Bu gün sözə öz rəngini, qələmə öz nəfəsini verən, dəyərli şair, qəzəlxan, yazıçı və dramaturq İlqar Fəhminin doğum günüdür. İlqar müəllim 1995-ci ildən bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Şeirləri, qəzəlləri, nəsr və dramaturji əsərləri ilə ədəbiyyatımızda özünəməxsus yer tutub. Onun əsərləri səhnələşdirilib, ssenariləri ekranlaşdırılıb, yaradıcılığı müxtəlif mükafatlarla dəyərləndirilib. Yaradıcılıq yolu geniş və zəngindir. Onun yaradıcılığı, əsərləri və şeirləri haqqında çox yazılıb, çox deyilib və əminəm ki, bundan sonra da çox yazılacaq. İlqar müəllim həm də çox savadlı, bilikli, zəngin dünyagörüşünə malik və güclü yaddaşı olan bir ziyalıdır. Müxtəlif mövzularda söhbət edərkən onun biliyinin genişliyi, yaddaşının gücü və hadisələrə fərqli baxışı dərhal hiss olunur. İlqar müəllimlə bir neçə il əvvəl Şuşa, Quba, Şamaxı səfərlərində yol yoldaşı olmuşuq. Bu səfərlərin yaddaşımda qalan ən gözəl anlarından biri yol boyu onun öz dilindən söylədiyi gözəl şeirləri və qəzəlləri dinləməyimizdir. Şeiri müəllifin öz səsindən, öz nəfəsindən eşitmək tamam başqa hissdir. Sanki söz kağızdan ayrılıb canlanır, yolun səssizliyinə qarışaraq yaddaşımıza həkk olunur. Deyirlər, insanın üzü onun xasiyyətinin aynasıdır. İlqar müəllimin simasında da onun daxili dünyasının sakitliyini, mədəniyyətini, təvazökarlığını görmək mümkündür. O, çox mədəni, diqqətcil, mehriban, təvazökar və ən əsası, təmənnasız, yaxşı insandır. Bəzən həyat yolumuzda elə insanlarla qarşılaşırıq ki, bir neçə səfər, bir neçə söhbət belə illər sonra xoş xatirəyə çevrilir. İlqar müəllimlə tanışlığım da mənim üçün belə gözəl tanışlıqlardandır. Yaxşı ki, onu tanımışam. Bu gün dəyərli qələm dostumu ürəkdən təbrik edir, ona möhkəm can sağlığı, yaradıcılığında yeni-yeni uğurlar, qələminə tükənməz ilham, ailəsində xoşbəxtlik və könül rahatlığı arzulayıram. Sözünüz daim işıqlı, qələminiz iti, yaradıcılıq yolunuz uzun və uğurlu olsun, İlqar müəllim! Doğum gününüz mübarək!
Bilirəm, elə “ağıllı” adam da tapılacaq ki, mənim ona tutduğum iradı nümunə gətirib, bu təbrikimə ağız büzəcək. Qoy əvvəlcədən söyləyim ki, böyük bildiyim adamlarda səhv görəndə biganə qala bilmirəm, bir vətəndaş kimi iradımı bildirməyə tələsirəm. Bu o demək deyil ki, onu özümə düşmən hesab edirəm. Heç vaxt! Bəli, eyni dinə, eyni dilə, eyni millətə mənsub olduğum insanların arasında mənim düşmənim yoxdur!..
…Doğrudur, heçnədən nəsə yaratmaq Yaradana xasdır, amma deyəsən, O, bu qüdrətindən sevdiyi bəndələrinə də pay verib. Nahaq yerə söz ehtiyatımızda “yaradıcı”, “kreativ”, ‘icad” və bunlara bənzər kəlmələr yaranmayıb ki…
Onun haqqında çox yazılıb, çox deyilib, təkrarlayıb vaxtınızı almaq istəmirəm. İstəyirəm ki, onu necə tanıyıramsa, elə də təsvir edim. Əvvəla onu deyim ki, heç vaxt onunla nə dostluq, nə də yoldaşlıq etməmişəm, həyatda cəmi bir neçə dəfə üz-üzə gəlmişik. Salam-əleykum- vəssalam. Rəşad Məcidi deyirəm. Özünəməxsus xarakterilə ön plana çıxan Rəşad Məcidi…
…Heç vaxt ona işim düşməyib, yəqin ki, heç düşməyəcək də… Amma belə adamlar haqqında söz demək, fikir formalaşdırmaq vacibdir. Onun yardımsevər olması, insanlara kömək etmək arzusu, adamları sevindirmək istəyi məni onun haqqında düşündüklərimi sizinlə bölüşmək sevdasına saldı. Yaşı altmışı keçsə də, onun davamlı olaraq yeni şeylər kəşf etmək və öyrənməyə həvəsli olması ürəyimcədir…
Ola bilər ki, kimsə onu eqoist, təkəbbürlü adam kimi tanıyır. Əslində o, təkəbbürlü yox, məğrur adamlardandır. Mehriban davranışı göz qabağındadır. Heç vaxt dəstəyini görməsəm də, fəqət yaxşı bilirəm ki, səxavətli adamdır. O, gələcək üçün investisiya qoymaq, pul yığmaq baxımdan heç də əliaçıq adamlardan fərqlənmir. Bir sıra adamların düşündüyü kimi, nə böyük var-dövləti var, nə də səltənəti. Sıradan, orta statistik bir vətəndaşdır…
Çox çalışqan və əzmkardır. Həm özünü, həm də ətrafdakı insanları yaşatmaq üçün səy göstərir. Yəqin ki, Allah da onun saf niyyətini görüb hər işində yardımçı olur, uğur qazandırır…
O, özünü cəmiyyətə çoxdan sübut etməyi bacarıb. İllər ötəcək, nə vaxtsa vəzifədən gedəndən sonra da, nüfuz və hörmətindən bir zərrə belə azalmayacaq. 525-ci qəzet, Mətbuat Şurası və s. xidmətləri yaddaşlarda qalacaq. Bəli, mənim tanıdığım Rəşad Məcid zəmanəmizin yaxşı adamlarından biridir. Gözəl övladlar böyüdüb, nəvələrinin də əsl vətəndaş kimi yetişməsinə səy göstərir. Əqidəsinə, meyyarlarına sadiqdir. Milli-mənəvi dəyərlərimizin təəssübkeşidir. Hansı vəzifəyə yüksəlməsindən asılı olmayaraq sadəliyini, səmimiyyətini qoruyub saxlaya bilir. İnsanlara yuxarıdan aşağı baxmağı xoşlamır…
…Yeri gəlmişkən, “Rəşad” kəlməsi ərəb mənşəli olub- “doğru yolla gedən”, “düşüncəli” və “fərasətli” mənalarını verir. “Məcid” sözünün mənası isə “şan-şöhrətli” deməkdir. Beləliklə, Rəşad Məcid imzasının açılışı- Doğru yolla gedən şan-şöhrətli adam- anlamını daşıyır…
Avqustun 21-i Rəşad Məcidin növbəti ad günüdür. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm cansağlığı, işlərində uğurlar arzulayıram!
İlqar Fəhmi — yağış kimi şair İlqar Fəhminin doğum günüdür. Onu illərdir tanıyıram. “Vahid” Poeziya Evində, rəhmətlik qəzəlxan şair Həkim Qəninin rəhbərlik etdiyi poeziya dərnəyində tanış olmuşduq. Bir qrup bakılı gənc idi: Sərraf, Mahir Cürət, İlqar və digərləri. Adlarını unutduqlarım da var, adlarını heç yaddaşıma köçürmədiklərim də… İlqar Fəhmi isə elə ilk gündən fərqli idi. Həm şeirləri, həm oxunan şeirlərə münasibəti, həm də məclisdəki şairlərlə qurduğu ünsiyyətlə seçilirdi. Arada çay süfrəsi arxasında oturub söhbətləşəndə özünəməxsus təbəssümü, şirin Bakı ləhcəsi və danışdığı lətifələrlə yaddaşıma köçürdü. Onu əsl şair, qəzəlxan kimi tanıdım və yaradıcılığına ehtiramla yanaşdım. Bu, mənim daxilimdə baş verirdi və heç də özünə sezdirmirdim. Heç vaxt fikir ayrılığımız olmayıb. Əksinə, ortaq məxrəcə gəldiyimiz məqamlar yetərincə idi. Doğrusu, mən ondan Bakı şeir ənənəsini əxz edirdim. Bakı şairlərini, xüsusilə də Hacı Maili əzbərdən bilirdi, onlardan misallar gətirirdi. Mən isə bütün bu müşahidələri onun xəbəri olmadan aparırdım. Sanki bir şairi tanımaqla yanaşı, onun yaddaşındakı Bakı ədəbiyyatını da öyrənirdim. Sevdiyim şairlərin sevdiyim şeirlərini tez-tez yadıma salıram. Baxır məqamına. Bəzən İlqarın da şeirlərini, qəzəllərini yaddaşımın kitablaşmış səhifələrindən “vərəqləyirəm”, öz-özümə pıçıldayıram: İnsan deyiləm, indi bunu anlamışam mən, Eşq adlı buluddan süzülən bir yağışam mən, Şıltaq yağışam mən. Eşqli, sevdalı olmaq, vurulmaq, cünun gününə düşmək, bəlkə də bir az şıltaqlıq kimi xarakterizə oluna bilər. Necə ki, İlqar bunu “Yağışam mən” şeirində deyir: “İnsan deyiləm, indi bunu anlamışam mən…” Bu şeiri dəlicəsinə sevirəm. Necə ki, müasirlərimdən Vasif Süleymanın, Salam Sarvanın, Səlim Babullaoğlunun, Elçin Mirzəbəylinin, Əkbər Qoşalının, Aqşin Yeniseyin, Əlirza Həsrətin, Nadir Azayoğlunun, Mənsur Həsənzadənin, bir az irəli getsək Sabir Rüstəmxanlının, Ramiz Rövşənin, Vaqif Bayatlı Ödərin və digərlərinin bəyəndiyim, əzbərimdə olan şeirləri var, eynən onlar kimi. Bu misraları dəfələrlə özüm-özümə təskinlik verəndə, ətrafımdakı çamur xislətli insanların münasibətini görəndə təkrarlamışam: Yağdırsa da çirkabə məni qarə buludlar, Qəlbimdəki şəffaflığımı saxlamışam mən…
Bu şeirin hər misrası mənim taleyimdən keçib gedir desəm, heç şübhə olmasın: Yox ayrı yolum ki, ona dərdim danışam mən, Dilsiz yağışam mən. Bəzən isə doğrudan da: İsbat eliyə bilməyirəm eşqimi heç cür… Necə də uşaqlıq, yeniyetməlik, gənclik xəyallarımın ifadəsi öz əksini tapır bu misralarda: Yağsam da yerə, göylərə qaytar məni, ya Rəbb, Torpaqlara biryolluğa qoyma qarışam mən…
Bəlkə də şair olmaq bir az yağış olmaqdır. Buluddan ayrılıb yerə düşmək, amma öz şəffaflığını itirməməkdir. Çirkaba qarışmamaq, çamura çevrilməmək, nə qədər yağdırılsan da içindəki saflığı qorumaqdır. İlqar Fəhminin şeirindəki yağış mənə görə elə bunun ifadəsidir. İndi İlqar Fəhminin 50 yaşı tamam olur. Ədəbiyyatımızda, əlbəttə, öz dəsti-xətti olan, yüksək intellekt və fəhm sahibi dostumu doğum günü münasibətilə təbrik edirəm, Çox yaşasın, xoş yaşasın! Yenə də haqqında bəhs etdiyim şeirə dönürəm: “Fəhmi, mənim sənin yaradıcılığına olan sevgim heç vaxt tükənməyəcək”. Bunu bil. Sənə yaradıcılığında daha böyük uğurlar, daha neçə-neçə yaddaşda qalacaq şeirlər, qəzəllər arzulayıram. Qoy sözün həmişə öz yolunu tapsın. Qoy yağışın heç vaxt dayanmasın, şair!
QASIM BƏY HACIBABABƏYOV – BAKININ MEMARLIQ SİMASINI FORMALAŞDIRAN GÖRKƏMLİ ŞƏXSİYYƏT
XIX əsr Azərbaycan memarlığı və şəhərsalma tarixindən söz düşəndə adı xüsusi ehtiramla çəkilən sənətkarlardan biri Qasım bəy Hacıbababəyovdur. Qasım bəy Hacıbababəyov 1812-ci ildə Şamaxı şəhərinin Sarıtorpaq məhəlləsində anadan olub. İlk təhsilini molla yanında aldıqdan sonra qəza məktəbində oxuyub. Memarlığa marağı təsadüfi deyildi. Atası Hacıbaba bəy və böyük qardaşı Səməd bəy də memar olublar. Beləliklə, memarlıq sənəti onun ailəsində formalaşmış ənənələrdən biri idi. 1848-ci ildən Qasım bəy Şamaxı quberniya memarının köməkçisi kimi fəaliyyət göstərib. 1856-cı ildən isə Şamaxı quberniyasının baş memarı olub. Onun peşəkar fəaliyyəti Azərbaycan şəhərlərinin, xüsusilə də Şamaxı və Bakının memarlıq və şəhərsalma tarixində mühüm iz buraxıb. 1859-cu il Şamaxı zəlzələsi şəhərin taleyində böyük dəyişiklik yaratdı. Zəlzələdən sonra şəhərin yenidən qurulması məsələsi gündəmə gəldi və Qasım bəy Hacıbababəyov bu prosesdə mühüm rol oynadı. Sonrakı illərdə onun fəaliyyəti Bakı ilə də sıx bağlı oldu. XIX əsrin ortalarında sürətlə böyüyən Bakının İçərişəhərdən kənarda inkişafında və yeni şəhər məkanlarının formalaşmasında Qasım bəyin xidmətləri böyük idi.
Qasım bəy Hacıbababəyov Bakının ilk peşəkar memarlarından və şəhərsalma fəaliyyətinin öncüllərindən biri hesab olunur. O, şəhərin relyefini və topoqrafik xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq yeni yaşayış ərazilərinin planlaşdırılmasına, küçə və meydanların formalaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirib. Onun fəaliyyəti nəticəsində Bakının qala divarlarından kənarda inkişaf edən hissəsinin memarlıq siması tədricən dəyişməyə başlayıb. Qasım bəyin adı xüsusilə Parapet bağının — indiki Fəvvarələr meydanı ərazisinin formalaşması ilə bağlıdır. Bu məkanın planlaşdırılması və abadlaşdırılması XIX əsr Bakısının şəhərsalma tarixində mühüm mərhələ sayılır. Meydanın ətrafında tikilən binalar və küçələrin quruluşu sonrakı illərdə şəhərin mərkəzi hissəsinin simasının formalaşmasına ciddi təsir göstərdi. Onun yaradıcılıq irsi kifayət qədər zəngindir. Qasım bəy Hacıbababəyovun adı Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin yerləşdiyi tarixi bina, keçmiş karvansara kimi tanınan tikili, sonralar “Araz” kinoteatrı kimi fəaliyyət göstərmiş kompleks, Sahil ərazisindəki tikililər, yeni parklar onun adı ilə bağlıdır.
Xüsusi qeyd edilməli məqamlardan biri də 1858-ci ildə Şamaxıda inşa edilmiş ilk teatr binasıdır. Mənbələrdə bu binanın memarı kimi Qasım bəy Hacıbababəyov göstərilir. Bu fakt onun yalnız yaşayış və inzibati tikililərin deyil, həm də ictimai-mədəni məkanların yaradılmasında iştirak etdiyini göstərir.
Qasım bəy Hacıbababəyovun yaradıcılığında Şərq memarlıq ənənələri ilə dövrün yeni şəhərsalma prinsiplərinin bir araya gəldiyi müşahidə olunur. Onun əsərlərində funksionallıq, şəhər mühitinə uyğunluq və memarlıq kompozisiyası bir-birini tamamlayırdı.
1868-ci ildən etibarən onun fəaliyyətində yenidən Şamaxı mühüm yer tutdu və 1874-cü ilədək Şamaxının memarı kimi çalışdı. Beləliklə, ömrünün böyük hissəsini memarlığa, şəhərsalma işinə və şəhər mühitinin formalaşdırılmasına həsr edən Qasım bəy Hacıbababəyov 1874-cü ildə vəfat edib.
Bu gün Bakının tarixi mərkəzində addımlayarkən qarşımıza çıxan bir sıra məkan və tikililər XIX əsrdə şəhərin memarlıq simasını yaradan sənətkarın Qasım bəy Hacıbababəyovun adını xatırladır.
Dr. Elvin Əhmədovu MDB məkanında təqdim edilən “Yüksək Ehtiram” beynəlxalq medalı ilə təltif olunması münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirik! Hörmətli Dr. Elvin Əhmədov Elmə və peşəyə olan sədaqətiniz, Vətənə xidmət yolunda göstərdiyiniz misilsiz xidmətlər və gənc nəslə biliklə yol göstərmək kimi ali amalınız növbəti dəfə öz layiqli qiymətini almışdır. MDB məkanında təqdim edilən “Yüksək Ehtiram” beynəlxalq medalı və xatirə döş nişanı ilə təltif olunmağınız sizin neft-qaz sənayesi, elm və təhsil sahəsindəki böyük nailiyyətlərinizin, peşəkarlığınızın və liderlik keyfiyyətlərinizin bariz nümunəsidir. Ölkəmizin elmi və sənaye potensialının inkişafındakı zəhmətiniz, SOCAR, Xəzər Universiteti və digər nüfuzlu qurumlardakı səmərəli fəaliyyətiniz hər zaman böyük rəğbət və ehtiramla qarşılanır. Sizi bu qürurverici və böyük mükafat münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, gələcək fəaliyyətinizdə yeni-yeni elmi və peşəkar uğurlar, möhkəm cansağlığı və tükənməz enerji arzulayırıq!
“CƏNUB MİRVARİSİ” layihəsi çərçivəsində “Sım Turu” baş tutdu 16 avqust 2026-cı il tarixində “Təxəyyül Art Group”un təşkilatçılığı ilə “Cənub Mirvarisi” layihəsi çərçivəsində Salyan və Astara rayonlarını əhatə edən, möhtəşəm Sım şəlaləsinə səyahəti nəzərdə tutan “Sım Turu” adlı yaradıcılıq və istirahət səfəri təşkil olundu. Səfərin ilk dayanacağı Salyan rayonunda yerləşən “Xan Süfrəsi” restoranı oldu. Burada iştirakçılar üçün səhər yeməyi təşkil edildi. Səhər yeməyindən sonra qrup üzvləri Azərbaycanın cənubunun füsunkar təbiəti ilə seçilən Astara rayonunun Sım kəndinə və məşhur Sım şəlaləsinə doğru yola düşdülər. Uzun və maraqlı dağ yolu boyunca dörd Niva avtomobili ilə hərəkət edən iştirakçılar “Ağ körpü” üzərindən keçərək Sım kəndinə çatdılar. Buradan isə yağışlı və palçıqlı hava şəraitinə baxmayaraq, “Cənub Mirvarisi” adlandırılan möhtəşəm Sım şəlaləsinə doğru yürüşə başladılar. Yağışlı hava və çətin yol şəraiti səfərə xüsusi macəra və rəng qatdı. İştirakçılar təbiətin yaratdığı çətinliklərə baxmayaraq, yürüşü davam etdirərək şəlaləyə çatdılar. Sım şəlaləsinin möhtəşəm mənzərəsi və ətraf təbiətin gözəlliyi səfərin ən yaddaqalan anlarından birinə çevrildi. Şəlalə gəzintisindən sonra iştirakçılar Astara kəndində yerləşən marketdən alış-veriş etdilər, təndir çörəyi aldılar və daha sonra “Ümid” ailəvi istirahət mərkəzinə yollandılar. Burada birlikdə nahar edildi. Nahardan sonra isə istirahət mərkəzinin həyətində musiqi sədaları altında şən və pozitiv rəqslər təşkil olundu. Musiqi, rəqs və xoş söhbətlər səfərə xüsusi ovqat qatdı. Günün sonunda qrup yenidən Salyana qayıdaraq “Xan Süfrəsi” restoranında axşam çay süfrəsi ətrafında bir araya gəldi. Burada səfərin yekun tədbiri keçirildi. Bütün iştirakçılara iştirak sertifikatları təqdim olundu. Şən musiqilər səsləndirildi, rəqslər edildi, şairlər öz şeirlərini səsləndirərək gecəyə xüsusi poetik ab-hava bəxş etdilər. Beləliklə, “Sım Turu” xoş ovqat, səmimi dostluq və gözəl xatirələrlə yadda qalan bir səfərə çevrildi. Bu gözəl və yaddaqalan günün təşkilinə görə “Təxəyyül Art Group”un rəhbəri Natiq Nəcəfzadəyə və qrup müavini Vüsalə Yunusovaya bütün iştirakçılar adından təşəkkürümüzü bildiririk. Səfərin əsas məqsədi yalnız Azərbaycanın gözəl təbiətini kəşf etmək deyil, eyni zamanda sənət adamlarını bir araya gətirmək, dostluq və yaradıcılıq münasibətlərini möhkəmləndirmək, birlikdə xoş və unudulmaz anlar yaşamaq idi. Səfər zamanı çəkilən fotoşəkillər Nofəl Ümid tərəfindən xatirə olaraq lentə alındı.
“Təxəyyül Art Group” — sənət, dostluq və gözəl xatirələrin bir ünvanı!
Son illər Azərbaycan xalqının tarixdə yetişdirdiyi qəhrəmanlar barədə məqsədli şəkildə yayılan uydurmalar içində ən çox qıcıq doğuranlardan biri də Qaçaq Nəbinin həyat yoldaşı Həcər xanım haqqında deyilənlərdir. Xüsusilə də “Həcər Nəbinin 40-ı çıxmamış erməniyə ərə gedib, sonra da 7 dəfə ərə gedib” kimi əsassız, heç bir sənəd və mənbəyə söykənməyən iddialar xalqımızın yaddaşına, milli dəyərlərinə atılan çirkabdır.
Əgər kimsə həqiqəti bilmək istəyirsə, ciddi mənbələrə baxmalıdır. Həcər xanım haqqında ən dolğun və dəqiq məlumatı Zəngəzur qəzasının sonuncu qazısı, tarixçi və maarifçi Bəhlul Behcətin “Qaçaq Nəbinin tarixi” əsərində tapmaq mümkündür.
Bu kitabı yazan şəxs Nəbinin və Həcərin müasiri olub, onların dövrünü görüb və çoxlu şahidlərin xatirələrini qeydə alıb. Orada bircə kəlmə də Həcərin “7 dəfə ərə getməsi” haqqında söz yoxdur. Əksinə, bütün yazılanlardan görünür ki, Həcər Nəbinin ən yaxın silahdaşı, həm həyat yoldaşı, həm fədakar ana, (bu barədə sonra) həm də mübarizə dostu olub.
Bundan başqa da həm sovet dövründə, həm də müstəqillik illərində alimlər və tədqiqatçılar Həcər xanımın həyatını yazıblar. Onlardan əsaslarını qeyd edirəm:
Hüseyn Baykara – “Azərbaycan Milli İstiqlal Mücadiləsi” kitabında Qaçaq Nəbinin mübarizəsini izah edir və Həcəri onun ən yaxın silahdaşı kimi təqdim edir.
Rəfail Rüstəmzadə – “Azərbaycan tarixi qəhrəmanlıq dastanları” əsərində Həcərin igidliyini, qadın qəhrəmanlıq ənənələrini zirvəyə qaldırdığını xüsusi vurğulayır.
Füzuli Bayat – “Qaçaq folkloru sosial-iqtisadi və siyasi-mədəni kontekstdə” (2019) monoqrafiyasında Həcərin xalq yaddaşındakı yerini geniş şəkildə göstərir, onu Azərbaycan qadınlarının qəhrəmanlıq simvolu kimi dəyərləndirir.
P.Vostrikov – Qori müəllimlər seminariyasının məzunu, Zəngəzur məktəblərinin müdiri olmuş tədqiqatçı, Həcərin döyüşkənliyi və silah işlətməkdəki məharəti barədə yazır.
“Qafqaz” qəzeti (1895-ci il, 25 oktyabr) – Həcərin həbsə salınmasına baxmayaraq mübarizəsindən dönmədiyini yazır.
Məhəmmədhüseyn Şəhriyar – “Qaçaq Nəbi” şeirində Həcər xalqın qəhrəman qadın simvolu kimi tərənnüm olunur.
Mehmet Əl Turan – Qaçaq Nəbi və Həcərin nəticəsi. AZƏRTAC-ın əməkdaşına verdiyi müsahibədə qeyd edir ki, Qaçaq Nəbi və Həcər xanım yalnız döyüş meydanında deyil, ailə həyatı və nəsil davamçılığı ilə də xalqın yaddaşında yaşayırlar. Qaçaq Nəbinin iki oğlu (Əhməd və Xəlil) və bir qızı (Zeynəb) olub; Həcər xanım oğullarına özünün toxuduğu kilimləri verərək yadigar saxlamış və onları Nəbinin yolunu davam etdirməyə təşviq etmişdir. Mehmet Əl Turan Avstraliyada yaşayır və hazırda nəvəsinə Nəbinin adını verib. O, iki il öncə Azərbaycana gələrək Aşağı Molluda Həcərin məzarını ziyarət edib. Onun dediklərinə görə, Həcər xanım Mehmet Əl Turana söyləyib ki, sovet dövründə onların adı hər yerdə yasaq edilib. Mənfur qonşuların (!) səyi ilə yaranan uydurma şayiələr – məsələn, Həcərin 7 dəfə ərə getməsi də buradan qaynaqlanır.
Sərdar Cəlaloğlunun Həcər xanım barədə səsləndirdiyi bu sözlər göründüyü kimi heç bir elmi qaynağa əsaslanmır. Onun cavabı isə bu idi: “Məndən deməkdi, gedin araşdırın də…”
Buyurun, Sərdar bəy, araşdırdıq. Bunun adı məsuliyyətsizlikdir. Tarixi şəxsiyyətlər haqqında danışanda “dedim, oldu” prinsipi ilə yox, sənədlərlə, mənbələrlə danışmaq lazımdır. Sizin dediklərinizin əksinə, xalqın yaddaşında Həcər xanım həmişə mübariz qadın, Nəbinin silahdaşı kimi qalıb. Onun qəhrəmanlığı dastanlara, şeirlərə, mahnılara düşüb. Hətta “Qaçaq Nəbi” dastanında bəzi yerlərdə Həcərin obrazı Nəbidən də uca tutulur. Çünki xalq onun qəhrəmanlığını, sədaqətini yüksək qiymətləndirib.
Bütün ciddi mənbələrdən aydın görünür ki, Həcər xanım Nəbi şəhid olduqdan (bəli, məhz şəhid. Çünki tarixi mənbələr göstərir ki, Qaçaq Nəbi 1896-cı ildə arxadan pusquya düşürülərək öldürülüb. Bəhlul Behcət, Hüseyn Baykara və digər tədqiqatçılar qeyd edir ki, Nəbinin ölümündə məqsəd xalq arasında onun nüfuzunu azaltmaq və çar hökumətinə xidmət edən erməni və rus dəstələrinin intiqamını almaq idi.) sonra yalnız bir dəfə yaxın qohumuna ərə gedib. Bunun səbəbi də çox sadə idi: xalq arasında “dul qadın” damğasından yaxa qurtarmaq və düşmənlərin böhtanlarına son qoymaq. Bu, həmin dövrün sosial-ictimai mühitindən doğan bir hal idi. Əslində, bu da Həcərin yenə də öz qeyrətini, şərəfini qorumaq üçün atdığı addım idi.
“Həcər 7 dəfə ərə gedib” deyənlər isə xalqın qəhrəman qadın simvolunu aşağılamaq, onu gözdən salmaq istəyənlərdir. Bu, sadəcə, qara piar və xalqın mənəvi dəyərlərinə hücumdur. *Tarixi faktlar yalnız keçmişi göstərmir, eyni zamanda bu gün üçün də mesaj daşıyır: Qaçaq Nəbinin arxadan pusquya düşürülərək şəhid edilməsi, onun azadlıq mübarizəsini dayandırmaq məqsədini əks etdirirsə, indi də onun və Həcər xanımın yolunu davam etdirənlərin qarşısına daş qoymaq istəyən qüvvələr mövcuddur. Sərdar Cəlaloğlunun uydurma iddiaları da elə bu məqsədə xidmət edir: xalq qəhrəmanlarını gözdən salmaq, onların nüfuzunu zəiflətmək və tarixi yaddaşı təhrif etmək.
Son söz olaraq demək istəyirəm ki, Qaçaq Nəbi və Həcər xanımın adı Azərbaycan xalqının milli yaddaşına qəhrəmanlıq, azadlıq sevgisi, mərdlik və fədakarlıq rəmzi kimi yazılıb. Onların obrazı heç bir yalanla, heç bir uydurma ilə zədələnə bilməz. Sərdar bəy, unutmayın ki, xalqın yaddaşında yaşayan tarixi şəxsiyyətlər barədə danışmaq məsuliyyət tələb edir. Burada “deyilənlər” yox, yalnız sənəd və fakt danışa bilər. Siz isə Həcər xanım barədə söylədiyiniz cəfəng sözlərə hələ də heç bir mənbə, arxiv, kitab, səhifə göstərə bilməmisiniz. Bəs hanı sübut? Haradadır istinad etdiyiniz qaynaqlar?
Biz xahiş etmirik, tələb edirik: əgər iddianız düzdürsə, fakt gətirin. Əks halda, “Həcər yeddi dəfə ərə gedib” kimi uydurmaların bütün məsuliyyəti yalnız və yalnız sizin üzərinizdə qalır.
XÜSUSİ QEYD: Əslində, mənim Sərdar Cəlaloğluna hörmətim var, onun siyasi və ictimai fəaliyyəti bəzi sahələrdə dəyərlidir, amma tarixi faktları təhrif edən, xalq qəhrəmanlarını gözdən salan yanlış fikirlərinə etiraz etmək məcburiyyətindəyəm. Bu etiraz həm tarixi həqiqətin qorunması, həm də nəsillərə düzgün irs ötürülməsi üçün vacibdir.
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Bu yaxınlarda yaradıcılığını həmişə böyük maraqla izlədiyim gözəl şairəmiz Təranə Dəmirin, hansısa saytda yayımlanan üç şeiri yenidən diqqətimi çəkdi. Vaxtilə oxuyub bəyəndiyim, ruhumu ovsunlayan bu şeirləri bir gün münasibət bildirəcəyəm düşüncəsi ilə vatsap səhifəmdə yerləşdirmişdim. Üstündən xeyli vaxt keçdiyindən, doğrusu, həmin şeirlər artıq yadımdan çıxmışdı.
Bu səhər telefonumda səhifəmi köhnə yazılardan təmizləyərkən həmin şeirlər yenidən qarşıma çıxdı. Onları bir daha oxudum və qəribədir ki, ilk oxunuşdakı duyğular yenidən qayıtdı. Bəzən insanın yaddaşından çıxan bir misra, bir şeir, bir poetik duyğu illər sonra yenidən qarşısına çıxanda onu əvvəlkindən də dərindən düşündürür. Təranə xanımın bu üç şeiri də məndə məhz belə bir təsir yaratdı.
Ümumiyyətlə, Təranə Dəmir müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus poetik düşüncə tərzi ilə seçilən şairələrimizdəndir. Onun yaradıcılığında zahirən sadə görünən sözlərin arxasında daha dərin mənalar, duyğular və düşüncələr dayanır. Şairə çox danışmaqdan, fikri söz yığınına çevirməkdən daha çox, az sözlə böyük mənalar yaratmağa çalışır.
Onun şeirlərində daxili tənhalıq, azadlıq arzusu, insanın özünü və öz həqiqətini axtarması, zamanın insan ruhunda yaratdığı mənəvi boşluq və bu boşluqla mübarizə kimi mövzular xüsusi yer tutur. Lakin bütün bunlar şeirdə birbaşa, açıq şəkildə deyil, daha çox duyğu, obraz və poetik işarələr vasitəsilə ifadə olunur.
Elə buna görə də Təranə Dəmirin şeirlərini sadəcə oxumaq kifayət etmir; onları duymaq, sətirlərin arxasındakı səssizliyi dinləmək, sözlərin görünməyən tərəfinə boylanmaq lazım gəlir.
İndi həmin üç şeirə bir daha nəzər salarkən, məndə yaranan duyğuları və düşündürdüklərini bölüşmək istəyirəm.
Sıra ilə paylaşılan birinci, “Kibrit çöpü boydadı azadlıq…” şeirindən başlamaq istəyirəm. Bu şeir yuxarıda qeyd etdiyim kimi, ilk baxışda çox sadə görünür, amma dərin fəlsəfi qatlara malikdir.
“Ömür kələ-kötür, Ayaqlarım çəlik. Ürəyimi söz aparır, Əllərimi təklik.”
Şairə həyat yolunu “kələ-kötür” adlandırmaqla ömrün hamar olmadığını göstərir. Burada “ayaqlarım çəlik” ifadəsi fiziki qüsuru yox, ayaqlarını həyatın ağırlığından yorulmuş ruhla eyniləşdirir. “Ürəyimi söz aparır” misrası göstərir ki, onu yaşadan poeziyadır. “Əllərimi təklik” isə insanın həyat qarşısında köməksiz qalmasını ifadə edir. Burada maraqlı bir qarşılaşdırma var: ürək – sözlə doludur; əllər – təklik içindədir. Yəni düşüncə zəngindir, amma həyat boşdur.
Şairəmiz in bu misraları olduqca uğurludur. Burada, “Təzə arzular” gələcəyə inam, “Boyat misralar” isə köhnəlmiş sözlərdir. Yəni, şairə bununla demək istəyir ki, arzular yenidir, amma onları ifadə edən sözlər köhnəlib. Təranə Dəmirin bu şeirlərinə baxışda ona görə bu ifadəni, “Onun yaradıcılığında zahirən sadə görünən sözlərin arxasında daha dərin mənalar, duyğular və düşüncələr dayanır.”- kəlməsini işlətdim ki, həqiqətən onun şeirinin hər bir sözü çözülməlidir. Məsələn;”Üşümək” burada fiziki hal deyil. Bu, şairənin öz düşünsinə görə bəlkədə yazılmayan şeirləri, həyata keçməyən arzuları və səssiz qalan hisslərdir. Növbəti misrada isə;
deyən şairə üçün “Azadlıq” burada böyük meydan deyil. “Bir kibrit çöpü…” qədər balacadır. Onuda “Yandırsam alışacaq” deməklə bildirir ki, kibriti yandırmaq kifayətdir ki, böyük alov başlasın. Burada iki fikir düşüncədə özünə yer alır. Azadlıq çox kövrəkdir və eyni zamanda böyük dəyişiklik yarada bilər. Şeirin sonluqun şairəmiz oxucunu ümüdləndirir;
“Çətini Tanrıya çatanacandı, Yaxşı ki, ümid var.”
Bununlada şairə deyir ki, insan üçün ən çətin yol Allaha çatmaqdır. Bu ümüddi insanı ayaqda saxlayan. Bu iki misra, həmdə şeirin bütün fəlsəfi nəticəsidir.
Təranə xanımın həmin saytda gedən ikinci şeiri” ÜŞÜYÜR ” adlanır. Bu şeir ritm üzərində qurulub. Əsas söz, “üşüyür”dü. Şairə burada fiziki soyuqdan danışmır. Mənəvi üşümədən danışır;
“Hərə bir rəngdə darıxır, Hərə bir dadda üşüyür. Hərə bir kökdə doğulur, Hərə bir adda üşüyür.”
Şairə burada insan talelərinin müxtəlifliyi göstərir. Yəni, hamı eyni deyil. Hərənin ağrısı başqadır. Dərdi də başqadır. O ağrıya, o dərdə görə “üşüyür”.
“Hərə bir sözə aldanır, Hərə bir gözə aldanır, Hərə bir közə aldanır, Hərə bir odda üşüyür.”
Şeirin bu bəndində üçpilləli düşüncə var. Söz, Göz və Köz. Söz düşüncəni ifadə edir, göz sevgini, köz isə ehtirası göstərir. Amma, insan gah sözə, gah baxışa, gah da ehtirasına uduzub, ona görə yenə odda üşüyür.
“Qovhaqovdu, qaçaqaçdı, Gəlhagəldi, köçəköçdü, Küy-kələkdi, pıçapıçdı, Hərə bir notda üşüyür.”
Təranə xanım şeirin bu yerində məharətlə səs harmoniyası üzərinə keçid edir. Çünki, sözlərin ardıcıl axını insan həyatının qarışıqlığını canlandırır. Həmdə, elə bil ki, şeirin bu bəndini oxuyarkən sanki insanın nəfəsi çatmır. Buda həyat ritminin göstəricisidir. Şeir çox gözəl sonluqla bitir. Çünki insan nə olmasından, kim olmasından aslı olmayaraq, birinci vəzifəsi “öz mənini axtarmaqdır.”
“Hərə öz dənin axtarır, Hərə öz mənin axtarır, Hərə öz tənin axtarır, Hərə bir yadda üşüyür.”
Bu artıq ekzistensial, yəni, insanın varoluşunu, həyatın mənasını, azadlığını və fərdi məsuliyyətini mərkəzə qoyan fəlsəfi yanaşmadır. Bu düşüncəyə görə, insan əvvəlcə var olur, sonra öz həyatının mənasını və mahiyyətini öz seçimləri ilə özü yaradır. Şairəmiz insanın kim olduğunu, niyə yaşadığını və hansı yola aid olduğunu axtarışını verir. Şeir elə bu fəlsəfi axtarışla tamamlanır.
Təranə xanımın həmin saytda gedən üçüncü şeiri isə gecə obrazı üzərində qurulmuş mənəvi qaranlıq tablosudur.
“Bu axşam dəyməyib hələ, Ulduzu kal, ayı kaldı. Buludu kal , yağışı kal, Sükutu kal, hayı kaldı.”
Bilirik ki, “Kal” sözü yetişməmək mənasında işlənilir. Şairə də bunu eyni mənada işlədib. Amma, göy səması cisimlərinin timsalında verməsi ilə demək istəyir ki, hələ, zaman özü yetişməyib. Göy də yetişməyib, kaldı, ulduzu, ayı, buludu, yağışı, hətta sükutu, hayı da kaldı. Bu maraqlı poetik üsul oxucunu düşündürür. Axı, adətən “kal” meyvəyə aid edilir. Şairə buludu, yağışı, sükutu “kal” adlandırmaqla təbiəti insanın daxili vəziyyətinə çevrir. Şeirin ikinci bəndində isə hörmətli şairəmiz yaşadığımız cəmiyyətin tablosunu çəkir;
“Hər tərəf həsrət içində, Hər yan töhmətin altında. Yuxu da qaçıb gizlənib Göyün yeddinci qatında.”
“Hər tərəf həsrət içində, Hər yan töhmətin altında.” deməklə şairə göstərmək istəyir ki, insanlarda həsrətdə yaşayır, ittiham olunur, artıq rahat nəfəs ala bilmir.
“Yuxu da qaçıb gizlənib Göyün yeddinci qatında.” Bu obraz çox uğurlu obrazdı. Çünki, yuxunun qaçması insan rahatlığının itirilməsini göstərir. “Yeddinci qat” isə əlçatmazlıq rəmzidir.
Şairə gecəni adi zaman kimi yox, insanın mənəvi həbsxanası kimi təqdim edir. Yəni bu gecənin qapısı yoxdur, pəncərəsi yoxdur. İnsan bir çıxış yolu tapa bilmir. Bu, ümidsizliklə ümid arasında qalmış ruhun bədii təsviridir.
Təranə Dəmir yaradıcılığın izləyən biri kimi deyə bilərəm ki, şairəmiz istənilən yaradıcılıq nümunəsində müxtəlif bədii vasitələrdən ustalıqla istifadə edir. Məsələn, birinci şeirində “Kibrit çöpü boydadı azadlıq” və “Ürəyimi söz aparır”, üçüncü şeirində isə “Yuxu da qaçıb gizlənib” kimi bədii bənzətmələri çox orjinaldı.
Ümumiyyətlə götürdükdə Təranə Dəmirin bu üç şeirində insanın daxili dünyası, tənhalığı, azadlıq ehtiyacı və mənəvi axtarışları poetik-fəlsəfi dildə ifadə olunur. Şairə klassik emosional təsvirlərdən çox, simvolik obrazlara və yığcam bədii bənzətmələrə üstünlük verir. Xüsusilə “Kibrit çöpü boydadı azadlıq” misrası bütün silsilənin ideya mərkəzinə çevrilir. Bu misra göstərir ki, azadlıq bəzən çox kiçik görünə bilər, lakin insanın cəsarəti ilə böyük dəyişikliklərin başlanğıcına çevrilmək gücünə malikdir.
Şairəmizin bu şeirləri oxucunu hazır cavablarla deyil, suallarla baş-başa qoyur. Məhz bu xüsusiyyət onları müasir poeziyanın düşündürən və yadda qalan nümunələri sırasında dəyərləndirməyə əsas verir. Məncə, Təranə Dəmirin poetik uğuru da elə bundadır. O, adi görünən sözlərdən dərin fəlsəfi mənalar yarada bilir.
Müəllif: Elxas Comərd AYB-nin, “İti Qələm” Respublika Ədəbi Birliyinin və “Ağsu Yazarları” Ədəbi Birliyinin üzvü
15.08.2026-cı ildə AYB-nin Mingəçevir bölməsində şair və yazıçılayla növbəti tədbir keçirildi. Hər ay olduğu kimi, bu gün də yazarlar bir araya gəldilər. Tədbiri açan AYB-nin Mingəçevir bölməsinin sədri, istedadlı şair Elşən Əzim yazarları salamladı. Avqustun 3-də Mingəçevir şəhərində, və 11-də Zaqatala şəhərində AYB-nin Zaqatala bölməsinin yazarları ilə keçirilən görüşdən danışdı. Belə görüşlərin başqa bölmələr ilə də keçirilməsini məqsədə uyğun saydı. Vurğuladı ki, yazarlar arasında belə görüşlər ədəbiyyatımızın inkişafına təkandı. Bu görüşlər zamanı kitab mübadilələri edildi. Yazarlar bir-birinin yaradıcılığı ilə maraqlandılar. Zaqatala yazarları ilə görüşdə iştirak edən yazarlardan-şair Əhməd Əfsun, nasir Zümrüd Rəhimova, dramaturq Elçin Məhərrəm, şair Rahilə Hüseyn qızı, satirik şair Eldəniz Cəfər oğlu, şair-publisist Məmməd Mərzili bə başqaları öz təəssüratlarını danışdılar. Bu görüşlərdə iştirak edə bilməyən şair Namiq Zaman, Ağabala Salahlı, Zakir Ağdamlı, Mehman Rəsulov zaqatalalı yazarlarla görüşə bilmədiklərinə təəssüfləndilər. Sonra yazarlar öz yaradıcılıqlarından nümunələr səsləndirdilər.
