“Ustacın başına tac ol bu gecə!” (Zaur Ustac – Bu gecə) Zaur Ustacın Qəndabın “Bu gecə” şeirinə yazdığı eyni adlı nəzirə müasir Azərbaycan poeziyasında klassik ənənə ilə çağdaş duyumun uğurlu vəhdətini nümayiş etdirən maraqlı poetik hadisədir. Bu nəzirə təkcə bir şeirə cavab deyil, həm də poetik dialoq, ruhlararası söhbət, estetik və mənəvi körpü kimi dəyərləndirilə bilər. Ədəbiyyat tariximizdə nəzirə yazmaq ənənəsi qədim və zəngindir. Klassik şairlər bir-birinin şeirlərinə nəzirə yazaraq həm ustadlarına ehtiram göstərmiş, həm də öz poetik güclərini sınamışlar. Zaur Ustacın bu nəzirəsi də həmin ənənənin müasir davamıdır. Burada müəllif yalnız formaya deyil, ruh yaxınlığına, ideya səsləşməsinə xüsusi önəm verir. Qəndabın “Bu gecə” şeirindəki lirizm, daxili yanğı və sevgi-intizar motivləri Ustacın nəzirəsində yeni nəfəs qazanır. Şeirin ilk misralarından etibarən müəllifin emosional gərginliyi və çağırış tonu diqqət çəkir: “Gözlərəm yolunu hər səhər, axşam, Qır Şeytanın qıçın, qaç gəl, bu gecə!” Burada klassik aşiq obrazının sədaqəti ilə yanaşı, çağdaş insanın səbirsizliyi, təlatümü də hiss olunur. “Qır Şeytanın qıçın” ifadəsi folklor təfəkküründən gələn obrazlılıqla yanaşı, sevginin qarşısını alan bütün maneələrə üsyan kimi səslənir. Bu, artıq passiv gözləyiş deyil, aktiv çağırışdır. İkinci bənddə müəllif birbaşa Qəndabın məşhur misrasına işarə edir – “Qaranlıq gecənin qaranlığında”. Bu istinad nəzirənin klassik tələbinə uyğun olaraq mətnlərarası əlaqəni gücləndirir. Lakin Ustac burada yalnız sitat gətirmir, həmin obrazı genişləndirir: “Alatoran sübhün bulanlığında, Öləziyən şamın dumanlığında, Nur çilə, şəfəq sal, aç yol, bu gecə!” Bu misralarda işıq və qaranlıq qarşıdurması poetik mərkəzə çevrilir. Şamın öləziyən işığı, sübhün bulanıq halı – bunlar keçid anlarının, qeyri-müəyyənliyin rəmzləridir. Müəllif bu qaranlıq və dumanlı mühitdə nur istəyir, aydınlıq arzulayır. Bu isə yalnız fiziki işıq deyil, həm də mənəvi dirçəliş, ümid və qovuşma arzusudur. Üçüncü bənddə isə şeir daha fəlsəfi çalara keçir: “Xəyal arzulara gedən ilk yoldu, Ruhlar cisimləri qucuyan qoldu…” Burada müəllif artıq maddi aləmdən çıxaraq metafizik qatlara yüksəlir. Xəyal – reallığa aparan ilk addım kimi təqdim olunur. Ruh və cisim qarşıdurması isə insanın ikili təbiətini, sevginin həm cismani, həm də ruhi mahiyyətini açır. “Neçə qönçə arzu açmadan soldu” misrası isə itirilmiş imkanların, reallaşmamış arzuların acısını ifadə edir. Şeirin kulminasiyası isə son misrada cəmlənir: “Ustacın başına tac ol bu gecə!” Bu, həm təvazökar, həm də iddialı bir müraciətdir. Şair burada özünü aşiq kimi təqdim edir, lakin eyni zamanda sevgini, ilhamı, gözəlliyi özünün tacı kimi görmək istəyir. Bu misra nəzirənin fərdi möhürüdür və müəllifin poetik kimliyini açıq şəkildə ortaya qoyur. Ümumilikdə, Zaur Ustacın “Bu gecə” nəzirəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərlə seçilir: -Klassik nəzirə ənənəsinə sadiqlik və eyni zamanda müasir ifadə tərzi -Qəndab poeziyasına hörmət və onun motivlərinin yaradıcı şəkildə inkişafı -Güclü emosional fon və səmimi lirizm -Obrazlı dil, metaforik zənginlik və fəlsəfi dərinlik Bu nəzirə sübut edir ki, Azərbaycan poeziyasında ənənə ölməyib, əksinə, yeni nəfəs və yeni interpretasiyalarla yaşayır. Zaur Ustac kimi şairlər bu körpünü qoruyaraq həm keçmişə ehtiram göstərir, həm də gələcəyə yol açırlar. Beləliklə, “Bu gecə” nəzirəsi yalnız bir poetik cavab deyil, həm də iki şairin ruhunun eyni gecədə qovuşduğu bədii məkan, sözün işığa çevrildiyi poetik bir an kimi dəyərləndirilə bilər.
Cəlilabad ədəbi mühitindən yeni kitab (Aydan Nizamiqızının işıq üzü görmüş ilk ədəbi kitabının təqdimatı) Son günlər ərzində işıq üzü görmüş yeni kitablardan biri də Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 saylı orta məktəbin dil-ədəbiyyat müəllimi, Cəlilabad ədəbi mühitinin istedadlı xanım nümayəndələrindən, eyni halda həm yazıçı, həm şair, həm də ədəbi təhlilçi və tənqidçilərindən olan, ədəbiyyat sahəsində “Aydan Nizamiqızı” imzası və təxəllüsü ilə tanınan Aydan xanım Ələkbərlnin “Ədəbi misralar” adlı ilk kitabıdır.
Ümumi məlumat: Kitabın adı: “Ədəbi misralar” (Aydan Nizamiqızının ədəbiyyat dünyasından bir damla) – Şeirlər və ədəbi təhlillər Müəllif: Aydan Nizamiqızı Redaktor və ön söz müəllifi: İlqar İsmayılzadə (fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, AYB, AJB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist) Nəşrə hazırlayan: “Həməşəra” mətbu orqanı Naşir: “İmza” Nəşrlər Evi, Bakı Nəşr olunduğu il: 2026 Çap növbəsi: Birinci Kağız formatı: 60×90 1/16 Səhifə sayı: 112 səhifə.
Kitab barədə: Cəlilabad ədəbi mühitinin istedadlı və yüksək intellek sahibi olan xanım nümayəndəsi Aydan xanım Nizamiqızının oxucularının görüşünə gəlmiş ilk kitabı iki ayrı fəsildən ibarətdir. Belə ki, kitabın ilk fəslində onun müxtəlif illər ərzində müxtəlif mövzularda və eləcə də fərqli formalarda qələmə aldığı səmimi və mənalı şeirləri, kitabının ikinci fəslində isə Azərbaycan ədəbiyyatının Nizami Gəncəvi, Mirzə Ələkbər Sabir, Məhəmmədhüseyn Şəhriyar, Xəlilrza Ulutürk, Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq, Bəxtiyar Vahabzadə, Fikrət Qoca, Nəriman Həsənzadə, Mirvarid Dilbazi və s. kimi tanınmış simalarının bəzi şeir nümunələri üçün qələmə aldığı qısa, amma mükəmməl ədəbi təhlillər yer almışdır. Ümumi baxımdan kitabda Aydan xanımın qələmə aldığı 34 şeir, həmçinin, 15 ədəbi təhlil mövcuddur. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Aydan Nizamiqızı Cəlilabad ədəbi mühitinin görkəmli nümayəndəsi, Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair Şəhla xanım Rəvanın qızıdır.
Təşəkkür və arzular! Burada fürsətdən istifadə edib Cəlilabad ədəbi mühitinin xanım nümayəndəsi Aydan xanım Nizamiqızına ilk ədəbi kitabının hazırlanması və nəşri sahəsində mənə göstərdiyi etimada görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, işıq üzü görmüş ilk kitabı münasibətilə onu səmimi qəlbdən təbrik edir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram! Bu arada kitabın yüksək keyfiyyətlə nəşrində rolu olmuş “İmza” Nəşrlər Evinin rəhbəri, dəyərli qardaşım Səbuhi Aslana və eləcə də kitabın peşəkar dizayneri Nigar xanım Sadıqovaya təşəkkürümü bildirir, onların hər birinin məsud olmasını arzulayıram! Kitabın oxucular, xüsusilə də ədəbiyyat sahəsinin vurğunları üçün faydalı olacağı ümidi ilə!
İlqar İsmayılzadə (fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, TYB-nin İdarə Heyətinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları laureatı, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist) 06.05.2026
Sosial şəbəkədən çoxdandır tanıdığım, hər zaman qarşılıqlı bir-birimizin paylaşımlarına münasibət bildirdiyimiz Lətif həkimin – Lətif Hümbətovun “Şorca harayı” adlı poemasının elektron versiyasını oxuyanda onun nə qədər el-obaya, yurda bağlı olduğunun, poeziyanı çox yaxşı duyduğunun şahidi oldum. Düzdür, ara-sıra bir neçə şeirini oxusam da, bu dərəcədə gözəl poema müəllifi olduğunu etiraf edim ki, ağlıma gətirməmişdim. Lətif həkim çox təvazökar insandır. İnanıram ki, bu poema haqqında daimi ünsiyyətdə olduğu 4–5 dostundan başqa heç kimin xəbəri yoxmuş. Həkimin dostları onun kitabının çap olunmasını ondan israrla xahiş etdikdən sonra poemanın elektron versiyasını mənə göndərdi. Dönə-dönə də dedi: – Araz bəy, əgər zəif poemadırsa xahiş edirəm düzünü deyin, heç çap etməyək, üzə çıxarmayaq. Mən “Şorca harayı” poemasını birnəfəsə oxudum və nəticəni sevinc içində Lətif həkimə bildirərək çox əla bir əsər yazdığını dedim. Bəzən elə poemalar görürük ki, bir neçə səhifə oxuduqdan sonra adam yorulur, əsər oxucunu özünə cəlb etmir. Məhz belə poemalar, xüsusən də məsnəvi və çarpaz şeir üslubunda yazılmış əsərlər şirin, oxunaqlı olmasa dəyərsizdir. Doğulduğu yurdunu itirən hər kəs mütləq o yerlərə bağlı olur, yuxularını belə uşaqlıqlarının keçdiyi el-obadan, böyüdükləri evdən, həyət-bacadan görürlər. Poemanın proloqundan məlum olur ki, Lətif həkim yuxusunda Şorcaya gedir, uzun illər yaşadığı Göyçənin təbiəti yenə onu valeh edir. Uşaqlıqda qayğısız günlərini keçirdiyi kəndin cığırlarından yenə keçir, toponimləri – dağları, qayaları, dərələri, çayları, yurd yerlərini bir daha xəyalən gəzir, xatirələrə dalır, ötən illəri xatırlayır.
Poemanın süjetindən görürük ki, müəllif Keytidən, Qoturdağdan başlayaraq Çaxnaxdan, Qiblə bulağından, Ocaq təpəsindən və başqa yerlərdən keçərək bütün kəndi gəzir, qəbiristanlıqda ulu babalarını ziyarət edir. Bu yerləri gəzdikcə Lətif həkim xəyalən deyil, real olaraq Şorcasında gəzib-dolaşır, Şorcasının harayını eşidir. Şorca kəndi öz daimi sakinlərini səsləyir, onları qoynuna çağırır. Poemada kənd sakinlərinin spesfik xarakterləri, gündəlik həyat tərzləri, yumorstik atmacaları, danəndə ağsaqqal və ağbirçəklərin hikmətli söhbətləri, ənənədən gələn mədəniyyət nümunələri haqqında dolğun bədii lövhələr var. Məhz bu detallar poemanı daha da oxunaqlı edir. Xüsusən qeyd etməliyəm ki, müəllif poemada demək olar ki, Şorcanın bütün yer-yurd adlarını çəkir. Bununla bahəm kəndin toponomik xəritəsini də getdiyi yola əsasən çəkərək kitaba daxil etmişdir. Poema ilə eyniadlı olan kitaba müəllif mərhum dostu, hamının Məşdi kimi tanıdığı Məhərrəm Bəşirovun əziz xatirəsinə ithaf etdiyi “Məşdisiz elə bil dünya daraldı” adlı poemasını da daxil etmişdir. Bu poemada orijinal deyimlər, olmuş əhvalatlar, yaşanmış hadisələr çox peşəkarlıqla qələmə alınmışdır. Lətif həkim özünü qətiyyən şair hesab etməsə belə mən əminəm ki, “Şorca harayı” kitabını oxuyan oxucular, xüsusən şorcalılar onu şair hesab edəcəklər. “Müəllifdən” adlı giriş yazısında Lətif Hümbətov digər nüanslarla yanaşı, nəsilləri haqqında eşidib-bildiklərini də qeyd etmiş, nəsil şəcərəsini də kitabda nəşr etdirmişdir. Əslində kitab haqqında daha çox fikir söyləmək, yazmaq olar. Bu isə kiçik bir məqalə ilə mümkün deyil. “Şorca harayı” kitabının müəllifi, uzun illər ata-baba yurdum Daşkənd kəndinin həkim ambulatoriyasında baş həkim işləmiş Lətif Cəfər oğlu Hümbətov haqqında hörmətli oxucalara qısa bioqrafiq məlumatı da çatdırmaq istərdim. Lətif həkim 15 avqust 1956-cı ildə Göyçə mahalının Aşağı Şorca kəndində anadan olmuşdur. O, 1973-cü ildə qonşu Daşkənd kənd orta məktəbini bitirmiş və həmin ildə də Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna qəbul olmuşdur. 1980-ci ildə institutu bitirdikdən sonra Daşkənd kənd həkim ambulatoriyasının baş həkimi işləmişdir. 1986-cı ildə Bakı şəhərində əyani aspiranturaya qəbul olmuş və 1990-cı ildə tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 1993-cü ildən 2019-cu ilə qədər Respublika Tibbi-Sosial Ekspertiza Mərkəzində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. O, həm də nümunəvi ailə başçısı, ali təhsil almış iki övladın atasıdır. Bu il 70 yaşı tamam olan Lətif Hümbətova Uca Tanrıdan cansağlığı arzulayıram. Arzu edirəm ki, ömrünün müdriklik çağını nəvələri, ailəsi, doğmaları, dostları ilə şad-xürrəm keçirsin.
“Gecənin öz sirri, öz aləmi var” (Zaur Ustacın – “Aşiq gecələr” şeiri haqqında) Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında romantik-psixoloji lirikanın incə və təsirli nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Bu əsərdə gecə obrazı sadəcə zaman kəsiyi kimi yox, həm də ruhun dərinliklərini açan, sirrli və cazibədar bir məkan kimi təqdim olunur. Şair gecəni bir növ aşiqin mənəvi aləminin aynasına çevirir və oxucunu bu aləmin içərisinə dəvət edir. Əsərin ilk misralarından etibarən müəllifin poetik üslubu özünü göstərir. “O zülmət gecənə şam olum, gülüm” misrası klassik Şərq poeziyasından gələn şam–pərvanə motivini müasir duyumla yenidən canlandırır. Burada şam yanmaq, əriyib yox olmaq, sevgi uğrunda özünü fəda etmək simvoludur. Şairin “aşiq gecələr” ifadəsi isə gecəni passiv fon kimi deyil, sevən, duyan, hətta seçən bir varlıq kimi təqdim edir. Bu antropomorf yanaşma şeirə xüsusi emosional dərinlik verir. Zaur Ustacın poetikasında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri obrazların çoxqatlılığıdır. “İşıldaquş” obrazı, “əriyən mumlar”, “yumulu gözlər” kimi ifadələr həm vizual, həm də metaforik yük daşıyır. Bu obrazlar vasitəsilə şair gecənin sakitliyində gizlənən daxili yanğıları, səssiz ehtirasları və ümidləri ifadə edir. Xüsusilə “əriyən mumlara aşiq gecələr” misrası zamanın keçiciliyi və hisslərin yanaraq tükənməsi ideyasını incə şəkildə çatdırır. Şeirin ikinci bəndində isə lirizm daha da güclənir. Burada aşiqin arzuları, gözləntiləri və sevgi ehtiyacı ön plana çıxır. “İstərəm bir gecə qoynunda uyam” misrası sadə görünsə də, onun arxasında böyük bir mənəvi yaxınlıq, rahatlıq və tamamlanma istəyi dayanır. Bu, fiziki yox, daha çox ruhani bir qovuşma arzusudur. Şair bu hissi şişirtmədən, səmimi və təbii şəkildə təqdim edir ki, bu da əsərin təsir gücünü artırır. Üçüncü bənddə isə fəlsəfi çalarlar güclənir. “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” fikri şairin dünyagörüşünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Gecə burada yalnız romantik fon deyil, həm də idrak məkanıdır. İnsan gündüzün səs-küyündə itirdiyi düşüncələri gecənin sükutunda tapır. Şairin özünə istinad etməsi (“Ustac da bundan xəbərdar”) isə əsərə müəllif mövqeyini birbaşa daxil edir və publisistik çalar yaradır. Şəhrizad obrazına müraciət isə təsadüfi deyil. Bu istinad şeirə həm klassik Şərq ədəbiyyatı ilə bağ, həm də nağılvari, sirli atmosfer qatır. Şəhrizad gecələrin hekayəçisi olduğu kimi, burada da gecə sirrin, gözəlliyin və cazibənin daşıyıcısıdır. “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” misrası ilə şair bu ideyanı yekunlaşdırır və oxucunu düşünməyə vadar edir: bəlkə də gecə özü aşiqdir, insan isə sadəcə bu eşqin şahididir. Ümumilikdə, “Aşiq gecələr” şeiri Zaur Ustac yaradıcılığında romantik lirikanın yetkin nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əsərdə dilin sadəliyi ilə obrazların zənginliyi, klassik motivlərlə müasir hissiyyatın sintezi uğurla vəhdət təşkil edir. Şair oxucunu yalnız oxumağa yox, həm də hiss etməyə, düşünməyə və gecənin səssizliyində öz daxili dünyası ilə üzləşməyə çağırır. Bu şeir göstərir ki, gecə təkcə qaranlıq deyil — o, sevginin, sirrin, ilhamın və bəzən də insanın özünü tapdığı ən səmimi zamandır. Zaur Ustac isə bu gecələri sözlə işıqlandırmağı bacaran şairlərdəndir. Gecələriniz daim sakit və işıqlı olsun, Zaur Ustac!
Zaur Ustacın “Mən” şeiri sevginin fiziki yaxınlıqdan daha çox, ruhani varlıq kimi təqdim olunduğu incə və dərin lirika nümunəsidir. Bu şeirdə “mən” anlayışı adi mənada fərd deyil — o, sevdiyi insanın həyatına qarışan, onun nəfəsində, hisslərində, varlığında əriyən bir duyğuya çevrilir. Şair sevəni kənardan izləyən yox, onun daxilində yaşayan bir varlıq kimi təqdim edir.
Şeir ilk misralardan etibarən bu yaxınlığı və bütövlüyü hiss etdirir:
“Hər gün oyananda səhər mehində,
Sübhün şəfəqində, danındayam mən.”
Burada “mən” artıq konkret bir obraz deyil, səhərin təravətinə, gün doğumunun işığına çevrilmiş bir hissdir. Bu, sevginin görünməyən, lakin hər yerdə hiss olunan formasını ifadə edir. Aşiq sevdiyinin həyatına o qədər qarışıb ki, onun hər yeni günündə var olur.
“Telinin cığasın pozan küləyəm” misrası isə bu varlığın incə və toxunulmaz tərəfini göstərir. Külək kimi görünməz, amma hiss edilən bir yaxınlıq — bu, sevginin ən saf formalarından biridir. Şair burada fiziki varlıqdan imtina edərək daha yüksək, daha incə bir bağlılıq yaradır.
İkinci bənddə bu düşüncə daha da genişlənir:
“Hərdən eyvandakı göyərçin səsi,
Hərdən ilğımların ilıq nəfəsi,
Hərdən bir qönçənin açmaq həvəsi…”
Burada “mən” artıq təbiətin müxtəlif elementlərinə bölünür. Səsdə, nəfəsdə, çiçəyin açılışında belə mövcuddur. Bu, sevginin universallığını göstərir — o, təkcə bir anın yox, bütün zamanın və məkanın içində yaşayır. “Hər zaman, hər yerdə, qanındayam mən” misrası isə bu fikrin zirvəsidir: sevgi artıq xarici deyil, daxili bir həqiqətə çevrilib.
Şeirin son bəndi isə emosional kulminasiya nöqtəsidir:
“O gündən xəbəri yoxdu özündən,
Sormağa gərək yox, canındayam mən.”
Burada aşiqin “özündən getməsi” sevginin tam mənada hökmranlığıdır. Artıq fərdilik aradan qalxır, “mən” və “sən” anlayışları bir-birinə qarışır. “Canındayam mən” ifadəsi bu birliyin ən yüksək nöqtəsidir — sevgi artıq bədəndən, sözdən, məsafədən kənara çıxır. “Mən” “Biz”ə çevrilir.
Nəticə etibarilə, “Mən” şeiri sevginin ən saf və ən yüksək mərhələsini — varlıq səviyyəsində birləşməyi ifadə edir. Bu şeirdə sevgi nə sadəcə hissdir, nə də münasibət — o, yaşamaq formasıdır. Şair oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi kənarda dayanıb baxmaq deyil, sevdiyinin içində yaşamaqdır. Və bu zaman “mən” artıq ayrı bir varlıq deyil — o, “sən”in özü olur. “Biz” olur!
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
REPORTAJ Sona İsmayılova Zakir Kayanın Media və Nəşriyyat Fəaliyyəti Redaktor Girişi
Dr. professor Zakir Kaya Türkiyə mərkəzli araşdırmaçı jurnalist və yazıçı kimi media, nəşriyyat və ədəbiyyat sahələrində fəaliyyət göstərir. Bu müsahibə Kayanın peşəkar təcrübəsi, nəşriyyat fəaliyyəti və yaradıcılıq istiqamətləri ilə bağlı şəxsi qiymətləndirmələrini əhatə edir.
REPORTAJ Sual 1: Jurnalistika sahəsinə yönəlmə prosesiniz necə başladı?
Zakir Kaya: Jurnalistikaya marağım erkən dövrlərdə formalaşdı. Yerli media mühiti və sahədə qazandığım müşahidələr bu istiqamətə yönəlməyimdə mühüm rol oynadı. Zamanla yazılı və vizual media istehsalı proseslərində fəal iştirak etdim.
Sual 2: Fəaliyyətiniz əsasən hansı sahələrdə cəmlənir?
Zakir Kaya: Fəaliyyətim əsasən araşdırma jurnalistikası, mədəni məzmun istehsalı və rəqəmsal media yayımçılığı sahələrini əhatə edir. Müxtəlif formatlarda məzmun istehsalı proseslərində iştirak etmişəm.
Sual 3: “Hayata Dair”, “Yüz Yüze” və “Sözün Güç Noktası” proqramlarının ümumi yanaşması nədir?
Zakir Kaya: Bu proqramlar müxtəlif sahələrdən olan qonaqların iştirakı ilə aktual mövzular ətrafında fikir mübadiləsi aparılmasını hədəfləyən müsahibə formatlı layihələrdir. Əsas məqsəd fərqli baxış bucaqlarını bir araya gətirməkdir.
Sual 4: Kaya Haber Ajansı (KHA) necə bir qurum kimi xarakterizə oluna bilər?
Zakir Kaya: Kaya Haber Ajansı rəqəmsal media mühitində məzmun istehsalı və yayım fəaliyyəti həyata keçirmək məqsədilə yaradılmış bir platformadır. Müxtəlif məzmun formatları üzərindən yayım fəaliyyətini davam etdirir.
Sual 5: Ədəbi fəaliyyətiniz haqqında məlumat verə bilərsinizmi?
Zakir Kaya: Ədəbi fəaliyyətim şeir, tərcümə və ictimai analiz istiqamətlərində cəmlənir. Müxtəlif dövrlərdə müxtəlif kitab və mətn layihələri üzərində çalışmışam.
Sual 6: Media və ədəbiyyat fəaliyyətləriniz arasında necə bir əlaqə qurursunuz?
Zakir Kaya: Media və ədəbiyyat mənim üçün bir-birini tamamlayan iki yaradıcılıq sahəsidir. Hər iki istiqamətdə əsas məqsəd bilgi istehsalı və ictimai düşüncə mühitinin formalaşdırılmasıdır.
Sual 7: Gələcək dövr üçün hədəfləriniz nələrdir?
Zakir Kaya: Rəqəmsal media sahəsində məzmun istehsalı imkanlarını genişləndirmək və daha böyük auditoriyaya çatmaq əsas hədəflərim sırasındadır. Yeni layihələr üzərində işlər davam edir.
Kapanış Qeydi Bu müsahibə iştirakçının şəxsi bəyanları əsasında hazırlanmış və media ilə nəşriyyat fəaliyyətlərinə dair ümumi çərçivə təqdim edir.
Müsahibə: Sona Abbasəliqızı Müsahibə Qonağı: Zakir Kaya Redaktor: Sona
****
RÖPORTAJ Sona İsmayılova – Zakir Kaya’nın Medya ve Yayıncılık Çalışmaları Editör Girişi Dr.profesor Zakir Kaya, Türkiye merkezli araştırmacı gazeteci, yazar olarak medya, yayıncılık ve edebiyat alanlarında faaliyet göstermektedir. Bu söyleşi, Kaya’nın mesleki deneyimi, yayıncılık faaliyetleri ve üretim alanlarına ilişkin kendi değerlendirmelerini içermektedir. RÖPORTAJ Soru 1: Gazetecilik alanına yönelme süreciniz nasıl başladı? Zakir Kaya: Gazeteciliğe ilgim erken dönemlerde oluştu. Yerel medya ortamı ve sahada edindiğim gözlemler bu alana yönelmemde etkili oldu. Zaman içerisinde yazılı ve görsel medya üretim süreçlerinde aktif görevler aldım. Soru 2: Çalışmalarınız hangi alanlarda yoğunlaşıyor? Zakir Kaya: Çalışmalarım ağırlıklı olarak araştırmacı gazetecilik, kültürel içerik üretimi ve dijital medya yayıncılığı alanlarında yoğunlaşmaktadır. Farklı formatlarda içerik üretim süreçlerinde yer aldım. Soru 3: “Hayata Dair”, “Yüz Yüze” ve “Sözün Güç Noktası” programlarının genel yaklaşımı nedir? Zakir Kaya: Bu programlar, farklı alanlardan konukların katılımıyla güncel konular üzerine görüş alışverişi yapılmasını amaçlayan söyleşi formatlı içeriklerdir. Temel olarak farklı bakış açılarını bir araya getirmeye odaklanmaktadır. Soru 4: Kaya Haber Ajansı (KHA) nasıl bir yapı olarak tanımlanabilir? Zakir Kaya: Kaya Haber Ajansı, dijital medya ortamında içerik üretimi ve yayıncılık faaliyetleri yürütmek amacıyla oluşturulmuş bir yapıdır. Farklı içerik formatları üzerinden yayıncılık faaliyetleri sürdürmektedir. Soru 5: Yazınsal çalışmalarınız hakkında bilgi verebilir misiniz? Zakir Kaya: Yazınsal çalışmalarım şiir, çeviri ve toplumsal analiz alanlarında yoğunlaşmaktadır. Farklı dönemlerde çeşitli kitap ve metin çalışmaları gerçekleştirdim. Soru 6: Medya ve edebiyat çalışmalarınız arasında nasıl bir ilişki kuruyorsunuz? Zakir Kaya: Medya ve edebiyat, benim için birbirini tamamlayan iki üretim alanıdır. Her iki alanda da temel amaç bilgi üretmek ve toplumsal düşünme alanı oluşturmaktır. Soru 7: Gelecek döneme ilişkin hedefleriniz nelerdir? Zakir Kaya: Dijital medya alanında içerik üretim kapasitesini geliştirmek ve daha geniş kitlelere ulaşmak hedeflerim arasındadır. Yeni projeler üzerine çalışmalar devam etmektedir. Kapanış Notu Bu söyleşi, katılımcının kendi beyanları temel alınarak hazırlanmış olup, medya ve yayıncılık faaliyetlerine ilişkin genel bir çerçeve sunmaktadır. Röportaj: Sona Abbasəliqızı Röportaj Konuğu: Zakir Kaya Editör: Sona Abbasəliqızı
(Zaur Ustac – Aşiq gecələr) Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri sevginin ən incə, ən səssiz və ən dərin məqamlarını gecə obrazı üzərindən ifadə edən lirika nümunəsidir. Bu şeirdə gecə artıq sadəcə zaman anlayışı deyil, aşiq ruhun sirdaşına, sevgini qoruyan və yaşadan bir varlığa çevrilir. Şair gecəni hiss edən, seçən və hətta aşiq olan bir obraz kimi təqdim edir və bununla da poetik düşüncəni daha da dərinləşdirir. Şeir ilk misralardan etibarən bu duyğusal yaxınlığı açıq şəkildə göstərir: “O zülmət gecənə şam olum, gülüm, O gül cəmalına aşiq gecələr!” Burada aşiqin özünü “şam”a bənzətməsi təsadüfi deyil. Şam həm işıq saçır, həm də yanaraq əriyir. Bu, sevginin qurbanlıq tərəfini simvolizə edir. Aşiq sevdiyi üçün yanmağa, əriməyə hazırdır. Gecə isə bu yanğıya şahid olmaqla kifayətlənmir, sanki onun özünə vurulur — “aşiq gecələr”. Digər misrada verilən “Əriyən mumlara aşiq gecələr!” ifadəsi sevginin ağrı ilə vəhdətini göstərir. Mumun əriməsi zamanın keçməsi və hisslərin tükənməsi kimi yox, əksinə, sevginin davam etməsi üçün verilən bir bədəldir. Burada şair incə bir məqamı vurğulayır: həqiqi sevgi rahatlıqda deyil, məhz yanmaqda və dözməkdə özünü göstərir. Şeirin ikinci bəndində isə aşiqin arzuları daha açıq şəkildə ifadə olunur: “İstərəm bir gecə qoynunda uyam, Yumulu gözlərə aşiq gecələr…” Bu misralarda sevgi artıq fiziki yaxınlıqdan çox, ruhani bir sığınacaq kimi təqdim olunur. “Yumulu gözlər” ifadəsi sakitliyi, etibarı və təslimiyyəti simvolizə edir. Aşiq üçün ən böyük xoşbəxtlik sadəcə yanında olmaq, o sakitlik içində var olmaqdır. Şair gecəyə mistik bir məna da yükləyir: “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” Bu fikir gecənin adi bir məkan olmadığını, onun özünəməxsus qanunları və duyğuları olduğunu göstərir. Gündüz gizlənən hisslər, etiraf olunmayan sevgilər məhz gecədə üzə çıxır. Gecə burada sanki insanın iç dünyasının aynasına çevrilir. Son bənddə verilən “Şəhrizad misalı, sirli, gözəl yar” bənzətməsi isə şeirin poetik yükünü daha da artırır. Şəhrizad obrazı ilə sevgi həm sirli, həm də cazibədar bir məna qazanır. Bu sevgi tam açılmayan, amma hiss edilən bir duyğudur. Və məhz buna görə “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” — gecə yalnız zahiri gözəlliyə yox, sirr daşıyan, dərinlikli ruhlara yönəlir. Nəticə etibarilə, “Aşiq gecələr” şeiri sevginin səssiz, lakin güclü tərəflərini ifadə edən poetik bir düşüncədir. Bu şeirdə sevgi nə gurultuludur, nə də nümayişkaranə — o, gecə kimi sakit, amma dərin və sonsuzdur. Şair oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi bəzən ən çox danışılmayan, amma ən çox hiss olunan məqamlarda yaşayır. Və gecə — bütün sirləri, səssizliyi və qaranlığı ilə — bu sevginin ən sadiq şahidinə çevrilir.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi, AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
General Cəmşid xan Naxçıvanski adına Hərbi Lisey – 55 İllik Şərəf Salnaməsi: Bir məktəbin deyil, bir Millətin hərbi dirçəliş tarixinin yubileyi
Bu gün Azərbaycan xalqı sadəcə bir təhsil müəssisəsinin yaradılmasının ildönümünü qeyd etmir. Bu gün biz milli hərb tariximizin ən müqəddəs səhifələrindən birinin, Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin 55 illik şanlı ömür yolunu sonsuz qürur, ehtiram və minnətdarlıq hissi ilə yad edirik.
1971-ci ildə bu liseyin yaradılması zahirdə bir məktəbin açılması kimi görünə bilərdi. Lakin tarixin dərin qatlarına baxdıqda aydın görünür ki, bu, sadəcə məktəb deyildi, bu, gələcək müstəqil Azərbaycanın milli ordusunun gizli şəkildə atılan ilk təməl daşı idi. Lisey məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1971-ci ildə yaradılmışdır.
Ancaq bu qərarın böyüklüyünü dərk etmək üçün o dövrün siyasi reallığını unutmaq olmaz.
Heydər Əliyevin həmin addımı sıradan inzibati qərar yox, sovet totalitar sisteminə qarşı milli iradənin gizli manifestidir.
Bu, Sovet imperiyasının ən sərt ideoloji nəzarət illəri idi. Moskvanın hökmü ilə milli şüur, milli hərb düşüncəsi, milli zabit korpusu anlayışı boğulur, türk-müsəlman xalqlarının öz hərbi elitasını formalaşdırmasına ciddi maneələr yaradılırdı. Azərbaycanın oğulları öz Vətəni üçün deyil, yad imperiyanın maraqları üçün istifadə olunurdu.
Belə bir zamanda Heydər Əliyev təkcə hərbi məktəb yaratmadı, o, Sovet siyasi sisteminin içərisində gələcək istiqlalın kodlarını yazdı.
Və ən mühüm məqam:
Bu, Moskvanın sərt nəzarəti altında susdurulmuş bir millətin oğullarına gizlicə deyilən belə bir mesaj idi: “Hazırlaşın… gün gələcək bu torpağın öz Ordusu olacaq!” Bu gün həmin müqəddəs ocağın 55 illiyini qeyd edərkən biz təkcə bir liseyin yubileyini yaşamırıq. Biz Heydər Əliyev adlı tarixi cəsarətin, milli təfəkkürün və misilsiz siyasi qəhrəmanlığın 55 illik zəfərini yaşayırıq. Çünki o illərdə Sovet rejimi Azərbaycan türkünün milli ruhunu sındırmaq, onun hərbi şüurunu unutdurmaq, onu öz qəhrəmanlarından ayırmaq üçün bütün vasitələrdən istifadə edirdi. Millətin igid oğulları ya repressiya olunmuşdu, ya adları tarixdən silinmişdi, ya da “xalq düşməni” damğası ilə qaranlığa gömülmüşdü. Onlardan biri də Azərbaycanın şanlı hərb tarixinin parlaq siması olan Cəmşid xan Naxçıvanski idi. Sovet Kommunist Partiyası onun adını ləkələmiş, onu xalqın yaddaşından silmək istəmiş, bu qəhrəman generalın xatirəsini qorxu divarları arxasında həbs etmişdi. Belə bir zamanda həmin adı yenidən dövlət səviyyəsində diriltmək nə demək idi, bunu bugünkü nəsil tam təsəvvür belə edə bilməz. Bu, kabinetdə imza atmaq deyildi.
Bu, imperiyanın gözünün içinə baxaraq: “Sizin unutdurmaq istədiyiniz bu oğul mənim xalqımın şərəfidir!” demək idi.
Bu, qorxunun hökm sürdüyü bir sistemdə qorxmamaq idi. Bu, Sovet senzurasının boğazından milli qüruru zorla keçirib tarixə həkk etmək idi. Bu, təkbaşına bir siyasi üsyan idi. Bəli, üsyan.
Çünki Heydər Əliyev təkcə hərbi lisey yaratmadı. Heydər Əliyev Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının “xalq düşməni” kimi qara siyahıya atdığı Cəmşid xan Naxçıvanskinin adını minlərlə Azərbaycan gəncinin alnına şərəf nişanı kimi yazdı. Bu, sadəcə ad seçimi deyildi. Bu, şəhid edilmiş milli yaddaşa verilən həyat idi. Bu, təhqir olunmuş Azərbaycan hərb tarixinin ləyaqətinin geri qaytarılması idi. Bu, repressiya qurbanı olan bir türk generalına tarixin qarşısında verilən bəraət idi. Və bundan da böyük həqiqət var: Heydər Əliyev həmin liseyi açanda qarşısında təkcə bir təhsil planı yox idi. Onun qarşısında gələcək müstəqil Azərbaycanın xəritəsi vardı. O bilirdi ki, milli dövlətin sütunu milli ordudur. Milli ordunun sütunu isə milli ruhlu zabitdir. Milli ruhlu zabiti isə yalnız milli qürur üzərində qurulmuş məktəb yetişdirə bilər. Məhz buna görə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey Sovet dövrünün formal məktəbi deyil, Azərbaycanın istiqlal laboratoriyası idi. Bu liseyin sinif otaqlarında sadəcə dərs keçilmirdi. Burada gələcək qələbələrin genetikası yazılırdı. Burada zabit çiyninə taxılacaq paqonun mənası öyrədilirdi. Burada Vətən üçün ölməyin qorxu yox, şərəf olduğu aşılanırdı. Burada Azərbaycanın sabahkı qalib komandirləri yetişirdi.
Heydər Əliyev bu məktəbə təsadüfi bir ad vermədi.
O, liseyə Sovet Kommunist ideologiyasının illərlə “xalq düşməni”, “etibarsız element”, “çar zabiti”, “siyasi cəhətdən zərərli şəxs” kimi damğaladığı Azərbaycan generalı Cəmşid xan Naxçıvanskinin adını verdi.
Bu addım o dövr üçün sadəcə cəsarət deyildi. Bu, açıq desək, misli görünməmiş siyasi qəhrəmanlıq idi.
Çünki Stalin repressiyalarının qara siyahısına salınmış, adı uzun illər tabu edilmiş, haqqında danışmaq belə risk sayılan bir Azərbaycan hərbçisinin adını dövlət səviyyəsində diriltmək Sovet nomenklaturasına qarşı səssiz, lakin çox dərin milli etiraz idi.
Heydər Əliyev bununla iki tarixi missiyanı eyni anda yerinə yetirdi:
Birincisi, Cəmşid xan Naxçıvanskinin adına siyasi bəraət qazandırdı.
Sovet rejiminin unutdurmaq istədiyi bir milli qəhrəmanı Azərbaycan xalqının yaddaşına geri qaytardı. Repressiya ilə ləkələnmiş adı şərəf kürsüsünə qaldırdı. Bir zamanlar “xalq düşməni” damğası vurulan şəxs birdən-birə Azərbaycan gənclərinin hərbi idealına çevrildi.
Bu, faktiki olaraq tarixi ədalətin bərpası idi.
İkincisi — milli zabit ruhunu həmin adın ətrafında formalaşdırdı.
Çünki hərbi məktəb təkcə dərs deyil, simvol üzərində qurulur. Heydər Əliyev çox yaxşı bilirdi ki, bu liseydə yetişəcək minlərlə gəncin qarşısında yad sovet marşalları yox, öz millətinin qəhrəman generalı dayanmalıdır.
Yəni bu liseyin divarları arasında sadəcə fizika, riyaziyyat, taktika öyrədilmirdi.
Burada öyrədilən əsas dərs bu idi:
Azərbaycanın öz ordusu olacaq. Azərbaycanın öz zabitləri olacaq. Azərbaycanın öz hərbi iradəsi olacaq.
1971-ci ildə SSRİ kimi nəhəng bir imperiyanın daxilində bu strateji baxışı qurmaq yalnız uzaqgörən dövlət ağlı deyil, həm də tarixi risk götürmək cəsarəti tələb edirdi.
Heydər Əliyev bu riski aldı.
Bu səbəbdən Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin yaranması sıradan təhsil hadisəsi yox, milli müqavimətin intellektual-hərbi platformasının qurulması idi.
Bu müqəddəs ocaq sonradan nə verdi?
Bu ocaq Azərbaycan Ordusuna minlərlə peşəkar zabit verdi. Bu ocaq döyüş meydanlarında sinəsini Vətənə sipər edən qəhrəmanlar verdi. Bu ocaq Birinci Qarabağ savaşında, Aprel döyüşlərində, 44 günlük Vətən Müharibəsində və antiterror əməliyyatlarında adını şərəflə tarixə yazan igidlər yetişdirdi. Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə liseyin minlərlə məzunu Silahlı Qüvvələrin formalaşmasında mühüm rol oynayıb, çoxsaylı məzunları ali mükafatlara layiq görülüb.
Bu gün Azərbaycan əsgərinin zəfər addımlarının arxasında görünməyən, lakin çox möhtəşəm bir məktəb dayanır, məhz Cəmşid Naxçıvanski ruhu.
Bu ruhun memarı isə şübhəsiz ki, Dahi Şəxsiyyət Heydər Əliyevdir.
Çünki o, 55 il əvvəl sadəcə bir lisey açmadı.
O, Sovet qaranlığının içində gələcək qalib Azərbaycanın zabitlərini yetişdirəcək bir nur ocağı yandırdı.
O, unutdurulmuş Cəmşid xan Naxçıvanski adını xalqın qəlbində yenidən diriltdi.
O, milli hərb tariximizin qırılmış qılıncını yenidən qınına qaytardı.
Bu gün həmin qərarın necə dahiliklə verilmiş olduğunu qalib Azərbaycan daha aydın görür.
Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin 55 illiyi münasibətilə bu müqəddəs ocağın bütün müəllim heyətini, məzunlarını, kursantlarını və Azərbaycan xalqını ürəkdən təbrik edir, bu şanlı tarixi yaradan dahi şəxsiyyət Heydər Əliyevin əziz xatirəsi önündə dərin ehtiramla baş əyirik.
Bu lisey sadəcə məktəb deyil, Azərbaycanın gələcək Zəfərlərinin doğulduğu hərbi beşikdir.
Bu gün bu məktəb Azəeyavan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin uzaqgörən və müdrik siyasəti, yüksək ordu quruculuğu, hərbi sahədəki yüksək strateji islahatları, qayğı və diqqəti sayəsində daha da inkişaf etməkdədir. Bu isə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini daha da gücləndirir və bunun nəticəsində Azərbaycan ordusu hərb meydanında alternativi olmayan, Qafqazın ən güclü ordusuna çevrilib! Bu isə Azərbaycanı nəinki bölgədə əsas güc mərkəzinə çevirir, hətta bütün bunların nəticəsində bütün dünyada maraqları ilə hesablaşılan və diktə edən Dövlət statusuna yüksəlmişdir.
Allah bu məktəbin banisi, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri və xilaskarı, müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və memarı, Ulu Öndər Heydər Əliyevə qəni-qəni rəhmət eləsin! Bu günkü Azərbaycan Heydər Əliyevin şah əsəridir! Ulu Öndərin məkanı, cənnət, ruhu şad olsun!!
Yaşasın müstəqil Azərbaycan! Yaşasın qəhrəman Azərbaycan ordusu! Yaşasın Dövlətçiliyimiz! Yaşasın cənab Ali Baş Komandan!! AMİN
İsrail Təhlükəsizlik Akademiyasının Qafqaz və MDB ölkələri üzrə Azərbaycan Respublikasındakı Regional Nümayəndəliyinin Direktoru, Beynəlxalq Polis Akademiyasının Azərbaycan və Qafqaz üzrə Koordinator direktoru, Dünya Krav Maga (Terrorla mübarizə taktiki təlimləri) Federasiyasının Müstəsna Komitəsinin üzvü və Azərbaycan Respublikasındakı Regional Nümayəndəliyinin direktoru, “İsraildə Azərbaycan Evi” Diaspor qurumunun direktor müavini və Azərbaycandakı Nümayəndəliyinin direktoru
