Gecə şəhərin üstünə elə çökmüşdü ki, küçə lampaları belə yorğun görünürdü. Balkonda oturub boşluğa baxan qadın saatın neçə olduğunu bilmirdi. Vaxtın onun üçün mənası yox idi. Çünkü bəzi günlər saatın əqrəbinə ilişib qalır. Bəzi saatlar isə sadəcə insanın içində dövrə vurur. Qadının saatı da sadəcə içində dövrə vururdu. O, çayını soyumağa qoymuşdu. İsti içkiləri sevmirdi. Yeməyi də, çayı da ilıq xoşlayırdı. Divardakı saat tıqqıltı ilə işləyirdi — sanki evin içində qalan tək canlı o idi. Onun da səsi qadının başını, qulağını yormaqdan başqa bir işə yaramırdı. Saat yaşayırdı, Çiçək isə yox… Bu qadının adı vaxtilə çox çəkilirdi. Çox hörmət olunurdu, çox tanınırdı. İndi isə daha çox özü çəkirdi öz adını. O da kim olduğunu unutmamaq xatirinəydi sanki. Çiçək masaya yaxınlaşdı, əlini stəkanın kənarına toxundurdu. Çayı həmişəki kimi soyumuşdu. O da bu çay kimi unudulduqca soyuyurdu ətrafından, tanışlardan, qohumlardan. Masada köhnə bir dəftər vardı. Açıq idi, amma boş. Çünki yazmaq üçün söz tapılmırdı. Əslində söz çox idi, amma hamısı eyni yerdə ilişib qalmışdı. — Boğazında. Bəzən insan ağlamaqdan da, danışmaqdan da yorulur. Bəzən də danışmağa söz çox olur ancaq danışılacaq, səni dinləyəcək insan olmur. Çiçəyin də onu dinləyəcək kimsəsi yox idi. Çiçək əlini dəftərin yazılmamış vərəqinə qoyub fikirə getmişdi. Küçədən keçən bir maşının siqnal səsi onu diksindirdi. “Həyat əlamətim var – deyə dülümsədi öz-özünə.- Deməli tam daşlaşmamışam”. Həyat onu qırmışdı, amma hələlik dağıtmamışdı. O, qalxıb pəncərəni azca araladı. Soyuq hava içəri doldu. Nəfəsi ağırlaşdı, amma ürəyi yüngülləşdi. Elə o anda, heç gözləmədiyi bir fikir gəldi ağlına: “Bəlkə də itirmək həyatın qanunu olduğu üçün, bu yolu keçməyən qalmadı”. Bu fikir onu qorxutmadı əksinə, sakitləşdirdi. Tək deyildi, onun kimi neçə-neçə yarımçıq taleli insan vardı bu dünyada. Tək qalmaq — hər şeyin bitdiyi yer deyildi, bəzən bir şeyin başladığı yerdir.
Çiçək əvvəllər güclü görünürdü. Hətta güclü olduğuna özü də inanmışdı. İnsan bəzən güclü olmağı seçmir, sadəcə başqa yolu qalmır. Güclü olmağa məcbur olur. Çiçək də məcburdu. Dostuna, düşməninə güclü görünmək şərtdi. Keçmişində hər şeyi vardı. Və o hər şey sadəcə ona tabe idi. İndi isə nə ona tabe olan vardı, nə də o tabe idi...
Keçmişində gözəl bir ev vardı bir də. Həmişə işıqlı. Pəncərələri səhərlər tez açılan, axşamlar gec bağlanan bir ev. O evdə səs vardı: danışıq, gülüş, bəzən də mehribancasına edilən uzun söhbətlər. Və bir kişi vardı — adını xatırlamaq istəmədiyi. Çünki bəzi adlar xatırlananda insanın içi titrəyir. O kişi onun həyatına qəfil girməmişdi. Yavaş-yavaş olmuşdu hər şey. Əvvəl söhbət, sonra öyrəşmək, sonra “olmazsa olmaz” dediyin hiss. Ən təhlükəli hiss də elə budur. Çünki insan birini həyatının mərkəzinə qoyanda, əslində özünü kənara çəkir. Onlar böyük xəyallar qurmamışdılar. Sadə şeylər istəmişdilər: eyni süfrə, eyni yorğunluq, eyni sakitlik. Amma həyat sadə arzuları daha amansız sınağa çəkir. Bir gün o evdə sükut başladı. Əvvəl hiss olunmurdu. Sadəcə suallar cavabsız qalırdı, baxışlar yarımçıq. Qadın əvvəlcə özünü günahlandırdı. Çünki qadınlar adətən belə olur: “Bəlkə bezdirirəm, bəlkə diqqət, qayğını az göstərirəm, bəlkə onu başa düşmürəm…?” Sualları cavabsızdı. O kişi isə sanki qapının astanasında dayanıb hər dəqiqə getməyə hazır idi. Ya da Çiçəyə elə gəlirdi. Hər gün aralarında bir tel qırılırdı. O kişi getməyi planlaşdırmırdı əslində. Bir müddət idi ki, içində qəribə bir yorğunluq vardı. Adını qoya bilmirdi. Qadın ona nə pis davranmışdı, nə də ondan nəsə istəmişdi. Bəzən məhz bu insanı daha çox qorxudur. Çünki qadın onu olduğu kimi qəbul edirdi. Təssüf ki, hər insan buna hazır olmur. Səhvləri deyilməyən, günahları bağışlanan, “qüsursuz” kimi görünən insanlar özlərini “yamaq” hiss edirlər bəzən. O kişi güclü görünmək istəyirdi. Həyatında nəyəsə nail olmaq, kiməsə varlığını sübut etmək ehtiyacı vardı. Amma evə qayıdanda (o işıqlı evə) artıq sübut etməyə ehtiyac qalmırdı. Orada o, sadəcə özü idi. Bu rahatlıq zamanla ona yük kimi gəlməyə başladı. O, qadının gözlərində bir şey görürdü: “Qal.” Bu söz deyilmirdi, amma hər baxışda vardı. Və kişi başa düşürdü ki, qalsa, dəyişməli olacaq. İnsan bəzən sevgidən qaçır, çünki sevgi onu böyüməyə məcbur edir. Bir axşam qadın ona adi bir sual verdi: _ “Yorğunsan?” Bu sual onun içində nəyisə qırdı. Sanki yoruldu. Canındakı qəribə süstlüyü hiss etdi. Çünki o, yorğun olduğunu bilmirdi. Amma o sualla birdən-birə hiss etdi yorulduğunu. Və başa düşdü ki, bu yorğunluq keçici deyil. Bu, onun özündən yorulması idi. _Yox deyiləm- dedi. Ancaq səsində də bir yorğunluq hiss olunurdu. Onlar yenə susdular. Son zamanlarda danışmağa söz tapmırdılar sanki. Bir-birləri üçün adiləşmişdilər. Əvvəlki həyəcan, əvvəlki təlaş qalmamışdı.
***
Çiçəyin heç yadından çıxmırdı ilk tanış olduqları gün. "Sevgililər günü" deyilən 14 fevral günü idi. Çiçək hər günkü kimi səhər hazırlaşdı işə getdi. İşdən qayıdanda ətrafında sanki bir canlanma vardı. Sevgilisiylə qol-qola gedənlər. Əlində gül dəstəsi, hədiyyələrlə görüşdən gələnlər... Hamı harasa tələsirdi elə bil. Çiçək isə yorğun evə dönürdü. Qapını açdı, içəri girdi. Üstünü dəyişib çay isitmədən divana uzandı. Bu günkü ağır iş, ətrafdakı canlanma gözünün önündən keçdi. Qeyri- ixtiyari əlini telefonuna uzatdı. Telefon susurdu... Susacaqdı zatən. Zözlədiyi heç nə, heç kim yox idi. "Allahdan bir sevgilim də olmadı. Bu gün məni təbrik etsin"- ağlından keçirtdiyi bu fikrə özü də gülümsədi. Ayağa qalxıb mətbəxə keçdi. Çayını, çörəyini yeyəndən sonra qonaq otağına qayıtdı. Telefonun ekranında bir mesaj işarəsi vardı. Telefonu açdı. Tanımadığı bir nömrədən mesaj gəlmişdi:
” Salam gözəlim necəsən? Mən gəlmişəm Azərbaycandayam”. Mesajı oxudu xeyli fikrə getdi. Nə nömrə tanış deyildi, nə də onun Azərbaycandan kənarda tanıdığı bir kimsəsi yox idi. Bəs bu kim idi? Maraq Çiçəyi mesaja cavab yazmağa məcbur etdi. ” Kimsiz? Mən sizi tanımadım?” ” Moskıvadakı sevgilin”. Çiçək mesaja baxa-baxa qaldı. Əvvəl dondu, sonra güldü. Bu qədər təsadüf ancaq filimlərdə ola bilərdi. Yarım saat bundan öncə bir sevgili istəmişdi. İndi tanımadığı biri “sevgilinəm” deyib ona mesaj yazmışdı. Ancaq Çiçəyin bu günə qədər sevgilisi olmamışdı. Bu nömrə səhv düşmüşdü, Çiçək buna əmin idi. Bir mesaj da gəldi: “Niyə cavab vermədin? Bu gün gəlişimi sənə sürpriz elədim. Bəyənmədinmi yoxsa? .” “Səhv düşmüsünüz- Çiçək yenə də cavab yazmağa məcbur oldu- mənim Moskıvada tanıdığım biri yoxdu”- dedi. ” Necə yoxdu? Sən Ulduz deyilsən? Məhz bu gün səninlə görüşək deyə mən dünən o qədər yolu gəlmişəm.” Çiçək hər zəngə, hər mesaja cavab vermirdi. Bu mesajlara da cavab verməyəcəkdi. Ancaq yaranan şərait sanki onu məcbur edirdi cavab verməyə. “Xeyir mən Ulduz deyiləm. Məni narahat etməyin”- deyə yazdı. Cavab: ” İndi dostlarımla bir yerdəyəm. Bir saata kimi zəng vuracam danışarıq. Zəngimi gözlə”. Telefon susdu. Ətrafda hər şey susdu. Çiçək hələ də sevgililər günündə sevgilinəm sözünün təsirində qalmışdı… Çiçək saata baxdı. Oğlanın dediyi vaxtdan on dəqiqə keçirdi. Çiçək sanki özünü tanımadı. Bu nədir yoxsa o bir saatdır oğlanın zənginimi gözləyir? İçində qəribə bir “danışmaq” marağı yaranmışdı. Telefon isə hələ susurdu… Nəhayət gözlədiyi zəng gəldi. Çiçəyin içində bənövşələr açdı sanki. Çünkü illərdi içində bir qış soyuğu vardı. Bu naməlum zəngə qarşı özündə bir doğmalıq hiss edirdi. “Moskvalı sevgilidə” Çiçəyin diqqətini çəkəcək nəsə vardı. Bayaqdan səbirsizliklə gözlədiyi zəngi indi bilərəkdən açmırdı: _ Qoy bir az çox çalsın. Deyəcək elə zəngimi gözləyirmiş- deyə düşündü Çiçək. Beşinci zəngdə nəhayət açdı telefonu: -Alo -Alo, niyə açmırsan? Axşamın xeyir. Hazırsanmı? Hara gəlim?- telefondakı səs sualları yağış kimi yağdırdı. Səsində bir cəsarət, bir özgüvən vardı. İllərin tanışı ilə danışırdı sanki. -Siz nə danışırsız? Nə görüşməsi? Mən sizi tanımıram. Siz də məni tanımırsız. Mən siz axtardığınız deyiləm- dedi Çiçək. Daha sonra: Məni narahat eləməyin- deyə əlavə etdi. Ancaq onu çox yavaş və qorxaq səslə əlavə etdi. Dili dedi, ürəyi demədi. Səbəbini özüdə bilmədən zəng marağını çəkmişdi. _ Doğurdan sən Ulduz deyilsən? _ Deyiləm _ Bəs bu nömrə məndə hardandı? Səndən soruçmaq lazımdı _Bu nömrəni mənə “email poçtamda” yazışdığım qadın vermişdi.- oğlan ciddiləşdi.- Demişdi ki, nə vaxt ölkəyə gəlsən mənimlə əlaqə saxla görüşək. Oğlan adına Ulduz dediyi qadınla uzun müddət kompyuterde yazışırmış. Nömrəni də qadın veribmiş ona. Niyə məhž Çiçəyin nömrəsini? Niyə məhz bu günlərdə? Onlar uzun uzadı danışdılar. Kontur qurtardı kontur aldılar yenə danışdılar. Sevgililər günündə görüşə getməsə də gecə yarısına qədər Allahın göndərdiyi ” Sevgilisi” ilə danışdı Çiçək. Bir-birinin üzünü görmədən sözləri tutmuşdu. Təsadüflərə inanmayan, qismətdən qaçan Çiçək yaxalanmışdı. İllərlə axdardığı, gözlədiyi bu imiş sanki. Artıq hər gün danışmağa davam edirdilər. Çiçək adını da demisdi oğlana, ev ünvanını da. Oğlan hər gecə gəlib onun pəncərəsinin önündə maşında yatırdı səhərə qədər. Çiçək də oğrun- oğrun pərdənin arasından izləyirdi bu mənzərəni. Çiçək artıq könlünü oğurlatmışdı oğlana. Etməyəcəm dediyi çox şeyi bir-bir quzu kimi edirdi. Oğlan artıq yaralamışdı bu dəli ceyranı. Nəhayət saqqızıni da oğurladı bir aydan sonra ilk görüşə çıxdılar və Çiçəyin çiçək kimi üzünü görmək məsib oldu oğlana… Bir gün görüşlərinin birində: _Mən bilet almışam iki gün sonra Moskvaya qayıdıram- dedi oğlan Çiçəyin daxilində tufan qopdu sanki. Gözləri tərəddüddən böyüdü, ürəyi tez-tez döyündü, bədəninə isti tər gəldi. Bu nə həyacan idi bilmədi. Hətta gözləri də doldu. Gözünü gizlətmək üçün özünü məşğul göstərdi. Oğlan yenidən: Çiçək duydunmu məni? – deyə təkrar soruşdu. Çiçək duyduğunu duymuşdu. Nə deyə bilərdi, getmə qal demək istəsə də deməzdi. Qüruru qoymazdı. _ Yaxşı yol- dedi. Boğazdan yuxarı, dil ucu. Çiçəyin ağ-qara həyatına rəng qatmışdı “Moskvalı sevgili”. Yoldaşı onunla evli olduğu halda başqa bir qadını alıb evə gətirib: ” Onu da saxlayacam, səni də” dediyi gündən bu yana kişilərə qarşı içində cücərən qorxunu, nifrəti silib süpürmüşdü Moskvalı oğlan. İndi isə gedirdi… Susdu Çiçək. Göydən nə gəldi ki, yer onu qəbul etmədi? Çiçək də qəbul edəcəkdi. _Gəl bərabər gedək. Sənə də bilet alım – deyə ağır, dərin bir az da bulannıq sükutu pozdu oğlan. _Yox sən get. Mən uşaqları qoyub gedə bilmərəm. _Onlar da bizimlə getsinlər. Orda oxuyar _Sən get Mənimlə mütləq danış. Sənsiz qala bilməyəcəm. Səni sevirəm Çiçəyim, göyçəyim.- Adəti üzrə əzizləməyə başladı Çiçəyi. Bu görüş son görüş idi. Bir daha görüşəcəklərinə əmin deyildi Çiçək. Bəzən insan kükrəyib axan çaya düşər, ancaq çıxmaq üçün çabalamaz. Sakitcə axar çayla bərabər. Sular öz qoynunda hara apararsa ora da gedər. Çiçək də o selin qabağına qatıb apardığı bir cismə çevrildi… Heç nə düşünə bilmədi. Sözlər yadından çıxdı, heç nə danışa bilmədi. O anı yaşadı sadəcə. Evə gəldi başının bir tərəfində səs- küy, həyəcan, o biri tərəfində boşluq, səssizlik vardı. Nə yata bilmirdi, nə də oyaq olduğunu demək olmazdı. Beləcə varla yox arasında gecəni keçirtdi səhər oldu. Adəti üzrə hazırlaşıb işə getdi. Telefonu çantasından çıxartmadı. O oğlandan başqa heç kim iş saatında ona zəng vurmurdu (Qohumlar, tanışlar). Oğlan da getdiyinə görə telefonu artıq susacaqdı demək ki. Gününü yarı peşmançılıq, yarı təssüflə keçirtdi. Keşkə “qal” desəydim… Keşkə “əvvəldən tanış olmasaydım”…keşkə…keşkə… Keşkələr yıxdı sürüdü Çiçəyi. O gün telefonu susdu. Oğlan heç işdən sonra da zəng vurmadı. Sabah səhər tezdən təyyarəsi uçacaqdı. Səhər açıldı. Çiçək telefonun saatına baxdı. Artıq “göydədir” dedi öz-özünə. İki gün idi çox yuxusuzdu. Gözləri şişmişdi, üzü solmuşdu. Güzgüyə baxdı, ancaq hara baxdı, kimə baxdı özü də bilmədi. Bəzənmədi, sadəcə saçlarını daradı çıxdı evdən. İşdə hər kəs: “Çiçək xəsdəsən?”, “Çiçək nəsə olub?” kimi müxtəlif suallar verdilər. Cavabı qısa idi:- Yox. İşdən çıxıb avtobus dayanacağına tərəf getdi Çiçək. Dayanacağa çatmağa bir az qalmış yerində dayandı. Yuxusuzluqdanmıydı, yorğunluqdanmıydı bilmədi. Gözlərini ovxaladı: “hər yerdə gözümə görünəcək”-deyə pıçıldadı öz-özünə. Qarşısında oğlanın maşını dayanmışdı. Oğlan maşından düşüb maşının qabağına söykənmişdi. Qollarını da ayaqlarını da bir birinə çarpazlamışdı. Çiçək xəyal görmürdü, oğlan tam qarşısında durmuşdu. Sanki hava işıqlandı, günəş daha çox parıldadı, ağacların yarpaqları daha da yaşıl oldu. Əslində bunların heç biri olmadı. Olan bir tək şey vardı o da Çiçəyin baxışları idi. Bu yaşına qədər belə sevindiyi olmamışdı. Bir insanın varlığı ilə yoxluğu bu qədərmi dəyişərdi insanı. Suyu belə üfürüb içən Çiçək harda olduğunu unutdu. Oğlana tərəf qaçıb boynuna sarıldı: _Nə yaxşı getmədin? _Gedə bilmədim. Aeroportdan geri döndüm. _Yaxşı eləmisən Səni sevirəm- oğlan hələ də boynuna sarılı olan Çiçəyin qulağına pıçıldadı. Mən də səni…-adəti üzrə yarımçıq bitirdi Çiçək cümləsini. Niyəsə bir şeyi etiraf eləmək çox çətin idi Çiçək üçün. Onlar maşına əyləşdilər. Yolun apardığı yerə getdilər… *** Oğlan bir ay idi ki, Moskva səfərini dayandırmışdı. Onlar bir yerdə yaşamağa qərar verdilər… Bu minvalla düz on beş il yaşadılar. Əvvəl qısqanclıqları olurdu, mübahisələri olurdu. Amma kişi heç vaxt küsmürdü. Aralarında qəribə bir anlaşma vardı. Baxışlarından anlayırdılar bir-birini. Bir gün kişi gecəni evə gəlmədi. Səhəri Çiçək soruşdu: Harda idin gecə? _ Dost uşaqlarla rayona getmişdik. Söhbət uzanmadı. Çiçək qəbullandı, kişi isə daha emosiyalı, daha mübahisəli bir dialoq gözləyirdi. “Daha məni əvvəlki kimi sevib, qısqanmır” deyə düşündü. Zaman -zaman gecə gəlməməzliklərin sayı çoxalmağa başladı. “Yoxsa bezdirirəm? Yoxsa məndən qaçır?” Çiçək belə düşündüyü üçün bəzən niyə evə gəlmədiyinin səbəbini də soruşmurdu. Bir səhər kişi bir neçə paltar götürdü. Özünə kiçik bir çanta hazırladı. Harasa getməyə hazırlaşdı. Otaqdan otağa keçdi, nə isə fikirləşdi. Sanki, bir sual gözləyirdi, bir açıqlama üçün özünü hazırlayırdı. Çiçək isə susaraq kənardan izləyirdi. Çöl qapısının ağzında dayandı: _ Çiçək əzizim mən bir həfdəlik başqa şəhərə gedirəm. Bir az işlərim var.- dedi nəhayət. _ Gedirsən?- Çiçək bildiyi sualı yenidən verdi. _ Hə _ Nə vaxt qayıdacaqsan? _ Bir həftə falan çəkər. _ Get. _ Bu qədər? _ Bu qədər. _ Heç nə deməyəcəksən?- Kişi özüylə bir xatirə, bir “son söz” aparmaq isdəyirdi sanki. _ Səni unutmayacam. Həyatımı dəyişən, mənə sevməyi öyrədən yeganə insan sənsən- dedi Çiçək. Sanki vidalaşırmıs kimi. Ürəyinə bir şeylər dammışdı Çiçəyin. İnsan bəzən fəlakəti öncədən hiss edərmiş. _ Sağ ol. _ Sağ ol. Getdiyin üçün yox. Uzun illəri mənimlə qaldığın üçün- dedi Çiçək. Kişi vidalaşmadı. Könlündən keçənləri də demədi. Əlində kiçik bir çamadan, ürəyində isə ağir bir yük aparırdı. İllərlə susduğu, özünü ifadə edə bilmədiyi, vaxtiylə sevinib, güldüyü evdən. — … Son dəfə qucaqlaşdılar. Qapı yavaşca örtüldü. Aralarında sədd yarandı sanki. Bir vaxt səadətə açılan qapı indi ayrılığa açıldı. On bes ildən sonra ilk dəfə oğlanı basqa ölkəyə yola saldı. Kişi pilləkənləri ağır-ağır düşdü. Həyətdən başını qaldırıb pəncərəyə baxdı. Bəlkə Çiçək arxasınca baxar deyə. Ancaq nə pəncərənin, nə də pərdənin bu ayrılıqdan xəbəri yox idi. Çünkü Çiçək hələ də qapının ağzında donub qalmışdı… * * * Kişi gedəndən sonra Çiçək əvvəlcə hər şeyi olduğu kimi saxladı. Evin yerini, əşyaların düzülüşünü, hətta axşamlar içdiyi çayın saatını belə. Sanki nəyisə dəyişsə, onu tam itirəcəkdi. İnsan bəzən ağrı ilə yaşamağı öyrənməyə çalışır. Bir həftə bir ay cəkmisdi. Ayrılığın müddəti uzanırdı. Telefon susurdu… Qapının zəngi esidilmirdi… Sonra günlər uzandı. Çiçək başa düşdü ki, ayrılığa təslim olmağın vaxtı çatıb. Əgər bir hadisə yasanacaqsa o mübahisə, dava-dalas olmadan, qapı çırpilmadan da yaşanırmış demək ki. Artıq Çiçək səhərlər pəncərəni açmaq üçün tələsmirdi. Axşamlar işıqları gec yandırırdı. Evin içində addımlarının səsi yad gəlirdi ona. Elə bil bir başqasınin evində qonaq qalırdı. Bir müddət insanlardan qaçdı. Zənglərə cavab vermədi, dəvətlərdən imtina elədi. Çünki kimsə “necəsən?” deyəndə, hansı halını deyəcəyini bilmirdi. “Yaxşıyam” yalan idi. “Pisəm” isə izah tələb edirdi. Çiçək yavaş-yavaş daşqalaşdı sanki. Bir gün fərqinə vardı ki, artıq ağlamır. Bu onu qorxutdu. Çünki ağlamaq hələ də hiss etmək demək idi. Ağlamamaq isə… boşluq. Həmin gün Çiçək uzun müddətdən sonra güzgüyə baxdı: _ Hanı əvvəlki dözümün, gücün?- deyə sual verdi öz-özunə. Bu cümlə onun dönüş nöqtəsi oldu. O, yavaş- yavaş yaşamağa başladı. Səhərlər pəncərəni öz istədiyi qədər açdı. Evdə əşyaların yerini dəyişdi. Köhnə dəftəri açdı, yazdı…yazdı…! Yazmağa alışdı. Çünki yazmadığı hər şey artıq içində onu daha çox sıxırdı. Çiçək əvvəlki qədər güclənmədi. Nəyə dözə bilməyəcəyini, nədən vaz keçəcəyini, hansı sükutun ona aid olmadığını anladı. O tək qaldı. Artıq kimsənin gəlişi ilə tamamlanmaq istəmirdi. Xatirələrlə dostluq edirdi. Hər gün gəlirdi onlar da. Bəzən gecələr pəncərənin qabağında dayanır, amma artıq kimisə gözləmirdi. Sadəcə baxırdı. Şəhərə yox — özünə baxırdı, keçmisinə baxırdı, keçmisdə qalan o işıqlı evin işıqlarına baxırdı. Yaşadıqlarına peşman deyildi. Adını çəkmək isdəmədiyi o kişi nə yaxşı ki, onun qismətinə yazılmışdı. Yoxsa Çiçəyin xatırlanacaq başqa maraqlı xatirəsi belə olmayacaqdı. * * * O kişi isə gedəndən sonra düşündüyü kimi azad olmadı. Əvvəl elə bildi ki, yüngülləşib. Daha hesabat vermir, daha izah etmir, daha məsuliyyəti yoxdu. Bu hiss bir müddət xoşuna gəldi. İnsan məsuliyyətdən qaçanda bunu azadlıqla səhv salır. Sonra günlər keçdi. Bir axşam təsadüfən Çiçəyin sevdiyi çayı gördü marketdə. Dayandı. Almadı. Amma uzun müddət baxdı. Və xatırladı. İşıqlı evi, evdəki qayğını, diqqəti xatırladı. Zaman keçdikcə hər şey dəyişdi. Kişi daha da çox yoruldu. Artıq onu sevən bir qadın yox idi. Və ən ağırı da buydu: onu itirdiyini gec başa düşdü. Bəzən gecələr özü-özünə dedi: _ Kaş ki, qalsaydım. Amma bu cümlə artıq heç nəyi dəyişmirdi. Çünki Çiçək onu gözləmirdi. Və insanı ən çox məhv edən şey də budur — geri dönəcək yerinin qalmaması. * * * Kişinin əlində bir təyyarə bileti vardı. On beş il bundan əvvəlki kimi səhər tezdən Moskvaya uçacaqdı. Yol onu çəkə- çəkə Çiçəyin evinin yanına gətirmişdi. Bir kənarda dayanıb yola baxdığı neçə saat idi unutmuşdu. Çiçəyi gözləyirdi, son dəfə uzaqdan görsün deyə. Bəlkə bir də heç vaxt görməyəcəkdi. Yaxınlıqdakı mağazaya girdi. Susuzlamışdı. Çiçək kassada pul ödəyirdi. Kisinin ürəyi titrədi. Həyəcanlandı. Hələ də içində o böyük sevgi yaşayırdı. Əlindəki biletə baxdı, sonra Çiçəyə baxdı…baxdı. Öz-özündən utandı. Böyük səhv eləmişdi o evdən çıxanda. Geri dönsə bağışlanarmıydı bilmirdi. Ancaq üzü yox idi dönməyə. Çiçəyin əlində bir çörək, bir də yağ vardı. Kassir başını qaldırmadan: _Kartla?- dedi _Xeyir, nəğd Çiçək mağazadan çıxdı. Kişi bir xeyli onun arxasınca baxdı. Çiçək bunu bilmədi. Çünkü Çiçək kişini görmürdü. Hava qaralırdı. Çiçək evə çatanda işığı yandırmadı. Pəncərənin qabağında dayandı. Şəhər yenə də öz bildiyini edirdi- tələsirdi, səs salırdı, yaşayırdı. O isə bu səs-küyün içində özünü itmiş hiss edirdi. Telefonuna baxdı. Ekran boş idi. Nə mesaj vardı, nə də gözlənilən zəng. Pəncərədən əksinə baxdı. Orada yorğun və sakit bir qadın vardı: _Getdin – dedi asta səslə- məni yalqız qoydun. Qapıya tərəf getdi. Bir anlıq dayandı, sanki kiminsə gələcəyini yoxladı. Sonra açarı fırlatdı. Qapını yox, keçmişini bağladı. İşığı yandırdı. Masaya yaxınlaşdı. Sabah üçün plan qurmadı. Sadəcə stula oturdu və dərin bir nəfəs aldı. İçindəki intizarı, həsrəti çıxartmaq isdədi. Ancaq o həsrəti çıxartmağa nəfəsi çatmadı. Onların birləşməyi də, ayrılmağı da qeyri- adi idi. Gəlişində qapını döymədiyi kimi, gedişində də qapını çırpmamışdı kişi. Bu daha pis idi. Çünki səs olsaydı, qəzəb olardı. Qəzəb isə ağrını yüngülləşdirərdi. O isə səssiz getdi — qadının içində böyük bir boşluq buraxaraq. Həmin gündən sonra qadın bir şeyi itirdi: Gözləməyi. Artıq heç nəyi, heç kimi səbirsizliklə gözləmirdi. Nə zəngi, nə səsi, nə sabahı. Və insan gözləməyi itirəndə, həyat da onu itirir yavaş-yavaş. *** …İndi o balkonda oturub boşluğa baxan qadın elə həmin qadındır Çiçək… Sadəcə artıq keçmişdə qalmış o işıqlı ev yoxdur. Adını çəkmək isdəmədiyi kişi yoxdur. Və bir də əvvəlki özü yoxdur. Qalan bir tək şey var: Xatirələr. Onlar isə heç vaxt getmirlər… Çiçək masaya yaxınlaşdı açıq, köhnə dəftərə yazdı:
UNUDAM
Könlümü ram etdi bir vəfasız yar, Sığmadım dünyaya, oldu mənə dar, Qəlbimə gömülmüş xatirəsi var, Gərək ürəyimi kəsəm, unudam.
Bu eşqin qədrini biləmmədik biz, Bağlanıb qəlbimə gedən cığır, iz Gərək yaddaşımı süpürəm təmiz, Dəli külək kimi əsəm, unudam.
Yəqin ki, sevəndə olmuşam naşı, Mamır bağlayıbdı gözümün yaşı, Söykəyib bağrıma qara bir daşı, Hər kəsdən, hər şeydən küsəm, unudam.
Dəftər, qələm verin sirrimi yazım, Dolaşıq hislərin qoynunda azım, Bəlkə unutmağa bir ömür lazım… Yalan olar sözdə desəm, “unudam”…!
Kisi isə hələ də əlində təyyarə bileti küçədə dayanmışdı…!
Bu dəfə sizə Qulu müəllimdən danışmaq istəyirəm. Yox, yox, tələsməyin, professor Qulu Məhərrəmlini deyil, əməkdar jurnalist Qulu Zeynalovu nəzərdə tuturam. Onu həm də şair Qulu Ağsəs kimi tanıyırlar. Söhbətim maraqlı olsun deyə, araşdırarkən qarşıma çıxan müxtəlif müsahibələrindən nümunələr də gətirməyə çalışacağam. Həm ədəbi jurnalın baş redaktoru, həm bir şair və həm də bir insan kimi onun haqqnda söyləyəcəyim fikirlərin obyektiv olacağına ümid edirəm…
Deyir ki:- “Əsil şeir odur ki, onu başqa dillərə çevirmək mümükündür. Əgər mən şeiri doğma dilin üstündə yox, dilin qırağında yaradıramsa, o batdı getdi. Bunu bir dəmiryolu kimi təsəvvür etmək olar. Dil özü bir dəmir yoludu. Biz şeirləri bu “relsin” üstünə qoyanda yol nə qədər uzanırsa, şeir də o qədər gedəcək. Əgər şeiri kənara qoymuşuqsa, onlar yanlarından ötən şeirlərə əl eləməklə məşğul olacaqlar. Bu gün Azərbaycanda baxıb əl olunası yüzlərlə, minlərlə “poetik” nümünələr yaranır. Onları həqiqətən də əsil şeirdən ayırmaq çox çətindir…”
1969-cu ildə Ağdamda dünyaya gəlib. İlk şeirini doqquz yaşında yazıb. Amma on bir yaşından mətbuatda çap olunmağa başlayıb. Daha dəqiqi, ilk dəfə Lenin haqqında yazdığı şeir “Azərbaycan pioneri” jurnalında çap olunub. Böyük ədəbiyyata isə 1990-cı ildə “Ulduz” jurnalında çap olunan şeirləri ilə təşrif buyurub. İndiyədək şeirləri türk, rus, özbək, gürcü, ukrayna, polyak dillərinə tərcümə edilib. Bir neçə kitabın müəllifidir. 2015-ci ildə “Azərbaycanın əməkdar jurnalisti” fəxri adına layiq görülüb. On ildən çoxdur ki, “Ulduz” jurnalının baş redaktorudur…
“Bu gün dünya ədəbiyyatında siyasiləşmə motivlərini hiss etməmək mümkün deyil. Dünya ədəbiyyatı adı ilə bukmeyker kontorları səviyyəsində təbliğatı aparılan, çox asanlıqla bestsellerə çevrilən əsərlər hardansa idarə olunur. Xüsusilə son illərin ədəbiyyat sahəsində verilən “Nobel” mükafatıları birmənalı olaraq siyasi yük daşıyır. Yəni hansısa ölkənin tutduğu mövqeyə görə bu mükafatlar təqdim olunur. Məsələn, insan haqları uğrunda mübarizəyə görə, “Nobel” mükafatı verilimiş azərbaycanlı Şirin İbadiyə bu mükafatın verilməsi İrana olan antipatiyadan irəli gəlir. O qadın “Nobel” mükafatınını əsasnaməsində nəzərdə tutulan heç bir bəndə uyğun gəlmir. Sadəcə, İrandakı insan haqları ilə bağlı problemləri qabartmaq və bununla da beynəlxalq təzyiq göstərmək üçün bu adı İbadiyə veriblər. Mən həmişə demişəm ki, Orxan Pamuka verilən “Nobel” mükafatı ermənilərin və kürdlərin hesabınadır. Pamuk Türkiyədə erməni soyqırımının olduğunu və kürdlərin huquqlarınn pozulması ilə bağlı fikirləri dəstəkləyirdi. Bu dünyanın xoşuna gəldi. Odur ki, ədəbiyyata basqıların olması faktdır. Bilirsinizmi, əvvələr dünyanı ədəbiyyat idarə edirdi, indi isə siyasət idarə edir. Əslində siyasət özü də sözdür. Sanki siyasi söz ədəbi sözdən intiqam alır…”- söyləyir.
Mülahizələri güclüdür, ədəbiyyatın belə siyasiləşməsindən çox narahatdır. Amma ümidlərini itirmir…
Deyir ki:- “Bir dəfə belə bir status yazmışdım: “Allah, sən təksən, yoxsa səni təkləyiblər?” Bu gün Allah “təklənib”. Ateizm dəb halına çevrilib. Mən Allahı çox istəyirəm və bizim münasibətimiz qorxu üzərində qurulmayıb. İndi elə dövrdür ki, evdə həyat yoldaşına, işdə müdirinə səsini qaldıra bilməyənlər başlayırlar Allaha “ilişməyə”. Mən istəməzdim ki, insanlar Allahdan qorxsun. O, bizi yaradıbsa, sevib yaradıb. Qorxu özünümüdafiə deməkdir. İnsan itirəcəyi nəsə olanda qorxmağa başlayır. Əgər sənin xəzinən olsa, onun başında ilan kimi yatacaqsan ki, qoruyasan. Amma daxılında bir qara qəpiyin də yoxdursa, onu qorumağa da ehtiyac qalmır. Qorxu da şübhədən yaranır. İnsanın içində həmişə hər şeyə qarşı şübhə olmalıdır. Məsələn, mən İsa Hüseynovun oxucusuyam, İsa Muğannanın yox. Amma yenə də İsa Muğanna kimi yazdığı əsərləri tam şəkildə inkar etmirəm. Məndən bunun səbəbini soruşanda cavab verirəm ki, sabah vəziyyət dəyişə bilər. Həyatda hər şey mümkündür. Mən heç nəyin altından birmənalı şəkildə qol çəkə bilmərəm. Amma bir şeydən adım kimi əminəm. Bir gün “ASAN” Xidmətin qarşısında azərbaycanlılar Marsa bilet almaq üçün dayanacaqlar, amma yenə də növbə mədəniyyəti olmadan…”
Bu söylədikləri onun bir ədəbiyyatçı, baş redaktor kimi düşüncələridir. İndi də sizə onun poeziyasından nümunə təqdim etmək istəyirəm. Adsız şeirlərindən birində yazır:
“Bu dünyada heç kəsə demədim… O dünyada soruşsalar: sən kimsən? -gözümü yumub, ağzımı açacam! Deyəcəm ki: altındakı skamyada bir yol özü oturmayan yorğun ağacam…”
Ümumiyyətlə, onun şeirlərini oxuduqca ənənəvi şərq poeziyası ilə qərb poeziyasının sintezinin şahidi olursan. Bu şeirlərdə həm ənənəvi poeziyaya məxsus lirika, bədii bənzətmə, qafiyələnmə də var, eyni zamanda qərb poeziyasındakı kimi, bütün qəliblərdən kənar sərbəstlik də. Belə poeziya nümunələrinin oxucuları gələcəkdə daha çox olacaqlar. Bir də ki, bü cür şeirləri xarici dillərə çevirmək də asandır. Bu isə əcnəbi oxucuların da poetik zövqünü oxşaması deməkdir…
O ki qaldı onun şəxsi keyfiyyətlərinə, öncə onu deyim ki, hər gələn yeni günə həvəslə və səbirsizliklə başlayır. Sanki enerji və maqnit dinamosudur. Xarizmatikdir və liderlik bacarığı ilə doludur. Heç vaxt naməlum olanı araşdırmaqdan qorxmur. Demək olar ki, impulsiv, inadkar və iradəli insandır. Daxili gücü o qədər çoxdur ki, hər hansı bir problemi dəf etməyə qadirdir. Süstlükdən zəhləsi gedir, ləng hərəkəti xoşlamır. Onunla rəqabətə girmək ağılsızlıqdır. Bu baş verərsə mübarizədən qalib çıxan, o olacaq…
Nə isə, düşnürəm ki, Qulu Ağsəs haqqında az da olsa sizə məlumat verə bildim. Bu gün- aprelin 20-si onun doğum günüdür, 57 yaşı tamam olur. Onu yeni yaşı münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram…
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Parlaq zəkalı, dərin ağıllı, məqsədyönlü və zəhmətkeş insandır. Fəaliyyətdə olanda özünü hamıdan xoşbəxt hesab edir. Hər hansı bir iş haqqında azacıq fikirləşən kimi, dərhal ona girişir. Çox qabiliyyətlidir və səliqə-səmanı gözləyir. Onun qəlbi ruh coşqunluğu ilə doludur. Bəzən onu təəccübləndirir ki, niyə başqaları onun qavradığı kimi qavramağı bacarmırlar. O, həyatı varlığı ilə dərindən hiss edir və məhz buna görə də həmişə ayaq üstə qalmağı və daima nəiləsə məşğul olmağı xoşlayır. Onun kifayət qədər həyat enerjisi var, odur ki, kiçik problemləri tez dəf edir. Başqa sözlə, çətinliklər yarananda o, cani-dildən hərəkət etməyə səy göstərir və məqsədinə nail olana qədər gərgin işləməkdə davam edir…
Müsahibələrinin birində deyir ki:- “Bilirsiniz, bəlkə də bu gün mənim də məşğul olduğum ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqid kimlər üçünsə dar və məhdud bir sahə kimi görünür. Ancaq nəzərə alanda ki, milli ədəbi fikir tarixində məhz ədəbiyyatşünaslıq və tənqidlə xalqın qəlbində özünə abidə ucaldan maarifçilər, elm adamları çox olub. Sözsüz ki, Firidun bəy Köçərli, Əmin Abid, Hənəfi Zeynallı, Əli Nazim, Salman Mümtaz, Həmid Araslı, Əli Sultanlı, Abbas Zamanov, Feyzulla Qasımzadə, Kamal Talıbzadə, Bəkir Nəbiyev, Yaşar Qarayev kimi alimlər bu sahədə fundamental tədqiqatlar aparıblar. Yəni bu işin mahiyyətində həm də maarifçilik var. Təsadüfi deyil ki, bolşeviklərin işğal zamanı ilk güllələdiyi şəxslərdən biri Firidun bəy Köçərli olub. Bir çox ədəbiyyatşünaslar- Əli Nazim, Əmin Abid, Salman Mümtaz, Bəkir Çobanzadə və başqaları repressiya olunublar. Mən də onların bu müqəddəs yolunu davam etdirərək xalqa xidmət yolunu seçmişəm…”
Ədəbiyyatçılar arasında onu yaxşı tanıyırlar. O, XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə həsr edilən xeyli fundamental elmi araşdırmaların, o cümlədən bakalavr və magistrlər üçün nəzərdə tutulan 3 cilidlik dərsliyin müəllifidir…
Söhbət Bədirxan Balaca oğlu Əhmədovdan gedir. O, 20 aprel 1955-ci ildə Gürcüstan Respublikasının qədim Başkeçid (indiki Dmanisi) rayonundakı Az-Gəyliyən kəndində dünyaya gəlib. 1973-cü ildə orta məktəbi bitirərək indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin filologiya fakültəsinə daxil olub və oranı 1977-ci ildə oranı başa vurub. 1977-1982-ci illərdə Sabirabad rayonunun Abdulabad kəndində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyib. 1980-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi aspiranturaya qəbul olunub. 1982-ci ildə təyinat müddəti başa çatdıqdan sonra Bakıya gələrək Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1986-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda “Sabit Rəhmanın satirası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə yiyələnib. 1990-ci ildən “Vətən səsi”, “Cümhuriyyət”, “Azərbaycan ordusu” qəzetlərində şöbə müdiri, baş redaktor müavini işləyib. 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət edib. Müdafiə Nazirliyinin “Azərbaycan ordusu” qəzetində baş redaktor müavini işləyib. Silahlı Qüvvələrdən ehtiyata çıxandan sonra, 1999-cu ildən AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. Aparıcı elmi işçi, baş elmi işçi, elmi katib vəzifələrində işləyib. 2005-ci ildə “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920-1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2011-ci ildə isə professor elmi adına layiq görülüb. Hazırda AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Asiya xalqları ədəbiyyatı şöbəsinə rəhbərlik edir…
“Deyim ki, müxtəlif dövrlərdə Bakı Slavyan Universiteti, Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti, Türkiyədə Kars Kafkas Universiteti və Xəzər Universitetində otuz ilə yaxın mühazirələr oxumuşam. Gördüyüm bu olub ki, müstəqillik dövründə proqramların, metodik vəsaitlərin, dərsliklərin və dərs vəsaitlərinin nəşri, demək olar, yaddan çıxıb. Bu isə tələbə və magistrantların əvvəlki ideoloji prinsiplərlə yazılmış vəsaitlərdən istifadə etməsinə şərait yaradır. Ya da internet, vikipediya məlumatlarından istifadə etməklə kifayətlənirlər ki, bu da təhsil sistemimizə böyük bir zərbədir. Bunu hiss edərkən XX əsrin ədəbiyyat tarixini yazmağa başladım. Əvvəlcə 2009-cu ildə ədəbiyyat tarixinin proqramını tutdum və yeni dövrləşdirmə irəli sürdüm. Sonra da bu dövrləşdirməyə uyğun yüz ilin ədəbiyyatını sistemləşdirib tələbələrin ixtiyarına verdim…”- söyləyir.
O, həmçinin 2001-ci ildən Bakı Slavyan Universitetində Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Müasir ədəbi proses, Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı, Azərbaycan mətbuatı tarixi, Jurnalistikanın nəzəri əsasları və praktik yaradıcılığından mühazirələr oxuyur. Aynur Qəzənfərqızı adlı bir tələbsi onun Türkiyə mətbuatında işıq üzü görən məqalələrdən birini öz Facebook səhifəsində paylaşaraq yazır: “Canım hocamın Türklüyün üçlü formulu haqqında yazılarına Türkiyə də biganə qalmır və öz qəzetlərində bu yazılara yer verirlər. Qürurverici bir mənzərədir. Daim var olun, yazın, yaradın, gözəl insan!..”
…Özünü fəal vəziyyətdə daha yaxşı hiss etdiyinə görə imkan düşən kimi yeni bir işə başlayır. Çox götür-qoy etməyi, ən yaxşı üsulu tapmağı vaxt itkisi hesab edərək dərhal işə girişməyə üstünlük verir. Öz qabiliyyətinə o qədər əmindir ki, uğursuzluq barədə heç zaman düşünmür və müəyyən dərəcədə rrıəhz buna görə də çox vaxt müvəffəqiyyət qazanır. Şəxsi problemlərinin üzərinə elə bir enerji və qətiyyətlə atılır ki, onların çoxu sadəcə olaraq heç olur. Onu yalnız hal-hazırda baş verənlər maraqlandırır və əgər nə isə diqqətini cəlb edirsə, keçmiş haqqında bütün fikirləri yoxa çıxır. O, çox ağıllı və realist adamdır, hansısa bir uzaq gələcək üçün işləmir və nə vaxtsa bugünkü xidmətlərinin mükafatlandırılması barədə düşünmür…
Deyir ki:- “Yüz əlli ilə yaxındır ki, Azərbaycan ədəbiyyatı sistemli şəkildə tədqiq olunur. Buna baxmayaraq, ədəbiyyatımızın elə problemləri, istiqamətləri var ki, araşdırılmasını gözləyir. Üstəlik, sovet dövründə araşdırılan bir çox problemlər, ədəbi hadisələr və şəxsiyyətlərin yaradıcılığı ideoloji mövqedən tədqiq olunduğundan yenidən araşdırılmanı zəruri edir. Maarifçi realizm, romantizm və onun hüdudları, mərhələləri, tənqidi realizm istilahları, onun nümayəndələri yenidən tədqiq olunmalı, ideoloji, siyasi yanaşmalardan azad olunmalıdır. Təəssüf ki, magistrant və doktorantlara mövzular verilərkən bunlar nəzərə alınmır. Bundan başqa, aparılan araşdırmalarda nəzəri kontekst, bədii mətnlə işləmək olduqca zəifdir. Nəzəri yanaşmaların zəifliyi həm də universitetlərdə ədəbiyyat nəzəriyyəsi fənninin getdikcə sıradan çıxmasından irəli gəlir. Bu gün təhsildə yeni yanaşmalara keçmək zəruriyyəti yaranıb…”
…Bilirəm, indiki adamların, sonu bilinməyən mənasız serialları xüsusi diqqətlə izləsələr də, kiminsə haqqında uzun-uzadı söhbətlərə qulaq asmağa səbirləri çatmır. Gərək, qısa şəkildə qəhrəmanının obrazını yaratmağı bacarasan. Odur ki, professor Bədirxan Əhmədova həsr etdiyim bu söhbəti uzatmıram, burada yekunlaşdırmaq istəyirəm. Məqsəd, Bədirxan müəllimi yeni yaşı münasibətilə təbrik etməkdir- Arzuları çın olsun!..
Yenə geri döndü bahar, Bu qış bizdən nə apardı? Köçünü çəkdi buludlar, Yağış bizdən nə apardı?
Bizi yordu şaxta,sazaq, Uralandıq yarpaq-yarpaq, Şeir-şeir,varaq-varaq Bu qış bizdən nə apardı?
Xəzan vurdu telimizdən, Həsrət tutdu əlimizdən, Nələr keçdi könlümüzdən, Bu qış bizdən nə apardı?
Zülm elədi yoxuş bizə, Külək bizə,yağış bizə, Nə verdi ki, bu qış bizə, Bu qış bizdən nə apardı?
****
Səadətə qucaq açdım sevincək, Sevincimə tor toxudu hörümçək, Ömür boyu bir yabanı çiçək tək Bitib qaldım bu daşlığın içində.
Oyun qurdu qədər mənə,İlahi, Gəlmədi bir təpər mənə,İlahi, Nə xoş gəldi kədər mənə,İlahi, Xumarlandım bu xoşluğun içində.
Qış görmədim bəxtimdəki qış kimi, Daş görmədim yolumdakı daş kimi, Hey çırpındım bir yaralı quş kimi Həyat adlı sərxoşluğun içində.
Bu dünyaya sığammadım,neyləyim, Qaranlığı boğammadım,neyləyim, Çox çalışdım,çıxammadım,neyləyim İçimdəki bu boşluğun içindən.
****
Yollar! Yayda torpağa,qışda çamura batar, Bəzən yol olmaqdan çıxar, Meşələşər,ormanlaşar,səhralaşar, Özünü tapanacan min dəfə sınar,qırılar, sonra təzədən bitər, Sonra yenə,yenə… Gah buludu,gah günəşi keçirər əyninə. Gah dərəyə,gah dağa qısılar, Böyüyər,qısalar. Baxarsan ki, uzanıb gedir ey.. ev-ev, hasar-hasar,çəpər-çəpər.. Üstündən keçdikcə dayanıb yol-yol ardınca daş atar,su səpər. Hər kəslə yola getməz axıracan, Gah əlindən tutar, Gah ətəyindən çəkər. Bir gözü açıq,bir gözü bağlı yatar, Səssizliyində haray var. Ağacları yarpaq xışıltısından, Adamları addım səsindən tanıyar Cığır-cığır,ləpir-ləpir bir-birindən tutan yollar, Gedən yollar,qayıdan yollar.
Qara bulud dağılmadı,neyləyək, Təpə dönüb dağ olmadı,neyləyək, Haqq-ədalət doğulmadı, neyləyək, Gecə-gündüz tərəziylə oynadıq.
Yaman sıxdı həyat bizi, dinmədik, Vurub çıxdı həyat bizi, dinmədik, Kimə deyək dərdimizi,bilmədik, Allahıyla,Tanrısıyla oynadıq.
Səsi heç vaxt kəsilmədi dünyanın, Əli dərddən üzülmədi dünyanın, Beli bir də düzəlmədi dünyanın, Əyrisiylə,tarazıyla oynadıq.
Sarıdıqca bir az da çox açıldı, Könlümüzün yarasıyla oynadıq. Bəxtimizin ağ tərəfi olmadı, Ömür boyu qarasıyla oynadıq.
**** Baxıram ki,anam gedəndən evimiz də köhnəlib, Ayaq üstə güclə dayanıb yazıq, Beli,buxunu əyilib. Anamdan sonra düz əməlli yola da getmir atamla, Əşyalar ,paltarlar,pəncərələr,daşlar,divarlar küskün-küskün danışır adamla. Hələ anamın cehizlik dolabı– cır-cır cırıldayır hər açılıb bağlananda, Qırığından,söküyündən qan damır. Burda hər nə varsa hamısı yetimləşib elə bil anam gedəndən. Rəngi solmuş kitab rəfi,toz basmış kitablar, Divar boyu üst-üstə yığılan yorğan-döşək, Allı-güllü nalçalar, İlməsi qaçan xalçalar. Bir də dəmir çarpayı, Üstündə qədim örtük, Üstündə qağayı, Onun da üstündə anamın göz yaşı, ağrıları,əzabları,narahatlığı təlaşı. Toxunanda bir sığal dəyir əlimə, barmaqlarım darıxır. Burda hələ anamın nəfəsi var, Mənsə həsrətlə içimə çəkirəm anasızlığı.
****
Səni addım səslərindən tanıyıram, Səni küçələrin yel çəkənindən. Səni dənizin ləpəsindən , Səni dalğaların pıçıltısından tanıyıram. Küləklərində nazlanıb saçlarım, Yağışlarında islanıb. Gecələri pəncərə-pəncərə sabahlamışam səninlə, Səhərləri səninlə salamlamışam günəşi, Baxışlarında xumarlanıb xəyallarım. Hara getsəm kölgə kimi düşüb baxışların arxamca, Keçirmisən məni zülmətdən işığa, Nağıl-nağıl ovutmusan. Səndə aza-aza tapmışam özümü, Yoxsa unutmusan? Səni işıqlarından tanıyıram, Səni qaranlığından. Səni yuxusuzluğundan tanıyıram, Səni yorğunluğundan. Məni sabaha uğurlyıb dəli Xəzər, köhnə dalanlar,sürüşkən küçələr. Səni yanaqlarımda oynaşan qum dənələrindən tanıyıram, Səni xəzəllərindən. Bakı,sən ey ayrılığa sevdalı şəhər, Nöqtələr,nöqtələr,nöqtələr..
**** Sən gedəndən itirmişəm zamanı, Günü aya dəyişirəm eləcə. Neçə vaxtdı unutmuşam özümü, Sənsizliklə döyüşürəm eləcə.
Şəkil-şəkil danışıram səninlə, Sən də durub şəkil-şəkil baxırsan. Aldadıram xəyalların başını, Gah o yandan,gah bu yandan çıxırsan.
Boğuluram gözlərimin selində, Damcı-damcı gülləyirsən varaqda. İçimdə bir söz çırpınır yaralı- Görən məni nə gözləyir qabaqda?
İlham pərim uçub gedib ,başıma Bir də nə vaxt şeir yağar,bilmirəm. Vurnuxuram qaranlığın içində, Bəlkə bir gün günəş doğar?-bilmirəm.
Yeddi sirli səslədir kainatın nəğməsi, Hər biri bir sehrdir, Do, Re, Mi, Fa, Sol, Lya, Si.
Oktavanın içində bitməz, tükənməz aləm, Harmoniyanın sirri duyğularla olur cəm.
Oktava dolanaraq gəlir sirli cahana, Səkkiz nida -həyəcan düşür qəmli fəzana.
Diapazon açılır, templə verib əl-ələ, Majorda sevinc vardır, Minorda qəmli nalə.
Ritmlərin sədası aşıb, keçir sərhədi, Musiqi tək elimdir, kökdə qərarı qəti.
Həyatın hər bir anı ruha notlarla axır, Duyğuların coşaraq, mavi səmaya qalxır.
Ürəkləri titrədir, cismində dövr edir qan, Ovundurur ruhunu özün unudur insan.
Qammanın zirvəsində, son məqamdasan sanki, Dərin bir sükunəti ruhun duyur inan ki…
Şəhla Rəvan Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair Göytəpə şəhəri – 04.11.2025
Streptosid oldu yeni mərhələ. O, yüz min insanı əcəldən aldı,
Ölkədə yurdunun şanı ucaldı.
Budur, başa çatdı gərgin iş günü,
Oturdu, astaca çəkib köksünü.
Parlayan gözləri bir az qıyıldı,
Üzündə təbəssüm, sevinc duyuldu.
Gedəcək evinə dəstə gül ilə,
Ömür-gün yoldaşı şirin dil ilə,
“Xoş gəldin” söyləyib, gözünə baxıb,
Bir azca qayğılı üzünə baxıb,
Açacaq süfrəni böyük həvəslə.
“Necəsən?” – soruşub eşq dolu səslə,
Çay da süzəcəkdir, pürrəng, məxməri,
Sonra da gülərək xoşcamal pəri,
Royalın dalına keçib astaca,
Bir “Ala gözlüm”ü çalar ustaca.
Yarımçıq qutudan bir siqar aldı,
Tüstünü üfürüb, xəyala daldı:
…Küləkli havaydı, qar da yağırdı,
İsmayıl Axundov onu çağırdı:
– Xanım hazırlayıb qurutlu xəngəl,
Bir neçə dost gəlir, Yusuf, sən də gəl.
Yusuf gülər üzlə gəldi dəvətə,
Bələddi mənəvi, ruhi sərvətə.
Nə bilsin, toxunub həzin bir simə,
Qəlbini çalacaq, burda eşq, demə.
Dayısı evinə gələn cavan qız,
Bəxtinə doğacaq, sanki bir ulduz.
Musiqi təhsili alırdı Bilqeys,
Piano, royalda çalırdı Bilqeys.
Qızın da gözündə şəfəq görüncə,
Bir ülfət yarandı onda, gizlicə.
İki ay görüşüb yaxınlaşdılar,
Görünməz sədləri birgə aşdılar.
Qızın əmiləri, dayısı bir də,
Sürgünə məruzdu uzaq Sibirdə.
Onunla evlilik bəlkə hünərdi,
Zaman göstərirdi namərdi, mərdi.
Yetirdi Yusufun eşqə cürəti,
Tərəddüd etmədi heç bir an qəti,
O, üzük, Bilqeys ləl qaşı oldu,
Ömrünün, gününün yoldaşı oldu.
Sakit, aram-aram axan o ildə,
Oynadı kainat sanki qəfildən.
Qırx birinci ildə o dəhşətli gün,
Günəşli səmada pozuldu sükun.
Sarsılıb dəniz tək dalğalandı xalq,
Birliyin gücünə arxalandı xalq.
Həyatı dəyişdi hər ayrı fərdin,
Hər kəsin payına düşən bu dərdi,
Yox edib silməyə bir can oldular,
Birləşən damlalar ümman oldular.
Nə gündüz, nə gecə bilmədi kimsə,
Ya alim, ya əsgər, ya da həkimsə,
Düşmənə səd çəkən səngər oldular,
Uşaqdan böyüyə bir ər oldular.
Bir idi, beş oldu fəhmi Yusufun,
Faşizmə yox idi rəhmi Yusufun.
Ədalət – vəhşətin tərs inikası,
Qılınctək kəsirdi onun zəkası.
Düşməni əzməyə mübahdı hər yol,
Mühümdü aldığı maddə – toluol.
Bununla uzağa düşən mərmilər,
Vururdu yağıya ağır zərbələr.
Alimin kəşfinə uyğun üsulla,
Şüşə bir silaha dönür bu yolla.
Atırmış düşmənə partizan, əsgər,
Bir anda partlayıb yağır qəlpələr.
Partlayan bu maddə salıb yanğını,
Çevirmiş məşələ düşmən tankını.
“Molotov kokteyli” söyləmiş buna,
Bu haqda deyəndə ser Uinstona.
Çox asan deyildi düşməni əzmək,
Torpaqdan, havadan alırdı kömək.
Yıxıb yox edirdi o quduz itlər,
Səmanın hakimi Messerşmittlər.
Söykəmiş üzünü əlləri üstə,
Xəyalı çırpınır, sanki qəfəsdə.
Dolub-boşalırdı Bilqeysin gözü,
Gəlmirdi cəbhədən xoş xəbər, düzü.
Az qala bir aydı evə gəlmədən,
Nə gündüz, nə gecə bilib-bilmədən,
Yusufla dostları axtarışdadır,
(Bu yöndə ölkələr lap yarışdadır).
Hər an çox mühümdür, öndə olmalı,
Ən yüksək oktanlı benzin almalı.
Bu benzin çeviklik, üstünlük demək,
Cəbhəyə, Vətənə yar olmaq gərək!
Dikəldi inamla, həzin həvəslə,
Gəzdi barmaqları dillərin üstə:
“Şiş ucları buludlarla döyüşən,
Dağlarında buzları var, ölkəmin…”
Çalındı qapının zəngi astaca,
Yetişdi qapıya lap qaça-qaça.
Bu gələn Yusufdu, mehriban əri,
Saçını əliylə darayıb geri
Söylədi: “Əzizim, bunu bacardıq,
Cəbhəyə “qan” verən benzini aldıq”.
Bilqeys atıldı onun boynuna,
Gözləri yaşardı baxanda ona.
Qürurla, sevinclə qabardı köksü,
Yusufun gözündə titrədi əksi.
Duyğular sel kimi axdı dərindən,
Sıxıldı qolları kürəklərində.
Gözündə jalətək bir gilə yaşdı,
Yoxsa o, Vətəni qucaqlamışdı?
…Külək vıyıdayır salıb hay-haray,
Yusuf da dincəlir, önündə tünd çay.
Bilqeys dinləyir onu həvəslə,
Nə qədər sevgi var bu doğma səsdə.
Vətənin fəxriydi, qüruru idi,
O, artıq elmlər doktoru idi.
Böyükdü uğuru cavan yaşında.
Gülərək söylədi: “Bəsdi işimdən
Danışdım, çəkmişəm bunca özləmi,
Dinləsəm olarmı “Ala gözlüm”ü?”
…Həzin bir musiqi qəlbinə doldu,
Ruhunun ecaza çatdığı yoldu.
Oktanı 100 olan bu benzin ilə,
Ölümlə oynayan güc, əzim ilə,
Sovetin zərbəsi artdı bir-beşə,
Düşmənlə gələndə göydə döş döşə.
Sərrast atəş ilə, ya da taranda,
Düşməni azdırıb, göydə vuranda,
Fürsətə dönərdi hər yol hər sayaq,
Dönmüşdü kabusa indi sadə “YAK”
Bir anda səmaya o, millənirdi,
Messerşmitt isə tüstülənirdi.
Min doqquz yüz qırx beş, iyun ayında,
Qələbə müjdəli ilin yayında,
Moskva şəhəri, Qırmızı meydan,
Birləşmiş alaylar keçir anbaan.
Paradı qəbula səf sıralanmış,
Bir neçə marşalla Jukov dayanmış.
Onlarla sırada o möhtəşəm an,
Məmmədəliyev də durub yanbayan.
Cəbhəyə verdiyi töhfələr üçün,
Ən uca zirvədə dayanmış bu gün.
Hələ çox görəcək dəyər, etimad,
Amma sınaqlar da verəcək həyat.
Elmiylə güc oldu elin qolunda,
Zəkası silahdı zəfər yolunda.
Zaman – min doqquz yüz qırx altıncı il,
O, təltif olundu – təsadüf deyil,
“Stalin mükafatı laureatı” –
O dövrün dəyərli təsdiq baratı.
Onunsa rəhbəri – qəlbinin səsi,
Ən böyük sərvəti – elin sevgisi.
İnsan bədəniylə gələn dühalar,
Zaman yetişməsə hər an çıxmayır
…İnsan öz-özünü biləndən bəri,
Dolaşmaq istəyib mavi göyləri.
Ulduzlu səmanın varmıdır sonu,
Nə qatda gözlədib kainat onu?
Kosmosu fəth etmək! Ay da bir inci,
Görəsən kim yetər ona birinci?
Dahi elm alimi çarəni tapdı,
Raketə yanacaq növü yaratdı.
Yeni kəşf insana verdi ki, imkan,
Kosmosu eyləsin əlçatan məkan.
İttifaq gözləyib hər an tədbiri,
Birinci süni peyk “Sputnik-1”-i,
Uçurdu səmaya, böyük qürurla,
Texniki vüsətin məğzi – şüurla.
Sınaqlar, kəşflər durdu sıraya,
Keçildi yeni dövr, yeni eraya.
“Vostok” gəmisində Yuri Qaqarin,
Dolandı orbital çevrəsin Yerin.
Bir çox rəsmilərlə vardı ölkənin
Paradda kralı alkilləşmənin.
O bir bağ saldı ki, hər zaman yaşıl,
Gün keçir, azalmır əsla bəhər, bar.
Məkanda, zamanda yol gələn irsi,
Özündən sonra da xatirələr var.
Böyük fond yaratdı əlyazmalardan,
Hər vərəq zülmətə nur saçan ziya.
İncilər yetirər nurlanan beyin,
Onların məbədi akademiya.
“Akademiyanı təsis eyləmək,
Yenə də borcumuz olardı bizim,
Olsaydı tək bircə Məmmədəliyev”, –
Demişdi Komarov lap sözün düzün.
Qırx beşdə yarandı məbədi elmin,
O, on beş həqiqi üzvündən biri.
Bu Odlar Yurdunu ucaltmaq üçün,
Qalmadı heç zaman heç nədən geri.
Prezident seçildi, – akademiya
Yaratdı tədqiqat institutları.
Qaranlıq dənizdə mayakdır onlar,
Bu gün də vüsətə çıraqdır onlar.
“İqtisad”, “Fizika”, “Kibernetika”
Ya da “Şərqşünaslıq” – nur ocaqları,
Onun təklifiylə ərsəyə gəlmiş,
Tədris sinifləri, dərs otaqları.
Yazıldı “ADU”-da rektor olanda
Kargüzar işləri öz dilimizdə.
O, beş dil bilirdi, eyni zamanda
Dilində səlisdi öz dilimiz də.
Qobustan məskəni ocaqdır qədim,
Tarixi izidir mədəniyyətin.
Qayalar saxlayan cızma şəkillər,
Qavaldaş çalaraq iz qoyan əllər.
Böyük bir zamanın sığdığı dastan,
Hələ də sirr olan milli mirasdan,
Rəvamı xələflər xəbər tutmasın?
Görkəmli alimlə xalqın şairi,
Böyükdaş dağında o susqun yeri,
Tədqiqat işinə nail oldular.
Bir çoxu qərəzlə etsə də inkar,
Qazıntı, analiz eylədi aşkar,
Bu yerdə mənəvi-milli dəyər var.
İnsana yurd olub qədim Qobustan,
Hər zağa eposdur, hər qaya dastan.
Bu illər içində budaqlandı elm,
Uğurlar deyilmi zəkanın barı?
Artıq tələbiydi dövrün, zamanın
Səmanın, günəşin tədqiqatları.
Təsadüf – aləmin məchul sirr qatı,
Tanrının yazdığı alqoritmidir.
Günəşin yanmağı onun həyatı,
Yerdə var oluşun ürək ritmidir.
Böyük Kəhkəşanda bir Hüma quşu,
O Yerə can verir, yoxdu minnəti…
Günəş çənbərində Yer – üzük qaşı,
Günəşdən başlanır Yerin Cənnəti.
Yol almış süni peyk, raketlər göyə,
Sirrini açarmı kosmos insana?
Kainat həm yaxın, həm uzaq deyə,
Yaratmaq gərəkdir bir rəsədxana.
Dəyanət göstərib təşəbbüs etdi,
Bir neçə alimlə Məmmədəliyev.
Nəhayət mərama, məqsədə yetdi,
“Gərəkdir optimal, uyğun yer”, deyib.
Pirqulu dağıydı seçilmiş məkan,
Səmanın qübbəsi aydın, hər gecə.
Şəhərcik salınsın çox gec olmadan,
Reflektor, teleskop, ŞAR-da bir neçə.
Sifariş olundu teleskop – böyük,
Güzgünün çevrəsi 6 metrdi.
Alimə qatarda olsa da lap yük,
Moskva şəhrindən özü gətirdi.
Alman istehsalı cihaz gələndə,
Erməni qonşular düşüb təşvişə.
Teleskop gərəkmiş Ermənistana,
Anastas Mikoyan qarışmış işə.
İclas zalındadır Məmmədəliyev,
Bu dəmdə təcili teleqram gəlir.
Mətnini oxuyub Nesmeyanovun,
Erməni fitnəsin, hiyləsin bilir.
Həmin dəm çıxır o, iclas zalından,
İclası tapşırır Topçubaşova.
Bir an da gecikmir, qalmır yolundan,
Yolçuluq bəllidir: Bakı – Moskva.
Gətirdi, teleskop çatdı ünvana,
O, gəldi qatarla üç gecə, üç gün.
Mümkünsüz olardı adi insana,
O isə müstəsna, fərqli büsbütün.
Astrofizika Rəsədxanası, –
Gözünün baxdığı səma dərindi.
Dağların qoynuna qonan şəhərcik,
Alimin soyadın daşıyır indi.
Qısa ömründəki böyük əməllər,
Bu günün banisi güclü təməllər,
Yaddaşa sığmayır, sözə sığmayır,
İnsan bədəniylə gələn dühalar,
Zaman yetişməsə hər an çıxmayır.
“İnsanın həyatı olsa lap yüz il,
Şam kimi yanmasa o, həyat deyil”
Havada bir azca yosun qoxusu,
Mürgülü dənizin qaçır yuxusu,
Bərkdən çığıranda ağ qağayılar.
Bulvarda ən zərif inci sayılar,
“Mirvari” kafesi görümlü yerdi,
Yusuf gülümsünüb asta deyirdi:
“Bilirsən, əzizim, çox sevirəm mən,
Ruhum qanadlanır, dincəlir bədən,
Dənizin laylatək səsi gələndə”.
Bilqeys söylədi: “Bax, elə mən də.
Səninlə duyanda aləmin səsin,
Mənə hüzur verir doğma nəfəsin”.
…Dənizə sallanır göyün məndili,
Parlayır çıraqtək səma qəndili.
Bir azca aralı gözləri ulduz,
Gəzinir qol-qola üç sevimli qız.
Qızları Gülarə, Sevda və Rəna
Hərdən gülümsünür, əl edib ona.
Bilqeysin qoluna astaca dəydi.
Gözləri bir qədər düşüncəliydi.
Sükutun içindən doğur xəyallar,
Bir ucu dünəndə böyük amallar.
Elmin fədaisi, dahisi olmuş,
Sevilmiş, seçilmiş, dəyər də almış.
Xəyalı bir az da keçmişə döndü,
Gözünə o ağır illər göründü.
Xidməti böyükdü xalqa, ölkəyə,
“Çox mühüm yanacaq, neft aldın” – deyə
Fəxri ad, həm orden, medal da almış,
Verdiyi töhfələr onu ucaltmış.
Sintetik kauçuk zavodu bu gün,
Nə qədər artırıb istehsal yükün.
Sonra “Neft Daşları” böyük möcüzə,
Əzmin təsviratı sığmayır sözə.
Torpağa saplanan polad dayaqlar,
Bir ada-şəhəri dənizdə saxlar.
Meydanlar, binalar, maşın yolları,
Su üstdə ucalan buruq qolları.
Möcüzə həm özü, həm adındadır,
Ginnesin Rekordlar Kitabındadır.
Bir də xatırladı rəsədxananı,
Qurulmuş fitnəni, nadürüst qanı.
(Burda gülümsədi, – çıxardıb boşa, Vurmuşdu erməni oxların daşa)
O qədər böyükdü onun kəşfləri,
Neftin tərkibini biləndən bəri
O, layiq görülmüş ali təltifə,
Nobel mükafatı – haqqı min dəfə.
Erməni lobbisi yenə bu işdə
Göstərib məkirli hiylə, səriştə,
Haqqının yoluna qoydular daşı,
Paxıllıq göstərib hər qədəm başı.
İclas gedən zala gəldi qəfildən,
Məktub – anonimdi, fitnəkar əldən.
Yazılmış: “Bu kəşflər elmin fəxridir,
İxtira sirləri, əfsus, məxfidir”.
Bu oldu büronun əlində əsas,
Baqramyan, dostları qazandılar səs.
“Mənimsə amalım nurdu, sayrışan,
Gözümdə olmayıb nə şöhrət, nə şan,
Çalışdım, qarşılıq gözləmədim mən,
İstədim qazansın, ucalsın Vətən”.
…Bilqeys görürdü gizli ümmanı,
Yusufun gözündə dalğalanmanı.
Böyük məhəbbətlə əlini sıxdı,
Yusuf də xəyaldan bir anda çıxdı.
Götürdü çayını, rəngi məxməri,
Döndü, xiyabanı gəzdi gözləri.
Bu anda qızları sarıldı ona,
Ay üzlü Gülarə, Sevda və Rəna.
…Gecəyarısından ötsə də xeyli,
Yusufun yatmağa yox hələ meyli.
“Neftin tarixi”ni yazır həvəslə,
Düşünür, danışır, daxili səslə.
Əlindən gələndən artıq bəlkə də
Çalışıb, işləyib doğma ölkədə.
Masada qoyulmuş “Elm və həyat”,
Onun təklifiylə tapıbdır həyat.
Azalmır, arzular azalmır yenə,
Min arzu yüklənir hər gələn günə.
Sükutu pozurdu divarda saat,
Elə bil deyirdi “artıq sən də yat”
O qalxdı yerindən, yorulmuş bir az,
Düşündü: dincəlim, heç də pis olmaz.
Son günlər bir qədər ağrı çoxalmış,
Təşrih olunmağa vədə də almış.
İstəyir bitirsin əldə son işi,
Bir işi uzatmaq deyil vərdişi.
İnsanın həyatı olsa lap yüz il,
Şam kimi yanmasa o, həyat deyil.
Tanrının hikmətin kim anlayıb, kim,
Nədən dərd bilməsin dərd bilən həkim.
…Deyirlər hər gələn köç edib gedər,
Qisməti yazırmış bir ucdan qədər.
Qırıldı dahinin ömrünün sapı,
Yarımçıq qapandı ömür kitabı.
Gözündə məramı, məqsədi vardı,
Oxşayıb Yusufu, əcəl apardı…
Dekabr, şaxtalı, soyuq qış günü,
55 yaşında yumdu gözünü.
Ağ duman içindən çən ələnirdi,
Şeh düşür, nəmlənir Fəxri Xiyaban.
Məzarın üstünə hey döşənirdi,
Tər-təzə çiçəklər hər gün, hər zaman.
Durubdu Bilqeys məzar başında,
Xatırə, xəyallar deyilmi onla?
Gözündən süzülən damla yaşında,
Gözündə titrəyir yaşanmış anlar.
Rənanın, Gülyanın gözləri nəmli,
Sevdanın qəlbini qəm-kədər sıxır.
Gözləri gəzirdi mavi göyləri,
Əmindi, atası üfüqdən baxır.
Qəlbində əssə də ayrılıq yeli,
“Bal qızım” söyləyən səsi yadında.
Saçına dəyməyir qayğıkeş əli,
O dünya yox olmaz, – ata adında.
Bir tarix yaşadır özündə bir ev
…Bir tarix yaşadır özündə bir ev,
Heydərin əl izi iç-civarında.
Bu evdə doğulmuş Məmmədəliyev,
Gülsümün laylası daş-divarında.
İndi bir muzeydir, bu ev, bu həyət,
Burda hər gördüyün ondan nişandır.
Elmə, tərəqqiyə həsr olan həyat,
Nə parlaq səhifə, ülvi yaşamdır!
Bu kitab dolabı, yazı masası,
Hansı kəşf yazılıb, bax, bu qələmlə?
Bəlkə bu saatın çıqqıltı səsi,
Ölçüb saatları kiçik qədəmlə.
Toxunub bir zaman klavişlərə,
Piano çalarkən Bilqeys xanım.
Bir bəstə çevrilib həzin səslərə,
Yusufun ömrünün şirin bir anı.
Burdasa medallar, zəfərlər tağı,
Bu, Lenin ordeni, Şərəf nişanı,
Bu orden – Qırmızı Əmək Bayrağı.
Sülh-dostluq uğrunda – dostluğun şanı.
Məktub, vəsiqələr, kitabçalar var,
Zamanın şahidi, zamana yoldaş.
Bu gün səssiz duran burda hər nə var,
Alimin qəlbinə, könlünə sirdaş.
Sanki bir günəşdi bəşər içində,
Günəştək parladı, zülməti yardı.
Tanrı ərməğanı şəfəq biçimdə
Zamanı aşanlar nə bəxtiyardır.
Epiloq
Allahın lütfünün yerə enməsi,
Allahın bəşərə işıq bəxşisən.
Zəkanın bədəndə şəkillənməsi,
Bəşər taleyində ömür nəqşisən.
Yaşarsan zamanda, məkanda, səsdə,
Sən ötüb keçmədin xəfif yel kimi.
Xatirən önündə dəstəbədəstə,
Kəlmələr gül açır qərənfil kimi.
Min sözün içində məna tapmamaq,
Sükutu dinləyib, daşımaq da var.
Var ikən yox kimi, ömrə yad yamaq,
Dünyadan köç edib yaşamaq da var.
Doğuldun, böyüdün sən Ordubadda,
Dünyaya toxundu işıq əllərin.
Yusufdun, başladın ömrə bir adda,
Alimi, dahisi oldun ellərin.
20.01.2026 – 06.03.2026
——————————————-
Mövsüm bəy Məhəmməd bəy oğlu Xanlarov (1857–1921) — Azərbaycanın ilk kimyaçı (üzvi kimya) alimi və Bakı Şəhər Dumasının üzvü, Hüseynov Sadıq Cavad oğlu (1883– 1952) — Azərbaycan kimyaçı-alimi, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, professor
Moskva Dövlət Universiteti
Nikolay Dmitriyeviç Zelinski (1861–1953) üzvi kataliz və neft-kimyanın banilərindən olan görkəmli rus/sovet kimyaçısıdır. Moskva Universitetinin professoru, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki olmuşdur.
akademik Aleksandr Aleksandroviç Balandin (1898–1967) — görkəmli sovet fiziki-kimyaçısı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki
üzvi maddələrin və bəzi qeyri-üzvi maddələrin molekullarına alkil qruplarının daxil edilməsi adlanır.
20 aprel professor Bədirxan Əhmədovun 71 yaşı münasibəti ilə təbrik
Bu gün Bədirxan Əhmədovun doğum gününü qeyd edərkən onun zəngin elmi yaradıcılığına, Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafına verdiyi misilsiz töhfələrə bir daha nəzər salmaq xüsusi qürur hissi doğurur. Onun fəaliyyəti yalnız fundamental elmi nəticələrlə məhdudlaşmır, eyni zamanda bir məktəb, bir düşüncə istiqaməti kimi özündən sonrakı nəsillərə yol göstərir. Bədirxan Əhmədovun alim kimi böyüklüyü ilə yanaşı, müəllim kimi missiyası da dərin hörmətə layiqdir. O, təkcə elmi bilikləri ilə deyil, həm də tələbələrinə aşıladığı ədəbiyyata sevgi, tənqidi düşüncə və elmi dürüstlük prinsipləri ilə yadda qalır. Bu baxımdan onun tələbəsi olmaq böyük şans və məsuliyyətdir. Mənim üçün də onun tələbəsi olmaq həyatımda mühüm iz buraxan, dünyagörüşümün formalaşmasına təsir edən dəyərli bir təcrübədir. Bu əlamətdar gündə hörmətli müəllimimə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni-yeni elmi uğurlar arzulayıram. Arzu edirəm ki, onun zəngin elmi fəaliyyəti bundan sonra da davam etsin, yetişdirdiyi tələbələr və yazdığı əsərlər vasitəsilə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına töhfə verməkdə davam etsin. Doğum gününüz mübarək olsun, dəyərli müəllimim!
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında Bədirxan Əhmədov fenomeni
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında mühüm rol oynayan alimlərdən biri də Bədirxan Əhmədovdur. Onun elmi yaradıcılığı ədəbi-nəzəri fikrin zənginləşməsi, klassik və müasir ədəbiyyatın yeni baxış bucağından təhlili ilə seçilir. Ədəbiyyatın yalnız estetik hadisə deyil, həm də ictimai və mənəvi proses kimi dərkində Bədirxan Əhmədovun yanaşması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı zəngin tarixi inkişaf yolu keçərək bu gün də dinamik şəkildə yenilənən, müxtəlif metodoloji yanaşmalarla zənginləşən bir elmi sahə kimi diqqət çəkir. Klassik irsin dərindən öyrənilməsi, müasir ədəbi prosesin izlənilməsi və bu iki istiqamətin qarşılıqlı əlaqədə təhlili ədəbiyyatşünaslığın əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Xüsusilə müstəqillik dövründə milli ədəbi düşüncənin yeni mərhələyə qədəm qoyması, ədəbiyyata yanaşmada fərqli nəzəri modellərin tətbiqinə geniş imkanlar yaratmış, bu sahədə fəaliyyət göstərən alimlərin rolunu daha da artırmışdır. Müasir dövrdə ədəbiyyatşünaslıq artıq yalnız mətnlərin şərhi ilə məhdudlaşmır; o, eyni zamanda ədəbiyyatı sosial, fəlsəfi və mədəni kontekstlər daxilində araşdıran kompleks bir elmi istiqamət kimi çıxış edir. Bu baxımdan ədəbiyyatşünas alimlərin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli ədəbi irsi qorumaqla yanaşı, onu yeni elmi yanaşmalar əsasında yenidən dəyərləndirmək, müasir oxucu üçün аktual etməkdir. Belə bir elmi mühitdə fərdi yaradıcılıq üslubu, orijinal metodoloji baxış və sistemli tədqiqat prinsipləri ilə seçilən alimlər xüsusi əhəmiyyət qazanır. Məhz bu kontekstdə Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyəti diqqəti cəlb edir. Onun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının əsas inkişaf istiqamətlərini özündə əks etdirməklə yanaşı, bu sahəyə yeni metodoloji yanaşmalar gətirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Alimin tədqiqatlarında klassik ədəbi irslə müasir ədəbi prosesin vəhdətdə araşdırılması, ədəbiyyatın sistemli şəkildə təhlili və onun ictimai-mənəvi funksiyasının ön plana çəkilməsi xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığına “fenomen” kimi yanaşmaq təsadüfi deyil. Onun elmi irsi yalnız ayrı-ayrı problemlərin araşdırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda bütövlükdə Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikrinin inkişafına təsir göstərən konseptual yanaşmalar sistemi kimi çıxış edir. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri ədəbi tənqidin sistemli və konseptual şəkildə aparılmasıdır. O, Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif mərhələlərini araşdırarkən yalnız faktların sadalanması ilə kifayətlənmir, eyni zamanda onların daxili məntiqini, inkişaf dinamikasını və ideya-estetik xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Bu baxımdan onun tədqiqatları müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün metodoloji əhəmiyyət daşıyır. Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyətində klassik ədəbi irsin öyrənilməsi xüsusi yer tutur. O, klassiklərin yaradıcılığına müasir elmi metodlarla yanaşaraq onların əsərlərindəki dərin məna qatlarını açmağa çalışır. Bu yanaşma klassik ədəbiyyatın yalnız tarixi irs kimi deyil, həm də müasir dövr üçün аktual ideyalar mənbəyi kimi dərk edilməsinə imkan yaradır. Alimin diqqət yetirdiyi mühüm istiqamətlərdən biri də müasir ədəbi prosesin təhlilidir. O, çağdaş yazıçı və şairlərin yaradıcılığını araşdıraraq yeni ədəbi tendensiyaları müəyyənləşdirir, onların inkişaf istiqamətlərini elmi şəkildə əsaslandırır. Bu isə onun yaradıcılığını yalnız keçmişə yönəlmiş deyil, həm də bu günə və gələcəyə istiqamətlənmiş bir fenomen kimi səciyyələndirir. Bədirxan Əhmədovun ədəbiyyatşünaslıqda “fenomen” kimi dəyərləndirilməsi təsadüfi deyil. Bu, onun yalnız çoxşaxəli elmi fəaliyyətinin deyil, eyni zamanda ədəbiyyata yanaşma tərzinin yeniliyi ilə bağlıdır. O, ədəbiyyatı bütöv bir sistem kimi dərk edir və bu sistem daxilində fərqli elementlərin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarmağa çalışır. Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı kifayət qədər genişdir və əsasən Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi, nəzəriyyəsi və müasir ədəbi prosesin təhlilini əhatə edir. Onun əsərləri arasında monoqrafiyalar, elmi məqalələr və dərslik xarakterli nəşrlər xüsusi yer tutur. O, 2005-ci il dekabrın 7-də “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920–1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Yüzdən çox elmi, iki yüzdən çox publisistik məqalənin, 5 monoqrafiyanın, 2 kitabın müəllifi olan Bədirxan Əhmədov ölkə daxilində və xaricdə keçirilən onlarla Beynəlxalq elmi konfrans və elmi simpoziumların iştirakçısı olmuş (Türkiyə, Almaniya, Polşa və s.), məruzələr etmiş, məqalələri nüfuzlu xarici və ölkə elmi məcmuələrində dərc olunmuşdur. “Sabit Rəhmanın satirası” (1998), “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri” (2000), monoqrafiyaları onu Azərbaycanda satiraşünas alim kimi tanıtmışdır. “Bir istiqlal yolçusu” (2003) monoqrafiyasında ilk dəfə olaraq görkəmli ədəbiyyatşünas alim, Qorqudşünas, ədəbiyyat tarixçisi Əmin Abidin həyat və yaradıcılığını araşdırmışdır. Respublika prezidentinin sərəncamı ilə çıxan Əmin Abidin “Seçilmiş əsərləri” (2005, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı) kitabının nəşri (əsərlərinin toplanması, tərtibi və Ön sözün yazılması) ona tapşırılmışdır. 1999-cu ildən Bakı Slavyan Universiteti və Xəzər Universitetində müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan ədəbiyyatı, Ədəbi tənqid tarixi, Ədəbi proses və başqa fənlərdən mühazirələr oxumuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatı və jurnalistikaya aid ona qədər proqram və metodik vəsait və dərs vəsaitlərindən müəllim və tələbələr istifadə edirlər. Bakalavr və magistrlər üçün 3 cilddə nəşr edilən “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabları yüzilin ədəbi prosesini, inkişaf yolları və meyllərini özündə ehtiva edir. “XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı; mərhələlər, istiqamətlər, problemlər” (2015) monoqrafiyası son illər Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının uğurlarından hesab olunur. Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında mühüm mərhələ təşkil edir. Onun elmi irsi həm nəzəri, həm də praktik baxımdan ədəbiyyatın öyrənilməsinə yeni imkanlar açır. Bu baxımdan onun fəaliyyəti yalnız bir alim kimi deyil, bütövlükdə milli ədəbi fikrin inkişafına xidmət edən mühüm bir fenomen kimi qiymətləndirilməlidir. Bütün qeyd olunanları ümumiləşdirərək demək olar ki, Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında yalnız mühüm mərhələ deyil, həm də istiqamətverici bir konseptual sistem kimi çıxış edir. Onun tədqiqatları ədəbiyyatın mahiyyətinə, funksiyasına və inkişaf qanunauyğunluqlarına yeni baxış gətirməklə yanaşı, milli ədəbi-nəzəri fikrin daha dərindən və sistemli şəkildə formalaşmasına zəmin yaradır. Alimin elmi fəaliyyətini səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biri onun ədəbiyyata kompleks yanaşmasıdır. O, ədəbi prosesi yalnız tarixi ardıcıllıq çərçivəsində deyil, eyni zamanda ideya, estetik və sosial müstəvilərin vəhdətində araşdırır. Bu isə ədəbiyyatın bir tərəfdən bədii yaradıcılıq sahəsi, digər tərəfdən isə ictimai şüurun ifadə forması kimi dərk olunmasına imkan verir. Bədirxan Əhmədovun bu yanaşması müasir ədəbiyyatşünaslıqda inteqrativ metodun formalaşmasına və tətbiqinə mühüm töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. Onun klassik ədəbi irsə münasibəti də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Alim klassikləri yalnız keçmişin ədəbi faktı kimi deyil, daim yaşayan və hər dövrdə yeni mənalar qazanan bədii sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan o, klassik irsin müasir elmi interpretasiyasını verərək, ənənə ilə yeniliyin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarır. Bu yanaşma isə milli ədəbi yaddaşın qorunması ilə yanaşı, onun müasir dövrdə yenidən aktuallaşdırılmasına xidmət edir. Bədirxan Əhmədovun müasir ədəbi prosesə dair araşdırmaları da xüsusi diqqətə layiqdir. O, çağdaş ədəbiyyatın əsas meyillərini, estetik axtarışlarını və ideya istiqamətlərini elmi şəkildə təhlil edərək, bu prosesin daxili qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirir. Bununla da o, ədəbiyyatşünaslığın yalnız retrospektiv deyil, həm də perspektiv funksiyasını həyata keçirir, gələcək ədəbi inkişafın mümkün istiqamətlərini proqnozlaşdırmağa imkan yaradır. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən digər mühüm məqam onun metodoloji yeniliklərə açıq olmasıdır. O, dünya ədəbiyyatşünaslığının müasir nailiyyətlərini milli elmi mühitə uyğunlaşdıraraq tətbiq edir və bu yolla Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının beynəlxalq elmi məkanla inteqrasiyasına şərait yaradır. Bu isə onun fəaliyyətini yalnız milli çərçivədə deyil, daha geniş elmi kontekstdə dəyərləndirməyə əsas verir. Bədirxan Əhmədovun “fenomen” kimi səciyyələndirilməsi, əslində, onun elmi fəaliyyətinin çoxşaxəliliyini, dərinliyini və yenilikçi mahiyyətini ifadə edir. O, ədəbiyyatı statik bir sahə kimi deyil, daim dəyişən, inkişaf edən və müxtəlif təsirlərə açıq olan canlı bir sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan onun irəli sürdüyü ideyalar və tətbiq etdiyi metodlar müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün yeni perspektivlər açır. Bədirxan Əhmədovun elmi irsi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının gələcək inkişafı üçün möhkəm nəzəri baza rolunu oynayır. Onun tədqiqatları yalnız bu gün üçün deyil, gələcək nəsil alimlər üçün də dəyərli elmi mənbə kimi əhəmiyyətini qoruyub saxlayacaqdır. Bu baxımdan alimin fəaliyyəti milli ədəbi fikrin inkişafında mühüm yer tutmaqla yanaşı, bütövlükdə Azərbaycan elminin intellektual potensialının göstəricisi kimi də qiymətləndirilməlidir.
“Cəbrayıl şəhidləri” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib
Yazıçı-şairə Dürdanə Qaraşovanın Cəbrayıl şəhidlərinin əziz xatirəsinə həsr olunmuş “Cəbrayıl şəhidləri” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.
Yazarlar.az xəbər verir ki, 1 saylı Cəbrayıl qəsəbə klubunda baş tutan mərasim rayon icra hakimiyyəti başçısının müavini, Fəridə İbayevanın təşkilatçılığı ilə baş tutub.
Tədbirdə Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavinləri Fəridə İbayeva, Tapdıq Nəsirov, Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Yazıçı-publisist Tariyel Abbaslı, Ədəbiyyatşünas alim, Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Tahir Şirvanlı, YAP Cəbrayıl Rayon Təşkilatının sədr müavini Məhəmməd Əliyev, şairlər Hidayət Səfərli, Kamal Fərhad, Musa Aslanxanlı, Azərbaycan Respublikası Şəhid Ailələri, Əlilləri və Müharibə Veteranlarının Müdafiəsi İctimai Birliyinin sədri, Azərbaycan Bayrağı ordenli qazi Tahir Məmmədov və müavinləri, birliyin Cəbrayıl rayon şöbəsi sədri qazi Səməd Atakişiyev, Qarabağ çəmiyyətinin nümayəndəsi Cəlal Xudiyev və birlik üzvləri, mədəniyyət işçiləri, ictimai birliklərin nümayəndələri, yazarlar, şəhid ailələri, müharibə əlilləri və veteranlar, həmçinin 8 saylı tam orta məktəbin müəllim və şagird kollektivi iştirak ediblər.
Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi və Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb.
Daha sonra çıxış edən natiqlər kitabın tarixi əhəmiyyətindən və şəhidlərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunələrindən, onların xatirəsinin daim uca tutulmasının vacibliyindən bəhs edib, bu cür əsərlərin gələcək nəsillər üçün böyük mənəvi dəyər daşıdığını vurğulayıblar.
Təqdimat zamanı kitab haqqında geniş məlumat verilib və müəllifin şəhidlərə həsr etdiyi əsərin ərsəyə gəlmə prosesi üzrə gördüyü işlər haqqında iştirakçılar məlumatlandırılıb. Qeyd olunub ki, “Cəbrayıl şəhidləri” kitabı Vətən uğrunda canından keçmiş qəhrəman övladlarımızın həyat yolunu, döyüş şücaətini və əbədi xatirəsini yaşatmaq məqsədi daşıyır, və tarixi əhəmiyyətə malik olan bu kitab gələcək nəsillərə çatacaq müqəddəs bir əmanətin miras qoyulmasına bir töhfədir.
Sonda tədbir iştirakçılarına təşəkkür bildirilib, şəhid ailələrinə dərin ehtiram ifadə olunaraq və xatirə şəkilləri çəkdirilib. Tədbirdən fotolar:
Yazarlar.az olaraq, biz də öz növbəmizdə Dürdanə Qaraşovanı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
