. Kitabdakı şeirlərin çoxu 80-ci və 90-cı illərdə yazılıb. Niyə bu qədər gecikdiniz?
– Bəli, ilk kitabım, səhv etmirəmsə, 1992-ci ildə “Gənc şairin ilk kitabı” seriyası adı altında dövlət nəşriyatlarının birində çap olunmalıydı. Nəşriyyatın rəsmi planında vardı. Çap etmədilər… Bu haqda bir şeirim də var, həmin şeir əlinizdəki bu kitaba salınıb. Nəysə bu məsələlərə girməsək yaxşıdır, irəliyə baxacağıq. Keçən keçdi, olan oldu. Keçmişlə yaşamaq, bir şey qazandırmaz, gələcəklə və gələcəkdə yaşamaq lazımdır.
-Lakin bu sizin ilk kitabınız deyil, fərqli ölkələrdə və fərqli dillərdə onlarla kitabınız çap olunub; roman, elmi araşdırma, publisistika, lüğət, tərcümə və s. müəllifi olduğunuz kitablar var. Son kitabınızda 25 kitabın müəllifi olduğunuz yazılıb.
-Bəlkə də, 25-dən də çoxdur… Ancaq “Heç bilmədik necə sevdik sevəndə” adlı Azərbaycanda çap edilən bu son kitabın xüsusi bir yeri və mənası var mənim üçün. 40 illik duyğuların toplamıdır. Ordakı hər şeirin xüsusi bir tarixçəsi, ölkəsi, rayonu, kəndi, dağı, dərəsi, ağacı, gülü-çiçəyi var.
-Bir də vətəndə çap olunan ilk kitabdır… Kitabda xüsusi marağımı çəkən detallardan biri budur ki, şeirlər xeyli bir-birindən fərqli şəhərlərdə yazılıb. Sərgərdan bir şeirlər kitabı… Məncə, ədəbiyyatımızda bu qədər çox şəhərlərdə yaşayaraq yaratmış şairin şeirlərindən ibarət belə bir kitab yoxdur.
–Bu fikrimi və inancımı bir neçə dəfə demişəm və yazmışam: Vətən, hər şeydən qabaq insandır, insanlardır. Yəni sevdiyin, səni sevən insanların yaşadığı torpaq parçasıdır vətən. Çoxları doğulub böyüdüyün yerə vətən deyirlər. Heç bir etirazım yoxdur bu yanaşmaya. Əlbəttə ki, doğulduğun kənd, rayon, ölkə Vətəndir! Ancaq insan dünyanı, insanı, insanlığı daha dərindən anladıqca heçbir yerə aid ola bilməməyin və hər yerə aid olmaq istəyinin, ərdəminin lənətli dilemması ilə iç-içə, üz-üzə qalır. Mən 10 il yaşadığım Qırğızıstanı da vətən hesab edirəm. Çünkü tanıdığım, sevdiyim gözəl insanlar var orda. Azərbaycanı mənə vətən edən burdakı yaxşı insanlardır, Kəlbəcərdə bitən əzgil ağacı, qantəpər gülü deyil… Azərbaycanı mənə vətən edən Sizsiniz… bütün sevdiklərimdir. Dünən bir məclisdə belə bir cümlə işlətdim: “Bəlkə də, Azərbaycanda Faiq Balabəyli adında bir insan olmasaydı, bu gün bu kitab əlinizdə olmayacaqdı.” Əlbəttə ki, Faiqdən başqaları da var. Sevdiyim kişi adamlar, nazlı-ismətli xanımlar var… Faiq qardaşım bariz nümunə olduğu üçün adını hallandırdım. Adıma min bir qara yaxıldığı zamanlarda, Faiq Balabəyli qorxmadan, çəkinmədən dostluğumuzun, vətəndaşlığın arxasında durdu, məndən müsahibələr aldı, şeirlərimi çap etdi. Faiq elə vətənin özüdür.
–Kitabınızdakı şeirlərin çoxu 30-40 il əvvəlkilərdir. Amma son bir ildə yazılmış şeirlər də var. Şeirə qayıtdınız?
–Bilmirəm. Bu cümləni deyərli Aybəniz Kəngərli xanımla söhbətimdə də demişdim: Hər zaman şair oldum. Ancaq şeir yazmayan şair. Şeir yazmaq iztirabdır, müsibətdir. Başqalarını bilmirəm, amma mənim hər şeirim bir ton göz yaşı ilə yazılıb. Şeir yazmasam da, “Hər zaman şair oldum” dedim. 30 il aradan sonra son bir ildə on minlərlə şeir oxudum, Azərbaycandakı əksər şairi oxudum demək olar. 30 illik boşluğu doldurmaq hərisliyi bəlkə. Nəticədə 30 ildə çox şey itirmədiyimi gördüm. Amma ciddi qələmlər kəşf etdim! Xüsusi iIə qadın şairələr arasında. Nə qədər sevindiyimi təsəvvür etməzsiniz! 1980-1990-cı illərdən bu qədər güclü qadın şairələr yoxdur mənə görə. İndi var. Üç imzanı xüsusi ilə izləyirəm.
– Adları?
-Yox, deyə bilmərəm, başqalarını incidər… Qadın duyğusunun şeirə gətirilməsi başlı-başına hadisədir. Hamısı yaxşı yazır.
– Son sual. Özünüz imza günündə iştirak edəcəksiniz?
– Siz imza günündə iştirak etməyimə necə baxırsınız?
– Çox yaxşı. Sizi öz imza gününzdə gözləyirik!
-Yaxşı gününüz olsun. Demək ki, hər şey yaxşıdır. Bir də zəhmət olmasa Faiq Balabəyliyə deyin ki, imza gününün sahibi Odur.
P.S XÜSUSİ TANITIM
Həjar Şamiloğlu (Hejarê Şamil) kimdir?
Özündən soruşduq: Sizi necə təqdim edək? Belə cavab verdi: 1966-cı ildə Kəlbəcərdə dünyaya göz açıb. Bakıda filologiya fakültəsində oxuyub. Şeir, məqalə və kitablar yazıb. Azərbaycan və Kürdüstan arasında körpü olmaq misiyasına inanıb və hələ də inanmaqdadır. Ancaq ən böyük inancı Eşqdir. Həyatın mənasını tapıb: Sadəcə Eşq!
Zəruri xatırlatma:
Həjar Şamiloğlunun “Heç bilmədik necə sevdik sevəndə” adlı Azərbaycanda çap olunan ilk kitabının imza günü 25 oktyabr 2026-cı il, bazar günü saat 14:00–15:00 aralığında keçiriləcək. Tədbir 12-ci Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi çərçivəsində Bakı Ekspo Mərkəzində, “Mücrü” nəşriyyatının stendində baş tutacaq.
Bakı Ekspo Mərkəzi Heydər Əliyev prospekti, 515 ünvanında, Suraxanı rayonunun Yeni Suraxanı qəsəbəsində yerləşir.
Rənglərin dili ilə mədəniyyətlər arasında qurulan sənət körpüsü, 21 oktyabr 2026-cı il tarixində “Təxəyyül Art Group”un təşkilatçılığı və Misir Səfirliyinin Mədəniyyət və Təhsil Əlaqələri Mərkəzinin dəstəyi ilə uşaq və yeniyetmələrin yaradıcılıq nümunələrini bir araya gətirən “MİSİR – SİRLİ VƏ RƏNGLİ DÜNYA” adlı rəsm sərgisi keçirildi. Misirin qədim tarixi, zəngin mədəniyyəti və sirli dünyası gənc rəssamların təxəyyülündə rənglərə, obrazlara və bədii kompozisiyalara çevrilərək sərgi salonuna xüsusi ovqat bəxş etdi. Uşaqların fırçasından doğulan əsərlər onların istedadını, dünyagörüşünü və incəsənətə olan sevgisini nümayiş etdirməklə yanaşı, fərqli mədəniyyətlər arasında mənəvi bağların qurulmasına da töhfə verdi. Sərgi uşaqların yaradıcılıq imkanlarının üzə çıxarılması, onların sənətə marağının təşviqi və Azərbaycan ilə Misir arasında mədəni əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından əlamətdar hadisə oldu. Tədbiri giriş sözü ilə Misir Mədəniyyət və Təhsil Əlaqələri Mərkəzinin direktoru, professor doktor Tarek Aboul Fotouh açdı. O, çıxışında uşaqların yüksək istedadını, Misir mövzusunda yaratdıqları bir-birindən maraqlı və rəngarəng rəsm əsərlərini xüsusi vurğuladı. Gənc rəssamları təbrik edən direktor onlara gələcək yaradıcılıq fəaliyyətlərində uğurlar arzuladı. Daha sonra “Təxəyyül Art Group”un rəhbər müavini, rəssam və qrafik dizayner Vüsalə Yunusova çıxış edərək Misir Ərəb Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı səlahiyyətli səfiri cənab Houssam Eldine Reda başda olmaqla bütün qonaqları, müəllimləri və şagirdləri salamladı. O, bu sərginin uşaqların istedadının üzə çıxarılması və yaradıcılıq həvəslərinin artırılması baxımından əhəmiyyətini vurğuladı, balaca rəssamlara sənət yolunda yeni-yeni uğurlar arzuladı. Ardınca təbrik nitqi üçün sözü qrupun rəhbəri, xalçaçı rəssam Natiq Nəcəfzadəyə verdi. Natiq Nəcəfzadə qonaqları salamlayaraq sərginin ərsəyə gəlməsində əməyi olan hər kəsə təşəkkürünü bildirdi. O, uşaqların yaradıcılıq potensialının dəstəklənməsinin, onların sənətə həvəsləndirilməsinin və istedadlarının cəmiyyətə tanıdılmasının vacibliyini qeyd edərək gənc rəssamlara səmimi təbriklərini çatdırdı. Tədbirdə çıxış edən Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdində İncəsənət Gimnaziyasının müəllimi, rəssam Qənirə Əsgərova da sərgi iştirakçılarını təbrik etdi. O, uşaqların yaradıcılıq uğurlarının davamlı olmasını arzulayaraq onların gələcəkdə daha böyük sənət nailiyyətləri əldə etmələrinə inamını ifadə etdi. Tədbir çərçivəsində “Təxəyyül Art Group”un fəaliyyəti haqqında hazırlanmış videorolik nümayiş olundu. Videoçarx qonaqlara yaradıcı kollektivin həyata keçirdiyi layihələr, təşkil etdiyi sərgilər və incəsənətin təbliği istiqamətində gördüyü işlər barədə məlumat verdi. Nümayiş qrupun əsas məqsədinin — istedadları bir araya gətirmək, yaradıcı insanlara dəstək olmaq və sənət vasitəsilə yeni imkanlar yaratmaq — əyani təqdimatına çevrildi. Sərginin bədii-musiqili proqramı tədbirə xüsusi zəriflik və emosional çalarlar qatdı. Vokal üzrə I dərəcəli laureat, Xalq artisti Fidan Hacıyevanın tələbəsi Aynur Yunusova və onun bacısı Vüsalə Yunusova öz ifaları ilə qonaqlara unudulmaz musiqi anları yaşatdılar. İfaçılar Azərbaycan musiqi sənətinin dəyərli nümunələri olan Niyazinin “Arzu” romansını və Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettasından “Gözəlim yar, gözəlim” mahnısını səsləndirdilər. Musiqi və təsviri sənətin bir araya gəldiyi bu anlar tədbirin bədii ruhunu daha da zənginləşdirdi. Fırçanın rənglərlə söylədiyi fikirlərə musiqinin ahəngi qoşularaq sərgiyə xüsusi bir sənət atmosferi bəxş etdi. Tədbirin mühüm məqamlarından biri Misir Ərəb Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı səlahiyyətli səfiri cənab Houssam Eldine Redanın çıxışı oldu. Səfir uşaqları sərgi münasibətilə təbrik edərək onlara ürək sözlərini çatdırdı və gənc istedadların yaradıcılığını dəstəkləyən belə təşəbbüslərin əhəmiyyətini vurğuladı. Rəsmi çıxışlardan və musiqili proqramdan sonra cənab Houssam Eldine Reda, professor, doktor Tarek Aboul Fotouh, Natiq Nəcəfzadə və Vüsalə Yunusovanın iştirakı ilə açılış lenti kəsildi və sərgi rəsmi olaraq ziyarətçilərin üzünə açıldı. Bu an gənc rəssamların zəhmətinin, müəllimlərin fədakar əməyinin və təşkilatçıların birgə fəaliyyətinin təntənəsinə çevrildi. Sərginin növbəti mərhələsində qonaqlar müəllimlər Aytən Yusifkənan, Cahangir Mikayılov, Elanura Mənsimova, Emiliya Həsənova, Əsmər Azadi, Gülüzə Bayramova, Xalidə Kazımova, Qənirə Əsgərova, Leyla Əliyeva, Lətifə Şamilova, Məzahir Rüstəmov, Musa Əmiraslanov, Nigar Həsənova, Rəşidə Bağırova, Vüsalə Yunusova, Yeganə Ağamalıyeva, Yenigül Həsənova, Zeynəb Həşimzadə və Zərif Həsənovanın şagirdlərinin rəsm əsərləri ilə tanış oldular. Nümayiş olunan əsərlərdə uşaqların zəngin təxəyyülü, rənglərdən məharətlə istifadə bacarığı, fərqli düşüncə tərzi və mövzuya yaradıcı yanaşması öz əksini tapmışdı. Hər bir rəsm kiçik bir müəllif dünyasını, hər bir rəng çaları isə gənc rəssamın duyğu və düşüncələrini ifadə edirdi. Əsərlərlə tanışlıq zamanı bir neçə balaca rəssam öz yaradıcılıq nümunələri haqqında ingilis dilində məlumat verdi. Onların sərbəst şəkildə fikirlərini ifadə etmələri, əsərlərinin məzmununu qonaqlara izah etmələri tədbirə xüsusi maraq qatdı. Bu məqam uşaqların yalnız bədii bacarıqlarını deyil, həm də özünəinamlarını və ünsiyyət qabiliyyətlərini nümayiş etdirdi. Sərginin sonunda tədbirin sevincini bölüşmək üçün xüsusi hazırlanmış sərgi tortu kəsildi. Uşaqlara sertifikatlar və hədiyyələr təqdim olundu, onların yetişməsində və yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişafında əməyi olan müəllimlər isə təşəkkürnamələrlə təltif edildilər. Tədbirin ən yaddaqalan məqamlarından biri rəssamlar Vüsalə Yunusova, Xədicə Məmmədli, Melissa Quliyeva öz rəsm əsərlərini Misir Ərəb Respublikasının Azərbaycandakı səlahiyyətli səfiri cənab Houssam Eldine Redaya hədiyyə etmələri oldu. Bu hədiyyələr sadəcə rəsm əsərləri deyil, eyni zamanda sənətə, dostluğa və xalqlar arasında qarşılıqlı hörmətə verilən dəyərin ifadəsi idi. Rənglərin dili ilə təqdim olunan bu mənəvi jest tədbirin yaddaşlarda iz buraxan anlarından birinə çevrildi. Tədbir iştirakçıların birgə xatirə fotolarının çəkilməsi ilə başa çatdı. “MİSİR – SİRLİ VƏ RƏNGLİ DÜNYA” sərgisi uşaqların istedadını nümayiş etdirməklə yanaşı, müəllim əməyinin dəyərləndirildiyi, mədəniyyətlərarası dostluğun möhkəmləndiyi və sənətin birləşdirici gücünün hiss olunduğu əlamətdar bir gün kimi yadda qaldı. Bu tədbir bir daha göstərdi ki, sənətin dili yaşından və milliyyətindən asılı olmayaraq hər kəsə aydındır. Uşaqların çəkdiyi rəsmlər vasitəsilə Misirin sirli və rəngarəng dünyası canlandı, onların saf duyğuları və yaradıcı baxışları isə qonaqlarla bölüşüldü. “Təxəyyül Art Group” olaraq inanırıq ki, hər bir uşaqda kəşf olunmağı gözləyən bir istedad, hər bir rəsm əsərində isə gələcəyə açılan yeni bir pəncərə var.
