ƏZRAYILIN TANIMADIĞI ADAM
(hekayə)
Elə ki, ev işləriylə bağlı bir çətinlik çıxır qarşıma, əlüstü Usta Söhrabı tapıram.
–Xeyirdimi, müəllim?
–Şərə lənət, ay Söhrab! Dəmirçi lazımdı mənə. Sən Allah çalış, halal süd əmmiş olsun!
–Müəllim, indi halal südəmmişdən törəyənlərin çoxu zay çıxır. Ancaq bir dəmriçi tanıyıram, əslən Zəngilanlıdı, Qarabağ müharibəsindən qabaq Xankəndinin yaxınlığında – Kərkicahanda yaşayıblar. Bilmirəm milləti nədi, amma görəcək də adı var – nə Azərbaycan türkcəsinə uyğun gəlir, nə kürdcəyə.
–De, bəlkə kimliyini tapdım?
–Adı Misardı.
–Həəə… doğrudan da görəcək adı var. Yox, başım o dərinliyəcən işləməz. Neyləyək, Misardı, Misar olsun! Təki adı özünə, əlinin dadı bizə qalsın.
Elə səhəri gün Misar gəlib çıxdı. Orta yaşlı, bəstəboy, dolubədənli, gülərüz bir kişiydi. Ətəyi kəmərindən çıxıb şalvarının üstünə düşən köynəyinin qolları əlinin baş barmağınacan sallanırdı. Hiss olunurdu ki, bir az səliqə-sahmansızdı. Salam verməyiylə özünü açıb tökməyi bir oldu:
–Birinci Qarabağ müharibəsi qazisiyəm, müəllim. Ona görə demirəm ki, qədrimi biləsiniz. Tanış olmaq da, vəsiyyət eləmək kimi yüngüllükdü! İki qardaş, bir ata əvvəldən axıracan Qarabağda can qoymuşuq.
–Soruşmaq eyib olmasın, bu nə addı, ay Misar, veriblər sənə?!
–Müəllim, mənə qədər beş oğlan doğubmuş anam. Yazıqlar da bir yaşına çatar-çatmaz valideynlərimin ürəyinə dağ çəkirmiş. Atam da axırda hirslənib deyir, bu səfər də oğlan doğ, söz verirəm ki, qoymayacam bizi peşman eləsin!
Anam mat-mat baxır atamın üzünə:
–Ay kişi, peyğəmbərlik eləmə!
–Deyirəm da sənə!
Anamın karxanası da ənənəni pozmur, bu dəfə də konveyerdən oğlan zühur eləyir.
–Dünyaya, xoş gəlmisən, ay Misar! – Atam mə¬ni boyu bərabəri qaldırıb, boynumu-boğazımı iyləyir.
–A kişi, Misar nədi?
–Bu oğul balanın adı!
Anam zarıya-zarıya etiraz eləyir:
–Ətin tökülməsin, camaatı bizə güldürmə! Uşaqlar bunu lağa qoyacaq, vallah. – Mişar gəldi, Mişar getdi.
–Nə deyirlər desinlər, təki qardaşlarının dalıyca getməsin! – Anam ölüm-dirim söhbətini eşidən kimi “xırp…” səsini kəsir. – Ona görə belə ad qoymuşam ki, Əzrayıl öldürəcəkləri adamlar haqqında Allaha hesabat verəndə çaşsın. Axı “Misar” türk adı deyil. Əzrayıl da Allahın qəzəbindən qorxduğu üçün deməyəcək, bir türkün də canını alacam.
Doğrudan da, necə ki, indi görürsünüz, 50 ildir, Əzrayıl məndən xəbərsizdi! Heç müharibədə də girəvə tapmadı məni qardaşlarımın yanına göndərsin. Burnumun ucu belə qanamadan sağ-salamat çıxdım odun-alovun içindən…
Belə şirin-şirin danışan Misar, darvazanın yarı xərcini alıb, ətli-gombul barmaqlarıyla asta-atsa sayıb, təbəssümlə üzümə baxdı:
–Halal elə, müəllim!
–Halal xoşun olsun!
Pulu qoydu cibinə. Əvə¬zin¬də yağ¬lı bir vədə ilə mənimlə xudahafizləşdi:
–Salamat qalın, əziz insan, 10 günəcən darvaza bəzəkli gəlin kimi gəlib durmasa hasarınızın çərçivəsində… – üzümə baxdı. Mən də sual dolu nəzərlərimi dikdim onun ağzına. – Niyə soruşmursunuz nə olacaq?!
–Nə olacaq?
–Adımı dəyişəcəm!
–Dəyişmə.
–Niyə?!
–Əzrayıl gəlib tapar səni!
–Ha-ha-ha… yaman dediniz, ha, müəllim!
–Ay Misar, öz aramızdı, de görüm, cəbhədə papağını günə yandırmamısan ki?!
–Nə danışırsınız, müəllim?! Kəşfiyyatçıydım, ermənicəni yaxşı bildiyimdən iki gündən bir ya danaboyun eləyib “dil” gətirirdim, ya da aldadıb salırdım tora. Amma sonralar bu fədakarlığımın bəhrəsini görməyəndə it peşmanı oldum. Hirsimi tökdüm “Cəbhə gündəliyi”min üstünə – kibrit çəkdim… cırradan çıxdı.
–“Gündəliyi” yandırmaqda səhv etmisən.
–Gücüm ona çatdı, müəllim! Axı hələ də qazi sənədini vermirlər mənə. Burnuna barıt iyi dəyməyənlərin ürəyi döyünəndə, sinələrinə düzdükləri orden-medalın çaqqıltısından qulaq batır. Gəl ki, mən hələ də “qazi” sözünə tamarzıyam.
–Niyə?
–Pul istəyirlər.
–Palaza bürün, elnən sürün!
–Müəllim, mənim vicdanım qəbul eləməz ki, döyüşüb, vuruşub, gündə yüz dəfə ölüb-dirildiyim cəbhədə olmağımı təsdiq eləyən kazğızı pulnan alım.
–Ay Misar, ölüb-dirildiyin epizodlardan birini danış, hekayədən-zaddan düzəldim.
–Müəllim, hansını deyim, birdimi-ikidimi?! Həəə… Şuşa yaxınlığında əlbəyaxa döyüşdən sonra on beş əsgərdən üç nəfər qalmışdıq. Mən idim, Kürdəmirli Vahid Sərxanoğluydu, bir də adını unutduğum Bakılı balası – doqquz bacının tək qardaşı. Düşmənin sipər kimi çəkdiyi güllələrin arasından keçib, Şuşa türməsinin divarına sığınmışdıq. İnan, müəllim, ölümün ovcundaydıq. Amma minamyotların işığı Əzrayılın gözünə necə düşürdüsə, yerlə-göy arasında çaşıb qalmışdı, görə bilmirdi bizi. Biz isə bərk həyəcana düş¬müşdük. Vahid də özümüzə ürək-dirək vermək üçün atası Molla Sərxanın məzəli söhbətlərindən danışmağa çalışsa da, nə dili söz tuturdu, nə də bizim qulağımız eşidirdi.
Birdən minamyotla bizi vurdular. Xoşbəxtlikdən mərmi divarı tutdu. Toz dumana qarışdı. Doqquz bacının tək qardaşı əvvəlcə diksindi, sonra nə fikirləşdisə, “Qaçmaq da igidlikdəndi” deyə, qəflətən ayağa durdu.
–Adə, otur! – Vahid çığırdı.
Yapışdım ətəyindən:
–Yerimizi er¬mənilərə nişan vermə, qağa!
–Yox, – deyə dartındı. Mənə güc gəlməyindən hiss elədim ki, dəli olmaq dərəcəsinə çatıb. Elə bil bir saat əvvəl gözünü qan tutmuş, şir kimi döyüşən bu deyildi: “Baxın, doqquz bacının tək qardaşı, görün, düşmənin başına nə od ələyir!”…
Doğrudan da sığınacağa girməzdən əvvəl divar boyu erməni meyitlərinin tökülüb qaldığını görmüşdük. Elə özümüzün də itkimiz az deyildi. Tək bir ağacın altında 12 cavan ölüm sükutuna dalmışdı. Düşündüm – müharibə ölüləri sevmir, onları tapdayıb keçir…
–Burax məni! –Doqquz bacının tək qardaşı sıyrılıb, çıxdı əlimdən. 10 metr getməmiş vurdular. Ağzı üstə yıxıldı.
Bayaqdan öldüyümüzə əmin olan ermənilər sağ qaldığımızı görüb, üstümüzə od ələməyə başladı. Birtəhər sürünə-sürünə əks tərəfdən – kol-kosun altından çıxıb, özümüzünkülərə sarı getdik.
Bir də onu gördüm ki, qarşıdan qaratikan yığılmış araba kimi ləngər vura-vura bir nəfər gəlir. Diqqətlə baxanda gördüm atamdı. Kişinin gözləri kəsilməyə aparılan mal gözləri kimi bərələ qalmışdı. Hətta gəlib yanıma çatanda belə üzümə baxsa da, məni tanımadı.
–Ay bala, deyirlər Misargili vurublar, bilmirsən hardaydılar?
–Həəə… dayı, türmənin divarının yanındadı meyitləri, – dedim.
Atam tüfəngin ağzından güllə çıxan kimi tərpəndi.
Durub, dalıyca baxmağa başladım. 30-40 addım getməmiş dayandı. Hiss elədim ki, ağlı üstünə qayıdıb. Çevrilib, mənə tərəf gəldi:
–Adə, köpəyoğlu, məni arıya qoymusan?!
–Dədə, vallah, səni sınayırdım!
–Nəyimi sınayırdın, yaramaz?!
–Deyirdim, görüm ölməyim sənə necə təsir eləyəcək!
Qucaqlaşdıq…
27.05.2025-22.07.2026
Müəllif: Qəşəm İsabəyli,
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
