www.USTAC.az

XOŞBƏXTLİYİN AXTARIŞINDA

Bir şərh yazın

XOŞBƏXTLİYİN AXTARIŞINDA
(Sədulla Şirinovun “Kimdir xoşbəxt?” romanı – altıncı yazı)
    Salam olsun sözə, insan taleyinə, ailə ocağına, insanı insan edən mənəvi dəyərlərə qiymət verən yazarlara və oxuculara! Bəzən bir kitabın adı oxucunun qarşısında uzun bir sual qoyur. Cavabını isə kitabın son səhifəsinə qədər axtarmağa məcbur edir. Sədulla Şirinovun 2025-ci ildə işıq üzü görmüş “Kimdir xoşbəxt?” romanı məhz belə əsərlərdəndir. Kitabın adı sadədir, lakin bu sadəliyin arxasında insan ömrünün ən mürəkkəb suallarından biri dayanır: xoşbəxtlik nədir və insanı həqiqətən xoşbəxt edən nədir?
Əsər 240 səhifədən ibarətdir və “Füyuzat” nəşriyyatında çap olunub. Redaktoru Vaqif Osmanlıdır. Kitabın quruluşuna proloq, on üç bölüm və epiloq daxildir. Bölümlərin adları belə müəllifin qarşıya qoyduğu əsas mənəvi sualları göstərir: “Xoşbəxtlik”, “Kimdir günahkar?”, “Çətin qərar”, “Xoşqədəmli yad qonaq”, “Bir həsrətin sonu”, “Kor-koranə yaranan təhlükəli eşq”, “Fədakar ananın uğuru”, “Evi abad edən qadındır”, “İsmət”, “Ləkəli keçmişin acı nəticəsi”, “Nə deyir, desinlər”in xoş nəticəsi”, “Mərhəmət” və “Sözün gücü”. Bu adların hər biri əslində böyük bir həyat hekayəsinin ayrıca qapısıdır.
   Xoşbəxtlik – var-dövlət, yoxsa mənəvi rahatlıq?
Sədulla Şirinov roman boyu oxucunu bir məsələnin üzərində düşündürür: insanın çox pulu, böyük evi, yaxşı avtomobili, yüksək vəzifəsi varsa, bu, onun xoşbəxt olması deməkdirmi?
     Əsərin hadisələri göstərir ki, müəllif xoşbəxtliyi maddi imkanlarla eyniləşdirmir. Əksinə, pulun, sərvətin və imkanların mənəvi tərbiyə ilə tamamlanmadığı halda insanın həyatında ciddi problemlər yarada biləcəyini göstərir.
     Romanın ön sözündə də vurğulandığı kimi, əsərdə ailə səadəti, qarşılıqlı anlaşma və halal zəhmətlə qurulan həyatla yanaşı, ailə ocağına laqeyd münasibətin doğurduğu faciələr qarşılaşdırılır.
     Bu baxımdan əsərin əsas sualı təkcə “Kimdir xoşbəxt?” deyil. Əslində müəllif bununla yanaşı başqa suallar da verir:
Kim düzgün yaşayır?
Kim doğru seçim edir?
Kim övladını düzgün tərbiyə edir?
Kim ailəsinin qədrini bilir?
Kim var-dövlətlə mənəviyyat arasındakı sərhədi qoruya bilir?
Bu sualların hər biri romanın ayrı-ayrı hadisələrində cavab axtarır.
    “Kimdir xoşbəxt?” romanının başlıca mövzularından biri ailədir. Azərbaycan ailəsi burada yalnız iki insanın birlikdə yaşadığı məkan kimi təqdim edilmir. Ailə həm də tərbiyə ocağı, mənəvi məktəb, yaddaş məkanı, gələcək nəslin formalaşdığı mühitdir.
    Övlad tərbiyəsi, ər-arvad münasibətləri, valideyn məsuliyyəti, ailə seçimində düzgün qərar vermək, ailə daxilində qarşılıqlı anlaşma kimi məsələlər romanın müxtəlif süjet xətlərində bir-birini tamamlayır.
     Əsərin ön söz müəllifi Ləman Vaqifqızı romanın məhz ailə münasibətlərinə həsr olunduğunu və Azərbaycan ailəsinin möhkəmliyi ilə milli dəyərlərə bağlılığının əsərdə müxtəlif detallarla təsvir edildiyini qeyd edir. Bu cəhət romanın publisistik gücünü də artırır. Çünki oxucu hadisələri yalnız kənardan izləmir. Öz ailəsini, ata-anasını, övladlarını, qohumlarını, qonşularını və tanıdığı insanları düşünməyə başlayır. Ədəbiyyatın gücü də bir qədər buradadır: yazıçı oxucuya hökm vermir, onun qarşısına həyat qoyur.
     Romanın diqqət çəkən süjet xətlərindən biri Maral və qızı Şəhla ilə bağlıdır. Maral qızının təhsilinə, gələcəyinə böyük ümid bəsləyən anadır. Şəhla da anasının ümidini doğrultmağa çalışır. Onun diplom alması ana-balanın birlikdə qazandığı mənəvi qələbə kimi təqdim olunur.
Şəhla öz uğurunun yalnız şəxsi zəhmətinin nəticəsi olmadığını anlayır. Anasının onu istiqamətləndirməsi, qoruması və gələcəyinə laqeyd qalmaması onun formalaşmasında mühüm rol oynayıb.
     Əsərdə bu fikir xüsusilə aydın ifadə edilir: Maralın Şəhlaya verdiyi dəstək və Şəhlanın anasının məsləhətlərinə biganə qalmaması nəticəsində onların hər ikisi öz məqsədinə çatır.
     Lakin müəllif burada da sadə cavabla kifayətlənmir. Çünki övladın uşaqlıq və gənclik illərində ona dayaq olmaq başqa, onun böyüdükdən sonra şəxsi həyat seçiminə həddən artıq müdaxilə etmək tamam başqa məsələdir.
    Beləcə roman valideyn sevgisinin sərhədləri haqqında da düşündürür.
Övladı qorumaq haraya qədərdir?Onun əvəzinə qərar vermək haradan başlayır?
Bu suallar Şəhla ilə bağlı hadisələrin emosional yükünü artırır.
      Əsərin ikinci bölümünün adı təsadüfi deyil: “Kimdir günahkar?” Bu sual xüsusilə Uğur obrazının timsalında kəskinləşir.
     Uğurun həyat tərzi, məsuliyyətsizliyi, gecələr evə qayıtması və həyata münasibəti onun valideynlərini narahat edir. Lakin hadisələr inkişaf etdikcə məsələ sadəcə “pis övlad” məsələsi kimi görünmür.
      Valideynlər də öz keçmişlərinə nəzər salmalı olurlar.
       Şahmar müəllim və Şahnaz xanımın övlad tərbiyəsinə münasibəti göstərir ki, insanın sonrakı davranışında uşaqlıq illərində aldığı tərbiyənin ciddi rolu vardır.
       Romanın bu hissəsində yazıçı mühüm bir fikri önə çıxarır: övladın gələcək şəxsiyyət kimi formalaşması sonradan deyil, uşaqlıqdan başlayır.
      Əsərdə “dəmiri isti-isti döyərlər” xalq məsəli də məhz bu kontekstdə işlədilir. Müəllifin məntiqinə görə, vaxtında verilməyən tərbiyəni illər sonra bərpa etmək olduqca çətinləşir.
     Bu, yalnız valideynlərə deyil, bütövlükdə cəmiyyətə ünvanlanan fikirdir.
      Sədulla Şirinov romanın ayrı-ayrı obrazları vasitəsilə var-dövlətin insan həyatında yaratdığı paradoksları da göstərir.
      Şahmar müəllimin ailəsində bunun nümunəsi daha qabarıqdır.
      Övladın hər ehtiyacını təmin etmək, ona maddi rahatlıq yaratmaq valideyn üçün ilk baxışda yaxşılıq kimi görünə bilər. Lakin mənəvi tərbiyə, zəhmət vərdişi, məsuliyyət hissi və müstəqil düşüncə formalaşdırılmadıqda həmin maddi imkanlar son nəticədə övladın özünə qarşı çevrilə bilər.
      Əsərdə Şahmar müəllimin atasının vaxtilə ona dediyi nəsihət bu baxımdan diqqətəlayiqdir: övladı “cibi boş, başı dolu” böyütmək ideyası maddi sərvətdən çox insanın öz qabiliyyətinə və əməyinə güvənməsini ifadə edir.
      Bu fikir romanın əsas mənəvi tezislərindən birinə çevrilir. Çünki insanın cibini doldurmaq mümkündür, amma başını doldurmaq üçün illərlə zəhmət, tərbiyə, təhsil və həyat təcrübəsi lazımdır.
    “Kimdir xoşbəxt?” əsərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri obrazların gündəlik həyatın içindən seçilməsidir. Burada böyük tarixi hadisələrin qəhrəmanlarından çox, adi həyatda rast gəlinən insanlar danışır:
müəllimlər, ailə başçıları, analar, övladlar, idarəçilər, gənclər, qonşular, qohumlar…
Lakin onların gündəlik həyatında baş verən hadisələr böyük mənəvi məsələlərə çevrilir.
     Bir ailədə verilən qərar digər ailənin taleyinə təsir edir. Bir valideynin vaxtında etmədiyi hərəkət illər sonra övladın həyatında nəticəsini göstərir. Bir gəncin verdiyi qərar bir neçə insanın taleyini dəyişir.
     Beləliklə, müəllif adi həyatı böyük mənəvi sualların laboratoriyasına çevirir.
     Romanın quruluşunda epiqrafların ayrıca yeri vardır. Əsərin bölümləri müxtəlif şair və filosoflardan alınmış epiqraflarla başlayır və təqdim olunan materialda da qeyd edildiyi kimi, bu epiqraflar təsadüfi seçilməyib; hər biri sonrakı hadisələrlə məna baxımından səsləşir.
Bu üsul romanın ideya xəttini zənginləşdirir.
Səməd Vurğunun “Vaqif” dramından gətirilən misralar isə əsərdə insanın həyatın və insanların dəyişkənliyinə münasibəti baxımından mühüm semantik çalar yaradır:
“Çox alışıb, çox yanmayın!
Uşaq kimi aldanmayın!
Bu dünyanın cəfasına,
İnsanların vəfasına!”
Bu misralar romanın ümumi ruhu ilə səsləşir: həyatın zahiri rahatlığına aldanmamaq, insan münasibətlərinin mahiyyətini dərk etmək və mənəvi dayaq axtarmaq.
     Sədulla Şirinovun yaradıcılığında milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq “Kimdir xoşbəxt?” romanında da özünü göstərir. Əsərdə Azərbaycan folkloruna, xalq deyimlərinə, atalar sözlərinə, milli adət-ənənələrə və etnoqrafik detallara müraciət edilir. Bu, yalnız bədii dekorasiya deyil. Folklor burada hadisələrin mənasını açan ikinci bir dil rolunu oynayır. Atalar sözləri obrazların dünyagörüşünü ifadə edir, xalq deyimləri isə hadisələrin mənəvi nəticəsini ümumiləşdirir.
    Ön sözdə də müəllifin Azərbaycan folklorunu, milli adətləri, milli dəyərləri və xalq etnoqrafiyasını yaxşı bilməsi əsərin diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri kimi qeyd olunur. Bu baxımdan “Kimdir xoşbəxt?” yalnız ailə romanı deyil, həm də milli-mənəvi yaddaşın bədii ifadə olunduğu əsər təsiri bağışlayır.
    Sədulla Şirinovun romanında dilin sadəliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
    Ön söz müəllifi əsərin süjet xəttinin maraqlı, dilinin isə sadə və aydın olduğunu vurğulayır.
Bu xüsusiyyət yazıçının hadisələri oxucuya yaxınlaşdırmasına imkan verir.
    Müəllif ağır fəlsəfi terminlərlə danışmaq əvəzinə, həyatın öz dilindən istifadə edir.
Mətbəxdə, həyətdə, süfrə arxasında, iş yerində, ailə daxilində gedən söhbətlər vasitəsilə böyük məsələlər gündəmə gətirilir.
     Bu mənada romanın dialoqları ayrıca diqqət çəkir. Obrazlar danışdıqca onların xarakteri açılır.
Kiminsə bir cümləsi onun dünyagörüşünü, digərinin zarafatı ailə münasibətini, başqa birinin susması isə daxili narahatlığını göstərir.
    Romanda qadın obrazları da mühüm mövqedədir. Maral, Şahnaz, Şəhla, Təranə, Nigar və digər qadın obrazları vasitəsilə ailənin mənəvi yükünün böyük hissəsini daşıyan insanların daxili dünyası göstərilir.
    Xüsusilə ana obrazlarında qayğı, məsuliyyət, narahatlıq və fədakarlıq hissləri ön plana çıxır.
Kitabın mündəricatında “Fədakar ananın uğuru” və “Evi abad edən qadındır” kimi bölmə adlarının yer alması da bu xəttin əsərin strukturunda xüsusi yer tutduğunu göstərir. Qadın burada yalnız ailənin üzvü deyil. O, çox zaman ailənin daxili sabitliyini qoruyan, övladın gələcəyi haqqında düşünən, ərinin qərarlarına təsir göstərən və ailə daxilində mənəvi tarazlığı təmin edən tərəf kimi təqdim edilir.
    Romanın son bölümlərinin adları da əsərin mənəvi xəttini aydın şəkildə tamamlayır.
İsmət.
Mərhəmət.
Sözün gücü.
Bunlar sadəcə bölmə adları deyil, əsərin ümumi mənəvi konsepsiyasının açar sözləridir.
İsmət insanın mənəvi bütövlüyü ilə bağlıdır.
Mərhəmət insanın başqasının dərdinə münasibətini müəyyənləşdirir.
Söz isə insan taleyini dəyişə biləcək gücə malikdir.
     Beləliklə, romanın əvvəlində qoyulan “xoşbəxtlik” sualı əsərin sonlarına doğru daha geniş mənəvi anlayışlarla əlaqələndirilir.
      Sədulla Şirinov hadisələrə kənardan baxan müşahidəçi deyil. O, insan münasibətlərinin içərisinə daxil olur və oxucunu obrazların taleyi ilə üz-üzə qoyur.
      Yazıçının əsas üstünlüklərindən biri odur ki, hazır cavabları oxucuya zorla qəbul etdirmir.
O, hadisəni göstərir.
Dialoqu qurur.
Obrazı danışdırır.
Sonra isə oxucunu düşünməyə buraxır.
    Bu baxımdan romanın publisistik mahiyyəti də güclüdür. Çünki əsərin müxtəlif hissələrində ailə, tərbiyə, mənəviyyat, maddiyyat, məsuliyyət, valideyn-övlad münasibətləri kimi ictimai əhəmiyyətli məsələlər bədii süjetin daxilində müzakirəyə çıxarılır.
    Bəs kimdir xoşbəxt? Romanın öz daxili məntiqi bu suala bir neçə istiqamətdən cavab verir.
Xoşbəxtlik yalnız var-dövlət deyil.
Xoşbəxtlik yalnız vəzifə deyil.
Xoşbəxtlik yalnız gözəl ev deyil.
Xoşbəxtlik yalnız rahat həyat da deyil.
İnsanın xoşbəxtliyi ailəsində qarşılıqlı hörmət, övladlarının düzgün tərbiyəsi, halal zəhmət, mənəvi rahatlıq, düzgün seçim və insanlıq keyfiyyətləri ilə tamamlanır.
    Ləman Vaqifqızının ön sözdə ifadə etdiyi ümumiləşdirmə bu baxımdan romanın əsas ideyasını yığcam şəkildə ifadə edir: ailənin və nəslin başını uca edən övladlar valideyn üçün, valideynlərini anlayan və dinləyən övladlar isə öz növbəsində övlad üçün xoşbəxtlik mənbəyidir.
Bu fikir əsərin adına verilmiş sualın cavabını da özündə daşıyır.
    Sədulla Şirinovun “Kimdir xoşbəxt?” romanı ailə münasibətlərindən çıxış edərək daha geniş bir mənəvi mənzərə yaradır.
     Bu əsərdə insanın ailəyə, övlada, valideynə, zəhmətə, pula, sevgiyə, mərhəmətə və öz taleyinə münasibəti bir-birinə bağlanır.
     Romanın qəhrəmanları müxtəlif həyat yolları ilə hərəkət etsələr də, hamısını eyni sual birləşdirir:
İnsan necə yaşamalıdır ki, həyatının sonunda “xoşbəxt olmuşam” deyə bilsin?
      Yazıçı bu suala yalnız bir cümlə ilə cavab vermir. O, cavabı hadisələrə, obrazlara, ailələrə, səhvlərə, peşmanlıqlara və doğru seçimlərə bölür.
     Bəlkə də əsərin əsas gücü elə bundadır. Çünki xoşbəxtlik hazır şəkildə verilən nemət deyil. İnsan onu öz davranışı, seçimi, zəhməti, mənəviyyatı və münasibətləri ilə qurur.
     Sədulla Şirinovun “Kimdir xoşbəxt?” romanı oxucunu məhz bu quruculuq haqqında düşünməyə çağırır.
Ailə qurmaq asandır, ailəni qorumaq çətindir.
Övlad böyütmək mümkündür, şəxsiyyət yetişdirmək çətindir.
Sərvət toplamaq olar, mənəvi zənginlik yaratmaq daha çətindir.
      İnsan çox şeyə sahib ola bilər, amma öz daxilində rahatlıq yoxdursa, bütün sahib olduqları xoşbəxtliyin əvəzi olmaya bilər.
      Elə buna görə də “Kimdir xoşbəxt?” sualı romanın ilk səhifəsində başlayıb son səhifəsində bitmir.
     Bu sual kitab bağlandıqdan sonra da oxucunun daxilində yaşayır.
     Və bəlkə də yaxşı ədəbiyyatın əsas missiyalarından biri budur: cavab verməklə yanaşı, insanı öz cavabını axtarmağa sövq etmək.
     Sədulla Şirinovun bu romanı da məhz belə bir axtarışın – xoşbəxtlik, mənəviyyat, ailə və insanlıq axtarışının bədii ifadəsidir.
     Eşq olsun sözə! Eşq olsun ailə ocağını qoruyanlara! Eşq olsun övladının gələcəyini öz rahatlığından üstün tutan valideynlərə! Eşq olsun mənəviyyatı sərvətdən üstün bilən insanlara! Çünki bəzən insanın axtardığı xoşbəxtlik uzaqlarda deyil – elə öz evinin içində, öz ailəsinin yanında, öz vicdanının qarşısında dayanır.
Kimdir xoşbəxt?
Bəlkə də cavab çox sadədir:
Xoşbəxtliyi var-dövlətdə yox, insanlıqda axtaran və sahib olduğu dəyərləri qorumağı bacaran insan. Hələlik, gözəl insan – yaradılmışların əşrəfi!
22.09.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir

SƏYYAD ƏHMƏDLİ (GÖYÇƏLİ)NİN YAZILARI

Zaur Ustacın “Buta”sı

İki əsrin tək nasiri

Sədulla Şirinoun yazıları

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

GÜNAY ƏLİYEVA – “NƏRGİZ”

Zaur Ustacın “Buta”sı barədə

GÜNAY XANIMIN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDABIN DİGƏR YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Payızın ilk günü yeni “XƏZAN”la

Bir şərh yazın

Payızın ilk günü yeni “XƏZAN”la

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın növbəti nömrəsi çapdan çıxıb. Payızın ilk günü “Xəzan”ın oxucuları ilə görüşə gəlməsi bir təsadüfdürmü, yoxsa mistik məntiqə söykənir, demək çətindir. Hər zaman olduğu kimi 104 səhifəlik jurnal poeziya və nəsr nümunələri, publisistik yazılarla zəngindir.
YAZI DÜZÜMÜ aşağıdakı kimidir. Buyurun, tanış olun, sevə-sevə oxuyun.

Redaktor guşəsi
-“Milli dəyərlərin divanı”
-“Tovuz quşu taxtı” (yazını Zeynəb Cəmaləddin təqdim edir)

Publisistika
-Tariyel ABBASLI – “Doğma vətənə sevgilərlə” (Dürdanə Qaraşovanın yaradıcılığı barədə)
-Fərhad ƏSGƏROV (RAMİZOĞLU) – “Həmişə çətinliklərlə rastlaşmaq istədim” (“Ömrümdən izlər” silsiləsindən)
-Ofeliya NƏZƏROVA – “Nəğməkar ruhun zəfər işığı –70 yaş” (Xalq artisi Zümrüd Məmmədovanın yetmişinci baharı)
-Bayram MƏMMƏDOV – ““Labirint”in bədii çağırışını hamı eşidir” (Yazıçı, millət vəkili İmamverdi İsmayılovun əsərlərinə ziyalı mövqeyi)
-Zərnişan TURAN – “Lətifə xanım Məmmədova – 65” (“Lətifə xanım” şeiri Zeynəb Cəmaləddinindir)
-Günay RZAYEVA – “Son nəfəsinədək döyüşən qəhrəman – Novruz Aslanov”
-Yunis QARAXANLI – ““Dadaizm” cərəyanı və onun ədəbiyyatımıza təsiri”, “Sözün sehrli dünyası”, “İnsanın daxili kompası”
-Fərhad ƏSGƏROV (RAMİZOĞLU) – “Yüksək bal toplayan müəllim”
-Adil MƏMMƏD – “Ətraf Sərraf – 70” (“Hələ neçə zirvə onu gözləyir” şeiri ilə də təbrik edir)
-Adil MƏMMƏD – “Şeir kimi oxunan nəsr nümunələrində polifoniya” (Pərviz Yəhyalı yaradıcılığında mərhəmət çağırışı)
-Şərafəddin İLKİN – “Həyatın yaddaşından süzülən hekayələr” (Şair Damət Salmanoğlunun nəsr yaradıcılığı)
-Maqsud MÖVLANOV – “Lahıcın Zəvəro məscidi: keçmişdən bu günə”
-Yunis QARAXANLI – “Qələmlə silahın vəhdəti”, “Pərvanə İmanova – qələmin vəfası və peşəkarın sözü”, “Vüsalə Yunusova – rənglərin harmoniyasını yaradan sənətkar və qayğıkeş pedaqoq”, “Qəlblərin və zehnlərin memarı Ramidə Oqtayqızı”, “Sevda Kərimli yaradıcılığının özünəməxsusluğu və şeirlərinin dili”
-Pünhan ŞÜKÜR – “Xəlil Mirzənin payızı bahara dönən poeziyası”

Poeziya
-Dürdanə QARAŞOVA – “Dünya Qarabağı görmək istəyir”, “Bənövşə”, “Şəhidlərim”, “Cəbrayılım, Xudafərin, Arazım”, “Yenə dumanlıdı bu qoca dağlar”, “Aşıq Ələsgər”, “Ana yurdum – Azərbaycanım”, “Qürur mənbəyim Azərbaycan”, “Şəhid bulağı”, “Şərəfim, vüqarım, ey ana vətən”, “Fəxr edir səninlə vətənim, Polad”, “Azərbaycan bayrağı” (şeirlər)
-Bayram MÜRÜDOĞLU – “Qalmayıb”, “Dumanlı zirvədir başı ömrümün”, “Yaman tələsirik”, “Bizsiz qalan dağlar hey”, “Yaman darıxmışam”, “Dünya – həmən dünya”, “Təzadlı dünyam”, “Gözlərini gözlərimə cəm elə”, “Ömrün hesabatı”, “Həsrətin dumanı çöküb gözümə”, “Məni unutmağa nə var ki”, “Mən dərdimi sənə açam hər gecə”, “Mənalı misradır mənim həyatım”, “İndi çək həyatı olduğu kimi”, “Gözəl yurdum mənim” (şeirlər)
-Qüdsiyyə QÜDSİ – “Hər gün”, “Səadətin”, “Vicdan və tamah” (təmsil), “Qəzəllər” (şeirlər)
-Zeynəb CƏMALƏDDİN – “Gələr”, “Aldanış”, “Nə üçün?”, “Məhəbbət”, “Bir ocaq quracaqsan”, “Deyiləm”, “Baxacaqsansa əgər”, “Ayılma” (şeirlər)
-Hafiz ƏLİMƏRDANLI – “Qəzəllər”, “Rübailər” (şeirlər)
-Ətraf SƏRRAF – “Sözün işığına gəldiyim dünya”, “Ağ işığa tərəf” (şeirlər)
-Məhəmməd YƏHYALI – “Qardaş” (şeir)
-Nuranə RAFAİLQIZI – “Günəş, sabahın xeyir!” (şeir)
-Səkinə NİZAMİQIZI – “Həsrət”, “Sevgilim əsgərdir” (şeirlər)
-Ziyad GÖYÇAYLI – “Mənim ömür yolum”, “Həyat fəlsəfəsi” (şeirlər)
-Ramiz İSMAYIL – “Olmaz”, “Mənim”, “Dağlar”, “Sevdim”, “İmiş”, “Sevmişəm”, “Tök ətəyindən”, “Şairin”, “Çıxıb”, “Görmüşəm”, “Ağlamaram”, “Yaşamışam”, “Bəxtim”, “Taleyimə baş əymişəm”, “Yetişməz”, “Deyil ki” (şeirlər)
-Polad İBRAHİMOĞLU – “Daha”, “Qalmışam”, “Deyiləm”, “Mən ki demədim”, “Deyənlər”, “Keçdi”, “Yaradıb”, “Vuruldum”, “Eylədim” (şeirlər)
-Zakir İSMAYIL – “Şah İsmayıl Xətaidən yazanlar”, “Məni ad günümdə təbrik etməyin”, “Vicdan tərəzisi”, “Ay, Xəzər”, “Mənim şeirlərim”, “Mən şair deyiləm, şeir yazanam” (şeirlər)
-Ayla ADİLQIZI – “Bir ömrün salnaməsi”, “Salatın”, “Bizim kəndimiz” (şeirlər)

Tərcümə
-Graham RİÇARD SMİT – “Cənab Prezident”, “Əsrin dörddə birinin qeydləri”, “Xocalı dastanı”, “Yaxın gələcəyin rəsmi”, “Nənə skuterdə”, “Məktəb bağı”, “Yardımlını görürəm” (Tərcümələr Zeynəb Cəmaləddinindir) (şeirlər)
-Patimat ŞTANÇAYEVA (RUSİYA) – “Əziz Bakı”, “Sənin yanında”, “Danış”, “Dağlar qızı”, “Cavab verə bilərsən?”, “Küllərindən ucalacaq Dağıstan”, “Bilmirdim” (Tərcümələr Zeynəb Cəmaləddinindir) (şeirlər)
-Reyhanə DÖVRANOVA (ÖZBƏKİSTAN) – “Gecikmiş şeir”, “Hal”, “Vətən” (Tərcümələr Rəhmət Babacanındır) (şeirlər)

Nəsr
-Damət SALMANOĞLU – “Dənizə baxan qız” (hekayə)
-Zarema ƏLİYEVA – “İlmələrin üsyanı” (hekayə)
-Xəlil MİRZƏ – “Pomidor tələsi” (hekayə)
-Nizami KOLANILI – “O yaşamağı baxardı” (hekayə)
-Əli BƏY AZƏRİ – “Messi” (hekayə)

Hörmətlə: Əli bəy Azəri,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın baş redaktoru

Əli bəy Azərinin yazıları


ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Sədulla Şirinovun “Qudalar” romanı haqqında – beşinci yazı

Bir şərh yazın

QOHUMLUQDAN BÖYÜK OLAN İNSANLIQ
(Sədulla Şirinovun “Qudalar” romanı haqqında – beşinci yazı)
     Salam olsun sözə, ailə ocağının müqəddəsliyinə, insanı insana bağlayan mənəvi tellərə dəyər verən insanlara!
     Ədəbiyyat yalnız həyatın təsviri deyil. Ədəbiyyat həm də insanın özünə, ailəsinə, cəmiyyətinə, keçmişinə və gələcəyinə tutduğu güzgüdür. Yazıçı bəzən böyük ictimai problemləri nəhəng hadisələrin fonunda deyil, adi insanların gündəlik həyatı, ailə münasibətləri, sevinc və kədəri, küsülülüyü və barışığı, bir sözlə, həyatın ən sadə görünən məqamları vasitəsilə göstərir. Sədulla Şirinovun “Qudalar” romanı da belə əsərlərdən biridir.
       2025-ci ildə Bakıda “Füyuzat” nəşriyyatında çap olunmuş bu roman müəllifin yaradıcılıq yolunda xüsusi mərhələ kimi diqqəti cəlb edir. Kitabın redaktoru araşdırmaçı-yazar, ədəbi təhlilçi və publisist Vaqif Osmanlıdır. Nəşrin təqdimatında da vurğulandığı kimi, Sədulla Şirinov “Qudalar” romanında ailə münasibətlərini, qudalar arasındakı bağlılığı və müasir cəmiyyətimizin mənəvi mənzərəsini ailələr arasındakı münasibətlər üzərindən təqdim edir. Roman eyni zamanda müasir gəncliyə tərbiyə və əxlaq mesajları ötürür.
      Əsərin adının özü diqqətçəkicidir: “Qudalar”. İlk baxışda bu söz bizə toy, elçilik, qohumluq, ailə və məişət münasibətlərini xatırladır. Lakin romanın səhifələrini çevirdikcə aydın olur ki, müəllif “qudalıq” anlayışını yalnız iki ailənin qohumluğu çərçivəsində saxlamır. Burada qudalıq daha geniş mənada insanları bir-birinə bağlayan mənəvi körpüyə çevrilir. Bu körpünün bir tərəfində ailə, digər tərəfində isə cəmiyyət, milli birlik, tolerantlıq və insanlıq dayanır.
       Romanın başlanğıcındakı proloq da təsadüfi deyil. Müəllif insanın yaranmasından, insan övladları arasındakı münasibətlərdən, xeyir və şərdən, ədavət və barışıqdan danışaraq əsərin ideya istiqamətini əvvəldən müəyyənləşdirir. Proloqda insanın şüurlu yaradılması və fitnə-fəsada uymamaq məsuliyyəti ön plana çəkilir. Beləliklə, oxucu qarşıdakı hadisələri yalnız bir neçə ailənin taleyi kimi deyil, daha geniş mənəvi-fəlsəfi müstəvidə qəbul etməyə hazırlanır.
     Romanın ilk bölümünün “Axtaran tapar” adlandırılması əsərin əsas süjet xəttinin başlanğıcını müəyyənləşdirir. Burada ailə qurmaq, oğula və qıza həyat yoldaşı seçmək, valideynlərin övlad taleyinə münasibəti, gənclərin öz seçimləri və böyüklərin bu seçimlərə təsiri kimi məsələlər ön plana çıxır.
       Gülşən obrazı vasitəsilə ailə qayğılarının gündəlik həyatda necə yaşandığını görürük. O, qızlarını ərə verdikdən sonra ev işlərinin ağırlığını öz üzərinə götürür və sonbeşik oğlunun da ailə qurmasını arzulayır. Oğlunun isə özünə uyğun qız tapa bilməməsi, sonra işləmək üçün Rusiyaya getməsi ailə daxilində narahatlıqlar yaradır.
      Bu məqamda yazıçı oxucunu çox tanış bir Azərbaycan ailəsinin içinə aparır. Burada böyük fəlsəfi terminlərə ehtiyac yoxdur. Ana narahatdır, oğul öz həyatını qurmaq istəyir, valideynlər övladlarının gələcəyini düşünürlər. Həyatın özü romanın materialına çevrilir.
       Müəllifin üstün cəhətlərindən biri də budur ki, hadisələri süni şəkildə dramatikləşdirmir. İnsanların danışıq tərzini, gündəlik davranışlarını, zarafatlarını, narahatlıqlarını və bir-birinə münasibətlərini canlı şəkildə təqdim edir. Bu baxımdan “Qudalar” oxucu ilə məsafə saxlamayan, danışıq dili ilə ona yaxınlaşan əsər təsiri yaradır.
      Romanın ən maraqlı tərəflərindən biri uşaqlıq illərində formalaşmış münasibətlərin illər sonra insan taleyinə necə təsir göstərməsidir.
Yadigarla Abdurahmanın keçmişdən gələn incikliyi süjetin əsas gərginlik nöqtələrindən birinə çevrilir. Onlar məktəb illərində avar-muğal qarşıdurmalarına qarışmış, sonradan isə hər biri öz həyatını qurmuş insanlardır. İllər keçsə də, keçmişin müəyyən izləri yaddaşlarında qalır.
     Lakin həyat qəribədir: dünən bir-birinə düşmən münasibət bəsləyən insanların övladları sabah bir-birini sevə, ailə qura və valideynlərini quda edə bilərlər.
      Romanın əsas ideyalarından biri məhz budur: insan həyatının qarşısına elə hadisələr çıxır ki, dünən qurduğun divarları sabah öz əllərinlə sökməli olursan.
     Məryəm və Nazimin münasibəti bu mənada yalnız iki gəncin sevgisi deyil. Onların münasibəti böyüklərin illərlə daşıdıqları inciklikləri də sınağa çəkir.
      Məryəmin təmkinli, abırlı, ağır davranışı onun xarakterini müəyyən edən mühüm cəhətlərdəndir. Nazimin də onun haqqında müsbət düşünməsi təsadüfi deyil. O, Məryəmi uzun illərdən bəri tanıyır və onun xarakterinə bələddir.
     Beləcə, müəllif ailə qurmaq məsələsində xarici görünüşdən, maddi imkanlardan və keçici maraqlardan daha vacib olan mənəvi keyfiyyətləri ön plana çıxarır.
     Romanın ilk bölməsindəki “Axtaran tapar” ifadəsi əsərin fəlsəfi açarlarından biridir.
İnsan həyatda nə axtarır?
     Bəzən var-dövlət. Bəzən rahatlıq. Bəzən şöhrət. Bəzən sevgi. Bəzən isə sadəcə özünə uyğun insan.
      Amma axtarmaqla tapmaq arasında böyük fərq var. Yazıçı göstərir ki, düzgün axtarış üçün insanın özü də nə istədiyini bilməlidir.
     Xanımın oğluna qız axtarması, Maysaratın qızının taleyi ilə bağlı narahatlığı, valideynlərin gələcək qudalıq haqqında düşünməsi bu axtarışın müxtəlif tərəfləridir.
     Burada ailə qurmaq sıradan bir məişət hadisəsi kimi yox, iki nəslin gələcəyini birləşdirən məsuliyyət kimi təqdim olunur.
     Ana obrazları – ailənin görünməyən dayaqları
“Qudalar” romanında qadın obrazlarının xüsusi çəkisi vardır.
       Xanım, Maysarat, Gülşən və digər qadınlar ailə münasibətlərinin formalaşmasında fəal rol oynayırlar. Onlar sadəcə hadisələri kənardan izləyən personajlar deyillər. Əksinə, bir çox mühüm qərarın arxasında məhz onların düşüncəsi, iradəsi, səbri və ana sevgisi dayanır.
       Xanımın oğluna münasibəti bunun bariz nümunəsidir. O, Nazimin gələcəyindən narahatdır, onun düzgün seçim etməsini istəyir. Məryəmi tapması və ailələri yaxınlaşdırmaq üçün təşəbbüs göstərməsi onun ana məsuliyyətinin ifadəsidir.
     Maysarat isə qızının ailə quracağı gün həm sevinir, həm də kövrəlir. Çünki qız övladını böyüdən ana üçün toy yalnız şadlıq deyil, həm də ayrılıq hissidir. Müəllif bu psixoloji məqamı çox təbii şəkildə çatdırır.
     Belə səhnələrdə Sədulla Şirinovun həyat müşahidəçiliyi aydın görünür. Yazıçı ailə psixologiyasını kənardan təsvir etmir; sanki ailənin içində baş verən söhbətləri dinləyir və onları oxucuya çatdırır.
     Romanın növbəti bölmələrində sevgi və ailə qurmaq mövzusu daha da inkişaf edir.
Məryəm və Nazim münasibətlərində müəllif bir mühüm həqiqəti önə çəkir: ailə yalnız hisslər üzərində qurulmur. Ailə üçün qarşılıqlı hörmət, etibar, sədaqət, məsuliyyət və mənəvi uyğunluq da lazımdır.
     Bu baxımdan əsərdəki “Qarşılıqlı sevginin gücü”, “Ümid”, “Doğru seçim”, “Sevginin qaynağı xoş münasibətdir”, “Güvənmək”, “Xoş münasibət” kimi bölüm adları təsadüfi deyil. Bunlar romanın ideya xəttini mərhələlərlə açan ifadələrdir.
Sanki müəllif oxucuya belə bir sual verir: İnsanları bir ailəyə çevirən nədir?
     Cavab isə romanın müxtəlif epizodlarından keçərək formalaşır: sevgi, etibar, hörmət, xoş münasibət, səbir və ən əsası, bir-birini insan kimi qəbul etmək.
     “Qudalar” romanının diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri də hadisələrin Balakən mühitində cərəyan etməsidir.
      Yazıçı bölgənin danışıq xüsusiyyətlərini, yerli sözləri, adət-ənənələri, məişət detallarını və insanların gündəlik ünsiyyətini əsərə gətirir. Redaktə qeydlərində də bildirilir ki, romanda işlədilən “ləzgi” və “muğal” sözləri bölgənin yerli müraciət və adlandırma xüsusiyyətlərini əks etdirir və müəllif bu vasitə ilə həmin mühitin ab-havasını qorumağa çalışıb.
     Bu, romanın etnoqrafik və folklorik çalarlarını da gücləndirir.
     Balakən və Zaqatala bölgəsinin özünəməxsus dil mühiti, avar, muğal, zaxur, ingiloy və digər yerli icmaların birgə yaşayışı əsərin bədii fonunu təşkil edir.
     Beləliklə, “Qudalar” həm ailə romanı, həm də müəyyən mənada bir bölgənin sosial-mədəni portretidir.
    Əsərin ən ciddi ictimai qatlarından biri milli münasibətlər məsələsidir.
Müəllif uşaqlıq illərindəki avar-muğal qarşıdurmalarını təsvir etməklə yanaşı, həmin qarşıdurmaların sonradan necə mənasız göründüyünü göstərir. Uşaqlıqda bir-biri ilə dalaşan insanların illər sonra dostlaşması, qohumlaşması, eyni məktəbdə uşaqlarının valideynləri kimi görüşməsi mühüm ideyanı ortaya qoyur:
İnsanlar arasında qurulan süni düşmənçilik zamanın sınağından keçmir.
    Romanın qəhrəmanlarından birinin keçmişdəki münasibətlərini xatırlayaraq “onda başa düşmürdük” məzmunlu etirafı da bu mənada simvolikdir. İnsan yaşlandıqca, həyat təcrübəsi qazandıqca bəzi uşaqlıq və gənclik yanlışlıqlarının nə qədər mənasız olduğunu dərk edir.
    Yazıçı bununla kifayətlənmir. O, milli kimlik məsələsini daha yüksək müstəviyə qaldıraraq insanlıq anlayışını önə çəkir.
    Əsərin sonlarına doğru dünyaya gələn və romanın ideya yükünü öz üzərinə götürən körpə Rəvan xüsusilə diqqətəlayiq obrazdır.
Rəvanın ata və ana tərəflərinin müxtəlif etnik mənsubiyyətlərdən gəlməsi müəllif üçün qarşıdurma səbəbi deyil. Əksinə, körpə iki ailəni, iki nəslin nümayəndələrini, iki fərqli kökdən gələn insanları birləşdirən canlı körpüyə çevrilir.
     Romanın finalında Abdurahmanın körpəyə baxaraq onun üzərində “ləzgi” və ya “muğal” yazılmadığını vurğulaması əsərin ideyasını son dərəcə aydınlaşdırır.
      Müəllif burada insanı əvvəlcə insan kimi təqdim edir.
     Bu fikir romanın ən mühüm fəlsəfi nəticələrindən biridir.
    İnsan dünyaya gələndə onun əlində millətlər arasında düşmənçilik xəritəsi olmur. O, nifrəti öyrənmir; nifrət ona öyrədilir. Sevgi də, düşmənçilik də, tolerantlıq da, ayrı-seçkilik də sonradan formalaşır.
     Bu baxımdan Rəvan yalnız romanın körpə qəhrəmanı deyil. O, gələcəyin simvoludur.
    Əsərin adı ailə münasibətlərini ifadə etsə də, romanın məzmunu ailə sərhədlərini aşır.
     Qudalıq burada cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri və insanları arasında əlaqələrin metaforasına çevrilir.
     İki ailə quda olur. Sonra onların uşaqları, nəvələri, dostları, qonşuları və qohumları arasında münasibətlər yaranır. Əvvəlki düşmənçiliklərin yerini qohumluq və dostluq tutur.
     Bu mənada romanın əsas mesajlarından biri belə ümumiləşdirilə bilər:
İnsanlar bir-birinə yaxınlaşdıqca süni ayrılıqlar zəifləyir.
     Məhz buna görə müəllif ailə münasibətlərindən milli birlik məsələsinə keçid edir.
     Romanın son bölmələrində hadisələr daha ciddi ictimai-siyasi məcraya keçir. Əvvəlki səhifələrdə ailə daxilində həll edilən problemlər sonlara doğru cəmiyyətin təhlükəsizliyini təhdid edə biləcək qarşıdurma müstəvisinə yüksəlir.
     Burada müəllif müxtəlif qüvvələrin insanları bir-birinə qarşı qoymaq cəhdlərini təsvir edir. Gərginlik artır, insanlar narahat olur, mümkün qan tökülməsindən ehtiyatlanırlar. Lakin sonda sağlam düşüncə, təmkin və qarşılıqlı münasibətlər daha üstün mövqeyə çıxır.
    Bu hissələrdə romanın ailə mövzusu ilə ictimai mövzu bir nöqtədə birləşir.
   Əgər ailədə insanlar bir-birinə hörmət etməyi bacarırsa, cəmiyyətdə də insanlar arasında qarşılıqlı etimad üçün zəmin yaranır.
    Əgər ailədə köhnə kin-küdurət bağışlana bilirsə, cəmiyyətdə də keçmişin səhvlərindən nəticə çıxarmaq mümkündür.
    Sədulla Şirinovun yazı üslubunda diqqət çəkən xüsusiyyətlərdən biri yumordan istifadədir.
    Romanda ciddi problemlərlə yanaşı, gündəlik həyatın yumorlu səhnələri də geniş yer tutur. Bu yumor əsərin ağırlığını azaldır, obrazları oxucuya yaxınlaşdırır.
    Məsələn, valideynlərin oğullarının xaricdə başqa qızlarla tanış olacağından narahatlığı, toy və gəlin söhbətləri, ailə daxilindəki zarafatlar, yerli danışıq ifadələri əsərin canlılığını artırır.
    Yazıçı bəzən bir cümlə ilə obrazın xarakterini açır. Bəzən isə uzun mübahisə və dialoq vasitəsilə onun dünyagörüşünü göstərir.
   Bu baxımdan “Qudalar”da dialoq yalnız süjeti irəli aparan vasitə deyil, həm də obraz yaratmaq üsuludur.
    Romanın bölmə adlarından biri də “Zaman dəyişdirir”dir.
    Bu fikir əsərin bütöv məzmununa tətbiq edilə bilər.
Zaman insanı dəyişir.
Uşaqlıqda düşmən olanlar böyüyəndə dostlaşırlar.
Bir-birinə qapısını açmayan insanlar sonradan qohum olurlar.
Keçmişin sərt adamları nəvə sahibi olanda ürəkləri yumşalır.
    Bir vaxtlar milli fərqləri qabardan insanlar sonradan anlayırlar ki, insanı insan edən onun etnik mənsubiyyəti deyil, davranışı və əməlləridir.
Beləliklə, romanın zaman anlayışı yalnız illərin keçməsi demək deyil. Zaman burada şüurun dəyişməsi deməkdir.
    “Qudalar” romanının müəllif təqdimatında əsərin müasir gəncliyə tərbiyə və əxlaq mesajları ötürdüyü xüsusi vurğulanır.
    Bu baxımdan əsər ailə münasibətlərinə dair mühüm suallar doğurur:
Ailə qurarkən nəyə diqqət etməliyik?
Valideyn övladının seçiminə nə qədər müdaxilə etməlidir?
Keçmişdəki şəxsi ədavət gələcək nəsillərin münasibətlərinə təsir etməlidirmi?
İnsanın milli və etnik mənsubiyyəti onun digər insanlarla münasibətinin əsas meyarı ola bilərmi?
Bu sualların hər birinə müəllif hadisələr vasitəsilə cavab verir.
     Əsərin tərbiyəvi gücü də məhz bundadır. Yazıçı oxucuya hazır nəsihətlər verməkdənsə, müxtəlif situasiyalar yaradır və nəticəni obrazların davranışları ilə göstərir.
    “Qudalar”ın epiloqu əsərin əvvəlindən gələn ideyanı yekunlaşdırır.
     Müəllif yaxşı və pis insanların, sağlam və zərərli düşüncələrin cəmiyyətə təsirindən danışır. Şimal-Qərb bölgəsində müxtəlif xalqların uzun əsrlər boyu birgə yaşamasına diqqət çəkir və bu birlik ənənəsinin əsərin ideya xəttində mühüm yer tutduğunu göstərir.
     Epiloqda müəllifin əsas fikri daha aydın səslənir: bölgədə yaşayan xalqları bir-birindən ayırmaq cəhdləri uğursuzluğa məhkumdur, çünki əsrlər boyu formalaşmış qonşuluq, dostluq, qohumluq və həmrəylik bağları daha güclüdür.
     Romanın sonundakı körpə obrazı da bu ideyanın bədii yekunudur.
O, müxtəlif köklərdən gələn insanların övladıdır, amma hər şeydən əvvəl insandır.
Bu fikir əsərin bütün süjet xəttini bir nöqtədə birləşdirir.
Sədulla Şirinov yaradıcılığında “Qudalar”ın yeri
“Qudalar” Sədulla Şirinovun yaradıcılıq yolunda mühüm mərhələdir. Kitabın təqdimatında romanın müəllifin beşinci kitabı olduğu göstərilir.
     Əsərin mühüm cəhəti ondadır ki, müəllif böyük ictimai problemləri kiçik həyat hadisələrindən çıxarır.
     Bir elçilikdən milli münasibətlərə,
bir toy hazırlığından ailə dəyərlərinə,
bir uşaqlıq incikliyindən illərlə davam edən kinə,
bir qudalıqdan isə xalqlar arasında həmrəyliyə qədər genişlənən bədii xətt qurur.
     Bu, əsərin publisistik damarını da gücləndirir.
Sədulla Şirinov bir tərəfdən romançıdır, digər tərəfdən müşahidəçi-publisist mövqeyindən çıxış edir. Onun obrazları yalnız hadisələrin iştirakçıları deyil, müəyyən ictimai düşüncələrin daşıyıcılarıdır.
    “Qudalar”ın əsas sözü insanlıqdır
Sədulla Şirinovun “Qudalar” romanını yalnız ailə-məişət romanı kimi qiymətləndirmək əsərin ideya miqyasını daraltmaq olardı.
Bu əsərdə ailə var.
Sevgi var.
Elçilik və toy var.
Ana qayğısı var.
Valideyn narahatlığı var.
Köhnə incikliklər var.
Dostluq və barışıq var.
Milli münasibətlər var.
Cəmiyyətin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar var.
Amma bütün bunların üzərində dayanan daha böyük bir anlayış var: insanlıq.
     Romanın bizə söylədiyi əsas həqiqətlərdən biri budur ki, insanları ayırmaq asandır, birləşdirmək isə böyük mənəvi zəhmət tələb edir. Kin bir anda yarana bilər, amma onun yerini sevginin tutması üçün zaman, səbir və həyat təcrübəsi lazımdır.
      “Qudalar”da isə bu dəyişimin mümkün olduğu göstərilir.
Dünən düşmən olanlar bu gün quda ola bilərlər.
Dünən bir-birinə salam verməyənlər sabah eyni süfrənin başında otura bilərlər.
Dünən milli fərqləri qabardanlar sabah nəvələrinin üzündə yalnız insanı görə bilərlər.
    Və nəhayət, romanın mənəvi zirvəsində belə bir həqiqət dayanır: insan dünyaya əvvəlcə insan kimi gəlir.  Onun qarşısına sonradan müxtəlif adlar, sərhədlər, mənsubiyyətlər, ayrılıqlar çıxır. Əgər insanlıq qorunursa, bütün bu fərqlər bir-birinə düşmənçilik üçün səbəbə çevrilmir.
     Bu mənada Sədulla Şirinovun “Qudalar” romanı oxucunu yalnız bir ailənin taleyi ilə tanış etmir. O, oxucunu öz ailəsinə, öz cəmiyyətinə, öz keçmişinə və gələcəyinə başqa gözlə baxmağa çağırır.
     Bəlkə də romanın ən böyük uğuru elə budur:
Qohumluq qanla başlaya bilər, amma onu yaşadan sevgidir; cəmiyyəti yaşadan isə insanlıqdır. Yaşasın yaxşı insanlar! Hələlik!

21.09.2026. Bakı .

Müəllif: Zaur USTAC

AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir

SƏYYAD ƏHMƏDLİ (GÖYÇƏLİ)NİN YAZILARI

Zaur Ustacın “Buta”sı

İki əsrin tək nasiri

Sədulla Şirinoun yazıları

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

GÜNAY ƏLİYEVA – “NƏRGİZ”

Zaur Ustacın “Buta”sı barədə

GÜNAY XANIMIN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDABIN DİGƏR YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I
  

www.USTAC.az

Biz niyə ayrıldıq günün bu vaxtı?!

Bir şərh yazın

PAYIZ TABLOSU
(elegiya)
Biz niyə ayrıldıq günün bu vaxtı,
Torpağın, çəmənin-gülün bu vaxtı,
Baharın içində, yazın içində!
Ayrılıq payızdan gələn günahdı!
Bu boyda yamyaşıl sözün içində,
Nə ömrə xoş gəldi, nə də torpağa!
Nə də ki, bahara-yaza yaraşdı!
Döndü saplağından qopan yarpağa
Hələ yaşanmamış ömrə qarışdı.
Bizim sevgimizin gözləri bumbuz,
Bizim sevgimizin alnı qırışdı!
Qopdu məhvərindən sayrışan ulduz,
Kükrədi ardınca kövrələn bulud.
Nə gəldi torpağa-göyə, bilmədim.
Çökdü ömrümüzə qərib bir sükut,
Sən susdun, mən də söz deyə bilmədim!
Biz niyə ayrıldıq, niyə, bilmədim!..

Dörd yol ayrıcında çıxdıq vətəndən!
Daha nə qaldı ki, quru bədəndən,
Qürbətə aparan yoldan qeyrisi!
Bir də nə cücərər bizdə bitəndən,
Ürək fərarisi, ruh fərarisi –
İmisti taxtından-tacından qaçaq!
Uddu möhnətini qara daşın da,
Alnında bir güllə yeri var ancaq!
Ömrün çiçəklənən bahar yaşında
Nə bir günü oldu, nə də dincliyi!
Həzin bir gecədə, ay işığında
O yaşıl yarpaqlı fidan gəncliyi
Payıza qəpiyə-quruşa satdıq!
Satdıq! Nəyimiz var öz əlimizlə
Taleyin saralmış qoynuna atdıq!
Gizlənpaç oynadıq əcəlimizlə,
Gör bir nə tez gəlib ölümə çatdıq –
Adımız daş kimi göyərdi yurdda!
…Daha indən belə nə qalsa yadda,
Son dəfə günbəgün bölərik ömrə!
Oturub bir salxım söyüdün altda
Həm də yas yerinə gələrik ömrə…

Müəllif: İbrahim RÜSTƏMLİ 

Şair-publisist, Əməkdar jurnalist

İBRAHİM RÜSTƏMLİNİN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

[>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<]

[>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<]

www.USTAC.az

Ölkə.az xəbər verir – yeni kitab

Bir şərh yazın

Ukraynada Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin “Yoxa çıxmış sivilizasiya — Diqqətdən kənarda qalan fəlakət” (“Исчезнувшая цивилизация — Незамеченная Катастрофа”) adlı kitabı nəşr olunub.
Ölkə.az xəbər verir ki, Ukrayna tədqiqatın Ukrayna dilində çap formatında işıq üzü gördüyü ilk ölkə olub. Bundan əvvəl kitabın materialları “perishedcivilization.com” xüsusi internet platformasında təqdim edilib. Nəşriyyat qrupunun planlarına kitabın növbəti mərhələdə Polşa, Almaniya, Baltikyanı ölkələr, Moldova, Qazaxıstan və Özbəkistanda nəşri daxildir.

Tədqiqat Azərbaycan xalqının əcdadlarının, eləcə də azərbaycanlıların müasir Ermənistan ərazisində, ilk növbədə tarixi İrəvan quberniyası və Zəngəzurda tarixindən bəhs edir.

Kitabda əhalisini əsrlər boyu müasir azərbaycanlıların əcdadlarının təşkil etdiyi şəhər və kəndlərin tarixi, onların bölgənin yerli mədəni simasının formalaşmasındakı rolu, eləcə də sonrakı demoqrafik dəyişikliklər, zorakılıq, qovulma və deportasiya prosesləri araşdırılır.

Müəllif bu ərazilərin türk keçmişinə dair günümüzədək gəlib çatan sübutlara — məscidlərə, qəbiristanlıqlara, qalalara, abidələrə və digər mədəni irs nümunələrinə xüsusi diqqət ayırır.

Araşdırmada qeyd olunur ki, çoxsaylı erməni, Rusiya, Fransa və digər mənbələrdə əksini tapan məlumatlar müasir azərbaycanlıların əcdadlarının əsrlər boyu regionun bir sıra ərazilərində yerli əhalinin əksəriyyətini təşkil etdiyini göstərir. Onlar yaşayış məntəqələrinin yaradılması və inkişafında iştirak edib, məscid və qalalar tikib, torpaqları becərib və həmin ərazilərin mədəni simasının formalaşmasına töhfə veriblər.

Müəllif azərbaycanlıların doğma yurdlarından sıxışdırılıb çıxarılması, qırğınlar və təşkil edilmiş deportasiyaların bir neçə dalğasını araşdırır. Kitabda bildirilir ki, bu proseslər nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlı öz evlərindən qovulub.

Bununla paralel olaraq, onların həmin ərazilərdə mövcudluğunu təsdiqləyən maddi izlərin — məscidlərin, qəbiristanlıqların, qalaların, abidələrin və digər mədəni irs obyektlərinin məhv edildiyi və ya adlarının dəyişdirildiyi qeyd olunur.

Kuzari bu icmanın yoxa çıxmasını yalnız abstrakt tarixi proses kimi deyil, insan və sivilizasiya faciəsi kimi təqdim edir. Kitabda əsrlər boyu həmin ərazilərdə yaşamış, daha sonra isə ardıcıl zorakılıq, qovulma və deportasiya dalğaları nəticəsində regiondan demək olar ki, tamamilə sıxışdırılıb çıxarılmış xalqın tarixi izlənilir.

Müəllif tədqiqatın əsas xüsusiyyətlərindən biri kimi geniş sübut bazasını göstərir. Əsərdə ümumilikdə 1 765 mənbə sistemləşdirilib. Bunların sırasında arxiv sənədləri, erməni müəlliflərinin tarixi əsərləri, çar Rusiyası və sovet dövrünə aid rəsmi sənədlər, Fransa diplomatik materialları və digər mənbələr yer alır.

Müəllif, həmçinin vurğulayır ki, tədqiqatın əsas sübut bazasının formalaşdırılması zamanı Azərbaycan və Türkiyə tarixşünaslığına məqsədli şəkildə əsas mənbə kimi istinad etməyib.

Kitabın çap versiyası geniş multimedia bazası ilə tamamlanıb.

Buraya müasir Ermənistan ərazisində türk varlığının günümüzədək qorunub saxlanmış izlərini sənədləşdirən sahə foto və videomaterialları daxildir. Onların arasında onlarla yaşayış məntəqəsində yerləşən məscid xarabalıqları, qalalar və qədim qəbiristanlıqlara dair materiallar var.

Bundan başqa, deportasiyaları yaşamış, doğma kəndləri, ənənələri və həyat tərzi barədə xatirələrini qoruyub saxlamış şəxslərlə silsilə videomüsahibələr təqdim edilir.

Layihədə XIV əsrdən XX əsrədək regionda baş verən hadisələrin xronologiyası da hazırlanıb. Bu xronologiya müəllifin Azərbaycan əhalisinin demoqrafik baxımdan sıxışdırılıb çıxarılması ilə əlaqələndirdiyi proseslərin ilkin şərtlərini və ardıcıllığını izləməyə imkan verir.

Tədqiqatın elektron versiyası, arxiv sənədləri, videoşahidliklər və digər materiallar layihənin internet saytında təqdim olunur.

www.USTAC.az

AJB sıralarında yeni üzvlər

Bir şərh yazın

Sentyabrın 21-də Azərbaycan Jurnalistlər Birliyində üzvlüyə yeni qəbul olunmuş qələm sahiblərinə, jurnalistlərə Birliyin vəsiqələri təqdim edilib.Təqdimat mərasimi AJB-nin sədri, Əməkdar jurnalist Elçin Şıxlının çıxışı ilə başlayıb.Elçin Şıxlı Birliyə üzv qəbul olunmuş jurnalistləri təbrik edib, onların medianın müxtəlif sahələrində fərqləndiklərini vurğulayıb.Birliyin sədri “Türküstan Media Qrupu” nun baş redaktoru Aqil Camalı, təcrübəli telejurnalist Gülayə Xəlilovanı, “ÇAĞRI.az” saytının baş redaktoru Mübariz Yunuszadəni və başqa həmkarlarını təbrik edib. Elçin Şıxlı yazıçı
Turan Uğurun illərlə AzTV-də hazırladığı verilişlərlə türkçülüyümüzə verdiyi töhfələrdən bəhs edib.
Təqdimat mərasimində media mənsubları ürək sözlərini dilə gətiriblər.Təqdimatın sonunda jurnalistlər xatirə fotoları çəkdiriblər.

“Yazarlar” olaraq həmkarlarımızı təbrik edir, bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!

Məlumatı hazırladı: Leyla Mahirqızı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

[>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<]

[>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<]

www.USTAC.az

Sədulla Şirinovun romanı haqqında geniş publisistik düşüncələr – dördüncü yazı

Bir şərh yazın

“HEÇ NƏ OLMAZ”DAN ÇOX ŞEY OLURMUŞ
(Sədulla Şirinovun romanı haqqında geniş publisistik düşüncələr – dördüncü yazı)
Salam olsun, dəyərli oxucular və həyatın görünməyən həqiqətlərini söz vasitəsilə üzə çıxaran qələm sahibləri!
Bəzən bir kitabın adı onun bütün məzmununu özündə daşıyan açar olur. Sədulla Şirinovun “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş romanı da məhz belə əsərlərdən biridir. İlk baxışda adi, gündəlik həyatda tez-tez işlətdiyimiz bir ifadə kimi səslənən “heç nə olmaz” sözləri romanın daxilində tamam başqa məna qazanır. Çünki həyatın ən böyük faciələri, ən ağır peşmanlıqları, ən dərin ayrılıqları və bəzən də ən gecikmiş xoşbəxtlikləri məhz vaxtında ciddi qəbul edilməyən “heç nə olmaz”ların arxasından gəlir.
Sədulla Şirinov bu romanında ailəni yalnız iki insanın birgə yaşayış məkanı kimi təqdim etmir. Ailə onun üçün mənəviyyatın formalaşdığı, insan xarakterinin bərkiyib cilalandığı, gələcək nəsillərin dünyaya münasibətinin müəyyənləşdiyi müqəddəs məkandır. Elə buna görə də kitabın ön sözündə Vaqif Osmanlının “Ailə mənəviyyat qalasıdır, model yox…” tezisi əsərin əsas ideya istiqamətini əvvəlcədən müəyyənləşdirir. Kitabın təqdimatında da romanın son illərdə cəmiyyətdə ailə dəyərlərinin zəifləməsi, mənəvi dəyərlərin maddiyyata qurban verilməsi və “heç nə olmaz” düşüncəsinin ailə həyatına gətirdiyi fəsadlar üzərində qurulduğu vurğulanır.
Bu baxımdan romanı yalnız bir ailənin, yaxud bir neçə insanın taleyindən bəhs edən əsər kimi oxumaq doğru olmaz. Burada ayrı-ayrı talelərin timsalında bütöv bir cəmiyyətin mənəvi portreti yaradılır.
Həyatın böyük həqiqətləri kiçik səhvlərdən başlayır. İnsanın həyatı seçimlərdən ibarətdir. Bəzən bir söz, bir tanışlıq, bir qərar, bir etinasızlıq və ya bir anlıq ehtiras illərlə davam edən nəticələr doğurur. İnsan həmin an bunu görə bilmir. O, qarşısındakı hadisəni kiçik hesab edir, “sonra düzələr”, “heç nə olmaz” deyir. Amma zaman keçdikcə həmin kiçik görünən yanlışlıq böyük bir həyat probleminə çevrilir.
Romanın əsas fəlsəfəsi də burada meydana çıxır. Sədulla Şirinov insanı öz taleyinin passiv müşahidəçisi kimi yox, verdiyi qərarların məsuliyyətini daşıyan varlıq kimi təqdim edir. Əsərin proloqunda Hüseyn Cavidin “İblis”indən seçilmiş misraların epiqraf kimi verilməsi də təsadüfi deyil. Yazıçı insanın daxilindəki yaxşı ilə pisin, iradə ilə nəfsin, düşüncə ilə ehtirasın mübarizəsini romanın mühüm mənəvi xəttinə çevirir.
Burada “iblis” yalnız dini-fəlsəfi anlayış deyil. O, insanı doğru yoldan sapdıran hər cür mənəvi zəifliyin simvoluna çevrilir. Nəfs, tamah, paxıllıq, hiylə, şöhrətpərəstlik, maddiyyat hərisliyi, ailəyə müdaxilə, başqasının taleyini öz iradəsinə tabe etmək istəyi – bunların hamısı romanın mənəvi “iblis”ləridir.
Yazıçı bu mənəvi təhlükələri mücərrəd şəkildə deyil, konkret insan xarakterləri və həyat hadisələri vasitəsilə göstərir.
Qəribin taleyi – bir yanlışlığın uzun kölgəsidir.
Romanın mərkəzi obrazlarından biri Qəribdir. Onun taleyi əsərin əsas ideya xəttinin açılmasında mühüm rol oynayır. Qərib gəncliyin emosional, düşüncəsiz və ehtiraslı çağında verdiyi qərarın nəticələrini sonralar bütün ağırlığı ilə yaşamalı olur.
Onun həyatında “heç nə olmaz” düşüncəsi sadəcə bir ifadə deyil, taleyin istiqamətini dəyişən psixoloji vəziyyətdir.
Böyüklərin məsləhəti, həyat təcrübəsi, dostların xəbərdarlıqları, gələcəyin ehtimal olunan fəsadları gənc insan üçün həmin anda əhəmiyyətsiz görünə bilər. Lakin həyatın öz qanunu var: görülməyən nəticələr yox olmur, sadəcə zamanın arxasında gizlənir.
Romanın başlanğıc hissəsində Qəribin uşaqlıq mühiti, kənd həyatı, dostları, ağsaqqal nəsihətləri, gündəlik məişət mənzərələri geniş təsvir olunur. Bu təsvirlər əsərin yalnız dekorativ fonu deyil. Yazıçı bununla göstərir ki, insanın xarakterinin bünövrəsi uşaqlıqdan qoyulur.
Qoca Nəcəf kişinin uşaqlara verdiyi nəsihətlər bu baxımdan xüsusilə diqqətəlayiqdir. Dost seçimi, təhsil, mərhəmət, ədəb-ərkan və şəxsiyyət kimi anlayışlar onun dilində sadə, lakin həyatın özündən gələn bir müdrikliklə səslənir.
Bu məqamda müəllifin mühüm fikirlərindən biri üzə çıxır: insanın gələcəkdə kim olacağını onun uşaqlıq və yeniyetməlik davranışlarından müəyyən qədər görmək mümkündür.
Deməli, tərbiyə yalnız ailənin və məktəbin vəzifəsi deyil. Tərbiyə həm də cəmiyyətin ümumi məsuliyyətidir.
Ailə – romanın mənəvi mərkəzi, nüvəsi, özəyidir. Sədulla Şirinovun romanında ailə anlayışı çox geniş məna daşıyır. Ailə burada yalnız ər-arvad münasibəti deyil. Ailə – ata, ana, övlad, nənə, baba, qohum, qonşu, dost, hətta bütövlükdə cəmiyyət deməkdir. Çünki bir ailədə baş verən mənəvi pozuntu gec-tez başqa insanların da həyatına toxunur.
Əsərin ön sözündə ailə ilə dövlət arasında paralel aparılması da bu mənada diqqət çəkir. Ailə kiçik mənəvi dövlətdirsə, onun sərhədləri etibar, sədaqət, sevgi və məsuliyyətlə qorunmalıdır. Bu sərhədlər dağıldıqda ailənin içindəki münasibətlər də dağılır.
Romanın müxtəlif obrazları üzərindən yazıçı bu fikri sanki ayrı-ayrı həyat laboratoriyalarında yoxlayır. Bir ailədə valideyn övladının həyatına həddindən artıq müdaxilə edir. Başqa bir ailədə maddiyyat mənəvi dəyərlərin qarşısına keçir. Bir başqa ailədə isə insanın xarici görünüşünə aldanmaq daxili dünyanı görməyə mane olur.
Beləliklə, əsərdə ailə yalnız xoşbəxtlik məkanı deyil, həm də insan xarakterinin sınaq meydanıdır.
Romanın diqqətçəkən ideyalarından biri xarici gözəlliklə daxili gözəlliyin qarşılaşdırılmasıdır.
Qəribin taleyində bu məsələ xüsusi əhəmiyyət qazanır. Xarici gözəllik insanı heyran edə bilər, lakin ailə həyatı yalnız heyranlıq üzərində qurulmur. Birgə ömür üçün xarakter, sədaqət, mərhəmət, məsuliyyət, anlayış və mənəvi bütövlük lazımdır.
Songül obrazı bu baxımdan romanda xüsusi yer tutur. O, müəllifin ideal Azərbaycan qadını haqqında təsəvvürlərinin daşıyıcılarından biri kimi təqdim olunur. Songülün timsalında qadının ailə daxilindəki rolu yalnız həyat yoldaşı olmaqla məhdudlaşmır. O, həm də ailənin mənəvi dayağıdır.
Vaqif Osmanlı ön sözdə Songül, Nigar, Mahizər, Ağcaxanım və Sədaqət müəllimə kimi obrazları ideal Azərbaycan qadını obrazları sırasında təqdim edir. Onların qarşısında isə Qəmər, Salatın, Şəfaqət, Banu, Bikə və Jalə kimi fərqli xarakterlər dayanır.
Bu qarşılaşdırma təsadüfi deyil. Yazıçı bununla “qadın” anlayışının özlüyündə nə yaxşı, nə də pis olduğunu göstərir. İnsanı müəyyən edən onun seçimi, xarakteri və mənəviyyatıdır.
Banu – günahkardır, yoxsa qurban? Romanın ən mürəkkəb obrazlarından biri Banudur. Banu haqqında hökm vermək asandır. Onun səhvləri var. Onun həyatında yanlış seçimlər var. Lakin yazıçı obrazı yalnız “günahkar” kimi təqdim etməklə kifayətlənmir. Əksinə, Banunun formalaşmasına təsir edən ailə mühitini, böyüklərin müdaxiləsini, saxta münasibətləri və mənəvi təzyiqləri də göstərir.
Bu baxımdan əsərdə Banunun toy günü göndərdiyi ismarış xüsusi emosional yük daşıyır. Onun qısa mesajında həm təbrik, həm peşmanlıq, həm də həyatının ona qoyduğu ağır möhür görünür:
“Ürəkdən təbrik edirəm! Xoşbəxt ol! Qızını toyunda iştirak etməyə imkan vermədiyimə görə bağışla! Anam istəmədi…”
Bu bir neçə cümlə romanın mənəvi ağrısını çox yığcam şəkildə ifadə edir.
Banu artıq anlayır ki, onun taleyində etdiyi seçimlərlə yanaşı, başqalarının onun üzərində qurduğu hökmün də payı var. Lakin həyatın acı həqiqəti budur: insan başqasının təsiri altında yanlış seçim etsə belə, nəticənin ağırlığını çox vaxt özü daşımalı olur. Burada yazıçı oxucunu sərt mühakimədən daha çox mərhəmətə çağırır.
“Günahkarlar” və “qurbanlar” arasında
Romanın maraqlı cəhətlərindən biri budur ki, müəllif obrazları tam ağ və tam qara rənglərə ayırmır. Bəzi obrazlar mənfi davranışları ilə yadda qalır. Lakin onların da formalaşma tarixçəsi var. Bəziləri öz ailəsindən aldığı yanlış tərbiyənin nəticəsidir. Bəziləri vaxtında düzgün seçim etməyib. Bəziləri isə öz mənəvi boşluğunu başqalarının həyatına müdaxilə etməklə doldurmağa çalışıb.
Bu xüsusiyyət romanın publisistik gücünü artırır. Çünki yazıçı yalnız “pis insan”ı göstərmir, həm də soruşur: Bu insan necə belə oldu?
Əsərin son hissələrində bu sual daha da aktuallaşır. Müəllif qeydində romanın həyat müşahidələrindən, gördüyü xoş və xoşagəlməz hadisələrin təxəyyüldə yaratdığı həyat hekayələrindən doğduğunu bildirir və oxucunu əsərdə öz həyatından müəyyən oxşarlıqlar görəndə bunu təsadüf kimi qəbul etməyə çağırır.
Əslində bu qeyd əsərin mahiyyətini açan mühüm açarlardan biridir: roman konkret insanların portreti deyil, həyatda təkrarlanan insan münasibətlərinin bədii ümumiləşdirilməsidir.
Sədulla Şirinovun romanında kənd həyatı ayrıca bir estetik qat təşkil edir. Qoca armud ağacı, həyətlər, taxtlar, çay süfrələri, qonşuluq münasibətləri, uşaqlıq dostluğu, ağsaqqal söhbətləri, kənd məişəti – bütün bunlar oxucunu yalnız keçmişə aparmır. Bu təsvirlər vasitəsilə yazıçı dəyişən zamanın insan münasibətlərinə təsirini də göstərir.
Qəribin uşaqlıq xatirələrindəki taxtla sonrakı masa arasında mühüm simvolik fərq var. Taxtın ətrafında insanlar daha yaxın, daha kollektiv, daha səmimi görünürlər. Zaman dəyişdikcə məkan da dəyişir, məişət də dəyişir, münasibətlər də dəyişir.
Lakin müəllifin qənaətinə görə dəyişməyən əsas məsələ insanın xasiyyətidir. Bu məqam romanı sadəcə ailə dramı olmaqdan çıxarıb sosial-psixoloji əsərə çevirir.
Əsərdə yaşlı nəslin məsuliyyəti də ciddi şəkildə gündəmə gətirilir. Azərbaycan ailə modelində ağsaqqal və ağbirçək həmişə sözün, təcrübənin, mənəvi dayağın simvolu olub. Lakin yaş yalnız özlüyündə müdriklik yaratmır. İnsanın illərlə yaşaması hələ onun müdrik olması demək deyil.
Romanda müəllif bəzi yaşlı obrazların davranışları vasitəsilə bu problemi qabardır. Gənc nəslə yol göstərməli olan insanlar bəzən əksinə, öz davranışları ilə mənfi nümunəyə çevrilirlər.
Bu, çox ciddi ictimai problemdir. Çünki uşaq və gənc nəsil yalnız deyilən sözləri deyil, gördüyü davranışları da öyrənir.
Ağsaqqal mərhəmətli deyilsə, gəncdən mərhəmət gözləmək çətindir.
Ana ailədə nifaq yaradırsa, qızının gələcək ailə həyatından sağlam münasibət gözləmək çətindir.
Ata məsuliyyətsizdirsə, övladın məsuliyyət hissinin necə formalaşacağı ayrıca sualdır.
Deməli, tərbiyə ilk növbədə şəxsi nümunədən başlayır.
Sədulla Şirinovun romanında diqqət çəkən cəhətlərdən biri həyat müşahidələrinin çoxluğudur.
Müəllif hadisələri uzaqdan müşahidə edən soyuq salnaməçi təsiri yaratmır. O, kənd həyatı, ailə münasibətləri, dostluq, qonşuluq, gündəlik məişət, yaşlı insanların söhbətləri, gənclərin davranışları, müasir texnologiyaların insan münasibətlərinə təsiri kimi müxtəlif mühitləri bir-birinə bağlayır.
WhatsApp yazışmaları, telefon zəngləri, internet və sosial münasibətlər kimi müasir elementlərin ənənəvi ailə mühiti ilə yanaşı işlənməsi romanın zamanını da müəyyənləşdirir.
Burada keçmişlə müasirlik yanaşı dayanır.
Bir tərəfdə kəndin qoca armud ağacı, taxtı, çay süfrəsi və ağsaqqal nəsihəti varsa, digər tərəfdə mobil telefon, WhatsApp, internet və dəyişən ailə münasibətləri var.
Beləliklə, yazıçı göstərir ki, texnologiya dəyişsə də, insanın əsas mənəvi problemləri dəyişmir.
Əkrəm – səhvdən sonra dirçəlmək mümkündürmü? Əsərdə Əkrəm obrazının ayrıca əhəmiyyəti var. Çünki romanda həyat yalnız səhv etməkdən ibarət deyil. İnsan səhvdən sonra yenidən ayağa qalxa bilərmi?
Romanın sonrakı bölmələri məhz bu suala cavab axtarır.
Əkrəmin həyatında baş verənlər onu əvvəlcə çıxılmaz vəziyyətə salır. Lakin zaman keçdikcə o, öz səhvlərini, ailə münasibətlərini və ətrafındakı insanların həqiqi xarakterini daha aydın görməyə başlayır.
Burada müəllifin mühüm fikirlərindən biri meydana çıxır: insanın həyatında bəzi qapılar bağlansa da, həyat özü tamamilə bitmir.
“Dirilmə”, “Müjdə”, “Həyat davam edir”, “İdeal ailə saf sevgidən doğulur” kimi bölmə adlarının ardıcıllığı da əsərin daxili məntiqini göstərir.
Bu ardıcıllıq təsadüfi deyil:
yanlış addım – nəticə – itki – qismət – boş keçən illər – dirilmə – müjdə – təkrarlanan talelər – həyatın davamı – ideal ailə.
Sanki müəllif bir insan ömrünün mənəvi xəritəsini çəkir.
Romanın mühüm fəlsəfi nəticələrindən biri də məhz budur: həyat davam edir.
İnsan bəzən öz səhvini bağışlaya bilmir. Bəzən keçmişin ağırlığı gələcəyin bütün qapılarını bağlamış kimi görünür. Lakin həyatın özündə yenilənmə imkanları var.
Bu, əsərin nikbin tərəfidir.
Sədulla Şirinov yalnız faciələri göstərmir. O, həm də insanın özünü toparlamaq, yenidən ailə qurmaq, sevgi tapmaq, səhvlərdən nəticə çıxarmaq imkanını göstərir.
Bununla romanın əsas ideyası “insan səhv etməməlidir” səviyyəsində qalmır. Daha dərin bir fikir ortaya çıxır:
İnsan səhv edə bilər, amma səhvini dərk etməli, nəticə çıxarmalı və eyni səhvi təkrar etməməlidir.
Əsərin sonrakı hissələrində Əkrəmin ailə qurmaqla bağlı yanaşması da bunu göstərir. Onun üçün yeni münasibətdə əsas məsələ xarici gözəllik deyil, insanın mənəvi keyfiyyətləridir.
Bu, romanın başlıca nəticələrindən biridir.
İdeal ailə necə yaranır? Kitabın onuncu bölümünün adı artıq müəllifin mövqeyini açıq şəkildə ifadə edir:
“İDEAL AİLƏ SAF SEVGİDƏN DOĞULUR”.
Lakin romanın ümumi məntiqinə görə saf sevgi yalnız hiss deyil;
Saf sevgi məsuliyyətdir.
Saf sevgi qarşı tərəfi olduğu kimi qəbul etməkdir.
Saf sevgi ailəyə kənardan hökm etməməkdir.
Saf sevgi övladın taleyini öz şəxsi ambisiyalarına qurban verməməkdir.
Saf sevgi həyat yoldaşının zəif və güclü tərəflərini görməkdir.
Saf sevgi səhvdən sonra bağışlamağı bacarmaqdır.
Saf sevgi isə ən başlıcası, insanın sevdiyi şəxsin həyatını öz mülkiyyəti hesab etməməsidir.
Romanın bütün hadisələrinə nəzər salanda görünür ki, ailələrin dağılmasının əsas səbəblərindən biri sevginin yerini nəzarətin, müdaxilənin, tamahın, mənfəətin və hökmranlığın tutmasıdır.
“Heç nə olmaz” – həyatın ən təhlükəli cümləsi kimi təqdim olunur. Əsərin adı üzərində yenidən dayanmağa ehtiyac var. “Heç nə olmaz” bəzən insanı rahatlaşdıran ifadədir. Amma məsuliyyətsiz insanın dilində bu söz təhlükəli bəhanəyə çevrilir;
“Heç nə olmaz, sonra düzələr.”
“Heç nə olmaz, bir dəfədir.”
“Heç nə olmaz, hamı belə edir.”
“Heç nə olmaz, uşaqdır.”
“Heç nə olmaz, ailədir, dözər.”
“Heç nə olmaz, sabah danışarıq.”
Həyatın ən ağır nəticələri bəzən məhz bu “heç nə olmaz”ların ardınca gəlir.
Sədulla Şirinov romanının adı ilə oxucuya məhz bunu düşündürür: bəzən çox şey olurmuş…
Və baş verənlər yalnız bir insanın həyatını deyil, onun övladının, həyat yoldaşının, valideynlərinin və hətta gələcək nəslin taleyini dəyişə bilər.
Sədulla Şirinovun bu əsərini publisistik baxımdan maraqlı edən əsas cəhət onun sosial problemləri insan taleləri üzərindən göstərməsidir;
Burada statistik rəqəmlər yoxdur.
Sosioloji cədvəllər yoxdur.
Rəsmi hesabat dili yoxdur.
Amma canlı insan var.
Onun səhvi, sevgisi, peşmanlığı, ailəsi, övladı, arzusu və itirdiyi illəri var.
Ədəbiyyatın gücü də elə buradadır. Bir statistik rəqəm bizə boşanmaların sayını göstərə bilər. Bir roman isə boşanmanın arxasında hansı insanın necə sındığını göstərə bilər. Bir ictimai hesabat ailə institutundakı problemlərdən danışa bilər. Roman isə həmin problemin bir uşağın taleyində necə iz buraxdığını göstərə bilər. Sədulla Şirinov məhz bu yoldan gedir.
Bu romanın maraqlı tərəflərindən biri də oxucunu hazır cavablarla yükləməməsidir. Əsərin ön söz müəllifi Vaqif Osmanlı da romanın bütün hadisələrini açmağın oxucu marağına və mütaliə zövqünə hörmətsizlik olacağını bildirərək bir sıra məsələlərin üzərində düşünməyi oxucunun öz öhdəsinə buraxır. Bu, doğru yanaşmadır. Çünki yaxşı roman oxucunu yalnız hadisələri izləməyə yox, öz həyatına baxmağa, ona ünvanlanmış suallara cavab axtarmağa məcbur edir:
Mən hansı qərarlarımı “heç nə olmaz” deyərək vermişəm?
Mən övladımın həyatına nə qədər müdaxilə edirəm?
Mən həyat yoldaşımı həqiqətən tanıyırammı?
Mən insanı xarici görünüşünə görəmi, xarakterinə görəmi seçirəm?
Mənim ailəmdə sevgi ilə yanaşı hörmət və məsuliyyət varmı?
Mən övladıma sözlə, yoxsa davranışımla tərbiyə verirəm?
Mən öz səhvlərimi qəbul edə bilirəmmi?
Romanın ən böyük uğurlarından biri də budur ki, bu suallar yalnız Qəribə, Əkrəmə, Banuyaya və digər obrazlara aid deyil. Bu suallar hər bir oxucunun özünə ünvanlana bilər.
İki əsrin tək nasiri Sədulla Şirinovun yazıçı mövqeyi də özünəməxsusdur. Sədulla Şirinov bu əsərində özünü hadisələrin hakimi kimi aparmır. O, daha çox müşahidə edir, düşündürür, müxtəlif taleləri bir-birinin qarşısına çıxarır.
Müəllifin mövqeyi hadisələrin içindən görünür.
O, mənəviyyatı müdafiə edir.
Ailənin dağılmasına gətirib çıxaran səbəbləri göstərir.
Valideyn məsuliyyətini xatırladır.
Gənclərin seçimində düşüncənin əhəmiyyətini vurğulayır.
İnsanın öz səhvlərindən nəticə çıxarmasının mümkünlüyünü göstərir.
Və nəhayət, bütün bunların fövqündə sevgi, mərhəmət və mənəvi məsuliyyəti qoyur.
Kitabın 2023-cü ildə “Mücrü” nəşriyyatının “Proza” seriyasında nəşr edilməsi və müəllifin ikinci kitabı kimi təqdim olunması Sədulla Şirinovun nəsr yaradıcılığında bu əsərin xüsusi mərhələ təşkil etdiyini göstərir.
Ədəbiyyatın ən böyük missiyalarından biri insanı özünə qaytarmaqdır. Sədulla Şirinovun “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş romanı da oxucunu məhz özünə qaytaran əsərlər sırasındadır.
Bu kitabı oxuyarkən insan başqalarının həyatına baxdığını düşünür. Sonra qəfildən anlayır ki, qarşısındakı hadisələrin hansısa yerində özü də var.
Bəlkə bir vaxtsa verdiyi səhv qərarda…
Bəlkə övladına münasibətində…
Bəlkə həyat yoldaşına qarşı söylədiyi bir sözündə…
Bəlkə valideyninin nəsihətini qulaqardına vurduğu bir gündə…
Bəlkə də “heç nə olmaz” deyərək keçdiyi hansısa yol ayrıcında…
Romanın ən mühüm mənəvi dərsi budur: həyatda heç bir seçim tamamilə nəticəsiz qalmır.
İnsan nə əkirsə, gec-tez onun nəticəsi ilə qarşılaşır.
Bəzən nəticə dərhal görünür.
Bəzən illər sonra.
Bəzən isə insanın öz həyatında deyil, övladının taleyində üzə çıxır.
Ona görə də ailə məsuliyyətdir.
Sevgi məsuliyyətdir.
Övlad məsuliyyətdir.
Söz məsuliyyətdir.
Seçim məsuliyyətdir.
Və insanın ən böyük məsuliyyəti öz həyatını başqasının həyatını məhv etmədən yaşamaqdır.
Sədulla Şirinovun romanı bizə bir daha xatırladır ki, həyat “heç nə olmaz” sözünün arxasında gizlənən çoxsaylı “oldu”lardan ibarətdir.
Bəzən gec olur.
Bəzən çox gec.
Amma insan öz səhvini anlayırsa, hələ hər şey bitmiş sayılmır.
Çünki həyat davam edir.
Və həyat davam etdiyi müddətdə insanın özünü dəyişmək, səhvindən nəticə çıxarmaq, sevmək, bağışlamaq, yenidən ailə qurmaq və mənəvi baxımdan dirçəlmək imkanı həmişə qalır.
Sədulla Şirinovun “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş romanının oxucuya verdiyi ən böyük mesajlardan biri də budur:
Heç bir yaxşılığı kiçik sayma.
Heç bir səhvi yüngül hesab etmə.
Heç bir sevgini adi qəbul etmə.
Heç bir ailəni özbaşına buraxma.
Və heç vaxt düşünmə ki, “heç nə olmaz…”
Çünki həyat göstərir ki, “Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş…
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.

19.09.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir

SƏYYAD ƏHMƏDLİ (GÖYÇƏLİ)NİN YAZILARI

Zaur Ustacın “Buta”sı

İki əsrin tək nasiri

Sədulla Şirinoun yazıları

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

GÜNAY ƏLİYEVA – “NƏRGİZ”

Zaur Ustacın “Buta”sı barədə

GÜNAY XANIMIN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDABIN DİGƏR YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

“21 sentyabr – Beynəlxalq Sülh Günü”

Bir şərh yazın

“21 sentyabr – Beynəlxalq Sülh Günü”

21 sentyabr 2026-cı il tarixində Milli Kitabxanada “21 sentyabr – Beynəlxalq Sülh Günü” adlı kitab sərgisi virtual rejimdə istifadəçilərə təqdim olunub.

BMT-nin Baş Assambleyasının 1981-ci il 30 noyabr tarixli qərarı ilə sentyabrın 21-i Beynəlxalq Sülh Günü elan edilmişdir.

Sərgidə Azərbaycan – Ermənistan – ABŞ Birgə Bəyannaməsi, Prezident İlham Əliyevin sülh və qlobal təhlükəsizlik missiyası, Azərbaycanda cəmiyyətin gələcək inkişafı və sülhün qorunub saxlanılması və möhkəmləndirilməsi üçün atılan addımlar və s. mövzu haqqında dövri mətbuatda çap olunan məqalələr, Azərbaycan və xarici dillərdə ədəbiyyatlar nümayiş olunur.

Virtual sərgi ilə tanış olmaq istəyənlər https://anl.az/el/vsb/Beynelxalq_sulh_gunu/index.htm linkindən istifadə edə bilərlər.

21 sentyabr nəinki xalqlar arasında, həmçinin, ailələrdə, məktəblərdə köklü zorakılığa qarşı mübarizənin əldə olunmasına nail olmaq üçün bir gündür. Bu səbəbdən də 21 Sentyabr bütün planet insanları üçün çox vacibdir. İnsanları sülhə, sabitliyə, təhlükəsizliyə çağıran bu gün BMT-nin Nyu-Yorkdakı Baş qərargahında quraşdırılan “Sülh zəngi”nin çalınması ilə başlayır.
44 günlük Vətən müharibəsi dövründə istərsə də müharibədən ötən dövr ərzində ordumuz tərəfindən erməni təxribatlarına cavab verilərkən dinc əhaliyə qarşı humanizm prinsipləri daim qorunmuş, əbədi sülhün yaranması üçün bütün vasitələrdən istifadə olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının dövlət siyasəti regionda əbədi sülhün bərqərar olmasına yönəlib və bu kurs ardıcıl olaraq aparılır.
Azərbaycanın sülhsevər ölkə kimi bir çox beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qəbul edildi, bu səbəbdən multikulturalizm və tolerantlıq mövzularında beynəlxalq konfransların məhz ölkəmizdə keçirilir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin yorulmaz fəaliyyəti, müdrik və uzaqgörən diplomatik bacarığı, həyata keçirdiyi uğurlu siyasət sayəsində regionda əbədi sülh bərqərar olacaq.

İlkin mənbə: Azərbaycan Milli Kitabxanası

Azərbaycan Milli Kitabxanası

KİTAB HAQQINDA YAZILAR

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

İgidlər yurdunun nər övladıyam!

Bir şərh yazın

ÖVLADIYAM
Müzəffər ordunun şanlı əsgəri,
Ərənlər yurdunun ər övladıyam!
Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox,
Babəklər yurdunun hürr övladıyam!
* * *
Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü,
Ədalət, həqiqət bağrımda közdü,
Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü,
Mövlalar yurdunun nur övladıyam!
* * *
Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm,
Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm,
Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm,
Alovlar yurdunun nar övladıyam!
* * *
Unutma, şah babam Xətai başdı,
Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı,
İlham, nə keçilməz sədləri aşdı,
İgidlər yurdunun nər övladıyam!
* * *
Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var,
Gen dünya yağıya daim olub dar,
Düşmən qarşımızda yenə oldu xar,
Aslanlar yurdunun şir övladıyam!
* * *
Göydən Yer üzünə ərmağan, payam,
Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam,
Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam,
Ozanlar yurdunun sirr övladıyam!
* * *
Ustacam, vətənim vətən içində,
Axıb duruluruq zaman köçündə,
Min bir anlamı var, adi “heç”in də,
Aqillər yurdunun pir övladıyam!
13.11.2020. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

Nisə Kərimovanın yazıları

I>>>> Rənglərin Şahzadəsi

Daha çox məlumat burada

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Dövlət Suverenliyi Günümüz mübarək!

Bir şərh yazın

Bu gün Azərbaycan Dövlət Suverenliyi Gününü qeyd edir

Bir neçə gün əvvəl Xankəndidə keçirilən Türk Dövlətlərinin müvafiq qurumlarının V görüşü çərçivəsində qonaqlarımızla birlikdə Şuşaya da səfər etdik.
Bu səfərin bu gün mənim üçün xüsusi mənası var. Çünki suverenlik həm də həmin torpaqlarda gələcəyi qurmaq, insanları bir araya gətirmək, yeni əməkdaşlıqlar yaratmaq və dünyaya öz sözünü demək imkanının bərpasıdır.
Bu gün Xankəndidə beynəlxalq görüşlər keçirir, Şuşada dost və tərəfdaş ölkələrin nümayəndələrini qarşılayır, Qarabağdan təhsil, insan kapitalı və ortaq gələcək haqqında danışırıq. Məncə, suverenliyin ən gözəl ifadələrindən biri də məhz budur.

Bu tarixi reallığı mümkün edən Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevə, Azərbaycan Ordusuna dərin minnətdarlığımı bildirir, ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsini ehtiramla yad edir, qazilərimizə möhkəm cansağlığı arzulayıram.

Dövlət Suverenliyi Günümüz mübarək!

Mənbə və müəllif: Məleykə Əsədova

Məleykə Əsədovanın digər yazıları

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

[>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<]

[>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<]

"…yazarlar, ancaq yazarlar…"