“Əsl vaxtıdır” – könüllərin görüş nöqtəsi
(Zaur Ustac – Əsl vaxtıdır)
Azərbaycan poeziyasında nəzirə ənənəsi əsrlər boyu söz sənətinin ən canlı və ən dəyərli istiqamətlərindən biri olmuşdur. Klassik irsimizdən süzülüb gələn bu ənənə təkcə poetik cavab deyil, həm də fikir, duyğu və mənəviyyat dialoqudur. Müasir Azərbaycan ədəbi mühitində də bu ənənəni yaşadan sənətkarlar sırasında şair-publisist Zaur Ustacın xüsusi yeri vardır. Onun tanınmış ədəbiyyatşünas alim və şair Qəndabın “Sən gecikmə” şeirinə yazdığı “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi məhz bu mənəvi-estetik bağlılığın parlaq nümunələrindən biridir.
Qəndabın “Sən gecikmə” şeiri duyğuların sükut dili ilə danışdığı, baxışların sözləri əvəz etdiyi bir poetik ovqat yaradırdı. Şeirin əsas xəttində zaman, həsrət, gözlənti və könül yaxınlığı dayanırdı. Şair insanın daxili aləmini sakit, lakin təsirli poetik boyalarla təqdim etmişdi. Zaur Ustac isə “Əsl vaxtıdır” nəzirəsində həmin ruhu davam etdirərək mövzunu başqa bir mənəvi mərhələyə daşıyır.
“Əsl vaxtıdır” şeirində ilk diqqət çəkən məqam poetik işığın və mənəvi yüksəlişin obrazlaşdırılmasıdır:
“Gözündən könlümə süzülən işıq,
Meraca uzanan cığır olubdu…”
Bu misralarda sevgi artıq adi hiss olmaqdan çıxır, mənəvi kamilliyə aparan yol təsiri bağışlayır. “Merac” anlayışının işlədilməsi şeirin fəlsəfi qatını gücləndirir. Burada könül işığı ilahi yüksəlişin simvoluna çevrilir. Şair baxışları sadəcə gözlərin ifadəsi kimi deyil, ruhlar arasında gizli körpü kimi təqdim edir.
Şeirin ikinci bəndində tale və insan iradəsi mövzusu diqqət mərkəzinə çəkilir:
“Faili-muxtarıq, qədər bir naxış,
Min istək yaradır adi bir baxış…”
Burada müəllif insanın seçim haqqı ilə taleyin hökmü arasında incə poetik harmoniya yaradır. “Qədər bir naxış” ifadəsi taleyi əvvəlcədən çəkilmiş bir ornament kimi təqdim etsə də, “faili-muxtarıq” anlayışı insanın öz iradəsini və mənəvi seçim gücünü ön plana çıxarır. Bu isə şeirə sadəcə romantik deyil, həm də düşüncə-estetik dəyər qazandırır.
Zaur Ustacın poetik üslubunda diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də daxili ahəng və mənəvi istilikdir. Şair süni pafosdan uzaq duraraq hissləri səmimi şəkildə təqdim edir. Xüsusilə bu misralar poetik duyumun gücünü nümayiş etdirir:
“İsti nəfəsinlə ali bir alqış,
Ruhumu çuğlayıb, qəlbə dolubdu.”
Burada nəfəs sadəcə fiziki yaxınlıq deyil, mənəvi dirilik, ruhun oyanışı kimi mənalandırılır. Şair hissləri zahiri emosiyadan çıxararaq ruhani səviyyəyə yüksəldir.
Şeirin son bəndi isə nəzirənin ən təsirli poetik yekunu hesab oluna bilər:
“Ustacam, dərsimi aldım dərindən,
Nə sən gecikmisən, nə tez gəldim mən,
Sevdanın odunu aldım əlindən,
Sonda iki səyyah yolun bulubdu.”
Bu misralarda müəllif həm ehtiramını, həm də poetik bağlılığını böyük ustalıqla ifadə edir. Buradakı “ustacam” müraciəti yalnız bir şəxsə deyil, həm də sənətə, sözə və mənəvi məktəbə ünvanlanan ehtiram təsiri bağışlayır. “İki səyyah” obrazı isə həyat və sevgi yolunda bir-birini anlayan ruhların simvoludur.
“Əsl vaxtıdır” nəzirəsi göstərir ki, Zaur Ustac üçün poeziya yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də mənəvi ünsiyyət formasıdır. O, Qəndabın poetik ovqatını qoruyaraq ona yeni düşüncə çalarları əlavə etmiş, nəticədə müasir nəzirə ənənəsinin uğurlu nümunələrindən birini yaratmışdır.
Bu əsər həm də çağdaş Azərbaycan poeziyasında sözün mənəvi gücünü nümayiş etdirir. Şeir oxucuya tələsik hisslərin deyil, yetişmiş duyğuların, zamanında yetişən sevgilərin daha qiymətli olduğunu xatırladır. “Əsl vaxtıdır” adı da təsadüfi seçilməyib. Şair demək istəyir ki, insanın qəlbi doğru ünvanını tapanda artıq nə gec var, nə də tez – məhz əsl vaxtıdır.
Zaur Ustacın bu nəzirəsi müasir ədəbi mühitdə klassik ənənəyə yaradıcı münasibətin uğurlu örnəyi kimi qiymətləndirilə bilər. Şeir həm poetik dilin axıcılığı, həm fəlsəfi yükü, həm də mənəvi-estetik dəyəri ilə oxucunun yaddaşında iz buraxır. Ən əsası isə bu əsər sübut edir ki, həqiqi poeziya zamanın fövqündə dayanır və könüldən gələn söz gec-tez öz yolunu tapır.
29.05.2026.Bakı.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında
Oxuyun >> Gözündə tük var
