“Parlaq İmzalar” nəşriyyatı tərəfindən təsis olunan “Yoldaş” oxuma platformasının təqdimat mərasimi keçirilib.
Tədbirdə mədəniyyət və ədəbiyyat nümayəndələri, layihənin tərəfdaşları və qonaqlar iştirak ediblər.
Tədbir çərçivəsində çıxış edən qonaqlar “Yoldaş” platformasının əhəmiyyətindən, mütaliə mədəniyyətinin inkişafından və kitabın müasir dövrdə cəmiyyətdəki rolundan danışıblar. Çıxışlarda oxucuların kitaba marağının artırılması, ədəbiyyatın daha geniş auditoriyaya çatdırılması və bu istiqamətdə yeni imkanların yaradılmasının vacibliyi vurğulanıb.
Daha sonra platformanın gələcək fəaliyyət istiqamətləri və oxucular üçün nəzərdə tutulan yeniliklər barədə məlumat verilib.
Tədbirin sonunda bədii hissə təqdim olunub. Musiqi və ədəbi çıxışlarla davam edən proqram iştirakçılara xoş anlar yaşadıb. >>> OXU
(Zaur Ustacın Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
* * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar!
* * * Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
* * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar! 22.01.2021. Bakı.
Cahangir Məmmədli – 85 Ömrünü sözə, elminə, tələbəsinə və Vətəninə həsr edən KORİFEY… İnsanlar var, haqqında danışanda sözlər bir qədər ehtiyatlanır, cümlələr özünə layiq ifadə axtarır. Çünki onların ömür yolu sadəcə illərin, vəzifələrin, elmi adların və təltiflərin cəmi deyil. Onlar öz şəxsiyyətləri, mənəvi keyfiyyətləri, insanlara münasibətləri, öyrətdikləri və yaşatdıqları dəyərlərlə bir ömürlük məktəb yaradırlar. Professor Cahangir Məmmədli də məhz belə insanlardandır. Onun adı çəkiləndə mənim gözlərim önündə ilk növbədə professor, alim, jurnalistika tarixinin bilicisi deyil, müəllim obrazı canlanır. Sözün həqiqi mənasında müəllim! Təkcə auditoriyada mühazirə oxuyan, tələbəyə elmi bilik verən deyil, həm də həyat dərsi keçən, insanın xarakterinin formalaşmasına təsir göstərən, dürüstlüyü, sədaqəti, zəhməti, halal yaşamağı öz davranışı ilə öyrədən müəllim… İnsanın böyüklüyünü onun elmi əsərlərinin sayı ilə deyil, yetişdirdiyi insanların həyatında qoyduğu izlə ölçmək lazımdır. Bu mənada Cahangir müəllimin ömrünün özü böyük bir dərslikdir. İlk baxışdan sərt, tələbkar, hətta bir qədər narahat görünə bilər. Amma onu yaxından tanıdıqca bu zahiri ciddiyyətin arxasında necə zəngin bir mənəvi aləmin, nə qədər incə bir qəlbin, necə böyük bir insan sevgisinin gizləndiyini görürsən. Onunla ünsiyyətdə olduqca anlayırsan ki, insanı sevmək üçün mütləq yumşaq danışmaq, hər kəsə xoş görünməyə çalışmaq lazım deyil. Bəzən səmimiyyətin, prinsipiallığın, dürüstlüyün özündə elə bir cazibə olur ki, insanı özünə bağlayır. Cahangir müəllim də belə şəxsiyyətlərdəndir. Yaxından tanıyanlar onun zarafatlarını, şirin Qarabağ ləhcəsini, mehribanlığını, dostcanlılığını, söhbətlərinin dadını yaxşı bilirlər. O, olduğu mühitə özünəməxsus bir ab-hava gətirən, sözü, yumoru, müdrik düşüncələri ilə yadda qalan insanlardandır.
Bir ömrün ünvanı – elm, jurnalistika və müəllimlik
Cahangir Əbdüləli oğlu Məmmədli 1942-ci il yanvarın 26-da Ağdam rayonunun Novruzlu kəndində dünyaya göz açıb. 1968-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib və elə həmin ildən də doğma fakültəsində pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. Bu, sadəcə bir iş yerinin seçilməsi deyildi. Bu, ömrün bir istiqamətə bağlanması, taleyin jurnalistikaya, elmə və müəllimliyə həsr edilməsi idi. Bu gün filologiya elmləri doktoru, professor, Bakı Dövlət Universitetinin Milli mətbuat tarixi kafedrasının müdiri, universitetin Elmi Şurasının üzvü olan Cahangir Məmmədlinin elmi və publisistik yaradıcılığı olduqca zəngindir. İndiyədək 500-dən çox elmi və publisistik yazısı, ədəbi tənqidə və jurnalistikaya dair 17 kitabı nəşr olunub. Əməyi və xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib, “Şöhrət” ordeninə layiq görülüb, Prezidentin fərdi təqaüdünü alır. Amma məncə, onun ən böyük mükafatı auditoriyaya daxil olanda üzündə təbəssüm yaranan keçmiş tələbələrinin sevgisi, illər keçsə də ona ehtiramla müraciət edən yetirmələrinin minnətdarlığıdır. Çünki elmi adlar, ordenlər, kitablar insanın fəaliyyətini təsdiqləyir, amma insanların qəlbində qazanılan yer onun şəxsiyyətini təsdiqləyir. Cahangir müəllimin pedaqoji fəaliyyətinin ən qiymətli cəhətlərindən biri də tələbəyə münasibətidir. O, tələbələrinə yalnız bilik vermir, onlara şəxsiyyət kimi yanaşır. Söhbət edir, dinləyir, fikir mübadiləsi aparır, bəzən dost olur, bəzən ağsaqqal, bəzən də sərt, amma ədalətli müəllim. Tələbələrinin uğuruna sevinir, onların qayğısına qalır, xüsusilə qız tələbələrinə doğma münasibət göstərir. Şirin Qarabağ ləhcəsi ilə “nənə” deyə müraciət etməsi də onun yaddaşlarda qalan mehriban xüsusiyyətlərindəndir. Mənim də Cahangir müəllimlə bağlı tələbəlik illərindən yaddaşıma həkk olunmuş bir xatirəm var. Jurnalistika fakültəsində oxuduğum illərdə qrup nümayəndəsi seçilmişdim. Bir gün Cahangir müəllim məni dekanlığa çağırdı. Söhbətimizdə rəhmətlik Mahmud müəllim də iştirak edirdi. Mənə çox ciddi şəkildə bir məsələni tapşırdılar: başqa fakültələrdən gəlib bizə dərs deyən müəllimlərin imtahanı zamanı tələbələrdən pul yığmaq kimi bir işə əsla yol verməməli idim. Hətta xəbərdarlıq etdilər ki, belə bir hal baş verərsə, nəinki qrup nümayəndəliyindən uzaqlaşdırılaram, hətta universitetdən də xaric edilə bilərəm. Sonra isə o unudulmaz cümləni dedilər: “Bizim fakültədə pul söhbəti ola bilməz!” Bax, bizim müəllimlər bizə belə dərs keçiblər! Nə auditoriyada, nə də dərslikdə olmayan, amma bir insanın bütün ömrü boyu yadda saxlamalı olduğu dərs idi bu. Halallıq dərsi, vicdan dərsi, peşə əxlaqı dərsi… Bu gün jurnalistikada əldə etdiyim uğurlardan danışıramsa, həmin uğurların təməlində o müəllimlərin bizə aşıladığı prinsiplərin də payı var. Onlara minnətdarlığım sonsuzdur. Çünki insanın peşəkar kimi yetişməsi qədər, insan kimi formalaşması da vacibdir. Cahangir müəllim bu iki missiyanı bir arada daşıyan müəllimlərdəndir.
Novruzludan başlanan Vətən sevgisi
Cahangir müəllimin şəxsiyyətində xüsusi bir cəhət var: onun Vətən sevgisi abstrakt, ümumi ifadələrdən ibarət deyil. Onun Vətəni var, kəndi var, torpağı var, uşaqlıq xatirələri, məktəbi, el-obası var. Onun üçün Vətən Novruzludan başlayır. Bir müsahibəsində söylədiyi fikirlər insanı istər-istəməz düşündürür: “Mən kənd adamıyam, 50 ildən çoxdur Bakıda yaşasam da, heç vaxt şəhər adamı ola bilmədim. Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərləri kənddədir”. Bu sözlərdə bir insanın öz kökünə, mənsub olduğu torpağa, mənəvi yaddaşına bağlılığı var. Cahangir müəllim Novruzlunu sadəcə doğulduğu kənd kimi deyil, öz mənəvi dünyasının başlanğıcı, həyat fəlsəfəsinin əsas ünvanı kimi qəbul edir. O, fəxrlə danışır ki, Novruzlu kəndinin məktəbini kimlər bitirib. Azərbaycan elmini dünyada tanıdan Xudu Məmmədov, professor Rafiq Əliyev, tanınmış yazıçı və dramaturq Əli Əmirli… Bu adları sadalayanda onun səsində həm kəndinə, həm də həmin məktəbin yetişdirdiyi ziyalılara böyük qürur duyulur. Novruzlunun işğal altında qaldığı illər onun üçün sadəcə bir coğrafi itki deyildi. Bu, uşaqlığının, xatirələrinin, ata-baba yurdunun əlçatmazlığı idi. İşğal dövründə Ağdamın azad olan ərazilərindən doğma kəndinə həsrətlə baxdığı günləri heç vaxt unutmur. Həmin illərdə yaşadığı ağrını, ümidsizliyə qapıldığı anları gizlətmir. Bu gün isə onun səsində başqa bir ovqat var. Doğma Novruzlu azaddır! İndi o kəndin dirçəlməsini, yenidən qurulmasını, əvvəlkindən də gözəl olmasını arzulayır. Bəlkə də insanın ömründə ən böyük xoşbəxtliklərdən biri uzun illər həsrətində olduğu torpağa qovuşmaqdır. Cahangir müəllim bu xoşbəxtliyi yaşadı. Onun Vətən sevgisi, torpaq nisgili, doğma kəndinə bağlılığı bizə bir daha xatırladır ki, insan harada yaşamasından, hansı zirvəyə yüksəlməsindən asılı olmayaraq, köklərini unutmamalıdır.
Böyük şəxsiyyətlərin görünməyən tərəfi
İnsan haqqında danışarkən yalnız onun uğurlarını sadalamaq asandır. Amma mənə elə gəlir ki, insanın böyüklüyü bir qədər də onun çətinliklər qarşısındakı duruşunda, itkiləri ilə necə yaşamasında, yaxşı günündə də, ağır günündə də necə insan olaraq qalmasında görünür. Cahangir müəllimin də həyat yolu həmişə hamar olmayıb. Çətin günləri, sıxıntıları, sınaqları olub. Həmin vaxtlarda ona dayaq duran, əlindən tutan insanları bu gün də minnətdarlıqla xatırlayır. Bu xüsusiyyət özü də onun xarakteri haqqında çox şey deyir. Çünki yaxşılığı unutmamaq da bir insanlıq ölçüsüdür. Həyatının ən ağır sınaqlarından biri isə ömür-gün yoldaşını vaxtsız itirməsi olub. İllər keçir, amma ayrılıqların ağrısı zamanla azalmır, sadəcə insan o ağrı ilə yaşamağı öyrənir. Cahangir müəllim həyat yoldaşını Ağdam torpağında dəfn edib. Demək olar ki, hər ay onun məzarını ziyarət edir, tər çiçəklər aparır. Bu mənzərənin özündə sözlə ifadəsi çətin olan bir sədaqət var. Bir ömürlük sevgiyə, birgə yaşanmış illərə, xatirələrə sədaqət… Bəzən bir insanın kim olduğunu anlamaq üçün onun böyük auditoriyalarda söylədiyi fikirlərə yox, sevdiyi insanın məzarı önündəki səssizliyinə baxmaq kifayətdir. Cahangir müəllim sədaqəti həyatının əsas prinsiplərindən biri hesab edir. Dostluqda, münasibətlərdə, ailədə, peşədə… O, yalanı sevmir, haqsızlığa dözmür, halal zəhməti uca tutur. Onun üçün insanın ən böyük sərvəti adının təmiz, alnının açıq olmasıdır.
Beş qız atası – ikiqat cənnətlik bir ata
Cahangir müəllimin həyatında ayrıca bir fəxarət səhifəsi də var: o, beş qız atasıdır. Bildiyimə görə, qızlarından dördü orta məktəbi qızıl medalla bitirib. Bu gün onların hər biri ali təhsilli, öz ailəsinin qayğıkeş xanımı və anasıdır. Bir atanın övladları ilə fəxr etməsi təbii haldır. Amma beş qız böyütmək, onların təhsilinə, tərbiyəsinə, gələcəyinə zəhmət sərf etmək, hər birinin həyatında mənəvi dayaq olmaq böyük məsuliyyət və sevgi tələb edir. İslam Peyğəmbərinin qız övladlarını sevgi və qayğı ilə böyüdən, onların həyatını təmin edən atalar haqqında buyurduğu müjdələri xatırlayanda, Cahangir müəllimin beş qız atası olması da adama xoş bir təbəssüm gətirir. Zarafatla desək, bu hesabla o, ikiqat cənnətlikdir! Əslində, övladların uğuru valideynin ən gözəl əsəridir. Professorun kitabları kitabxanalarda, elmi məqalələri arxivlərdə, yetişdirdiyi tələbələri müxtəlif sahələrdə yaşayır. Amma insanın övladlarında davam edən mənəvi irsi tamam başqa bir xoşbəxtlikdir. Bu gün Cahangir müəllim nəvələri ilə öyünür, hətta onlarla bəzən baba kimi yox, dost kimi davranır. Bu sarıdan da onu xoşbəxt baba adlandırmaq olar.
Sonuncu mogikanlardan biri…
Bu gün Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində elə müəllimlər var ki, onlar bir dövrün canlı tarixidir. Cahangir Məmmədli də həmin nəslin təmsilçilərindəndir. O, jurnalistikanın müxtəlif mərhələlərini görüb, dəyişən zamanın, dəyişən medianın, yeni nəsillərin şahidi olub. Onilliklər boyu auditoriyadan auditoriyaya keçib, yüzlərlə, minlərlə tələbənin həyatına toxunub. Bəzən onu fakültənin sonuncu mogikanlarından biri adlandırırlar. Bu ifadədə həm bir nəslin əzəməti, həm də zamanın amansız axınına qarşı dayanmış bir ziyalının obrazı var. Çünki müəllimlik yalnız dərs demək deyil, bir məktəbi yaşatmaqdır. Cahangir müəllim isə həmin məktəbin daşıyıcılarından, yaşadanlarından biridir. O, tələbələrinə jurnalistikanı öyrətməklə yanaşı, jurnalist olmağın məsuliyyətini də aşılayıb. Sözün qədrini bilməyi, həqiqətdən yayınmamağı, dürüst olmağı, peşənin adına hörmət etməyi öyrədib. Bu gün müxtəlif redaksiyalarda, televiziya və radiolarda, mətbuat orqanlarında çalışan, öz imzası ilə tanınan neçə-neçə jurnalistin həyatında onun müəllim əməyinin izi var. Və məncə, müəllim üçün bundan böyük xoşbəxtlik yoxdur.
85 yaş – bir ömrün müdriklik zirvəsi
Qarşıdan Cahangir müəllimin 85 illik yubileyi gəlir. Bu, sadəcə təqvimdə qeyd olunacaq bir tarix deyil. Bu, bütöv bir ömrə, bir ziyalı taleyinə, Azərbaycan elminə və jurnalistikasına verilmiş xidmətlərə ehtiram göstərmək fürsətidir. 85 il! Bu illərin içində bir kənd uşağının arzuları, tələbəlik həyəcanları, müəllimlik həvəsi, elmi axtarışlar, kitablar, məqalələr, tələbələr, dostlar, itkilər, nisgillər, qələbələr və nəhayət, özünü təsdiq etmiş bir şəxsiyyətin ömür salnaməsi var. Mən yubiley ərəfəsində bu yazını yazmağı özümə mənəvi borc bildim. Əziz Cahangir müəllim! Sizinlə bağlı xatirələrimi qələmə alarkən bir daha anladım ki, müəllim haqqında yazmaq əslində insan haqqında yazmaqdır. Sizin ömrünüzdə elm də var, zəhmət də, prinsipiallıq da, dostluq da, sədaqət də, Vətən sevgisi də. Sizi fərqləndirən ən böyük keyfiyyət isə bütün bu dəyərləri yalnız sözlə ifadə etməyiniz deyil, öz həyatınızla təsdiqləməyinizdir. Siz bizə yalnız jurnalistikanı öyrətmədiniz. Bizə halal yaşamağın, sözün məsuliyyətini daşımağın, dostluğa sədaqətin, insan ləyaqətini qorumağın nə demək olduğunu da öyrətdiniz. Bu gün Sizin 85 yaşınıza doğru addımladığınız bir vaxtda arzum budur ki, doğma Novruzlunun hər bir yeniliyi, Ağdamın hər bir gözəlliyi, yetişdirdiyiniz tələbələrin hər bir uğuru Sizə sevinc gətirsin. Həyatınızın bundan sonrakı illəri sağlamlıq, rahatlıq, övladlarınızın, nəvələrinizin sevgisi və yetirmələrinizin ehtiramı ilə dolu olsun. İllər keçir, nəsillər dəyişir, auditoriyalara yeni tələbələr gəlir. Amma elə müəllimlər var ki, onlar heç vaxt köhnəlmirlər. Çünki onların öyrətdikləri sadəcə bir fənnin proqramı deyil, həyatın özüdür. Cahangir müəllim, Siz bizim üçün məhz belə müəllimlərdənsiniz. 85 yaşınız mübarək olsun, əziz müəllimim! Sizə uzun, mənalı, sağlam və sevdiklərinizin əhatəsində keçəcək neçə-neçə gözəl ömür ili arzulayıram. Yaxşı ki, varsınız, Cahangir müəllim! Yaxşı ki, bizim müəllimimiz olmusunuz. Sevgilərimlə, Şəmsiyyə Musaqızı, Əməkdar jurnalist 19.11.2026 Bakı
“Səməd Vurğunu bir şair, bir insan kimi uzun illərin axarında, pillə-pillə, səhifə-səhifə tanıdım.” – RƏSUL RZA
RƏSUL RZANIN XATİRƏLƏRİNDƏKİSƏMƏD VURĞUN: “Səməd Vurğunla harada, haçan tanış olduğumu deyə bilmərəm. Qalaq-qalaq günlərin arxasından bu ilk tanışlıq gününü arayıb tapmaq çətindir. Səməd Vurğunu bir şair, bir insan kimi uzun illərin axarında, əgər belə demək olarsa, pillə-pillə, səhifə-səhifə tanıdım. Mübahisəmiz, birgə mübarizəmiz, fikir, zövq uyuşmazlığımız, dostluğumuz, soyuqluğumuz da oldu. Mən xatirimdə qalan bəzi epizodları xəyalımda yenidən canlandırıram.
Bu xatirələr xronoloji olmayacaq. Mənim gündəliyimə bəlkə də aylıq, illik demək daha doğru olardı. Ayrı-ayrı qeydlərimin tarixləri arasında bəzən yaxın, bəzən də çox uzun zaman var. Vaxtı ilə edilmiş bu qeydlərdə gərəkli olanlarla yanaşı, az əhəmiyyətli, təsadüfi, ötərilər də az deyil.
Bakı, “Kommunist” qəzetinin klubu. Ədəbi gecə. Mübahisələr. Bir-birini inkar edən fikirlər… Mikayıl Rəfilinin bir şeiri qızğın mübahisəyə səbəb oldu:
Nəşədir yaşamaq, Nəşədir həyat. Alqış sənə, ey ölməyən Kainat.
Mikayıl Rəfilinin bu sətirləri Səməddə kəskin etiraz doğurmuşdur. O, insanların ağır zəhmətini, Yer üzündə milyonlarla adamın iztirab və məşəqqətdə yaşadığını şahid çəkərək həyatın, yaşamağın nəşə olmadığını söyləyirdi.
Səmədin fikri ilə razı olanlar da, olmayanlar da vardı. Mehdi Hüseyn, mən M.Rəfilinin fikrinə səs verdik. Dedik ki, bütün çətinlik və iztirablara baxmayaraq, kainatda həyatın hərəkət yönü nəşə-sevincə, daha işıqlı günlərə doğrudur. Mübahisə bitmədi. Tərəflər öz mövqeyində qaldı. Sonralar bu mübahisələri xatırlayanda, mən bu qənaətə gəldim ki, fikirlərdəki uyuşmazlıq məsələnin mücərrəd, qeyri-müəyyən zaman və məkanda qoyuluşundan gəlirmiş. Hər iki fikir ayrı-ayrı baxımdan doğrudur.
Bir dəfə soruşdum ki, Səməd, niyə sərbəst yazmaq istəmirsən?
O, gülümsündü: “Yazacağam, yazacağam”, – dedi, – Bir qədər fikirləşdikdən sonra əlavə etdi: “Sərbəst şeiri hələ geniş oxucu kütləsi qavraya bilmir. Doğrudur, bu formanın üstünlükləri var. Fikri dəqiq demək, yeni söz birləşməsi yaratmağa da sərbəst şeir imkan verir. Lakin heca vəznində hələ də istifadə olunmamış imkanlar çoxdur. Heca vəzni ən sadə oxucuya da doğma və aydındır. Tez əzbərlənir. Bizim el havaları, muğamat kimi xalqın iliyinə, sümüyünə işləmişdir. Mən heca, bəzən də əruz vəzni ilə yazıram ki, oxucu mənə inansın, şeirimi sevsin. Əlbəttə, mənim əsas yolum heca vəzni olaraq qalacaq. Ancaq sərbəst şeir forması da mənə yad deyil”.
Sonralar Səməd sərbəst şeir yazdı, həm də bu şeirlər mənəvi dəyəri, ictimai pafosu ilə onun yaradıcılığında müəyyən yer tutdu…
Samur-Dəvəçi kanalının açılışı da yadımdadır. Səmədlə Qubaya getdik. Kanalın açılışı gurultulu, təntənəli keçdi. Axşam mehmanxanada bu günün hadisələrindən, sadə adamların hər yerdə bizə hörmət və məhəbbətindən xeyli danışdıq.
Yuxumuz gəlmirdi. Səməd həmişəki kimi narahat idi.
Samur-Dəvəçi kanalının açılışına hər birimiz bir neçə sətirlik şeir yazıb, bir növ, ürəyimizi boşaldırdıq. Təəssüf ki, o şeirləri indi axtarıb tapa bilmirəm. Bəlkə də mənim şeirim Səmədin arxivindədir. Onun yazdıqlarından ancaq bu misralar yadımda qalıb:
Gün keçər, zaman gələr, Göyərər əkilənlər. Qəmli günlərə düşər Özünü tək bilənlər. Nə qədər yaşasa da, İnsan adını almaz. Şöhrət üçün, ad üçün Yeddi qat bükülənlər”.
Rəsul Rza Səməd Vurğunun ovçuluğa olan marağından da bəhs edib:
“Ovçuluq Səməddə bir ehtiras idi. Biz – onun ov yoldaşları Səmədlə ayaqlaşa bilmirdik. “Siz bir balaca burada qızının, mən bax, oraya baxım gəlim”. Bu sözlərlə Səməd ovçu yoldaşlarını tonqalın yanında qoyub bir anda yox olardı. Onun “bir macal”, “bir qınnax” dediyi vaxt bəzən saatlarla çəkərdi. Qayıdıb gələndə, adətən, kəmərindən, heç olmasa, bir-iki quş asılmış olardı. Sonra hamımız yeni ovlağa gedərdik. Səməd yorulmaq bilməzdi. Ov vaxtı elə bil cavanlaşırdı.
Bəzən ov uğursuz olanda Səməd yorulardı. O, sərrast atar, qabağına çıxan ovu əldən buraxmazdı.
Sazaqlı bir qış günü bir neçə yoldaşla Cəngiyə getdik. Deyirdilər Cəngidə, Bakı yolunun sağ tərəfində, təpələrin dalında, çay qırağında kaklik olur. Ovçular bilir ki, kəklik ovu çətindir. Bu çətinlik Səmədi daha artıq həvəsə salırdı. Səhərə bir az qalmış Cəngiyə çatdıq. Üç dəstəyə ayrıldıq. Sağa, sola və qabağa yol aldıq. Səmədlə mən qabaq tərəfə, çay qırağına yönəldik. Bu dəfə Reks (onun ov iti) yox idi. Bir müddət qabaq maşın altında qalmışdı. Biz irəlilədikcə hava açılır, ala-toranlıq əriyirdi.
Səməd dodağında nə isə deyirdi. Yaxınlaşdım. Səməd “Ay Reks, ay Reks” deyə ah çəkirdi. Sanki onun ov həvəsi də yoxdur. Çox kədərli görünürdü. Birdən sağ tərəfdən bir kəklik pırıltı ilə qalxdı. Mən tüfəngimin qayışını çiynimə keçirmişdim. Hə-hü eləyib tüfəngi əlimə alınca Səmədin tüfəngi gurladı. Kəklik yerə düşdü. Səməd yaralı quşun dalınca yüyürdü. Kəklik uça bilmirdi. On-on beş dəqiqədən sonra Səməd yorğun addımlarla geri döndü. Mənə baxıb güldü.
-Səməd, niyə gülürsən?, – dedim.
-Ayə, ov yerində tüfəngi dəyənək kimi saxlamazlar. Həmişə əlin tətikdə olsun.
Səmədin yaxşı yoldaşlığı vardı. Yol boyu gülüb-danışar, zarafat eləyərdi. Bu dəfə ovumuz uğursuz oldu. Nə qədər gəzdiksə, bir sərçə də tapmadıq. Səməd dinməz-söyləməz geri qayıdırdı. Dindirəndə könülsüz cavab verirdi. Ov onun üçün əyləncə deyildi. Ov zamanı, sanki bütün böyük-kiçik qayğılardan azad olur, fikri-diqqəti ancaq bir şeyə – ova bağlanırdı. Ov uğurlu olanda kefi kökəlirdi”.
Şair, həmçinin Səməd Vurğunun tərcüməsində “Yevgeni Onegin”in yeni nəşrini redaktə etməsindən danışıb:
“Bu tərcümə ciddi zəhmətin, həvəs və ilhamın nəticəsi idi.
Puşkinin məşhur “Onegin bəndləri”ndə orijinalın özünəməxsus formasını saxlamaq çətin bir iş idi. Səməd bu işin öhdəsindən gəlmişdi. Bununla belə, təkrar nəşrdə ayrı-ayrı misraları dəqiqləşdirmək, bəzi yerlərdə deyimləri (ifadələri) daha da səlisləşdirmək gərəkdir. Bunların çoxunu Səməd özü qeydə almışdı. Bəzilərini redaktə zamanı düzəltmək lazım idi.
Tərcümənin mətnində düzəlişləri Səmədlə müzakirə edirdik. Razılaşdığı da, razılaşmadığı da olardı. Bir də görürdün ki, gecənin bir vaxtı telefon zəng çalar. Yuxulu-yuxulu dəstəyi götürürdüm. “Ayə, bu tezdən yatarlar?”. Saata baxıb… “Yaman tezdir, saat üçə işləyib”, – deyirdim. Səməd gülürdü: “Ömür elə uzun deyil ki, onun çoxunu yuxuda keçirəsən. Ayə, o gündüz dəyişdiyimiz misralar belə olsa yaxşı deyilmi?”. Mən diqqətlə onu dinləyirdim. Çox vaxt yeni variantın daha səlis, daha orijinal olduğunu təsdiq edirdik. Bəzən də razılığa gələ bilmirdik. Səməd mübahisəmizi zarafatla qurtarırdı: “Görürəm yuxulusan. Gecənin xeyrindən sabahın şəri yaxşıdır”.
Bu yaradıcılıq nigaranlığı Səmədin şair xarakterinə xas olan mühüm cəhət idi.
Bəzi əsərlərinin taleyi son illərdə Səmədi çox düşündürürdü. Müəyyən səbəblərdən poeziyamızda yaranmış birtərəflilik, müəyyən fikir, deyim çərçivəsi onun nigarançılığının əsas səbəbi idi. O, dəfələrlə söhbət zamanı, ölümdən beş-on il möhlət istədiyini bildirirdi. “Sinəm doludur, yeni şeirlər yazmaq istəyirəm”, – deyirdi. Bu ürək çırpıntısının şeirə çevrilmiş misraları onun “Şair, nə tez qocaldın sən?!”, “Mən tələsmirəm” kimi şeirlərində yüksək poetik ifadəsini tapmışdı.
Heyif ki, araya əbədi ayrılıq düşdü. Neçə-neçə belə gözəl əsərləri – yeni “Vaqif”ləri, “Komsomol poemaları”nı, “Zəncinin arzuları”nı Səməd sinəsində apardı…”.
❝Bize Türk değilsiniz diyenler, aynada kendilerini görüyor. Kendileri Türk değil, biz Türk’üz!❞
Saha Cumhuriyeti Eski Başbakanı Yegor Borisov
SİBİRYA’NIN DONDURUCU SOĞUĞUNDA TÜRK KİMLİĞİNİ YAŞATAN HALK: SAHALAR!
Rusya Federasyonu sınırları içerisinde bulunan Saha (Yakut) Cumhuriyeti, yaklaşık 3 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle dünyanın en geniş idari bölgelerinden biridir. Doğu Sibirya’da uzanan bu devasa coğrafya, pek çok ülkeden daha büyük bir alana sahiptir. Kış mevsiminde sıcaklıkların eksi 50 derecenin altına indiği bölgede, dünyanın en soğuk yerleşim yerlerinden bazıları bulunmaktadır.
Bu zorlu coğrafyanın köklü halklarından Sahalar, diğer adıyla Yakutlar, Türk dünyasının önemli topluluklarından biridir. Türk dillerinin kuzeydoğu kolunda yer alan Yakutçayı konuşan bu halk, yüzyıllardır kendi dilini, geleneklerini ve kültürel değerlerini yaşatmaya devam ediyor. Cumhuriyette Yakutça ve Rusça resmî dil olarak kullanılıyor.
Saha Cumhuriyeti yalnızca kültürel mirasıyla değil, sahip olduğu yer altı zenginlikleriyle de dikkat çekiyor. Elmas, altın, doğal gaz ve çeşitli madenler bölgenin ekonomik gücünün temel kaynaklarını oluşturuyor.
Cumhuriyetin başkenti Yakutsk ise dünyanın en soğuk büyük şehirlerinden biri olarak tanınıyor. Dondurucu iklimine rağmen hayatın devam ettiği bu topraklarda, Türk kimliği ve gelenekleri kuşaktan kuşağa aktarılıyor.
Sibirya’nın uçsuz bucaksız topraklarında, en sert kış koşullarına rağmen dilini ve kültürünü koruyan Sahalar, Türk dünyasının unutulmaması gereken parçalarından biri olmaya devam ediyor.
•ADI: Şirvan (Şirvanşikarı) papağı •Material: Qaragül quzu dərisi. •Dövr: XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri. •Cins: Kişi. •Haqqında: Hündürlüyü 10–12 sm olan bu papağın ən mühüm xüsusiyyəti, yan dairəsi ilə təpəliyi arasında boşluq saxlanılması idi (təpəlik astarın üzərinə ayrıca tikilirdi). Kişi papağı toxunulmaz sayıldığı üçün bu gizli boşluqdan qiymətli və ya məxfi əşyaları saxlamaq üçün istifadə edilirdi. Bu papaq Təbrizdə “Bakı papağı” adı ilə məlumdur. •Tarixi kontekst: Regionda geniş yayılmış və yerli şəraitə uyğunlaşdırılmış ənənəvi papaq formalarından biridir.
İstinad: Etnoqraf-alim tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Gülzadə Abdulovanın müəllifi olduğu “Milli Geyim ənənələri: Tarixi yaddaşa dönüş və milli kimliyimiz” (Qarabağ KOB-ları layihəsi çərçivəsində) kitabı.
Ankaradakı Türk Dövlətləri Sivilizasiyaları Parkında yerləşən “Azərbaycan Evi” qapılarını ziyarətçilərin üzünə açıb
Ankaradakı Türk Dövlətləri Sivilizasiyalar Parkında yerləşən Azərbaycan Evi qapılarını ziyarətçilərin üzünə açıb. Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin layihəsi əsasında inşa edilmiş bu məkan interaktiv təqdimatlar vasitəsilə ölkənin tarixini, ədəbiyyatını və xalçaçılıq ənənəsini, eləcə də Qobustan və Şuşa irsini nümayiş etdirib.
Türkiyə Respublikası Prezident Kompleksinin ərazisindəki “Beştepe Millət Meşəsi”ndə bu yaxınlarda açılışı olmuş Türk Dövlətləri Sivilizasiyalar Parkında yerləşən “Azərbaycan Evi”, Türkiyənin zəngin tarixi və mədəni irsini nümayiş etdirən mühüm mədəni məkan kimi ziyarətçilərin diqqətini cəlb edib.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin layihəsi əsasında inşa edilən və Səfirliyin nəzdində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi tərəfindən təşkil olunan “Azərbaycan Evi” səkkizguşəli ulduz formasında layihələndirilib. Bu dizayn, XII əsrin böyük memarı Əcəmi Naxçıvaninin memarlıq şah əsərlərindən biri olan Möminə Xatun türbəsinin üslubundan ilhamlanaraq, memarın anadan olmasının 900 illiyi münasibətilə yaradılıb.
Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti, ədəbiyyatı, xalçaçılıq sənəti, eləcə də Qobustan və Şuşanın mədəni irsi səkkiz fərqli bölmədə elektron ekranlar və interaktiv rəqəmsal vasitələr vasitəsilə ziyarətçilərə təqdim olunur. Bununla yanaşı, ənənəvi musiqi alətlərindən ibarət instalyasiya Azərbaycanın və türk dünyasının ortaq musiqi irsini əks etdirir.
Azərbaycan Evinin qarşısında ucalan, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar rəssamı Rəşad Mehdiyev tərəfindən yaradılmış “Əbədiyyət simfoniyası” adlı monumental kompozisiya milli kimliyin və mədəni irsin sarsılmazlığını simvolizə edir, keçmişlə gələcək, eləcə də Şərqlə Qərb arasında mənəvi körpü rolunu oynayır.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.