Azərbaycan xalçaçılıq sənəti, xalqın minilliklər boyu yaratdığı, estetik zövqünü, tarixini və mənəvi dünyasını əks etdirən ən qədim və dəyərli mədəni irs nümunələrindən biridir. Atamın bu sənətə olan hörmət və sevgi, böyük zəhmətlə toxunması ilə təzahür edir. Ulu nənələrmizin dağ kəndlərmizdə toxuduğu xalçalara böyük diqqət ayırıb və məni bu sənətə yönəldərək xalçaçı-rəssam kimi yetişdirməsi onun isdədiyi olub….
DAHA BİR HESABAT GÜNÜ: QƏRBİ AZƏRBAYCAN İCMASINDA GÖRÜŞ Uzun illər ədəbi yaradıcılığımda rahat yolla yürümədim, qələmə aldığım mövzulara ötəri yanaşmadım. Jurnalistikada bədii düşüncəylə özünüifadəyə meydan açan publisistikaya bağlı olmağımla yanaşı, zərurət kimi qarşıma çıxan tədqiqat axtarışlarına da yol aldım.
1988-ci ildə dədə-baba yurdumuz olan Qərbi Azərbaycandan son nəfərimizə qədər qovulan insanların didərginlik ağrı-acılarını, 1990-cı il Yanvar müsibətlərini göz yaşımla qələmə aldım. Və bu ağrılarla İrəvan ədəbi mühiti, mətbuatı, bu qədim yurdun görkəmli şəxsiyyətləri, tarixi abidələri ilə bağlı illərlə yorulmadan tədqiqatlar apardım. Şükürlər olsun ki, ciddi araşdırmalarımın nəticəsi uğurlu oldu. Xeyli sayda tədqiqat xarakterli publisistik məqalələrlə dövri mətbuatda çıxışlar etdim. İrəvanın ilk anadilli mətbuatı olan “Ləklək” (1914), “Bürhani-həqiqət” (1917) jurnallarını ərəb qrafikasından transliterasiya edərək, genişəhatəli Ön söz və lüğətlə nəşr etdirdim.
Burada mütləqdir xatırladım ki, XX əsr İrəvan ədəbi mühitinin tanınmış ziyalılarından olan “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin nümayəndəsi babam Məmmədəli Nasirin həyat və yaradıcılıq yolunun ilk tədqiqatçısı olaraq onun simasında ədəbiyyatşünaslıq elmini daha bir ədəbi şəxsiyyətlə zənginləşdirdim. Elmi işimi uğurla müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru adını aldım.
Bundan sonra M.Nasirin 1912-ci ildən başlamış əsərlərinin böyük bir qismini 10 il ərzində klassik mətbuat səhifələrindən arayıb-axtarıb ərəb qrafikasından latın əlifbasına çevirərək “İrəvanın müqtədir ziyalıları” seriyasından “Seçilmiş əsərləri” ni nəşr etdirdim. “İdrak işığında” publisistik məqalələr toplusunda genişəhatəli mövzularımla yanaşı, İrəvanın ədəbi mühitini əks etdirən tədqiqat xarakterli yazılarım da yer aldı. Beləliklə, bədii, publisistik və elmi yaradıcılığımda İrəvanın ədəbi mühiti, mətbuatı müstəsna əhəmiyyət kəsb etdi…
22 May 2026-cı il tarixində Qərbi Azərbaycan İcmasında keçirilən “İrəvan ədəbi mühiti Şəfəq Nasirin yaradıcılığında” adlı tədbirdə bəndənizin uzun illər apardığı tədqiqatlar geniş ictimaiyyətin diqqətinə çatdırıldı. Tədbirin təşəbbüskarı və təşkilatçısı, Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin sədri, millət vəkili hörmətli Əziz müəllim Ələkbərliyə və zəhməti keçən bütün əməkdaşlara təşəkkürümü bildirirəm. Eləcə də ictimaiyyətə təqdim olunan kitablar, ümumən yaradıcılığım haqqında öz fikirlərini bölüşən elm, ədəbiyyat xadimlərinə, tədqiqatçı alimlərə – Auditorlar palatasının sədri prof. Vahid Novruzova, professorlar: Əsgər Zeynalov, Rüstəm Kamal, Abid Tahirli, t.ü.f.d. Cəbi Bəhramov və Nazim Mustafaya minnətdarlığım var…
Təbii ki, yaradıcılığım üzərindən deyilən bütün fikirlər, xoş sözlər elmi, ədəbi yaradıcılığıma olan məsuliyyət hissimi bir qədər də artırdı.
Və sonda: nə qədər ki, qələm əlimdədir, milli, ictimai amalla yazıb-yaradacam. Bir daha tədbirin bütün iştirakçılarına, qələm dostlarıma təşəkkür edirəm. 24.05.2026
ŞƏHRİLİLƏR – ƏSRLƏRİ AŞAN BİR TAYFANIN TARİXİ İZLƏRİ
Tarix yalnız dövlətlərin, hökmdarların və müharibələrin salnaməsi deyil. Tarix həm də tayfaların, nəsillərin, soyların yaddaşıdır. Minilliklər boyu müxtəlif coğrafiyalarda yaşayan, fərqli mədəniyyətlərlə təmas quran, öz adını və kimliyini qorumağı bacaran qədim toplumlar xalqların formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu baxımdan Şəhrililər adı da maraq doğuran qədim etnos-toplum ənənələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir.
Türk xalqlarının tarixi inkişaf mərhələləri göstərir ki, Orta Asiyadan başlayaraq Ön Asiya, Hindistan, İran yaylası, Qafqaz və Anadolu istiqamətində baş verən böyük köçlər nəticəsində çoxsaylı tayfa birlikləri yaranmış, bəziləri böyük dövlətlərin təməlini qoymuş, bəziləri isə yaşayış məntəqələrinin, kəndlərin, tayfa adlarının içərisində öz izlərini qoruyub saxlamışlar.
Şəhrililər haqqında mövcud yerli məlumatlar onların qədim Şərq coğrafiyasında geniş yayılmış türksoylu toplumlarla bağlılığını ehtimal etməyə əsas verir. Asiyanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə Hindistan istiqamətində baş vermiş tarixi köç yolları, Orta Asiya – İran – Qafqaz xətti boyunca etnik hərəkətlilik türk tayfalarının geniş arealda yayılmasını təmin etmişdir. Bu proseslər nəticəsində bir çox tayfalar müxtəlif ölkələrdə fərqli adlarla yaşamlarını davam etdirmişlər.
Cənubi Azərbaycan əraziləri tarix boyu böyük mədəni və etnik keçid məkanı olmuşdur. Təbrizdən başlayaraq Qaradağ, Ərdəbil, Urmiya istiqamətlərinə qədər uzanan geniş ərazi müxtəlif türk tayfalarının məskunlaşdığı mühüm bölgələrdən hesab edilir. Burada yaşayan soy birlikləri əsrlərlə öz adət-ənənələrini, şifahi ədəbiyyat nümunələrini, ailə bağlarını və milli kimliklərini qoruyub saxlamışlar.
Şəhrililərin izlərinə Azərbaycanın Qarabağ və Zəngəzur bölgələrində də rast gəlindiyi barədə yerli yaddaşda məlumatlar qorunub saxlanılır. Xüsusilə Zəngilan rayonunun Xurama kəndi və Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndi bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Ağdamın Yusifcanlı kəndi Qarabağın qədim yaşayış məntəqələrindən biri kimi tanınır. Müxtəlif tarixi mərhələlərdə bölgə əhalisi ağır sınaqlardan keçmiş, müharibələr və köçlər insanların taleyinə təsir göstərmişdir.
Qarabağ bölgəsində tayfa yaddaşı hər zaman güclü olmuşdur. İnsanlar öz soy-köklərini, nəsil şəcərələrini qorumağa xüsusi önəm vermişlər. Şəhrililər haqqında bu gün yaşayan məlumatların mühüm hissəsi də məhz həmin nəsil yaddaşı vasitəsilə nəsildən-nəslə ötürülmüşdür.
Tarixi baxımdan türk tayfa sistemində tayfa yalnız qan bağlılığı deyil, eyni zamanda sosial təşkilatlanma forması idi. İnsanlar tayfa daxilində qarşılıqlı dəstək sistemi yaradır, mədəni irsi birlikdə qoruyur, ortaq dəyərləri yaşadırdılar. Məhz bu xüsusiyyətlər əsrlər keçsə də müəyyən soy adlarının unudulmamasına səbəb olmuşdur.
Şəhrililər haqqında araşdırmaların gələcəkdə daha geniş aparılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Arxiv sənədləri, çar dövrü siyahıyaalma materialları, sovet dövrü kənd təsərrüfatı qeydiyyatları, şəcərə məlumatları, qəbiristanlıq kitabələri və şifahi tarix nümunələri bu istiqamətdə yeni faktların ortaya çıxmasına imkan yarada bilər.
Qloballaşan dünyada insanların öz soy-köklərinə marağı daha da artır. Çünki keçmişini tanıyan toplum gələcəyini daha möhkəm qurur. Şəhrililər də əsrlərin yaddaşından gələn, müxtəlif coğrafiyalarda iz qoymuş, öz kimliyini qorumağa çalışan qədim soy yaddaşının daşıyıcılarından biri kimi araşdırılmağa layiqdir.
Tarix yalnız yazılmış mənbələrdə deyil, insanların yaddaşında, kənd adlarında, ailə şəcərələrində, nəsillərin söylədiyi xatirələrdə yaşayır. Şəhrililər adı da məhz belə yaşayan tarix nümunələrindən biri olaraq keçmişlə gələcək arasında körpü rolunu oynayır.
Qeyd:
«Şəhrililər» (شهر لیلر) əsasən İranın müxtəlif bölgələrində, xüsusən Zəncan, Qəzvin və Tehran ətraflarında yaşayan, tarixən Azərbaycan türklərinin tərkib hissəsi olan etnoqrafik bir qrupa və ya tayfaya verilən addır.
Bir gün gələ,oyanasan yuxudan, Görəsən ki,dəyişibdi kainat. Görəsən ki,düzü-dünya azaddı, Sən azadsan,mən azadam,O azad.
Xəyalların gerçək ola bir anda, Ürəyinə sığışmaya sevincin. Yoxa çıxa ölüm-itim,qan-qada, Yer üzünə sülh gətirə göyərçin.
Buludlar da yağış-yağış dincələ, Azad çöllər nəfəs ala dərindən. Nur tökülə gözlərindən səhərin, Qurtarasan gecələrin şərindən.
Azad-azad gülümsəyə günəş də, Unudula canındakı ağrılar. Gözlərini həqiqətə açasan, Üzə çıxa zindan-zindan doğrular.
Azadlığı ciyərinə çəkəsən, Qaysaqlaya ürəyinin köz yeri. Səslənəsən qəfəsdəki quşlara– Azadlığın öz yeri var,öz yeri.
*** Sənə qəlbimizi sipər elədik, Döndük divarına,daşına ,Vətən. Çiçəyinə döndük,otuna döndük, Yenə də gəlmədik xoşuna,Vətən.
Adına müqəddəs dedilər,biz də And içdik müqəddəs adına sənin. Hopdun vətən-vətən yaddaşımıza, Biz niyə düşmədik yadına sənin?
Elə vətən-vətən öldürdün bizi, Biz öldük,sən döydün döşünə,Vətən. Örtdü gözlərini saxta sevgilər, Həqiqət gəlmədi işinə,Vətən.
Hər gələn bir medal taxdı sinənə, Tutdular yalançı alqışa səni. Cənuba böldülər,qərbə böldülər, Satdılar qəpiyə,quruşa səni.
Səni də etdilər gözükölgəli Bu cibəgirənlər,bu sələmçilər. Silib süpürdülər var-dövlətini Boğazı xaltalı bu dilənçilər.
Bal tutdu barmağı şarlatanların, Hamısı daraşdı yala,bilmədin. Səninçün hamımız vətəndaş olduq, Sən bizə bir Vətən ola bilmədin.
Sənə qəlbimizi sipər elədik, Döndük divarına,daşına,Vətən. Çiçəyinə döndük,otuna döndük, Yenə də gəlmədik xoşuna,Vətən, Nə desəm,nə yazsam boşuna,
VətəYenə geri döndü bahar, Bu qış bizdən nə apardı? Köçünü çəkdi buludlar, Yağış bizdən nə apardı?
Bizi yordu şaxta,sazaq, Uralandıq yarpaq-yarpaq, Şeir-şeir,varaq-varaq Bu qış bizdən nə apardı?
Xəzan vurdu telimizdən, Həsrət tutdu əlimizdən, Nələr keçdi könlümüzdən, Bu qış bizdən nə apardı?
Zülm elədi yoxuş bizə, Külək bizə,yağış bizə, Nə verdi ki, bu qış bizə, Bu qış bizdən nə apardı?
***
Buludlar səxavətlə göndərirdi yağışını yer üzünə, Yenə baharın ətri duyulurdu yaş torpaq qoxusundan. Çiçək kimi açılırdı üzü təbiətin, Yağış -yağış sevinirdi bağlar,bağçalar, Ağaclar yarpaq-yarpaq oyanırdı qış yuxusundan.
Başdan-başa gözəllikdi,gözəllik, Çəmənlərin nazına bax,nazına. Günəş-günəş nur tökülür üstünə, Bu yerlərin yazına bax,yazına.
***
Göy üzünə əl açırdı sevgimiz, Yavaş-yavaş gül açırdı sevgimiz, Təzə-təzə dil açırdı sevgimiz, Kim susdurdu bu sevgini görəsən?
Odu söndü,közü ilə oynadıq, Şaxta vurdu,buzu ilə oynadıq, Gecə-gündüz nazı ilə oynadıq, Kim küsdürdü bu sevgini görəsən?
Xoşbəxtliyə bir addımlıq yol vardı, Gözləsəydik gəlib bizi tapardı, Bu sevgini kim yolundan qaytardı, Kim azdırdı bu sevgini görəsən?
****
Qonşumuz Balaş nənəgillə bizi qamış çəpər ayırardı, Çəpərin dibində qollu-budaqlı ərik ağacı vardı, Yay olanda bolluca bar gətirərdi, Külək meyvələrini çırpardı, Dibi həmişə əriklə dolu olardı. Sapsarı,badamı ,şipşirin əriklərdi, Baxanda adamın ağzı sulanardı, Nəfsimiz çəkərdi. Qonşunun uşaqlarıyla yığışıb günortanın qızmarında oğurluğa gedərdik Balaş nənəgilə, O vaxtlar ayrı aləmdi, Qonşular heç vaxt qapını bağlamazdılar. Bizi görcək ala it özünü yeyib tökərdi, Yazıq it əlimizdən zəncir gəmirərdi, Bəd idi deyə açıq saxlamazdılar. Səsi qulağımdadı hələ. Bir gözümüz itdə, ürəyimiz çırpına-çırpına ciblərimizi,əlimizi,ətəyimizi əriklə doldurardıq. Elə şirin əriklərdi ki, Dadı damağımdadı hələ. Ayağımızı tikan,paltarımızı kol-kos aparardı, Hər gün böyüklərdən bir kötək payımız vardı. Günlər keçərdi,yay bitərdi, Ağac da dincələrdi,biz də. Sonra payız,sonra da qış gələrdi və həsrətlə gələn yayı gözləyərdik yenə. Ta ki,ağlımız kəsənədək. Bir gün öyrəndik ki, oğurluq günahmış sən demə.. Qorxduq, yığışdıq çəpərlərin başından, Ağacların dibindən yığışdıq. Sonra aləm qarışdı, Sökdülər qamış çəpərləri, Taxta qapıları sökdülər, Hündür,bərli-bəzəkli daş hasarlar tikdilər. Sonra Balaş nənə köç etdi bu dünyadan, Sonra ərik ağacı da qurudu, Sonra əlimizdən zəncir gəmirən ala it də öldü, Sonra baxıb gördük ki,bomboşdu kənd -kəsək, Ağaclar da azalıb,adamlar da.. Sonra qəbristanlıq yolunu ağartdı ağacdan ərik oğurlayan uşaqlar. Sonra o uşaqlar da qocaldı, Sonra ağaclar da.. Qonşuya ərik oğurluğuna getmək də heç kimin yadına düşmədi daha, Heç əriklərin də dadı olmadı əvvəlki tək. Sonra daha böyük oğurluqlar başladı, sevgilər oğurlandı,ürəklər oğurlandı, talelər,qismətlər,arzular,diləklər oğurlandı. Beləcə oğru-oğru yaşamağı öyrəndik, Beləcə unudulub getdi ərik oğruları. Amma heç vaxt damağımızdan getmədi o əriklərin dadı– Şipşirin, badamı,sapsarı.
***
Bir günü də yola saldıq beləcə, Yenə heç nə könlümüzə yatmadı. Gah o sözdən,gah bu sözdən yıxıldıq, Bircə misra əlimizdən tutmadı.
Bircə borcu ödəmədi yüz fikir, Ha əlləşdik bir qərara gəlmədik. Heç bilmədik günü necə yaşadıq, Hardan gəldi,hardan getdi,bilmədik.
Ağrımızla,acımızla döyüşdük, Dərə keçdik,dağ adladıq beləcə. Bir də baxdıq yenə çöküb qaranlıq, Bir də baxdıq gəlib çatıb bu gecə.
Yenə qaldıq ümidinə həsrətin, İtib batdıq xəyalların köçündə. Görək bizi hara çəkir bu zülmət? Nə çıxacaq bu gecənin içindən?
ANAMA
Sən gedəndən itirmişəm zamanı, Günü aya dəyişirəm eləcə. Neçə vaxtdı unutmuşam özümü, Sənsizliklə döyüşürəm eləcə.
Şəkil-şəkil danışıram səninlə, Sən də durub şəkil-şəkil baxırsan. Aldadıram xəyalların başını, Gah o yandan,gah bu yandan çıxırsan.
Boğuluram gözlərimin selində, Damcı-damcı gülləyirsən varaqda. İçimdə bir söz çırpınır yaralı- Görən məni nə gözləyir qabaqda?
İlham pərim uçub gedib ,başıma Bir də nə vaxt şeir yağar,bilmirəm. Vurnuxuram qaranlığın içində, Bəlkə bir gün günəş doğar?-bilmirəm.
Azərbaycan Milli Kitabxanasının yaradılmasının 103 illiyi münasibətilə elektron layihələr və ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub
Bu gün bir əsrdən çox tarixi və şərəfli inkişaf yolu keçən M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının 103 yaşı tamam olur.
Bu münasibətlə Milli Kitabxanada “Azərbaycan Milli Kitabxanası” adlı elektron məlumat bazası, “Azərbaycan Milli Kitabxanası – 1923-2026” adlı virtual və “Azərbaycan Milli Kitabxanası – 103” adlı ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub.
Elektron məlumat bazasında(https://anl.az/el/emb/Milli_Kitabxana/index.html)“Rəsmi sənədlər”, “Milli Kitabxana haqqında”, “Ümummilli lider Heydər Əliyev Milli Kitabxanada”, “Milli Kitabxananın layihələri”, “Görkəmli Şəxsiyyətlər Milli Kitabxana haqqında “Kitabxananın nəşrləri”, “Milli Kitabxana nəşrlərdə”, “Beynəlxalq əlaqələr”, “Onlayn Xidmətlər”, “Fotoqalereya”, “Videoqalereya” düymələrində materiallar tam mətnləri ilə təqdim olunur.
Virtual sərgidə (https://anl.az/el/vsb/Azerbaycan_Milli_Kitabxanasi_/index.htm) rəsmi sənədlər, görkəmli şəxslərin fikirləri, fotolar, kitabxananın nəşrləri, mövzu ilə əlaqəli kitablar və dövri mətbuat məqalələri tam mətnləri ilə təqdim olunur
Ənənəvi sərgidə ölkəmizin Baş Kitabxanasının bir əsrlik tarixi və keçdiyi şərəfli inkişaf yolu, möhtəşəm elm və mədəniyyət ocağının dünəni, bu günü və sabahı, zəngin mədəniyyət xəzinəsi olan Milli Kitabxanada həyata keçirilən iş prosesləri, sənəd-informasiya fondunun formalaşdırılması, təqdim edilən yeni xidmət üsulları, elmi-tədqiqat və metodik işin təşkili istiqamətləri, kitabxananın beynəlxalq əlaqələri və s. haqqında Azərbaycan və müxtəlif dillərdə ədəbiyyatlar, Milli Kitabxananın nəşr etdiyi “Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri” seriyası ilə çap olunan biblioqrafiyalar, “Bərpanəşr” seriyası, “Milli musiqi xəzinəmizdən: Azərbaycan Milli Kitabxanasının fondundan” seriyası ilə çap olunan musiqi notları sərgilənir.
Mənbə və ətraflı: https://www.millikitabxana.az/news/milli-kitabxana-103
Etibar Həsənzadənin “Zəfərlərə Doğru” kitabı haqqında Sanatçı Şerif Sakanın düşüncələri
Değerli sanatçı Şerif Saka Azərbaycanlı Yazar Etibar Həsənzadənin “Zəfərlərə Doğru kitabı haqqında düşüncələrini sosial mediadan Ədəbiyyat sevərlər,kitab sevərlər və izləyiciləri ilə bölüşüb. Bu barədə Etibar Həsənzadə öz rəsmi sosial media hesablarında məlumat vermişdir. Büyük Türkiye mizden Kardeş Azerbaycan a Selam olsun. Yazar ve Şair Etibar Hasanzade dostumun kaleme almış olduğu bu kitabı baştan sona inceledim. Öncelikle bu anlamlı eserinde, Türkiye mizi temsilen bize de yer vermiş olması, bizi ve ekibimizi ziyadesiyle mutlu etmiştir, bundan büyük şeref duyduğumu belirtmek isterim. Etibar Hasanzade kardeşimin “Zaferlere Doğru” eseri Türk – İslam Dünyasının yakın zamanda ki gerçekleşecek olan mutlak Zaferi öncesi büyük moral ve motivasyon mesajıdır. Kısaca, birlik beraberliğimize her zamankinden daha çok ihtiyacımız olan bu günlerde bu eseri çok yerinde, zamanında ve anlamlı bulduğumu ifade etmeliyim. Daha önce de, Etibar Hasanzade Şairimizin kaleme almış olduğu “Şuşa” eserimizi besteleyip Klibimizi Türk – İslam Dünyasına birlikte armağan etmiştik. Etibar Hasanzade kardeşimle yapmış olduğumuz bu çözüm ortaklığından, birlik ve beraber olmamızdan çok mutlu olduk. Bu gibi projelerin özelikle Türkiye – Azerbaycan kardeşliğimizi daha da kuvvetlendireceğinden hiç şüphemiz yoktur. Çok kıymetli, Etibar Hasanzade kardeşim zaten çok başarılı, daha da anlamlı projelere imza atacağından hiç şüphemiz yok. Kendisine en kalbi Muhabbetlerimizle saygı ve sevgilerimizi sunarız. Eserlerinin, Türk – İslam Dünyasının tüm mazlum coğrafyaların birlik ve beraberliğine daha büyük katkılar sunmasını temenni ederiz.
Büyük Türkiye den dostunuz, Sanatçı : Şerif Saka Qeyd edək ki Tasarimlar değerli Yazar Mustafa Sögüt bəyə aitdir.
Usmon Azim, 13 Ağustos 1950’de Sirdaryo vilayetinin Boysun ilçesinde doğmuştur. Özbekistan halk şairi ve oyun yazarıdır. Aşağıda onun şiirini Halime Hüdayberdiyeva Yaratıcılık Okulunun öǧrencisi Medine Süleymankulova tercümesinden okuyacaksınız.
YAŞAMAYA YETMIYOR DİRENÇ
Yaşamaya yetmiyor direnç, Bakarım gökyüzüne – derin kedere. Duygusal kız, – Hayat koyar baş kırka girmiş yorgun omzuma Sanki asi bir yıldız gibi uçup, Ruh yüksekten Aşağı inmekte… Yorgunum. Yetmiyor gücüm, “Çok ağırsın, hayat”, demeye.
Çevirmen: Medine Süleymankulova, Halime Hüdayberdiyeva Yaratıcılık Okulunun Öğrencisi Təqdim etdi: Hüsniddin Hayıt Halime Hüdayberdiyeva Yaratıcılık Okulunun Öğretmeni
Çevirmen:Medine Süleymankulova, Halime Hüdayberdiyeva Yaratıcılık Okulunun Öğrencisi
Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusu daim aparıcı istiqamətlərdən biri olmuşdur. Xalqın tarixi yaddaşı, milli kimliyi, torpaq sevgisi və dövlətçilik düşüncəsi bir çox sənətkarların yaradıcılığında mühüm yer tutmuşdur. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında bu mövzunu ardıcıl şəkildə işləyən müəlliflərdən biri də Zaur Ustacdır.
Onun əsərlərində vətən anlayışı yalnız coğrafi məkan kimi deyil, milli ruhun, mənəvi bağlılığın və tarixi yaddaşın simvolu kimi təqdim edilir. Azərbaycan ədəbiyyatı əsrlər boyu xalqın milli yaddaşını, mənəvi dəyərlərini və azadlıq arzularını yaşadan ən mühüm mənəvi sərvətlərdən biri olmuşdur. Tarixin müxtəlif mərhələlərində Azərbaycan yazıçı və şairləri xalqın taleyini, onun sevinc və kədərini, mübarizə və qəhrəmanlığını bədii söz vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırmışlar.
Ədəbiyyat yalnız estetik zövq formalaşdıran sənət sahəsi deyil, eyni zamanda cəmiyyətin milli şüurunu oyadan, vətən sevgisini gücləndirən və mənəvi birliyi qoruyan mühüm ideoloji vasitə kimi çıxış etmişdir. Bu baxımdan vətənpərvərlik mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında daim aparıcı xətt olmuş, klassik dövrdən müasir mərhələyədək müxtəlif sənətkarların yaradıcılığında xüsusi yer tutmuşdur. Vətən anlayışı Azərbaycan insanının düşüncə sistemində müqəddəs məfhumlardan biri hesab olunur. Bu anlayış yalnız insanın doğulduğu torpağa bağlılığı deyil, həm də milli kimliyə, dilə, tarixə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə sədaqəti ifadə edir. Azərbaycan xalqı tarix boyu müxtəlif işğallarla, müharibələrlə və ağır sınaqlarla qarşılaşsa da, vətən sevgisini və milli ruhunu qoruyub saxlamağı bacarmışdır.
Xüsusilə Qarabağ münaqişəsi və Vətən müharibəsi Azərbaycan insanının vətənə bağlılığını, torpaq uğrunda mübarizə əzmini bir daha bütün dünyaya nümayiş etdirmişdir. Bu hadisələr ədəbiyyatda da dərin iz buraxmış, bir çox müəlliflərin yaradıcılığında əsas mövzulardan birinə çevrilmişdir. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında milli-mənəvi dəyərlərin, dövlətçilik düşüncəsinin və vətənpərvərlik hisslərinin təbliği ilə seçilən müəlliflərdən biri də Zaur Ustacdır. Onun yaradıcılığı vətən sevgisinin, milli düşüncənin və xalq ruhunun bədii ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir. Müəllif əsərlərində Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşını, milli ağrılarını, Qarabağ həqiqətlərini və şəhidlik zirvəsini böyük həssaslıqla qələmə alır.
Zaur Ustacın yaradıcılığında vətən yalnız coğrafi məkan deyil, insanın mənəvi varlığını müəyyən edən müqəddəs dəyər kimi təqdim olunur. Yazıçının əsərlərində vətənpərvərlik anlayışı geniş məna daşıyır. Burada vətənə sevgi yalnız emosional hiss kimi deyil, həm də vətəndaş məsuliyyəti, milli birlik və mənəvi borc kimi izah edilir.
Müəllifə görə vətəni sevmək təkcə onun gözəlliklərini tərənnüm etmək deyil, eyni zamanda onun problemlərinə biganə qalmamaq, milli dəyərləri qorumaq, dövlətə və xalqa sədaqətlə xidmət etməkdir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığı oxucuda yalnız bədii-estetik zövq formalaşdırmır, həm də milli düşüncə və vətəndaşlıq mövqeyi yaradır. Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusu müxtəlif dövrlərdə fərqli formalarda ifadə edilmişdir. Klassik ədəbiyyatda daha çox mənəvi bağlılıq və yurd sevgisi ön planda olmuşdursa, müasir dövrdə bu anlayış milli azadlıq mübarizəsi, dövlətçilik və torpaq bütövlüyü məsələləri ilə daha sıx əlaqələndirilmişdir.
Xüsusilə XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində baş verən ictimai-siyasi hadisələr müasir yazıçıların yaradıcılığına güclü təsir göstərmişdir. Bu baxımdan Zaur Ustacın əsərləri həm dövrün ictimai ruhunu, həm də xalqın mənəvi dünyasını əks etdirən mühüm ədəbi nümunələrdən hesab oluna bilər. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu müxtəlif istiqamətlərdə özünü göstərir. Yazıçının şeir və publisistik yazılarında Azərbaycan torpağına bağlılıq, Qarabağ ağrısı, şəhidlik zirvəsi və milli birlik ideyası xüsusi diqqət çəkir. Müəllif vətəni sadəcə sevməyi deyil, onu qorumağı, onun uğrunda mübarizə aparmağı da vətəndaşlıq borcu kimi təqdim edir.
Yazıçının əsərlərində Qarabağ mövzusu xüsusi yer tutur. İşğal dövrünün ağrıları, yurd həsrəti və xalqın mənəvi sarsıntıları onun yaradıcılığında emosional və təsirli şəkildə əks olunur. Müəllif Qarabağı yalnız itirilmiş torpaq kimi deyil, milli qürur və mənəvi bütövlüyün bir hissəsi kimi təqdim edir. Bu baxımdan onun yaradıcılığı oxucuda vətən sevgisini gücləndirən mühüm ədəbi nümunələrdən hesab edilə bilər. Zaur Ustacın vətənpərvərlik düşüncəsində şəhidlik anlayışı da mühüm yer tutur. Müəllif şəhid obrazlarını yüksək mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı kimi təqdim edir. Onun əsərlərində şəhidlər xalqın azadlığı və gələcəyi uğrunda canından keçən qəhrəmanlar kimi təsvir olunur. Bu yanaşma gənc nəslin milli ruhda formalaşmasına təsir edən mühüm ideoloji xüsusiyyətlərdən biridir.
Müəllifin publisistik yazılarında da vətənpərvərlik xətti açıq şəkildə hiss olunur. O, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını, Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə sahib çıxılmasını vacib hesab edir. Yazıçının fikrincə, vətənpərvərlik yalnız döyüş meydanında deyil, elmə, təhsilə, ədəbiyyata və milli mədəniyyətə xidmət etməklə də ifadə olunur. Müəllifin yaradıcılığında Qarabağ mövzusu xüsusi emosional yükə malikdir. İşğal illərinin ağrısı, yurd həsrəti, şəhid ailələrinin kədəri və xalqın mənəvi sarsıntıları onun əsərlərində real və təsirli boyalarla əks olunur. Bununla yanaşı, müəllif xalqın gələcəyə inamını, milli birliyini və qələbə ruhunu da ön plana çəkir. Bu xüsusiyyətlər Zaur Ustac yaradıcılığını yalnız bədii hadisə deyil, həm də milli-mənəvi çağırış nümunəsi kimi dəyərləndirməyə əsas verir.
Zaur Ustacın əsərlərində diqqəti cəlb edən mühüm məqamlardan biri də milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına verilən önəmdir. Müəllif dilə, mədəniyyətə, ailə institutuna, tarixə və milli adət-ənənələrə böyük həssaslıqla yanaşır. Onun fikrincə, vətənpərvərlik yalnız müharibə dövründə deyil, gündəlik həyatda milli kimliyi qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək vasitəsilə də ifadə olunur. Bu baxımdan yazıçının yaradıcılığı maarifçi və ideoloji xarakter daşıyır.
Zaur Ustacın dil və üslub xüsusiyyətləri də vətənpərvərlik mövzusunun təsir gücünü artırır. O, sadə, anlaşıqlı və emosional dil vasitəsilə oxucunun hisslərinə təsir etməyi bacarır. Bədii təsvir vasitələri, obrazlı ifadələr və milli ruhla zəngin poetik düşüncə müəllifin əsərlərinə xüsusi məna qazandırır. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu mühüm ideya istiqamətlərindən biridir. Onun əsərlərində vətən sevgisi, milli birlik, Qarabağ həqiqətləri və şəhidlik mövzuları yüksək bədii və mənəvi dəyərlərlə təqdim olunur.
Yazıçının yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik ruhunun yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından əhəmiyyətli yer tutur. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu əsas ideya istiqamətlərindən biri kimi mühüm yer tutur. Müəllifin əsərlərində vətən anlayışı yalnız coğrafi məkan və ya doğma torpaq sevgisi çərçivəsində təqdim edilmir; bu anlayış daha geniş məna daşıyaraq milli kimliyi, tarixi yaddaşı, dövlətçilik düşüncəsini, mənəvi dəyərləri və xalqın gələcəyinə bağlılığı özündə ehtiva edir. Yazıçının yaradıcılığı göstərir ki, vətən sevgisi insanın mənəvi varlığını müəyyən edən ən ali hisslərdən biridir və bu hiss cəmiyyətin milli birliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Zaur Ustac əsərlərində Azərbaycan xalqının keçdiyi tarixi yolun ağrılarını, mübarizə ruhunu və gələcəyə olan inamını bədii sözün gücü ilə əks etdirməyi bacarmışdır. Onun yaradıcılığında xalqın mənəvi dünyası, milli ruhu və torpaq sevgisi yüksək emosional təsir gücü ilə təqdim olunur. Müəllifin əsərlərindəki vətənpərvərlik hissi süni və şüar xarakterli deyil, həyat həqiqətlərindən doğan səmimi duyğular üzərində qurulmuşdur. Bu xüsusiyyət yazıçının əsərlərinin oxucuya daha təsirli şəkildə çatmasına və geniş oxucu auditoriyası tərəfindən maraqla qarşılanmasına səbəb olur. Müəllifin yaradıcılığında Qarabağ mövzusunun xüsusi yer tutması onun vətənpərvərlik düşüncəsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Qarabağ dərdi Azərbaycan xalqının milli yaddaşında dərin iz buraxmış faciələrdən biri olmuşdur.
Zaur Ustac bu ağrını təkcə fərdi hiss kimi deyil, ümummilli problem kimi təqdim etmiş, xalqın torpaq sevgisini, yurd həsrətini və azadlıq arzusunu bədii dillə ifadə etmişdir. Onun əsərlərində Qarabağ yalnız müharibə mövzusu deyil, həm də milli qürurun, mənəvi bütövlüyün və tarixi ədalət uğrunda mübarizənin simvolu kimi çıxış edir. Müəllif bu mövzu vasitəsilə oxucuda həm emosional bağlılıq yaradır, həm də vətənə qarşı məsuliyyət hissini gücləndirir.
Zaur Ustac yaradıcılığında şəhidlik mövzusu da xüsusi mənəvi dəyərə malikdir. Müəllif şəhid obrazlarını yalnız qəhrəmanlıq nümunəsi kimi deyil, milli ruhun və mənəvi ucalığın təcəssümü kimi təqdim edir. Onun əsərlərində şəhidlər xalqın azadlığı, torpağın bütövlüyü və gələcək nəsillərin xoşbəxtliyi naminə canından keçən müqəddəs insanlar kimi təsvir olunur. Bu yanaşma gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlər ruhunda tərbiyə olunmasına mühüm təsir göstərir. Yazıçının şəhidlik mövzusuna həssas münasibəti oxucuda həm qürur, həm də məsuliyyət hissi formalaşdırır.
Müəllifin əsərlərində diqqəti çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də milli birlik və həmrəylik ideyasının güclü şəkildə təbliğ edilməsidir. Zaur Ustac vətənin qorunmasının yalnız hərbi qüvvə ilə deyil, xalqın mənəvi birliyi, milli həmrəyliyi və ortaq məqsəd uğrunda birləşməsi ilə mümkün olduğunu vurğulayır. Onun yaradıcılığında xalqın birlik içində olması dövlətin güclənməsi və milli dəyərlərin qorunmasının əsas şərti kimi təqdim edilir. Bu ideyalar xüsusilə müasir dövrdə milli şüurun formalaşması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu müxtəlif əsərlərdə fərqli aspektlərdən işlənmişdir. Müəllifin əsərlərində vətən anlayışı torpaq sevgisi, milli birlik, şəhidlik, dövlətçilik düşüncəsi və Qarabağ həqiqətləri ilə sıx bağlı şəkildə təqdim olunur.
Yazıçının bədii düşüncəsində vətən yalnız insanın doğulduğu məkan deyil, onun mənəvi kimliyini formalaşdıran müqəddəs dəyər kimi çıxış edir. Bu baxımdan müəllifin bir sıra əsərləri vətənpərvərlik ideyasının təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Qarabağ Azərbaycandır!” əsərində vətən sevgisi və milli birlik ideyası təbliğ edilir.
Zaur Ustac “Qarabağ Azərbaycandır!” adlı əsərində Qarabağın Azərbaycan xalqının ayrılmaz tarixi torpağı olduğunu xüsusi vurğulayır. Əsərdə müəllif işğal nəticəsində yaranan ağrıları, xalqın keçirdiyi mənəvi sarsıntıları və doğma yurda bağlılıq hisslərini emosional şəkildə təqdim edir. Müəllif Qarabağı yalnız coğrafi ərazi kimi deyil, milli qürurun və tarixi yaddaşın simvolu kimi təsvir edir. Əsərdə xalqın birlik içində mübarizə aparmasının vacibliyi ön plana çəkilir və vətən uğrunda mübarizənin müqəddəsliyi vurğulanır. “Şəhidlər ölməz” əsərində qəhrəmanlıq və şəhidlik zirvəsi əsasdır. Müəllifin vətənpərvərlik mövzusunda diqqət çəkən əsərlərindən biri də “Şəhidlər ölməz” əsəridir. Bu əsərdə şəhid obrazları yüksək mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı kimi təqdim olunur. Zaur Ustac şəhidliyi xalqın azadlığı uğrunda göstərilən ən böyük fədakarlıq nümunəsi hesab edir. Əsərdə vətən uğrunda canından keçən insanların qəhrəmanlığı böyük ehtiram hissi ilə təsvir edilir.
Müəllif şəhidlərin xatirəsinin xalqın yaddaşında daim yaşayacağını vurğulayaraq gənc nəslə vətənə sədaqət ideyasını aşılamağa çalışır. “Vətən mənə oğul desə” əsərində vətəndaşlıq məsuliyyəti qabardılır. “Vətən mənə oğul desə” əsərində müəllif vətənə bağlılıq hissini daha çox mənəvi və fəlsəfi aspektdə təqdim edir. Əsərdə vətənə xidmət insanın ən ali borcu kimi qiymətləndirilir. Müəllif göstərir ki, insan yalnız vətəninə faydalı olduğu zaman öz mənəvi dəyərini təsdiq edə bilir. Burada vətən sevgisi sadəcə hiss deyil, həm də əməli fəaliyyət və vətəndaş məsuliyyəti kimi təqdim olunur.
Əsərdə torpaq, xalq və dövlət anlayışları vahid mənəvi sistem daxilində təsvir edilir. “Zəfər yolu” əsərində qələbə ruhu və dövlətçilik düşüncəsi əsasdır. Zaur Ustac “Zəfər yolu” əsərində Azərbaycan ordusunun qəhrəmanlığını, xalqın birliyini və qələbə ruhunu ön plana çıxarır. Əsərdə Vətən müharibəsində əldə olunan zəfər böyük qürur hissi ilə təqdim edilir. Müəllif bu qələbəni yalnız hərbi uğur deyil, həm də milli ruhun və xalq birliyinin təntənəsi kimi qiymətləndirir. Əsərdə dövlətçilik düşüncəsi, vətənə sədaqət və xalqın mənəvi gücü əsas ideya xəttini təşkil edir. “Ana yurd” əsərində torpaq və yurd anlayışı ön plandadır. “Ana yurd” əsərində vətən anlayışı daha çox doğma torpağa mənəvi bağlılıq kontekstində işlənmişdir.
Müəllif yurdu insanın mənəvi dayağı, tarixi yaddaşı və milli kimliyinin əsas hissəsi kimi təqdim edir. Əsərdə doğma torpağın insan həyatındakı rolu emosional təsvirlərlə ifadə olunur. Zaur Ustac vətəni ana obrazı ilə müqayisə edərək torpağa bağlılığın müqəddəs hiss olduğunu vurğulayır. “Qələbə dastanı” əsərində milli qürur və tarixi yaddaş əsasdır. “Qələbə dastanı” əsərində müəllif Azərbaycan xalqının tarixi qələbəsini bədii şəkildə əks etdirir.
Əsərdə Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı, xalqın birliyi və milli ruh yüksəkliyi xüsusi vurğulanır. Müəllif zəfər anlayışını yalnız hərbi uğur kimi deyil, həm də xalqın mənəvi dirçəlişi kimi təqdim edir. Əsərdə vətən sevgisi ilə yanaşı milli qürur və tarixi yaddaş anlayışları da əsas yer tutur. Publisistik yazılarında vətənpərvərlik ideyası olduqca güclüdür. Zaur Ustac yalnız bədii əsərlərində deyil, publisistik yazılarında da vətənpərvərlik mövzusuna geniş yer verir. Onun publisistik məqalələrində Azərbaycançılıq ideyası, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə sahib çıxılması kimi məsələlər xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır.
Müəllif gənclərin milli ruhda yetişdirilməsini vacib hesab edir və vətənpərvərliyi cəmiyyətin inkişafı üçün əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirir. Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusu çoxşaxəli şəkildə işlənmişdir. Müəllifin əsərlərində Qarabağ sevgisi, torpaq uğrunda mübarizə, şəhidlik, milli birlik və dövlətçilik düşüncəsi yüksək bədii ustalıqla təqdim olunur. Bu əsərlər oxucuda vətənə bağlılıq hissini gücləndirən mühüm ədəbi nümunələr kimi dəyərləndirilə bilər. Zaur Ustacın publisistik fəaliyyəti də onun vətənpərvərlik mövqeyinin mühüm göstəricilərindən biridir. Müəllif publisistik yazılarında milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə sahib çıxılması, gənclərin milli ruhda yetişdirilməsi kimi məsələlərə xüsusi diqqət yetirir.
O, vətənpərvərliyi yalnız emosional hiss kimi deyil, həm də əməli fəaliyyət, vətəndaş məsuliyyəti və ictimai borc kimi dəyərləndirir. Bu baxımdan yazıçının yaradıcılığı yalnız bədii-estetik deyil, həm də ideoloji və maarifçi əhəmiyyət daşıyır. Müəllifin dil və üslub xüsusiyyətləri də vətənpərvərlik ideyasının təsir gücünü artıran mühüm amillərdəndir. Zaur Ustac sadə, aydın və emosional ifadə tərzindən istifadə etməklə oxucu ilə səmimi əlaqə yaradır. Onun əsərlərində istifadə olunan bədii təsvir vasitələri, obrazlı ifadələr, poetik düşüncə tərzi və milli ruhla zəngin dil oxucunun emosional dünyasına təsir göstərir. Yazıçının üslubunda pafosdan çox səmimiyyət və həyat həqiqətlərinə bağlılıq üstünlük təşkil edir ki, bu da onun yaradıcılığının inandırıcılığını artırır.
Zaur Ustac yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik ideyasının yaşadılması və təbliği baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Onun əsərlərində vətən sevgisi, Qarabağ həqiqətləri, şəhidlik zirvəsi, milli birlik və mənəvi dəyərlər yüksək bədii ustalıqla əks etdirilmişdir. Yazıçının yaradıcılığı həm milli ədəbiyyatın inkişafına töhfə verir, həm də oxucularda vətənə bağlılıq, milli qürur və vətəndaş məsuliyyəti hisslərini gücləndirir. Zaur Ustacın əsərləri müasir Azərbaycan cəmiyyətində milli ruhun qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm ideoloji və mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Onun yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusunun davamlı şəkildə inkişaf etdirilməsinə xidmət edir və milli düşüncənin formalaşmasında təsirli ədəbi mənbələrdən biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan müəllifin əsərlərinin gələcəkdə də filoloji və ədəbi baxımdan geniş şəkildə araşdırılması mühüm elmi əhəmiyyət kəsb edir.
Həcər Atakişiyeva
“Yazarlar” jurnalının redaktoru və Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-tənqidçi