Yazıçı, şair, publisist Sevda Səfərlinin ” Xan qızı Natəvan” adlı növbəti kitabı işıq üzü görüb Kitab Qarabağın sonuncu xanı Mehdiqulu xan Cavanşirin qızı, Qarabağ xanlığının sonuncu vərəsəsi, ictimai xadim, lirik şeirləri, qəzəlləri ilə könülləri fəth edən şair, rəssam, xalqını dərin məhəbbətlə sevən el qızı Xurşidbanu Natəvana həsr edilmişdir. Eyni zamanda o dövrdə Qarabağ xanlığında baş verən tarixi hadisələr öz əksini tapmışdır. Sevda Səfərlinin oxucularla ilk görüşü 2005-ci ildə “XARIBÜLBÜL HƏSRƏTİ” adlı şeirlər kitabı ilə olmuşdur. “BAYATILAR” kitabında isə müəllif Qarabağ dərdlərinə sanki layla çalmışdır. “VƏTƏN SİZƏ OĞUL DEDİ” kitabı Şuşa Şəhidlərinin və qazilərinin şərəfli döyüş yoluna həsr olunmuş dəyərli kitabdır. “ŞUŞANAMƏ” kitabında isə Sevda Səfərli ürəyində buza dönmüş, ərimək bilməyən Şuşasız günlərinin nisgilli əsərləri ilə Şuşalı günlərinin sevinc dolu əsərlərini bir yerə toplamışdır. Nisgilli Şuşasızlığının sonsuz kədəri ilə xoşbəxt Şuşasının acı, həm də şirin vüsalından pərvazlanan əsərlərin toplusu olan “Şuşanamə” Vətən adına yazılan ən gözəl ürək çırpıntılarıdır.
Sevda Səfərli dahi Üzeyir bəyə həsr etdiyi tarixi romanını da çapa hazırlayır. Bu şərəfli və məsuliyyətli işində Sevda xanıma uğurlar arzulayırıq.
Müəllifin oxuculara təqdim etdiyi “XAN QIZI NATƏVAN” kitabı Azərbaycan tarixini əks etdirən, Vətən sevgisi ilə yazılmış kitabdır. Kitabın redaktoru əməkdar jurnalist, tədqiqatçı, nasir, publisist Vasif Quliyevdir. Ön söz müəllifləri AYB-nin və AJB-nin üzvü, şair, əməkdar müəllim, Şuşa “Məclisi-üns” -“Söz gülüstanı” ədəbi birliyinin rəhbəri Əyyub Şlrlanlı və əməkdar jurnalist Əntiqə Qonaqdır.
Kitabda o dövrdə Qarabağ xanlığında baş verən ictimai-siyasi hadisələr, Xurşidbanu Natəvanın anadan olandan dünyasını dəyişən günə qədər yaşadıqları bədii şəkildə əks olunmuş, eyni zamanda həm də tarixi hadisələr olduğu kimi oxuculara çatdırılmışdır: “Xurşidbanu Natəvanın damarlarında Qarabağın qəhrəman sərkərdəsi Pənahəli xanın, Gəncənin cəngavər xanı Cavad xanın qanı axırdı. Cəsurluq, mərdlik qanı daşıyan əsilzadə Azərbaycan xanımı, Şuşa xanımı idi Xan qızı. Xurşidbanu Natəvanın atası dünyasını dəyişəndə cəmi 13 yaşı olmasına baxmayaraq, xanlığın yeganə varisi kimi məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Erkən yaşlarında ömrünü sevdiyi xalqına, Şuşanın abadlaşmasına həsr etmişdir”.
Kitabın giriş hissəsində Sevda Səfərli “Müəllifdən” adlı başlıqla Xurşidbanu Natəvan haqqında geniş məlumat vermişdir.
“Müəllifdən” başlığı beş hissədən ibarət geniş bədii yazıdır: “Qarabağın “Tək inci”si, yeganə şahzadəsi”, “El üçün yanan şam”, “Qarabağın zərif təcəssümü”, “Bu günün və sabahın mədəniyyət günəşi”, ” “Kədərli qürur abidəsi”.
Kitabın ikinci hissəsi “Xan qızı Natəvan” poeması ilə başlayır. Poemada Natəvan haqqında geniş məlumatlar öz əksini tapır. Eyni zamanda həm də XVIII əsr Qarabağına işıq salan, xanlıqlar dövrünə güzgü tutan əhatəli , bədii təsvirlərlə zəngin poemadır. Poema proloqla başlayır və 11 hissədən ibarətdir: l hissə “Şuşa adlı “büllur qəsrin” yeganə şahzadəsi”, ll hissə “Xan qızı Tiflisdə”, lll hissə ” Xan qızı yenidən Şuşada”, lV hissə “Xan qızı ilə fransız yazarı Dümanın görüşü”, V hissə ” Nə mən olaydım, ilahi, nə də bu aləm olaydı”, Vl hissə ” Qarabağın Xurşud kimi parlayan bəxtsiz qızı”, VII hissə ” El üçün yanan şam”, VIII hissə “Məclisi-üns”- dostluq, ülfət məclisi”, IX hissə ” Yoxdur bir kimsə məgər dərdimi bilsin, ya Rəb!”, X hissə “Zəmanə saldı əcəb möhnətü-məlalə məni” , XI hissə ” Xurşid günəşitək dünyaya gəldi, zəif Natəvantək fəqət köç etdi” adlı hissələrdən və epiloqdan ibarətdir. “GÜL DƏFTƏRİ” adlanan növbəti bölmə daha maraqlıdır. “Gül dəftəri” albom- dəftərdə şair-rəssamın yazdığı 13 qəzəllə yanaşı sulu boya və karandaşla çəkdiyi müxtəlif güllər- qızılgül, bənövşə, qərənfil, yasəmən, lalə, süsən əks olunmuş rəsmlər toplanmışdır. Rəsmlərin sayı otuza yaxındır. Xan qızı Natəvanın öz əli ilə hazırladığı albom-dəftərdə güllərə həsr edilmiş şeirlər və hər şeirin yanında həmin gülün təsviri verilmişdi. Bununla da, Natəvan ədəbiyyatda təsvirin yaddaqalan sintezini yaratmışdı.
Natəvanın öz əli ilə hazırladığı Gül dəftəri” hal-hazırda sevgi ilə qorunur. M.Füzuli adına AMEA Əlyazmalar İnstitunda M-17 şifrəsi ilə mühafizə olunan “Gül dəftəri” 2025-ci ildə UNESCO -nun “Dünya yaddaşı” Reyestrinə daxil edilib. Natəvanın “GÜL DƏFTƏRİ” illüsyrasiyalı şeirlər albomu Dünya Yaddaşının Beynəlxalq Reyestrinə salınması ölkəmizin Qarabağ bölgəsinin XVIII əsrə aid irsinin UNESCO və üzv ölkələr tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini göstərir. Kitabın növbəti bölmələri belə adlanır: “Xan qızının xoş xatirələri yaddaşlarda” , ” Xurşidbanu Natəvanın nəvə, nəticə və kötücələrinin nənələri haqqında xatirələri” , “Xurşidbanu Natəvanın bibiləri- Ağabəyim ağa, Gövhər ağa”, “Salman Mumtazın Natəvan haqqında xatirələri”, Xurşidbanu Natəvanın tarixdəki və yaddaşlardakı portreti”. Dəyərli oxucular! Sevda Səfərlinin tarixi faktlara söykənərək yazdığı “Xan qızı Natəvan” kitabı Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Xurşidbanu Natəvanın yaşadığı dövrləri əks etdirən, Qarabağ adına, Vətən adına yazılmış dəyərli kitabdır.
“Yazarlar” olaraq bu və digər nailiyyətləri münasibətilə Sevdaxanımı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun! Xeyirli olsun!
Bu dünyaya gəlmədən bir ssenari canlanır, Hərənin taleyinə bir hekayə yazılır. Zamanın əlindəki çarx astaca fırlanır , Yazılan hər insanın öz çiynində daşınır.
Həyatın səhnəsində hər insan bir rol alır, Kimi uzun ömürlü öz obrazın yaradır, Kiminin hekayədə ömrü yarımçıq qalır, Hekayə davamına səmadan asta baxır.
Bu fani səhnəninsə baş rolunda bizlərik, Yaxşı oynayanı da, pisi də var burada. Bu ağlı-qaralı geniş dünyada, Müxtəlif obrazlar oynayır burda.
Əvvəldən bir tale yazılsa belə, Şəxsiyyət seçimi bəndəyə qalar. İstəsə nur saçar zülmət gecəyə, İstəsə ömrünü zülmətə salar.
Müsbət obrazsan sən, yoxsa bir mənfi? Bu sənin ağlının dərin seçimi. Həyat səhnəsində itirmə sərfi, Gözəl yaz və bitir öz hekayəni. 18.06.2026
Qızlar oxusun!
Ey atalar, analar! Qızlar Tanrıdan gələn müqəddəs əmanətdir. Onların bu həyatda böyük bir amalı var. Məsələn, həkim, müəllim, ya da mühəndis olmaq, Elm oxuyub şərəflə parlaq gələcək qurmaq.
Gəlin dəstək olaq biz, onların addımına, Arxa duraq, güc verək müqəddəs arzusuna. Cəmiyyət güclü olar, savadlı qızlar ilə, İşıqlı sabahları daşıyaq gələcəyə.
Bu gün yüzlərlə qızın həyatına toxunaq, Bu şərəfli yolda biz onlarla addımlayaq. Uğur hekayəsinin içində biz də olaq, “Qızlar oxusun!” deyib, birlikdə imza ataq.
Kainata məktub (Kainat bu şeirdə həyatın və sonsuzluğun poetik rəmzidir)
İyulun on beşi… Günəş zirvədə, Kainat ruhuma sanki məlhəmdir. Əlli altı yaşın ağ rənglərində, Həyatın bu günü mənə həmdəmdir.
Əlvida deyirəm keçmiş günlərə, Gedirəm uğurlu xoş gələcəyə. Hər yeni sətiri öz düşüncəmlə, Yazaram daha da min bir həvəslə.
Ey sonsuz kainat, eşit sən məni… Açıram qapımı bir möcüzəylə. Sağlığı, hüzuru,sevgi selini, Dəvət eləyirəm bu yeni ilə!
Bundan sonrası da işıq, bərəkət, Hər doğan səhərim bir şans, bir paydır. Gülürəm, kainat, sən də mənə gül, Mənim əlli altı yaşım gözəl bir çağdır!
44 günlük Vətən Müharibəsi Salnaməsinə adını yalnız göstərdiyi qəhrəmanlıqla deyil, habelə, “Vətən yaxşıdır” mahnısını özü kimi bir Dastana döndərməklə yazan — şəhid Xudayar Yusifzadə 15 iyul 1998-ci il Bərdə şəhərində anadan olmuş, 2004–2015-ci illərdə Bərdə şəhərində Bülbül adına 1 nömrəli Uşaq İncəsənət Məktəbində təhsil almışdır. 2016–2018-ci illərdə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin “N” saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olmuş, hərbi xidmətini bitirdikdən sonra Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarının sıralarında müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmət etmiş, kursdan keçdikdən sonra “kiçik gizir” hərbi rütbəsi almışdır.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü iştirak etmiş Yusifzadə Xudayar qısa, lakin şərəfli ömrünü Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə, dövlətinə və xalqına xidmətə həsr etdi. O, son nəfəsinə qədər döyüşərək müqəddəs amalına – Vətənin azadlığına sadiq qalaraq 22 oktyabr 2020-ci il… ən uca zirvəyə — şəhidlik məqamına yüksəldi.
Döyüş meydanında göstərdiyi şücaətlərlə adını qəhrəmanlıq salnaməsinə əbədi həkk edən Yusifzadə Xudayarın adı Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız bir hərbçi kimi deyil, o cümlədən mənəvi gücün, sarsılmaz iradənin və Vətənə sonsuz məhəbbətin rəmzi kimi yaşayır. Cəbhədə silahdaşları ilə birlikdə ürəkdən oxuduğu “Vətən yaxşıdır” mahnısı milyonlarla insanın qəlbinə yol tapdı. O səs Zəfər ruhunun, milli birliyin və torpaq sevgisinin unudulmaz ifadəsinə çevrildi.
Mən, Nərmin Ağaqızı — Xudayar Yusifzadənin doğum gününü dərin ehtiram hissi ilə anır, onun əziz xatirəsi qarşısında baş əyirəm! Şəhidlərimizin qanı ilə yazılan Zəfər tarixi Azərbaycanın ən böyük qürur səhifələrindən biridir. Bu tarixin müəlliflərindən biri olan Xudayar Yusifzadənin adı xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq.
15 iyul, 2026-cı ildə AYB Mingəçevir bölməsinin növbəti toplantısı keçirilib
15 iyul, 2026-cı ildə AYB Mingəçevir bölməsinin növbəti toplantısı keçirildi. Toplantını giriş sözü ilə açan Azərbaycan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Mingəçevir bölməsinə yeni sədr təyin olunmuş şair Elşən Əzim bölmənin yaradıcısı və 27 il sədri olmuş İsmayıl İmanzadə nin xatirəsinin bir dəqiqəlik sayğı duruşu ilə yad edilməsini təklif etdi. Sayğı duruşundan sonra Elşən Əzim görkəmli şair-publisist İsmayıl İmanzdənin çoxşaxəli fəaliyyətindən, Mingəçevir ədəbi mühitinin formalaşmasındakı rolundan danışdı.
Çıxış edənlər MDU-nun müəllimi Mehman Rəsulov, gənc şair-drammaturq Elçin Məhərrəm, qocaman şair Ağabala Salahlı, gənc yazıçı-esseist Şamil Həsən, tarixçi Qurban Vahidov, AYB üzvü, şair Əhməd Əfsun, AYB üzvü yazıçı Zümrüd Rəhimova, şairə Rahilə Hüseynqızı, AYB üzvü, şair Bəhman Gülövşəli, AYB üzvü, gənc şair Nicat Hunalp , şair – publisist, AJB üzvü Məmməd Mərzili, satirik şair Eldəniz Cəfəroğlu və b. Yeni ədəbi-bədii yazılarını səsləndirdilər, arzu və təkliflərini bildirdilər.
“Yazarlar” olaraq mərhum İsmayıl İmanzadəni rəhmətlə anır, AYB MİNGƏÇEVİR BÖLMƏSİnin kollektivinə bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun! Xeyirli olsun!
“SpaceX” Mars planetinə göndəriləcək bütün missiyaları ləğv edib. İlon Maskın bu qərarı ABŞ vətəndaşlarından çox mütəxəssisləri məyus edib. Belə ki, ölkənin aparıcı astrofizika alimləri Marsdan imtina səbəbini heç cürə anlaya bilmirlər. Küçələrdə etiraz aksiyaları günü-gündən artır. Sakinlər əllərində “Back to the Mars Matter” plakatları ilə öz etirazlarını bildirirlər. Daha bir qrup gənc “Mars şokoladı ilə başımızı aldatmayın” şüarı ilə divarları yazıq-yazıq edərək ictimaiyyətin diqqətini çəkməyə çalışırlar. Səkilərdə, yollarda, dükanların qarşısında “Mars”, “Snickers”, “Milky Way” şokoladları ayaq altında tapdalanır. Bunun qarşılığında İlon Mask heç də narahat görünmür.
Ohayo ştatına ezam olunmuş xüsusi müxbirimiz Eypril Onil yeni filmlərin təqdimatına toplaşan holivud ulduzları arasında İlon Maskı görüb. “Sentrum” hotelindən canlı bağlantı yaratmağa çalışaq:
– Eypril, buyurun.
(Müxbir əlində mikrofon, fonda isə İlon kino ulduzları arasında rəqs edir.)
– …Son zamanlar İlon Maskın verdiyi açıqlamalar ümidverici səslənmir. Belə ki, “SpaceX”in yaradıcısı uçuşların nə zaman bərpa olunacağı sualına “Zaman nisbidir, məndən yox, Enşteyndən soruşun” kimi qeyri-adekvat cavablar verir. Bəzən isə o, media ilə ünsiyyətdən tamamilə yayınır. Biz indi “Sentrum” hotelində təşkil olunan ziyafət zalındayıq. Ümid edirik rəqs meydançasını ələ alan İlon bizimlə səmimi olacaq və hansısa bir dəqiq məlumatı bölüşəcək.
– Cənab İlon, siz “Mars İncorporated” şirkətinə zərbə vurmaq üçün bunu edirsiz, yoxsa? Amma məsələyə ciddi yanaşsaq… Yəni, doğurdan biz heç zaman Marsa gedə bilməyəcəyik?
İlon Mask baxışlarını yuxarı, bir qədər də sola çəkərək 5 saniyəlik fikrə gedir sonra üzünü müsahibinə tutur:
– Mən sizə bir söz demək istəyirəm. Amerika film sənayesi son onillikdə inanılmaz dərəcədə fərqli kontent yaradıb. Əlbəttə, bu insanların məhsuludur. Amma biz süni intellektin köməyi ilə kinonu elə bir səviyyəyə qaldıracağıq ki, orada qəhrəmanlar siz olacaqsız. Filmin çəkilişləri artıq başlayıb. Odur ki, sizə premyeranı gözləməyi tövsiyə edərdim.
Eypril Onil üzünü kameraya tutaraq: “Görəsən premyera sözünün arxasında nə gizlənir? Ümid edirik söhbətin filmdən getmədiyini yaxın zamanlarda hamımız biləcəyik. Hələlik bu qədər. Söz yenidən sizdədir”.
Mayor Hümbətov televizoru söndürüb zalda əyləşən qara kostyumluları bir-bir gözdən keçirdi:
– Nə düşünürsüz, cənablar? Adam doğrudan Marsa getmək istəmir. Kim öldü, kim qaldı, şirkətə maraqlı deyil. Yəqin başa düşürsüz də, premyera məsələsi diqqəti yayındırmaq üçündür.
– “SpaceX” pul xərcləmək istəmir? Yoxsa… – çiyinlərinin üstünə kəpəyi tökülmüş El-İlan maraqlandı. Digərləri ortada gedən söhbətə qulaq asırdı.
Mayor Hümbətov kreslosuna yayxanaraq:
– Bu vaxta qədər Marsa robotlar uçurdu, indi isə insan göndəriblər. Məncə ora getməyin heç bir nəticə verməyəcəyini anladıqları üçün xərcləri kəsiblər, – dedi.
– Bəlkə qorxurlar? Yadınızdadırsa, bundan əvvəlki missiyada gəminin yaxınlığında bir UNO fırlanırdı. Yol boyu obyekt gəmidən əl çəkmirdi. Buna baxmayaraq robotlardan ibarət heyət təhlükəsiz eniş etdi.
– Ola bilsin hansısa bir xəbərdarlıq alıblar, buralar sizlik deyil, yaxud da buna bənzər başqa bir şey.
– Sizlik deyil, nə mənada?
– Bax elə mən də sizin kimi bu suala cavab tapmaq istəyirəm, – deyib əlində tutduğu qələmin düyməsini tez-tez sıxıb buraxdı: “çık-çık-çık”.
El-İlan barmaqlarını saçlarında gəzdirdikcə tüklərinin dibindən tökülən kəpək dənələri qar kimi qara pencəyinin üstünə ələnirdi.
– Biz özümüz uçsaq necə, mümkündür?
Mayor Hümbətov “AzərSpace”in hazırladığı “Dan ulduzu” kosmik gəmisinin maketinə baxdı; düz qarşısında idi
– Vəziyyət Marsın səthinə enib sonra da geri qayıtmağı tələb edir. İlon Maskda olan texnologiya bizdə yoxdur. Bundan başqa bizim o qədər yanacağımız hardandı…
– Bəs, bizim “SpaceX”lə əlaqələrimiz necədir? Xahiş etsək, onlar falkonlardan birini bizə icarəyə verər? Necə bilirsiz, bəlkə maraqlanaq?
– Güman ki pulun müqabilində razılaşarlar, amma əvvəlcə ora gedə biləcək qəhrəmanı tapmaq lazımdı.
Qara kostyumlu çiynindəki kəpəyi əli ilə təmizləyərək:
– Bəs, ekipaj iki nəfərdən ibarət olsa necə? – deyə, soruşdu.
– Yox, ikinci adama ehtiyac yoxdur.
– Mən adam nəzərdə tutmuram. Siçan ola bilər, ağzı yağa bulaşmış siçan, yaxud da suilanı, it. Başqa sözlə, bioloji varlıq.
Qara kostyumlular təəccüblə bir-birlərinin üzünə baxıdlar.
– Siçan nəyimizə gərək?
– Biz həqiqəti öyrənməyə çalışırıq, elə deyilmi? Bilmək lazımdır ki, bu məsələ tək insanla bağlı olan şeydir, yoxsa bütün canlılara şamil olunur?
– Fikrinizlə razıyam.
– Özü də bu məsələni elə bir adam çözməlidir ki, elmdən anlayışı olsun.
Kapitan qələmi barmaqlarının arasında fırladıb ayağa qalxdı. Tapşırıq aydın idi. Daha heç bir suala ehtiyac qalmamışdı.
– Cənablar, hələlik bu qədər. Fikirləşin, ağlınıza bir ideya gəlsə deyin. Amma unutmayın ki, vaxtımız məhduddur, qısa zamanda bir qərara gəlməliyik.
Mütəxəssislər arasında El-Yalan kod adında boz kostyumlu da əyləşmişdi. Zaldakılar bir-bir otaqdan çıxanda mayor Hümbətov boz kostyumlunu saxladı:
– El-Yalan, siz qalın.
Növbəti gün El-Yalan Elmlər Akademiyasının qarşısındakı skamyada oturub əlindəki planşetlə dosyeləri vərəqləyirdi. Bir-bir Beynəlxalq Kosmik Stansiyasında tapşırıqda olanların tərcümeyi-halını oxuyurdu. Bir nəfər göstəricilərə tam uyğun idi. Özü də əsl alim. Ona da məhz beləsi lazım idi ki, vəziyyəti elmi tərəfdən analiz edə bilsin. Diqqətlə Kapitan Musabəyovun dosyesini oxumağa başladı.
Musabəyov həmin vaxt divanda oturub televizorda bir-bir kanalları çevirirdi. Axşam süfrəsi açmış arvadı iri buluddakı aşla buğlana-buğlana təzəcə otağa girmişdi ki, mobil telefona zəng gəldi. Kişi ağır-ağır yerindən qalxıb, “mən götürərəm əziyyət çəkmə”, deyərək əlini telefona atdı. Gözünü ekranda tanımadığı nömrəyə zilləyib fikirli-fikirli düyməsin basdı.
Xəttin o biri ucunda ciddi, bir qədər də cır səslə danışan şəxs özünü təqdim etmədən birbaşa mətləbə keçdi:
– Kapitan Musabəyov, adımı deyə bilmərəm, amma hardan zəng vurduğumu təxmin edə bilərsiz. Yoldaş kapitan, siz məni xatırlamalısınız. Beynəlxalq Kosmik Stansiyada baş verən bir məsələni müzakirə etmək istəyirəm. Zəhmət deyilsə, işlədiyiniz müəssisənin qarşısındakı parka gəlin.
Kapitan Musabəyov dərhal vəziyyəti anladı. Ona kapitan deyə müraciət etmişdilərsə, demək köhnə iş yerindəndi. Yenə kosmik uçuşlar, aylarla Yerin başına dolanmaq. Çoxdandır bu peşənin daşını atmışdı, daha ayağını yerdən üzmək istəmirdi. Elmi dərəcə alandan sonra yerdə qalan həyatını yeni işinə və ailəsinə həsr etmək istəyirdi. Bununla belə başa düşürdü ki, yaxasından yapışdılarsa əl çəkməyəcəklər.
– Nə vaxt, saat neçədə?
– Elə indi gəlin, gecikməyin!
Musabəyov narazı-narazı mobil telefonu masanın üstünə fırıldatdı, qara “sportivni”sini soyundu və tələm-tələsik şalvarını əyninə keçirdi. Sonra mavi zolaqlı köynək, üstündən də pencək. Hazır.
– İmkan verməzlər də! Otur ye, televizora bax, bir azdan qayıdıram.
Qapıdan çıxanda yoldaşı səslədi:
– Telefonun qaldı…
Gecə vaxtı, müəmmalı bir zəngdən sonra tanımadığın insanla görüşmək qaranlıqda kanalizasiya lyukuna düşmək kimi bir şeydi. Quyunun nə dərəcədə dərin olduğunu təxmin etmək mümkün deyil.
Ekranda kontaktlara baxa-baxa pilləkənləri enən Musabəyov özünü sığortalamaqdan ötrü köhnə tanışlardan birinə zəng vurmaq istədi, ancaq nə düşündüsə, dayandı. Fikirləşdi ki, orbital uçuşlar barədə kiminləsə məsləhətləşmək elə də yaxşı fikir deyil. O, çalışdığı idarənin məxfi qurumlarla əlaqəli olduğunu düşünüb əvvəlcə vəziyyəti öyrənməyi münasib bildi.
Binadan çıxanda tünd kostyumlu bir nəfərin ona doğru addımladığını hiss edib dayandı. Başa düşdü ki, nəzarətdədir.
– Kapitan Musabəyov, uzağa getməyə ehtiyac yoxdur, maşın burdadır, – deyib əlinin işarəsi ilə ona yolu göstərdi.
Onlar həyətin başındakı “Şevrolet”ə olan qırx addımlıq məsafəni kəlmə kəsmədən qət etdilər.
Yol boyu naməlum kostyumlu maşını ağzına su alıbmış kimi idarə edirdi. Musabəyov da arabir orğun-orğun adamın kostyumuna baxıb fikrə gedirdi: “Bu, məndən nə istəyir görəsən? Harda səhv etmişəm, nəyi düz eləməmişəm ki, məni sorğu-suala tuturlar? Bəlkə işləri düşüb mənə? Hə, yəqin onlara lazımam. Amma pencəyi tam qara deyil, işıq düşəndə rəngi daha çox boza çalır”.
Şəhər qırağında ucqar bir göydələn. Burada nə zaman olduğunu xatırlamırdı. Binanı da deyəsən yeni inşa etmişdilər.
Maşından düşüb girişə doğru addımladılar. Boz kostyumlu Musabəyovdan heç nə soruşmadığı üçün Musabəyov da artıq suallar vermirdi. Amma əsas sualın cavabını elə girişdəki lövhənin üzərində qızılı hərflərlə həkk olunmuş qurumun adında tapdı: Orbital Qüvvələr Komandanlığı. Altında isə Departament-2 yazılmışdı. “Bu adam tapşırığı icra edəndi. Böyüklərinin biri ilə məni görüşdürmək istəyir”, – deyə düşündü.
Liftlə 5-ci mərtəbəyə qalxdılar sonra dəhlizdən sağa burulub uzunsov və alaqaranlıq bir otağa daxil oldular. Konfrans zalı idi. Musabəyov dərhal 180 dərəcəlik baxışlarla məkanı beyninə yazdı. Yuxarıda nəzarət kamerası, sol tərəfdə şüşəbənd, qarşıda masanın üzərində kosmik gəmi maketi, sağda isə təlimat cədvəlləri. Elə Musabəyovun düşündüyü kimi oldu, içəridə onu gözləyən vardı. Mülki geyimdə, üzü yenicə taraş olunmuş bir şəxs Musabəyovu görən kimi “buyurun, çəkinməyin yoldaş kapitan”, – deyib ortalıqdakı müəmmalı ab-havanı dağıtmaq məqsədilə ən yaxındakı oturacağı qabağına çəkdi, özü isə əvvəlki yerinə qayıtdı.
– Əyləşin, yoldaş kapitan.
Musabəyov ürəyində fikirləşdi: “Elə bil məktəb partası arxasında oturub. Qollarını da birinci sinif şagirdləri kimi masada qoşalaşdırıb, mövzuya necə giriş verəcəyini fikirləşir”.
– Mənim adım… siz məni mayor Hümbətov çağırın. Bu yoldaş isə köhnə əməkdaşlarımızdandı. O, sizi tanıyır, birlikdə layihələrdə iştirak etmisiz.
Boz kostyumlu mayora dəstək verirmiş kimi sözlərini təsdiqlədi:
– Bəli, bəli, biz 15 il əvvəl Beynəlxalq Kosmik Stansiyada birgə olmuşuq.
Boz kostyumlunun nitqi həmin saniyə Musabəyovun yaddaşını təzələdi.
– Bayaq mənə zəng vuran siz idiniz. Səsinizdən tanıdım. Amma Beynəlxalq Kosmik Stansiyada siz deyildiz.
– Bəs kim idi? – mayor Hümbətov xəbər aldı.
– Çox pinti, həftələrlə bədəni su görməyən qəribə bir tip idi. Saçları həmişə yağlı olardı. Təəssüf ki, adını unutmuşam.
– Stansiyada nə işlər görürdüz?
Musabəyov danışdıqca mayor onun üz cizgilərinə, əl hərəkətlərinə göz qoyurdu.
– Yadımdadır, o zamanlar Yerin maqnetik sahəsi üzərində elmi araşdırmalar aparırdım.
– Cənab kapitan, yaxşı pula nə deyərsiz? – Mayor əsas mətləbə keçdi, – Bir təklifimiz var sizə. Marsa missiya hazırlanır, xilasetmə əməliyyatıdır. Ora uçub sıradan çıxmış robotları Yerə çatdırmaq lazımdı. Bizə kömək etməyə razılıq versəniz yüksək məbləğdə mükafat alacaqsınız.
Musabəyov qolundakı saatın elektron siferblatına baxıb, dərindən köks ötürdü. Rəqəmlər 22:15-i göstərirdi.
– Gecə vaxtı elə buna görə məni evimdən dartıb gətirmisiz?
Əlinə qələm oynadan mayor Hümbətov gülümsəyərək dedi:
– Bəli.
– Robotlara noolub ki, onları Yerə gətirmək elə vacibdir?
– Təfərrüatlara siz razılıq verəndən sonra vararıq. Amma unutmayın, razılıqdan sonra geri çəkilmək olmaz! Həbs olunacaqsız.
Müsabəyov köhnə peşəsindən uzaqlaşsa da gündəmdə olan kosmik xəbərləri izləyirdi.
– Təsadüfən “SpaceX”lə bağlı deyil ki?
Mayor Hümbətov onun sualına təbəssümlə cavab verdi. Musabəyov başını yellədi:
– Yaxşı, mən sizə ancaq bir neçə gündən sonra cavab verə bilərəm.
– Mümkünsə bizə sabah deyin. Vaxt məhduddur.
Musabəyovu gətirdikləri kimi maşınla da evinə ötürdülər. O, içəri keçər-keçməz pencəyini soyunub tir-tap çarpayısına uzandı. Ertəsi gün səhər arvadına bir söz demədən hazırlaşıb işinə getdi.
Musabəyov Elmi Tədqiqatlar İnstitutunda aparıcı mütəxəssislərdən idi. Elektromaqnetizm sahəsində ideyaların tətbiqinə görə ona “Enşteyn Musabəyov” deyirdilər. Kefinin kök vaxtı arvadı da onu Enşteyn müəllim, deyə, çağırırdı.
– Enşteyn müəllim, aşağıda bir nəfər sizi gözləyir, – iş yoldaşlarından forslu-fasonlu bir xanım gülümsəyərək dedi.
Dünənki gecə Musabəyovun yaddaşından silinmişdi, işdəki ab-hava o qatmaqarışıq məsələni tamamilə unutdurmuşdu ona. Amma binadan çıxan kimi, lent elə bil geriyə fırlandı.
– Hə, bu sizsiz?
Boz kostyumlu əlində planşet amiranə şəkildə “qısa söhbətimiz var, gedək” deyib Musabəyovu tələsdirdi. Onlar dünənki “Şevrolet”ə minib, dünənki yerə getdilər…
Gündüz vaxtı Badamdar qəsəbəsi elə də vahiməli görünmürdü. Bir də Musabəyov məsələdən qismən xəbərdar olduğu üçün narahat deyildi. Boz kostyumlu binanın qarşısında dayandı və onlar maşından düşdülər.
Söhbət mayor Hümbətovun otağında davam etdi:
– Nə qərara gəldiniz?
– Əgər missiya dediyiniz kimi, robotları yerə çatdırmaqdan ibarətdirsə mən razı.
– Bir sualım var. Dini görüşləriniz bizə maraqlı gəlir. Allaha inanırsız?
Musabəyov şablon cavab verdi:
– Bir elm adamı kimi mən ilahi qüvvələrə inanmıram və hər şeyin səbəbini yalnız elmdə axtarıram. Amma nə üçün soruşursuz? Sizi başa düşmədim.
– Ona görə soruşdum ki, maraqlıdır. Görəsən, bir müsəlman özünü Yerdən kənarda necə hiss edə bilər? Amma deyirsiz ki, ateistsiniz.
– Bəli.
– Yenə də fikrinizi öyrənmək istərdim. Bir müsəlman Yerdən kənarda özünü necə hiss edər?
– Əgər onunçün qiblə vacib deyilsə, yaxşı, Yerdəki kimi hiss edər.
Mayor Hümbətov əli ilə çənəsini ovuşduraraq fikrə getdi: “bir ateistin verdiyi cavab elə belə olmalıdır”. Sonra isə ciddi-ciddi mətləbə keçdi:
– Siz Qəmli və bığlı ilə birlikdə uçacaqsız.
– Lap yaxşı. Üç nəfərlik heyətlə.
– Qəmli və bığlı siçanın adıdır. Yanınızda bir siçan olacaq.
Kapitan Musabəyovun dodağı qaçdı.
– Bəs o biri siçan harda olacaq?
Gözlənilməz sual mayor Hümbətovun da içəridən qarnını qıdıqladı.
– Yanınızda.
– Cənab mayor, siz mənimlə zarafat edirsiz?
– Yox, bura zarafat yeri deyil. Qəmli və bığlı iki deyil, bir siçanın adıdır.
– Əcəb ad qoymusuz siçana. Niyə məhz siçan, adam bəs eləmir ki? – soruşanda elə dediyi sözə də tutuldu. – Hm… din, ateizm, siçan. Görəsən, o mənə niyə belə suallar verir? – ildırım sürətilə ağlından keçirdi.
Mayor Hümbətov baş barmağı ilə qələmini daha sərt şəkildə çıkkıldatmağa başladı: “çık-çık-çık-çık…”
– Siz mənə vəziyyəti izah edə bilərsiz? Gəmi ilə əlaqə kəsilib? Yoxsa…
– Xeyr əlaqə kəsilməyib.
– Yaxşı. Gəmidə neçə robot var?
Kapitan Musabəyov sözləri elə bil onun ağzından kəlbətinlə çəkib çıxarırdı.
– İki robot və… – deyib tez də fikrini redaktə etdi, – iki robot.
– Hiss etdim robotdan başqa da orda kimsə var.
– Nə yalan deyim, missiyada iki robot və Əfqanıstandan bir astronavt iştirak edirdi.
– Əfqanıstan?!
– Bəli. Ola bilsin Tanrıya inamı güclü olduğu üçün onu bu layihəyə cəlb ediblər. Siz əslində onu xilas etmək üçün burdasız.
– O, sağdır?
– Necə deyim sizə. Həm hə, həm də yox.
Musabəyov hər vəchlə onu tapşırıqla yükləməyə çalışan mayorun düz gözünün içinə baxdı:
– Siz mənə deyə bilərsiz orda nə baş verir?
– Həmin astronavt hiperyuxu altında Marsa göndərilmişdi. Obrazlı dildə desək məsafəni qısaltmaq üçün o, yatıb-durmalı idi. Amma ayılanda səhhətində problemlər yarandı.
– Hansı problemlər?
– Bilirsiz, izah etməyə bir az çətinlik çəkirəm, necə deyim?
– Elə olduğu kimi deyin.
Kapitan Müsabəyov diqqətlə mayorun sözün ardını gətirməsini gözlədi.
– Həmin o əfqan ekranda bir qədər şəffaf görünür.
– Nə mənada şəffaf?
– Şəffaf da, şəffaf.
Musabəyov bir qədər fikrə getdi.
– Siz onun şəffaflığını necə təyin etdiniz? Dalğada interferensiya var, yoxsa siqnal kəsilir?
– Xeyr, siqnal kəsilmir. Yanındakı robotlar ekranda aydın təsvir olunur, amma o adam elə biləsən ruhdur, ona baxanda arxasındakı şeylər görünür. Tez-tez də qışqırır. Hiss olunur ki, əziyyət çəkir.
– Ünsiyyət var?
– Xeyr.
– Bilmək olar, bu məlumatlar sizdə hardandı?
– Nə gizlədim, bizim “SpaceX”lə əlaqələrimiz var. Belə qərar qəbul olunub ki, budəfəki ekspedisiyada biz iştirak edəcəyik. Biz, yəni siz. Biz tərəfimizdən təşəbbüs göstəririk. Onlar öz raketlərini bizə verməyə hazırdır. Bu, həm də elmimiz üçün vacibdir. Bilirsiz?..
Mayorun nitqində həyəcan hiss olunurdu. Musabəyov onun üzünə baxa-baxa düşüncələrə daldı.
– İndi bu fenomenin izahını vermək çətindir.
– Siz planetdəki vəziyyəti araşdırıb təcili o adamı Yerə çatdırmalısız. Üstünüzdə bütün lazımi avadanlıqlar olacaq.
Gərginlikdən ağzı quruyan Musabəyov qollarını masaya uzadıb baxışlarını boşluğa zillədi: “Robotlar cansızdı, cansızdısa demək insanla bağlıdır… Bəlkə din, yoxsa… yoxsa nə? Sərhəd. Hə, Yerin üst qabığı! Son təbəqə…”
Musabəyov quyunun dibinə endiyini indi başa düşdü.
– Siz mənə öz vəziyyətimi götür-qoy etməyə vaxt verə bilərsiz?
– Əlbəttə, rahat olun.
– Su versəniz pis olmaz.
Mayor Hümbətov üzünü köməkçisinə tutdu:
– El-Yalan, bizə su gətir, – ardınca da əlavə etdi, – qazlı olsun.
– El-Yalan?!
Otaqdakıların üzünə gülüş qondu.
Çox keçmədi El-Yalan əlində bir şüşə su ilə otağa qayıtdı və nəzakətlə onu Musabəyovun qarşısına qoydu.
– Yeri gəlmişkən, sizin dosyenizi oxuyanda heç bir kod adınıza rast gəlmədim. – Mayor Hümbətov davam etdi.
Musabəyov masanın altında şüşənin qapağını astaca açaraq qazını boşaltdı, sonra suyu stəkana süzüb birnəfəsə başına çəkdi.
– Dosyedə qeyd olunmayıb. Siz mənim kod adımı heç yerdə tapa bilmərsiz.
– Sirr deyilsə kod adınız nədir? – mayor Hümbətov maraqlandı.
Musabəyov astadan dedi:
– El-Zefs.
– Çox gözəl, ümid edirik Marsın sirrini aça biləcəksiniz.
Müsabəyov dərindən nəfəs aldı və son sözünü dedi:
– Mayor Hümbətov, mən Marsa getməkdən imtina edirəm.
Mayor üçün cavab gözlənilməz və sərt oldu. O, içindəki qəzəbini boğaraq dedi:
– Təəssüf edirəm, sizi həbsə almaq məcburiyyətindəyik.
– Yaxşısı, məni həbs edin.
Mayor Hümbətov masanın altındakı qırmızı düyməni sıxdı. Bir dəqiqədən sonra içəri iki qoluzorlu girdi.
– Aparın Kapitan Musabəyovu atın zirzəmiyə, – deyib üzünü məhbusa tutdu. – Əlvida, Enşteyn müəllim. İnciməyin, mən də hamı kimi tapşırıqları icra edirəm.
Kapitan Musabəyovu apardılar, mayor Hümbətov isə asta bir tərpənişlə pəncərəyə yaxınlaşıb üfüqdə közərən günəşin son şəfəqlərinə tamaşa etməyə başladı. Dəniz heç zaman olmadığı kimi qızılı rəngə boyanmışdı. Gözünün qabağında yanmış kürənin ölümünə şahidlik edən mayor fikirli-fikirli üzünü çevirib yerinə qayıtdı. Şüşədə yarımçıq qalmış suya baxa-baxa əli ilə masanın altındakı qırmızı düyməni sıxdı. Çox keçmədi köməkçisi içəri daxil oldu.
BİR BALACA ŞAİRİN TƏQDİMATI (Aydan Mənsimli: Cəlilabad ədəbi mühitinin ən balaca nümayəndəsi barədə qısa təqdimat) Münbit və bərəkətli torpağı ilə yanaşı tarixi abidələr, şəhidlər, qazilər, mərd insanlar, ismətli xanımlar, pəhlivanlar və gözəlliklər diyarı olan doğma Cəlilabad rayonu həm də şair və yazarlarının sayına görə Odlar Yurdu Azərbaycanın “poeziya paytaxtı” və “ədəbiyyat mərkəzi” olaraq tanınmaqdadır. Bu gün artıq Cəlilabad rayonunda 200-ə yaxın şair, yazıçı, ədəbi təhlilçi və tənqidçinin mövcudluğu təsbit edilmişdir. Amma bununla bağlı maraqlı olan məqamlardan biri də budur ki, bu gün Cəlilabad ədəbi mühitində azyaşlı nümayəndələri də görmək mümkündür. Bununla bağlı şeir sahəsində həvəskarcasına addımlayan əzizlərimiz: Aydan, Zeynəb və Zəhra Mənsimli bacıları, həmçinin, Nərgiz Əlilini göstərmək olar. Aparılan araşdırmalara əsasən, Aydan Mənsimli şairlər diyarı və Odlar Yurdu Azərbaycanın poeziya paytaxtı olan doğma Cəlilabadın, eyni halda Cəlilabad ədəbi mühitinin ən balaca nümayəndəsidir. O, hal-hazırda Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Rəşad Abdullayev adına Cəlilabad şəhər 2 nömrəli tam orta məktəbinin II sinif şagirdidir. 8 yaşlı Aydan və özündən yaşda böyük olan 12 yaşlı Zəhra və 14 yaşlı Zeynəb adlı bacıları da həvəskarcasına şeir yazırlar. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, əzizimiz Aydan Mənsimli Cəlilabad ədəbi mühitinin dəyərli nümayəndəsi, Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları, “Ziyadar” Mükafatı, “TYB-nin xüsusi Ödülü”, “Tomris” Ödülü və “Turan Ödülü” laureatı, şair Sevinc xanım Şirvanlının kiçik qızıdır. Aydan Mənsimli yaşının az olmasına baxmayaraq həvəskarcasına şeir yazaraq öz səmimi, məsum və təmiz hislərini qələmə almağı bacarır. Onun son olaraq 15.04.2026 tarixində qələmə aldığı “Yağış” adlı şeiri də buna bir sübutdur:
Yağış, yağış ay yağış, Gözləri nurlu yağış. Sevir bil hamı səni, Gətir bizə ruzini.
Səni hamı vedrəyə, Doldurub səpir evə. Sən bizim sevimlimiz, Sən bizim hər şeyimiz.
Tanrı yaratdı səni, Ruzi-bərəkət üçün. Sən günəşlə olanda, Açılır göy qurşağı…
Bu qısa təqdimatın sonunda əzizimiz Aydanı ürəkdən təbrik edir, ona uğurlu, xoşbəxt və məsud ömür arzulayırıq!
İlqar İsmayılzadə (fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, TYB İdarə Heyətinin üzvü, Turan Xalq yazarı, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları və “Əsrin yazarı” medalı laureatı, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist) 15.07.2026
Cabbar baba boz eşşəyini çullayıb ciyənin ucundan darta-darta onu bağçanın kənarı ilə çəkilmiş xəndəyə saldı. Bir daha ətrafa boylandı, heç kim yox idi. Yayın qızmar vaxtı, günün günorta çağı idi. Hüseyn köhnə “Jiquli”sinin yük yerini həyətdə becərdikləri yemişlə doldurub kiçik oğlu Süleymanla bazara getmişdi. Adətən malı dəyər-dəyməzinə bazar alverçilərinə verib qayıdardı. Oturub kilo-kilo satmağa hövsələsi çatmazdı. Kim idi gedib piştaxtadan yer alan, tərəzi pulu verən. Onun heç əvvəldən alverlə arası yox idi. Həmişə alverçilər gəlib həyətdə alırdılar məhsulu. İndi daha məhsulun uru vaxtı idi, alverçilərdə belə vaxtlar kənd-kənd, həyət-həyət gəzməyə həvəs olmazdı, çünki, məhsulun keyfiyyəti xeyli aşağı düşmüşdü. Bəlkə də bu səbəbdən Hüseyn bazarda ləngiyirdi, yəqin alverçilərlə razılaşa bilməyib özü yer alıb, satır malını. Hər hansı səbəbdən yubanırdısa da, bu işin xeyrinə idi. Evdə olsaydı, atasını heç eşşəyə yaxın getməyə də qoymazdı. Gəlini Seçmə də kəndin ayağına, qızı Sənubər gilə getmişdi. Bu istidə onu qudaları buraxmazdı çölə. Dincini al, hava sərnisin, axşamüstü gedərsən, deyərdilər. Daha bundan münasib vaxt çətin ki, ələ düşərdi.
Cabbar baba bir neçə cəhddən sonra eşəyyin belinə oturub qəddini düzəltməyə cəhd elədi. Son beş-altı ayın içində beli o qədər əyilmişdi ki, yumurlanıb yumağa dönmüşdü. Cəhdinin mənasız olduğunu dərk edib eşşəyi hoşladı.
-Gedək, ay illərimin yol yoldaşı. Day bunnan sora səni kəndin o baş-bu başına hoşlayan döyüləm. Day buna taqətim qalmıb. Gedək, mənim taylarım çoxdandı ordadı. Bir mən sintarıb qalmışam bu fani dünyada, cəhənnəm əzabı çəkməkçün. Gedək, bu mənim son səfərimdi. Qəbiristanlığa çatan kimi açıb buraxacam səni. Day ordan geri dönən döyüləm. Gedək…
Darvazanının bir tayını qabaqcadan aralamışdı ki, eşşək rahat keçə bilsin. Eşşəkdən düşüb darvazanı bağlamaq fikrinə düşsəydi, sonra təzədən minmək problemilə qarşılaşacaqdı. Həm də ki, arxayınçılığı vardı, kəndin mal-heyvanları örüşdə idi. Qonşulardan kiminsə heyvanı həyətə girib mərdimazarlıq eləyən deyildi. Belə də ki, darvaza günlərlə, aylarla açıq qalsın, bir çöp də oğurlayan olmazdı bu kənddə. Olsa olsa, qonşu Şahmuradın keçiləri daraşardı meyvə bağına. Keçiləri də qoyunlara qatıb ötürmüşdü naxıra Şahmurad kişi.
Torpaq yolda toz qopara-qopara qəbiristanlığa çatıb eşşəkdən düşdü, əgər buna “düşdü” demək olardısa- özünü sürüşdürüb bir təhər yerə atdı. Ombasında yaranan ağrı bir müddət onun yerdən qalxmasına mane oldu. Boz eşşək qoca sahibinin bu vəziyyətini anlayırmış kimi yaxınlaşıb onu iyləməyə başladı. Qoca ciyədən yapışıb özünə tərəf dartdı, eşşək yerə mıxlanıb sakit tərzdə sahibinə baxırdı. Nəhayət, ona kömək edə bildiyindən məmnunmuş kimi başını qaldırıb iki dəfə anqırdı. Cabbar baba birinci olaraq ciyəni eşşəyin boynundan açdı, sonra onun qarnının altına tərəf əyilib çulun kəndirini boşaltdı. Sürüyüb yerə atdı.
-Day sən azadsan, mənim sadiq dostum, get.
Eşşək durduğu yerdən tərpənmədi. Cabbar baba buna əhəmiyyət vermədi, irəli yeriyib doqqazın cəftəsini qaldırdı, həyətə girdi. Fatəhə verib, qəbiristanlıqda uyuyan ölülərun ruhuna, şəhidlərin ruhuna, cəmi dünyadan köçən müsəlman əhlinin, alimlərin, din əhlinin- yadına düşən düşən bütün vəfat eləşmişlərin ruhuna salavat çevirib geri döndü. Ciyəni, çulu götürüb qəbiristanlığın darvazasına yaxın, sol tərəfdə yan-yana düzülmüş şəhid məzarlarına tərəf getdi. “Naməlum əsgər”in məzarının ayaq tərəfində yükünü yerə qoyub yenə fatəhə verdi. Sonra qəbiristanlığı gəzib dolaşmağa başladı. Atasının, anasının və böyük qardaşının məzarları da daxil, bütün məzarları ziyarət edib qayıtdı bayaq yükünü boşaltdığı yerə. Çulu səliqə ilə yerə sərdi, əynundəki köhnəlmiş yay pencəyinin cibindən dəftərini çıxarıb əyləşdi. Əhd elədiyi kimi Yasin Surəsini oxumağa başladı.
Cabbar babanın yaşını düz-əməlli bilən yox idi. Yüzü adladığını hamı bilirdi. Özündən soruşanda da deyirdi ki, Nikolayı taxtda görmüşəm. Birinci “Erməni-Müsəlman Davası”nı (1905-1907-ci illər) yaxşı xatırlayırdı: “Mənim yeniyetmə cağlarım idi, ermənilər tez-tez kəndlərimizə basqın edirdilər. Dədəmin qoşalüləsin gizlicə götürüb gedib qoşulmaq istədim kəndimizin cavanlarına. Kürqırağı kəndlərin cavanları dəstə düzəldib basqınçılarla vuruşurdular. Bizim cavanlar da onlara qoşulmuşdu, Qobu deyilən yerdə ermənilərin qabağını kəsib müqavimət göstərirdilər. Axşama tərəf qılçamdan yaralandım. Tüfəngimi alıb özümü də yaxınlıqdakı mal fermasının bir tövləsində gizlətdilər ki, atışma qurtaranacan bayıra çıxma… Ancaq ikinci davada (1915-1920-ci illər) uzun müddət iştirak eləmişəm, əsgər kimi. O dava başa dava idi. Ermənilər böyük dəstələrlə gəlirdilər üstümüzə. Rus əsgərləri də onlarla birləşmişdilər. Hətta malakanlar da onlara kömək edirdilər. Yenə kürqırağı kəndləri çapıb talayır, qaniçənlik eləyirdilər. Gəncədən xəbər gəlmişdi ki, köməyinizə böyük bir ordu gəlir. Başçıları da Nuru Paşa idi. Kəndimizin cavanlarıynan sözü bir yerə qoyub yazıldıq o orduya. Erməniləri Nefçalayacan qovduq. Bir hissəsini də Bakıyacan…
…Gözünü açanda özünü yataqda gördü. Hüseyn, qızları, gəlini, nəvələri, kəndin ağsaqqalları, ağbirçəkləri- hamısı ətrafında idi. Hüseyn gözünün yaşını töküb hönkürüdü:
-Başuva dönüm ay dədə, niyə belə eləyisən axı? Məni niyə rüsvay eləyirsən el içində, nə günah eləmişəm?
Cabbar babanın qəbiristanlığa getməsi əlbəttə ki, səbəbsiz deyildi. Babanın öz adını qoyduğu, Hüseynin böyük oğlu 1993-cü ilin payızında Füzulinin azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə itkin düşmüşdü. O vaxta kimi kəndə artıq 8 nəfərin meyiti gətirilmiş, qəbiristanlıqda şəhidlər üçün ayrılmış ayrıca yerdə dəfn olunmuşdu… Bir gün də xəbər gəldi ki, Cabbarın da meyitini gətirirlər. Kənd əhli hamılıqla yığışdı Hüseynin həyətinə. Tabutu açanda baxdılar ki, meyit başqasınındır. Onu məsciddə yuyub, kəfənləyib tez xəbər göndərdilər Rayon Hərbi Komissarlığına. Dəfn mərasimi təxirə salındı. Səhəri gün tezdən Komissarlıqdan iki nəfər zabit və bir neçə mülki şəxs gəldi. Onlar da itkin düşən bağqa əsgərlərin yaxınları idi. Ancaq meyiti tanıyan olmadı. Onu el adəti ilə dəfn elədilər. İki ay sonra yenə Komissarlıqdan başqa bir dəstə gəldi, qəbri açıb meyitə baxış keçirdilər. Ancaq, bu dəfə də onu tanıyan olmadı. Kənd əhli hadisədən xəbər tutub axışdı qəbiristanlığa. Cabbar babanı da maşına mindirib gətirdilər. Uzun mübahisədən sonra qərara alındı ki, bir də bu məqsədlə gələn olsa, qəbri açmağa qoymayacaqlar. Onsuz da meyit artıq tanınmaz vəziyyətdə idi. Cabbar baba elə orda üzünü ağsaqqallara tutub dedi:
-Sizi and verirəm o böyük Yaradana, məni bu əsgərin məzarının aşağı tərəfində dəfn eləyərsiz. Mən Cabbar balamın iyini ondan alacam.
Kəndin baş mollası hesab olunan Hacı Abdulla, digər ağsaqqallar buna etiraz elədilər. Hüseyn nə illah elədisə, atasını yola gətirə bilmədi. “Ay dədə, başuva dönüm, valideynlərinin yanında sənin öz yerin var axı. Özün vəsiyyət eləmişdin axı, məni dədəmnən anamın yanında basdırın.” –deyib dil tökdü. Kişi iki ayağını bir başmağa dirəyib dediyindən dönmədi. Axırda onu ovutmaq üçün razılıq verdilər.
Ancaq, bununla da məsələ həllini tapmadı. Bir müddət sonra yenə bir dəstə gəldi ki, bəs meyitin yaxınlarıyıq, çıxarıb aparırıq. Yenə camaat tökülüb gəldi, aləm qarışdı. Bu dəfə qəbiri açmağa imkan vermədilər…
Camaat köməkləşib qəbiristanlığı abadlaşdırdı. Əslən bu kənddən olan bir iş adamı qəbiristanlığın ətrafına metal tordan hasar çəkdirdi, “Şəhidlər xiyabanı”nın girişində bulaq tikdirdi, su çəkdirdi, şəhidlərin məzarlarını mərmər daşla bəzətdirdi. Həmin məzarın baş daşına da “Naməlum əsgər” yazısını həkk elətdirdi.
Cabbar baba gecə yuxusunu qarışdırmışdı. Nədənsə, ürəyinə dammışdı ki. yenə gəlib “Naməlum əsgər”in ruhunu narahat eləyəcəklər. Ona görə də sakitlikdən istifadə eləyib gəlmişdi qəbiristanlığa, özü demiş- öz son mənzilinə ki, nəbadə-nəbadə kimsə yaxınlaşmasın o məzara…
-Ağsaqqal, sən bu elin, obanın böyüyüsən. Kürün Şirvan tayında, bu yaxın kəndlərin heç birində sənin yaşında olan ikinci bir kimsə yoxdu. Sənin sözün hamımızçün qanundu, dedin, qurtardı. Dədəmin goru haqqı, imkan vermərəm o qəbrə kimsə yaxın düşə. Onda mən Abdulla olmaram ki, gəlib başımızın üstünnən iş görələr,- Hacı Abdulla dil-dil ötürdü. Danışmağa pərgar adam idi. Boş yerə baş molla deyildi ki, dilinə görə diyirçəyi də vardı… Cabbar baba ağır-ağır ətrafındakıları süzüb elə həmin tərzdə də bunları deyə bildi:
-Hamınızdan halallıq istəyirəm.
Hamı bir ağızdan: “Halal xoşun olsun! Halal-halal!”-dedi.
-Hacı, başda Quranı,- üzünü Hacı Abdullaya tərəf çevirdi.
…Elə istədiyi yerdə də dəfn olundu. İkinci Qarabağ Müharibəsinin getdiyi müddətdə şəhid məzarlarının sayı xeyli artsa da, “Naməlum əsgər”in məzarı yanında bir qəbirlik boş yer saxlamışdılar, hər ehtimala qarşı. Bunu da Cabbar baba vəsiyyət eləmişdi: “Birdən balam tapılar, onu da o biri balamın (“Naməlum əsgər”in) yanında dəfn edərsiz. İşdi, əgər sağ-salamt gələrsə, nə gözəl, ruhum day da şad olar,”- demişdi.
* * *
Üç il idi ki, Vətən Müharibəsi Ordumuzun möhtəşəm qələbəsi ilə başa çatmışdı. İşğaldan azad olunan yerlərdə geniş tikinti-quruculuq işləri aparılırdı.
Hüseyn kişi bu illər ərzində bir an olsun belə ümidini itirməmiş, oğlunu axtarmışdı. Getmədiyi dövlət orqanı, açmadığı qapı qalmamışdı. Axırda əlacsız qalıb üz tutmuşdu baxıcılara. Maşınını, inəklərini, camışını satıb onlara yedizdirmişdi. Bu rayon sənin, o şəhər mənim, deyib, gəzmişdi. Hamısı da “tapılacaq” deyib onu arxayınlaşdırmağa çalışmışdı. Çox yorulmuşdu, artıq onun da belinin donqarı çıxmışdı. O, enlikürək, pəhləvan cüssəli kişidən bir əsr-əlamət qalmamışdı… İndi isə o, arvadı Seçməni də yanına alıb qəbiristanlığa gəlmişdi. Atasının məzarı önündə diz çöküb hönkür-hönkür ağlayırdı. Bu dəfə sevinc göz yaşları idi onun yarıqıyılmış gözlərindən süzülən:
-Qurbanın olum, ay dədə, Cabbarımız tapıldı. Onun sonuncu döyüş yerində kütləvi məzarlıqlar aşkarlandı. Cabbarımızın nəşinin də o şəhid olmuşların arasında olduğu ekspertiza yoluynan təsdiqləndi. Gətirmişik Cabbarımızı, ay dədə. Gəldi yanıana, sən istədiyin yerdə, səninlə üzbəüz yatacaq balamız…
“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının redaktoru, yazıçı-publisist Əli bəy Azəriyə
Hörmətli Əli Qurbanoğlu!
Sizi – Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, bölgə ədəbi mühitinin fəal təşkilatçılarından biri və “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının redaktoru olan yazıçı-publisisti – qarşıdan gələn 60 illik yubileyiniz münasibətilə ürəkdən təbrik edir, ən xoş diləklərimi yetirirəm.
Bu ilki yubileyinizi doğma Zəngilanın düşmən işğalından qurtuluşunun növbəti ildönümü və Böyük Qayıdışın sevinci, qüruru içində keçirməyinizdən çox şadam. İctimai-mədəni fəaliyyətiniz, qələmə aldığınız kitablar və ədəbi mühitin canlandırılması yönündə gördüyünüz işlər ədəbi ictimaiyyətin rəğbətini qazanmışdır. Yaradıcılığınızda insan taleyi, milli yaddaş, mənəvi dəyərlər və cəmiyyət həyatının müxtəlif çalarları öz əksini tapmışdır.
Redaktoru olduğunuz “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalı özəlliklə bölgələrdə ədəbi prosesin inkişafına, yeni imzaların üzə çıxmasına, söz adamlarının yaradıcılıq bağlarının güclənməsinə xidmət etməkdədir.
Vətənpərvər yazıçı olaraq Sizin fəaliyyətiniz həm də milli mədəniyyətə, ədəbi irsimizə və Azərbaycan dilinə bağlılığın ifadəsidir, məhz bu keyfiyyətlər Sizi qələm dostlarınızın, ictimaiyyətin sayğı duyduğu aydınlardan birinə çevirmişdir.
Həyat təcrübənizin, yaradıcılıq enerjinizin və ədəbiyyata sevginizin yeni uğurlu layihələrin ərsəyə gəlməsinə zəmin yaradacağına inanıram.
Sizi 60 illik yubileyiniz münasibəti ilə bir daha təbrik edir, möhkəm cansağlığı, ictimai həyatda və yaradıcılıqda yeni uğurlar arzulayıram.
“Xəzan” jurnalının yetmiş dördüncü (iyul, 2026) sayı çapdan çıxıb. Jurnalın üz qabığında yazıçı Əli bəy Azərinin 60 yaşının tamam olması münasibətilə işgüzar şəraitdə çəkilən şəkili yerləşdirilib. Jurnal Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi İctimai Birliklər və Dini Qurumlar Komitəsinin sədri, Millət vəkili Fazil Mustafanın “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının redaktoru, yazıçı-publisist Əli bəy Azəriyə yubiley münasibətilə ünvanladığı təbrik məktubuyla başlayır. Onun ardınca Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təbriki yerləşdirilib. Eyni zamanda Əməkdar müəllim Bayram Məmmədovun, şair Ramiz İsmayılın və “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru Zaur Ustacın Əli bəy Azərinin həyat və yaradıcılığı barədə müvafiq yazıları çap olunub. Jurnalın bu sayında Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanı AMEA Ədəbiyyat İnstitutu ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusiflinin təqdimatında tam həcmdə oxuculara təqdim olunur. Poetik nümunələr, nəsr və publisistik yazılarla zəngin olan jurnalın yetmiş dördüncü sayında YAZI DÜZÜMÜ aşağıdakı kimidir:
Redaktor guşəsi -“Milli mətbuatın oxşar taleliləri” -“Əli bəy Azəri – 60” (Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təbrik məktubu)
Publisistika -Fazil MUSTAFA – ““Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının redaktoru, yazıçı-publisist Əli bəy Azəriyə (təbrik məktubu) -Bayram MƏMMƏDOV – “Hələ nələr deyəcəksən” (Yazıçı Əli bəy Azərinin 60 yaşı ərəfəsində onun kitablarını vərəqləyərkən) -Ramiz İSMAYIL – “Altmışdan o yana” (Yazıçı Əli bəy Azərinin altmış yaşına ürəyimin pıçıltısı) -Zaur USTAC – “Müharibə mövzusuna fərqli baxış” (Əli bəy Azərinin “İki Zəngəzurlu zabit” romanı haqqında) -Əli BƏY AZƏRİ – “Payızın astanasında” (özümlə söhbət) -Günay RZAYEVA – “Vətənə həsr olunmuş ömür – Milli Qəhrəman Valeh Müslümov” -Güldanə MEHDİYEVA – “Kitab həyatın ən uzaq və ən qaranlıq yollarında insana işıq bəxş edən əfsanəvi çıraqdır” -Nağdəli KEŞTƏKLİ – “Damət Salmanoğlu poeziyasında estetik düşüncələrin yeri” -Adil MƏMMƏD – “Göyçay ədəbi mühiti” -Nuranə SULTAN – “Ayın görünməyən tərəfi” -Əli BƏY AZƏRİ – “Sözün lirizmi və duyğunun poetikası” (Firavan Mahirin “Jalə sevgisi” kitabı haqqında düşüncələr) -Maqsud MÖVLAMOV – “Lahıcdan dünyaya uzanan sənət yolu – Ağa Mehdiyev” -Yunis QARAXANLI – “Hicran Əhmədlinin “Üşüyən ruhum” adlı kitabı haqqında bir neçə söz” -Məhrux DÖVLƏTZADƏ – “Aytəkin Mehmanqızının söz dünyası” -Vaqif YUSİFLİ – “Bir ailənin hekayəti” (Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanı haqqında)
Nəsr -Vaqif ƏSƏDOĞLU – “Ədalət və rəzalət” (fantastik hekayə – davamı, son, əvvəli jurnalın 72-ci (mart-aprel, 2026) sayında) -Solmaz HƏSƏNOVA – “İntizarın sonu” (hekayə) -Pərviz YƏHYALI – “Şərab dükanı üçün dua” (hekayə) -Natavan BAXIŞLI – “Ayanın həsrəti” (hekayə) -Çərkəz NƏSİRLİ – “Əhmədin oğlu ilə söhbəti” (hekayə) -Firavan MAHİR – “Tısbağa tərbiyəçisi” (hekayə) -Mina İLQAR – “Dünən işdəykən məni çox sarsıdan bir hadisə yaşadım” (esse) -Natella NUR – “Allahın hədiyyəsi” (roman) -Salman QARALAR – “Yaxşı sədr” (hekayə)
Buyurun, sevə-sevə oxuyun.
“Yazarlar” olaraq bu sayda yer alan bütün yazarlarımızı təbrik edir, onlara bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun! Xeyirli olsun!
“39” – Bir ömrün poetik salnaməsi (Murad Eloğlunun kitabı haqqında) Müasir Azərbaycan poeziyasında hər yeni kitab sadəcə şeirlər toplusu deyil, həm də müəllifin daxili aləminin, həyat fəlsəfəsinin, mənəvi dünyasının oxucu ilə səmimi söhbətidir. Bu baxımdan Murad Eloğlunun “39” adlı şeirlər kitabı son illərdə işıq üzü görən diqqətəlayiq nəşrlərdən biri kimi xüsusi maraq doğurur. Kitab təkcə müəllifin otuz doqquz yaşının poetik hesabatı deyil, həm də bir insanın taleyinin, duyğularının, ağrılarının, sevinclərinin və həyat həqiqətlərinin bədii salnaməsidir. Nəşr “Yazarlar” jurnalının Yaradıcılıq Komissiyasının qərarı ilə “Qarabağ yazarları” seriyası çərçivəsində hazırlanmış, “USTAC.AZ” nəşrləri tərəfindən yüksək poliqrafik səviyyədə çap edilmişdir. Murad Eloğlu müasir Azərbaycan poeziyasında səmimiyyəti ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Onun poeziyası mürəkkəb bədii konstruksiyalar üzərində deyil, həyatın öz həqiqətləri üzərində qurulur. Şair süni pafosa, ağır metaforalara deyil, oxucunun ürəyinə yol tapan təbii ifadəyə üstünlük verir. Elə buna görə də onun şeirlərini oxuyan hər kəs misralarda öz həyatından bir parçanı görə bilir. “39” kitabının ən böyük üstünlüyü müəllifin yaşadığı hissləri gizlətmədən, olduğu kimi oxucuya təqdim etməsidir. Burada sevinc də var, həsrət də var, ayrılıq da var, Vətən sevgisi də, ailə məhəbbəti də, sosial narahatlıqlar da. Kitab bütövlükdə insan ömrünün müxtəlif mərhələlərinin poetik xəritəsini yaradır. Toplunun əsas ideya sütunlarından biri ailə dəyərləridir. Xüsusilə ata mövzusu kitab boyunca aparıcı xətt kimi davam edir. “Atamdan ötəri darıxıram mən”, “Ata”, “Biz səni saxlaya bilmirik Ata”, “Çox görmə atamı dünya”, “Atalar yatağa düşməsin Allah” kimi şeirlərdə müəllif ata itkisini yalnız şəxsi faciə kimi deyil, insanın həyat dayağının sarsılması kimi təqdim edir. Bu şeirlərdə hiss olunan səmimiyyət oxucunu dərhal öz təsiri altına alır. Ata obrazı müəllif üçün həm də mərdliyin, zəhmətin, vicdanın və ailə bütövlüyünün rəmzidir. Anaya həsr olunan şeirlər də kitabın ən təsirli nümunələri sırasındadır. “Həqiqət anamın sözündə imiş”, “Tək səni vəsf edə bilmədim ana”, “Qadın” kimi əsərlərdə ana müqəddəsliyin zirvəsində dayanır. Burada ana yalnız ailənin dayağı deyil, insanın mənəvi dünyasının başlanğıcı, mərhəmətin və sonsuz məhəbbətin ünvanıdır. Müəllif ana obrazını yüksək poetik duyğularla təqdim edərək milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının vacibliyini xatırladır. Kitabın mühüm istiqamətlərindən biri də Vətən mövzusudur. Qarabağ zəfərinin doğurduğu qürur hissi, şəhidlərə sonsuz ehtiram, Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı müəllifin poetik düşüncəsində xüsusi yer tutur. “Paradına qurban olum ey əsgər”, “Ürəyimi göynədər”, “Getmişdim Şəhidlər xiyabanına”, “Bayram qabağı” kimi şeirlərdə müəllif pafosdan uzaq, lakin olduqca təsirli və səmimi vətəndaş mövqeyi nümayiş etdirir. Burada Vətən anlayışı təkcə coğrafi məkan deyil, müqəddəs amal, mənəvi kimlik və milli yaddaşdır. Murad Eloğlu sevgi lirikasında da öz dəst-xəttini qoruyur. Onun sevgi şeirlərində romantika həyatın acı təcrübələri ilə vəhdət təşkil edir. “Tək sənin xətrinə”, “Gözəllər gözümə baxanda sən gəl”, “Sənin öz yolun var, mənim öz yolum”, “Peşman olarsan”, “Özümü odlara sala bilmərəm” kimi şeirlərdə sevgi yalnız hiss deyil, insanı kamilləşdirən mənəvi sınaq kimi təqdim olunur. Müəllif sevginin yalnız qovuşmaqdan ibarət olmadığını, bəzən ayrılığın, sədaqətin və dözümün də eşqin ayrılmaz hissəsi olduğunu göstərir. Toplunun sosial məzmunlu şeirləri də xüsusi diqqət çəkir. “Ey pul”, “Çətin”, “Məndə sənin günündəyəm”, “Mən sənə nə nağıl danışım bala?” kimi əsərlərdə müəllif müasir cəmiyyətin sosial problemlərinə toxunur. Yoxsulluq, maddi çətinliklər, insanların bir-birinə münasibətində yaranan dəyişikliklər poetik dillə təqdim olunur. Şair ittiham etmir, hökm vermir; sadəcə həyatın reallığını göstərərək oxucunu düşünməyə vadar edir. Bu xüsusiyyət publisistik ruhun poeziyada uğurlu təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər. Murad Eloğlu ana dili məsələsinə də biganə qalmır. “Öz dilim” və “Ana dilim qəribsəmə” şeirlərində müəllif milli kimliyin əsas dayaqlarından biri olan Azərbaycan dilinin qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Xarici dillərin öyrənilməsini təqdir etsə də, ana dilinə laqeyd münasibəti milli təhlükə kimi qiymətləndirir. Bu mövqe müəllifin vətəndaş məsuliyyətindən irəli gəlir. Kitabın diqqət çəkən cəhətlərindən biri də müəllifin xalq şeirinə bağlılığıdır. Qoşma, gəraylı və digər klassik formalar müasir duyğularla birləşərək yeni nəfəs qazanır. Xalq danışıq dili, atalar sözləri, gündəlik ifadələr və canlı üslub Murad Eloğlunun poeziyasını oxucuya daha da yaxınlaşdırır. O, klassik ənənəyə sadiq qalmaqla yanaşı, müasir insanın daxili dünyasını da uğurla ifadə edir. Müəllif tez-tez “Muradam” müraciəti ilə özünə üz tutur. Bu bədii üsul şeirlərdə daxili monoloqu gücləndirir və müəlliflə oxucu arasında səmimi körpü yaradır. Oxucu sanki şairin daxili söhbətinin canlı şahidinə çevrilir. “39” kitabını oxuduqca aydın olur ki, burada hər şeir müəllif ömrünün müəyyən bir mərhələsini əks etdirir. Uşaqlıq xatirələri, valideyn sevgisi, ailə məsuliyyəti, övlad qayğısı, Vətən sevgisi, sosial narahatlıqlar, dostluq, sevgi və həyatın müxtəlif sınaqları poetik şəkildə ümumiləşdirilərək geniş oxucu auditoriyasına təqdim edilir. Murad Eloğlunun poeziyasında diqqəti cəlb edən əsas cəhətlərdən biri də nikbinlik hissidir. Müəllif ağır həyat hadisələrindən yazsa da, ümidsizliyə qapılmır. O, insanı yaşamağa, mübarizə aparmağa, Allaha inanmağa, ailəyə sahib çıxmağa və milli-mənəvi dəyərləri qorumağa çağırır. Bu baxımdan onun şeirləri tərbiyəvi-estetik mahiyyət daşıyır. Nəşrin yüksək poliqrafik keyfiyyəti, səliqəli tərtibatı, estetik üz qabığı və peşəkar redaktəsi kitabın ümumi dəyərini daha da artırır. Bu, Azərbaycan kitab mədəniyyətinin inkişafı baxımından da sevindirici hadisədir. Murad Eloğlu artıq müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yaradıcılıq yolu formalaşdırmış şairlərdən biridir. Onun “Qızıl qələm”, “İlin şairi”, “Ziyadar” kimi mükafatlara layiq görülməsi və “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyəti bu yaradıcılığın təsadüfi olmadığını göstərir. Nəticə olaraq demək olar ki, “39” təkcə şeirlər kitabı deyil. Bu əsər insan ömrünün poetik salnaməsi, ailəyə və Vətənə sevginin etirafı, milli-mənəvi dəyərlərin bədii təbliği, sevinc və kədərin, ümid və mübarizənin səmimi ifadəsidir. Kitabı vərəqləyən oxucu yalnız Murad Eloğlunun həyat yoluna deyil, həm də öz daxili aləminə səyahət edir. Məhz buna görə də “39” müasir Azərbaycan poeziyasında oxunmağa, müzakirə olunmağa və gələcək nəsillərə çatdırılmağa layiq dəyərli poetik nəşrlərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
