ZAUR USTACIN KİTABLARI


YAZARLAR

PDF>>>ZAUR USTAC UŞAQ ŞEİRLƏRİ

PDF: >>>>> ZAUR USTAC “QƏLƏMDAR-2”

PDF>>> ZAUR USTAC “BB” KİTABI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Əhməd bəy Ağaoğlu – üç dövlətin vəkili

Əhməd bəy Mirzə Həsən oğlu Ağayev 1869-cu ilin dekabrında Azərbaycanın qədim torpağı olan Qarabağ xanlığının mərkəzi Şuşa şəhərində zadəgan ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Qarabağın Qurdlareli tayfasından Mirzə Həsən bəy, anası Sarıcalı tayfasından Tazə xanım olub. Əhməd bəyin babası Mirzə İbrahim Şuşanın məşhur alimlərindən sayılırdı. Əmisi Mirzə Məhəmməd də o dövrün tanınmış ziyalılarından idi.

Əvvəlcə Şuşada, ardınca Tiflisdə liseyi bitirən Əhməd bəy Ağaoğlu 1887-ci ilin avqustunda ali təhsil üçün Sankt-Peterburqa yollanıb. Orada bütün imtahanları uğurla versə də, cəbr müəllimi onu yəhudi hesab etdiyi üçün qiymətini kəsir və haqsızlıq nəticəsində Texnologiya İnstitutuna qəbul oluna bilməyib. Bu hadisədən sonra təhsilini Rusiyada deyil, Parisdə davam etdirmək qərarına gəlib və çox keçmədən Sorbonna Universiteti yanında Paris Hüquq Məktəbinin tələbəsi olub. Eyni zamanda, Ali Təcrübi Tədqiqatlar Məktəbində dövrün tanınmış alimlərinin mühazirələrinə qatılıb.

Parisdə təhsilini başa vuran Əhməd bəy 1894-cü ildə İstanbula yollanıb və orada “İttihad və Tərəqqi”nin orqanı olan “Şurayi-Ümmət” qəzetində məqalələri dərc edilib. Burada 6 ay yaşadıqdan sonra atasının Şuşada vəfat etməsi xəbərinı alan Əhməd bəy Qafqaza qayıdıb. Bir müddət Tbilisidə yaşayıb və gimnaziyada fransız dilini tədris edib, eyni zamanda, “Kafkaz” qəzetində məqalələri dərc olunub. 1896-cı ildə doğma Şuşa Real məktəbinə fransız dili müəllimi təyin olunub.

Paris və İstanbuldan sonra o, ömrünün üç ilini doğma Şuşada keçirib, həmyerlilərini birləşdirməyə, onların milli şüurunu oyatmağa çalışıb. Parisdə təhsil görmüş, Avropa mədəniyyətini mənimsəmiş Əhməd bəy Şuşada müəllimlik etdiyi dövrdə uşaqların dünyəvi təhsilə marağını artırmağa çalışmaqla yanaşı, dini mövhumata qarşı da ciddi mübarizə aparıb. Buna görə də öz doğma şəhərində onu əvvəlki kimi Əhməd bəy deyil, “Firəng Əhməd” deyə tanıyıblar.

1897-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin dəvəti ilə Əhməd bəy Bakıya köçüb və “Kaspi” qəzetinin əsas müəlliflərindən biri və redaktoru olaraq fəaliyyət göstərib. Bu dövrdə Əlimərdan bəy Topçubaşovla sıx əməkdaşlıq edib. Jurnalistika ilə yanaşı, müəllimlik fəaliyyətini də davam etdirən Əhməd bəy, Bakı məktəblərindən birində fransız dilinin tədrisi ilə də məşğul olub.

Aktiv ictimai-siyasi fəaliyyətinə görə, Bakı Şəhər İdarəsinə üzv seçilib. İlk əsəri olan “Axund və İslam”ı da elə həmin vaxtlarda qələmə alıb. İlk kitabı olan “Jenşina po islamu i v islame” (“İslama görə və islamda qadın”) rus dilində Tbilisidə 1901-ci ildə işıq üzü görüb. 1905-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin maliyyələşdirdiyi “Həyat” qəzetini Əli bəy Hüseynzadə ilə birgə buraxmağa başlayan Əhməd bəy 1906-cı ildə “İrşad” qəzetini, bir il sonra isə rus dilində “Tərəqqi” (“Proqress”) qəzetini nəşr etdirib.

1905-ci ildə ermənilərin “Daşnaksutyun” terror təşkilatının Azərbaycan xalqına qarşı amansız divan tutmasından və Rusiya imperiyasının buna biganəliyindən hiddətlənən Əhməd bəy Sankt-Peterburqa gedərək müsəlmanların müdafiəsi üçün çıxış edib. Lakin imperiya məmurlarının ermənipərəst mövqeyindən daha da hiddətlənərək Bakıya qayıdıb. “Fədai” cəmiyyətinin yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış edən Əhməd bəy 1906-cı ilin fevral-mart aylarında Tbilisidə Qafqaz canişini İ.İ.Voronstov-Daşkovun sədrliyi ilə keçirilən erməni-müsəlman barışdırıcı qurultayında Azərbaycanı fəal şəkildə təmsil edib. Məmməd Səid Ordubadi “Qanlı illər” əsərində qeyd edib ki, Əhməd bəy həmin görüşdə tutarlı faktlar və ittihamlarla erməniləri susdurur. Günlərlə xalqının müdafiəsi uğrunda mübarizə aparan Əhməd bəyin başı keçirdiyi əsəb və stresdən gicəllənir və onu sarayın başqa otağına aparırlar. Özünə gəldikdən sonra yenidən toplantıya qayıdıb çıxışına davam edir.

Danışıqların fayda vermədiyini görən Əhməd bəy, ermənilərə elə onların öz üsulları ilə cavab verməyi qərara alır. Bu məqsədlə də 1906-cı ilin oktyabrında gizli “Qafqaz Ümummüsəlman Müdafiə Komitəsi” – “Difai”ni yaradır. “Difai”nin qurulmasında əsas məqsəd azərbaycanlıları ermənilərin hücumundan, eləcə də çar məmurlarının zülmündən qorumaq idi. Azərbaycanlılara qarşı terror həyata keçirən erməni silahlıları və onlara şərait yaradan rus məmurlarını susdurmaq yolunda kifayət qədər uğurla fəaliyyət göstərən “Difai” tezliklə ermənilərin və Rusiya imperiyasının əsas hədəfinə çevrilir. Bu fəaliyyətinə görə çar hakimiyyətinin ciddi təqib etdiyi Əhməd bəy İkinci Məşrutiyyət elan edildikdən sonra Türkiyəyə gedib.

Əhməd bəyin Azərbaycan xalqı üçün ermənilərə qarşı apardığı mübarizə onun İstanbula gedişindən sonra da davam edir. “Tərəqqi” qəzeti Üzeyir Hacıbəylinin rəhbərliyi ilə nəşrini davam etdirirdi. Ermənilər isə özümüzdən olan havadarlarının köməyi ilə Əhməd bəydən qisas almaq üçün onun əleyhinə təbliğat aparmaqda idilər.

Əhməd bəy Ağaoğlunun kölgəsini qılınclayanlara cavab olaraq, Üzeyir Hacıbəyli “Tərəqqi” qəzetinin 1908-ci il 24 avqust tarixli nömrəsində yazırdı: “Əcəba, Əhməd bəy nə iş görübdür ki, ondan camaata zərər gəlsin? Əhməd bəy o adamlardan deyilmi ki, camaatın ən müşkül və qorxulu bir halında, yəni erməni-müsəlman cafieyi-mənhusəsində mərdü-mərdanə döşünü gərib qılıncdan kəskin bir müəssir qələmlə üzərimizə olan hücumları dəf edirdi. Bu yolda onun bir nəfər də olsun köməkçisi yox idi…”

Parisdə oxuyarkən dostlaşdığı Əhməd Rza bəy və doktor Nazim vasitəsilə Istanbulda “İttihad və Tərəqqi” cəmiyyətinə qoşulub. Elə həmin il Osmanlı imperiyasının Maarif Nazirliyində ibtidai təhsil müfəttişi təyin edilib. Süleymaniyyə “İttihad və Tərəqqi” klubunun rəisi olub, 2-3 il ərzində İstanbulda fransızca “Jeune Turc” (Gənc Türk) və türkcə “Tərcümani-həqiqət” qəzetlərinin baş redaktoru işləyib. Həmin dövrdə Ziya Gökalp, Yusif Akçura, Məhəmmədəmin Yurdaqulla bərabər “Türk Ocağı”nı qurub. 1910-1914-cü illərdə “Xalqa doğru”, “Siratül-müstəqim”, “Türk Yurdu” kimi mətbuat orqanlarında çıxış edib. 1911-1912-ci illərdə İstanbul Universitetində “Türk mədəniyyəti tarixi” kafedrasının müdiri olub. 1915-ci ildə Afyonkarahisardan millət vəkili seçilib. Həmin il “İttihad və Tərəqqi”nin Ümumi Mərkəzinin üzvü olub və İstanbulda yaradılan “Rusiya Türk-Tatar Müsəlmanlarının Hüquqlarının Müdafiəsi üzrə Komitə”yə daxil olub.

Əhməd bəy Ağaoğlu Türkiyədə yaşasa da, doğma Azərbaycanla əlaqələrini heç vaxt kəsməyib. 1915-ci ildə o, Rusiyada yaşayan milli azlıqların Lozannada keçirilən konfransında Azərbaycanın təmsilçisi kimi çıxış edib. 1917-ci ildə Əlibəy Hüseynzadə, Əbdürrəşid İbrahimov və Yusif Akçura ilə birlikdə ABŞ prezidenti V.Vilsona təqdim edilən və Rusiya imperiyasında türk xalqlarının dözülməz vəziyyətindən söz açan müraciəti imzalayıb.

1918-ci ildə Şərqdə ilk demokratik respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması nə qədər qürürverici olsa da, həmin illərdə bolşeviklərin dəstəyi ilə erməni daşnakları respublikamızın bir çox bölgəsini, eləcə də Bakını işğal edib azərbaycanlıları qəddarcasına qırmaqda idilər. Gənc müstəqil respublikanın öz ordusunun olmaması xalqımızı çətin hala salmışdı. Belə taleyüklü məsələdə Osmanlı qardaşlarımız yeni hökumətimizin səsinə səs verərək, Nuru paşanın komandanlığı ilə Qafqaz İslam Ordusunu Azərbaycana köməyə göndərdi. Həmin orduda siyasi müşavir olaraq, Əhməd bəy Ağaoğlu da Vətənin harayına gələnlər arasında idi. Azərbaycan hökumətində yaranan fikir ayrılığını aradan qaldırmaq üçün səylər göstərən Əhməd bəy Ağaoğlu 1918-ci ildə Gəncədə “Türk sözü” qəzetini təsis etməyə və qəzetin 2 nömrəsini çap etdirməyə müvəffəq olub. Sonra isə Qafqaz İslam Ordusu ilə birgə Bakının xilası üçün yollanıb. Bakı işğaldan azad edildikdən sonra Vətəndə qalan Əhməd bəy Ağaoğlu 1918-ci ilin dekabrında yaradılan Azərbaycan parlamentinə Qarabağdan millət vəkili seçilib.

Türkiyənin Birinci Dünya müharibəsindəki məğlubiyyətini təsdiq edən Mündros sazişindən sonra Əhməd bəy Ağaoğlu Azərbaycanın mövcudluğunu qorumaq üçün Ənzəlidəki ingilis komandanlığı ilə danışıqlar aparan nümayəndə heyətinə başçılıq edib. Azərbaycanda vəziyyət nisbətən sabitləşdikdən sonra İstanbuldakı evinin yanması, ailəsinin küçədə qalması xəbərini alan və Türkiyəyə dönən Əhməd Ağaoğlu tezliklə Paris sülh konfransında iştirak edəcək Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində Fransa paytaxtına yollanmalı idi…

1919-cu ildə Azərbaycanın müstəqilliyinin tanıdılmasına nail olmaq üçün Paris sülh heyətinə daxil edilib. Lakin hələ 1905-ci ildən başlayaraq, Ağaoğluna kin bəsləyən ermənilər İstanbulda onun yolunu ingilislərin əli ilə kəsirlər. Burada həbs edilən Əhməd bəy qısa müddət İstanbul həbsxanasında saxlandıqdan sonra, Osmanlı imperiyasının bir çox vətənpərvər paşaları ilə birlikdə Maltaya sürgün edilir. Maltada əsir həyatı yaşadığı iki il müddətində “Üç mədəniyyət” və “Könülsüz olmaz” əsərlərini qələmə alır.

Osmanlı imperiyasının süqutundan sonra yaranan Türkiyə Respublikası Maltadakı vətəndaşlarını ingilis əsirlərlə dəyişir. Həmin əsirlər arasında Əhməd bəy Ağaoğlu da var idi. Maltadan İtaliyaya yollanan Əhməd bəy, o vaxt Azərbaycana rəhbərlik edən Nəriman Nərimanova Romadan məktub yazaraq Azərbaycana qayıtmaq, xalqa xidmət etmək istəyini bildirir. Məktubun cavabında Nərimanov onu yüksək vəzifəyə dəvət edir. Lakin Nərimanovdan cavab məktubu alan zaman Əhməd bəy artıq Türkiyədə idi. Sürgün illərində az məlumatı olduğu sovet rejiminin tam mahiyyətini anladığı üçün Nərimanova bu dəfə fərqli məktub göndərir. Nəriman Nərimanova yazdığı cavab məktubunda Azərbaycana yox, Türkiyəyə dönməsi zərurətini aşağıdakı səbəblərlə əsaslandrır:

1. Təmsil etdiyiniz fikir sisteminə qatılmamaqdayam.

2. Türklər üçün qurtuluş imkanının təkcə Osmanlı türklüyündə olduğu haqqında sizə də məlum olan fikir və qənaətimdə qalmaqdayam.

3. Məni əsarətdən qurtararaq, mənə yenidən can və varlıq vermiş Ankaraya getməyim, mənim üçün bir namus borcu olması fikri.

Bu üç düşüncə məni doğulduğum yer olan Azərbaycana gəlməkdən və təklif olunan yüksək məqamı qəbul etməkdən daşındırır.

Məktubunun sonunda isə yazırdı: “Türklük bölünmə qəbul etməyən tamdır. Məqsəd ona xidmətdir. Bu xidmət harada edilirsə, müqəddəsdir, mübarəkdir!”

Yeni qurulan Türkiyə hökumətində Mustafa Kamal Atatürk Əhməd bəyə böyük etimad göstərir. İlk dəfə görüşdükləri halda həmyerlimiz haqda Atatürkdə yüksək təəssürat yaranır. Əhməd bəy Ağaoğlu 1921-ci ildə Mətbuat üzrə ümumi müdir vəzifəsinə təyin edilir və qurtuluş savaşının təbliğatçılarından birinə çevrilir.

1923-cü ildə Türkiyənin əsas nəşri olan “Hakimiyyəti-milliyyə” qəzetinə rəhbərlik edir. 1925-ci ildə Ankara Hüquq Məktəbinin professoru olaraq, orada dərs deməyə başlayır.

Təsadüfi deyil ki, Əhməd bəy Ağaoğlunu tarixin ən böyük türk ideoloqlarından biri hesab edirlər. Türkçülüyün ən böyük ideoloqlarından olan Əhməd bəy bu sahədə çox ciddi fəaliyyəti ilə tanınıb.

Türkiyə siyasi həyatında fəallığı ilə seçilən Əhməd bəyin əsas amallarından biri demokratik dövlət quruculuğu olub. Hətta bu xüsusda dəfələrlə ölkə rəhbərliyinə təklif və iradlarını bildirib, Atatürkün özü ilə bu barədə müzakirələr aparıb.

Elə bunun nəticəsidir ki, Atatürk Türkiyədə təkpartiyalı sistemdən ikipartiyalı sistemə keçməyi qərara alır və 1930-cu il avqustun 7-də müxalif “Sərbəst Firqə” qurulub. Onun rəhbərləri arasında Fəthi bəy və Nuri (Conker) bəylə yanaşı, Əhməd bəy də olub. Atatürkün göstərişi əsasında qurulan bu partiyadakı fəaliyyəti ilə bağlı Əhməd bəy “Sərbəst firqə xatirələri”ni yazıb.

“Sərbəst firqə”nin ləğvindən sonra Əhməd bəy dövlət vəzifələrində çalışmaqdan imtina edərək, universitetdə dərs deməklə yanaşı, jurnalist fəaliyyətini davam etdirməyə başlayıb. 1933-cü ildə gündəlik “Akın” qəzetini buraxıb. Bu qəzet mayın 29-dan sentyabrın 24-dək işıq üzü görüb. Mövcud hökumətə qarşı müxalif olan “Akın” qəzeti demokratik prinsipləri rəhbər tuturdu. Çap etdiyi qəzet barədə Ağaoğlu yazırdı: “Demokratiyanı, azadlığı, vəzifə məsuliyyətini xatırlatmaq istəyən “Akın” yaxşıya yaxşı, pisə pis deməkdən çəkinməyən arslanca bir vətənsevərliklə irəliləyir”.

Həmin illərdə aparılan universitet islahatında Əhməd bəy ixtisar edilərək təqaüdə göndərilib. Həyatının qalan dövrünü qəzet çıxarmağa həsr edən Əhməd bəyin səhhəti get-gedə pisləşməkdə idi. 1938-ci ildə Mustafa Kamal Atatürkün vəfatı xəbərini Əhməd bəy Ağaoğlu ürəkağrısı ilə qarşılayır.

1939-cu il mayın 19-da türk dünyasının böyük oğlu Əhməd bəy Ağaoğlu anadan olduğu doğma Şuşadan minlərlə kilometr uzaqda, türk dünyasının qüruru və ən böyük şəhəri olan İstanbulda vəfat edib.

Ondan geriyə isə minlərlə məqalə “Mən kiməm”, “İran və inqilabı”, “Könülsüz olmaz”, “İxtilalmı, inqilabmı?”, “Sərbəst insanlar ölkəsində”, “Tanrı dağında”, “İngiltərə və Hindistan”, “Dövlət və fərd”, “Üç mədəniyyət” kimi dəyərli əsərlər qalıb.

İlkin mənbə: azertag.az

Müəllif: Qabil MEHDİYEV

Əməkdar jurnalist.

QABİL MEHDİYEVİN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC UŞAQ ŞEİRLƏRİ

PDF: >>>>> ZAUR USTAC “QƏLƏMDAR-2”

PDF>>> ZAUR USTAC “BB” KİTABI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Aytac İbrahim – Qorxmazın Şəbnəmi

a

Eşq- ömrünün sonuna qədər qəlbinin dərinliyində tüğyan edib çırpınan duyğu…
Aşiqlər qovuşsa da, qovuşmasa da bu duyğu öz adını dəyişmir, sadəcə zaman keçdikcə həsrətə, nisgilə qarışır və hiddətlənir. Vaxt gəlir, beynində əzbərlənən ad, keçmiş xatirələr, bütün vücudunu sızıldadacaq ağrı olur. Yenə onunla söhbət etmək, birdən duruxub gözlərinin düz içinə qədər baxmaq, əllərinə, saçına, səsinin titrəyişinə toxunmaq istəyərsən. Hətta bu hissləri yenidən yaşamaq üçün o qədər darıxarsan ki, gözündə yaşlar donar. Gözünü bir nöqtəyə dikib, uzun müddət səssiz qalarsan. Bu, bəlkə də yaşananları qəbullanmaqla, “Kaş ki” kəlməsinin ortasında qalan hissdi. Çarəsizsən, amma sən bu yola tək davam etməlisən, yaşamağa çalışmalısan. Hə, hərdən özündən ixtiyarsız yaranan gülüşlərindən, yediyin gözəl yeməklərdən, onsuz gəzdiyin yerlərdən utanarsan. Yaxınlarının şad gününə qonaq gedəndə dodağına qonmuş kiçik busəni tez yığışdırarsan. Nə ani olaraq yaşadığın sevincini, nə də xoş günlərini doyunca yaşaya bilməzsən. Həmişə o duyğuların yarısına çatmadan yarımçıqlıq hiss edərsən. Qolun, qanadın sınar, amma yenə də davam edərsən…
Gecənin bir yarısında, bütün dərdlərin, itirdiklərin gözünün önündə canlanar, oturduğun yerində qıvranıb möhkəm bağırmaq istəyərsən, amma olmaz. Əmanət körpələrin yatır. Gözlərini qıyıb, dizlərini qucaqlayıb özünə layla çalarsan…
Bütün bunlar yarını itirmiş qadından -Şəhid Əlizadə Qorxmazın Şəbnəmindən müşahidə etdiklərimdir. Hələ hiss edə bilmədiyim çox şeylər var…

Əlizadə Qorxmazın həyatı, döyüş yolu, nakam qalan sevgi hekayəsi haqqında o qədər danışılıb ki, artıq bütün el-obanın dillər əzbəridir.Bu əzbər yaddan çıxmamalıdır, həkk olunanı silinməyə qoymamalıyıq…
Şəbnəmin timsalında bütün mərd şəhid qadınları məğrur dayanmağa, övladlarına gözəl həyat bəxş etmək üçün çalışır…
Bizim Şəbnəmin heç 30 yaşı belə yoxdu. Ömrünün yarısına belə çatmayıb, amma çiyinləri yaşından çox ağır yük daşıyır. Bir şəkli var, həyat yoldaşının məzarı qarşısında boynunu büküb dayanıb. Bu foto nəhəng bir ağrını təsvir edir. Həqiqi aşiq üçün o ağrıdan o tərəfi yoxdur…


Qəhrəman şəhidimiz, 1995-ci il yanvar ayının 27-də Qax rayonunun Cəlayır kəndində dünyaya göz açmışdır. Oxuduğu orta məktəbdə, hərbi təhsili aldığı liseydə, xidmət göstərdiyi hərbi hissədə böyük rəğbət qazanmışdır…
O, hər uğurunu çətinliklə əldə etmişdir. Sevdiyinə qovuşmaq üçün hər şeyi gözünün önünə alıb ailəsini tam hala gətirmişdi. Bir gün müharibə başlanır və Qorxmaz yenə də hər şeyə rəğmən həyatında olduğu kimi, döyüşdə də qəhrəmanlıqlar göstərir. Düşmənlə əlbəyaxa döyüşür, zədə alsa da döyüşə davam edir…


Şəbnəm doğulacaq körpəsinin, hələ çox kiçik olan qızı Ömürün atasını qarşılyacağını xəyal edir. Ömürün atasının önünə qaçıb, onu bərk-bərk qucaqlamağını təsvir edir. Amma təəssüf ki, onun xəyalları başqa yönə istiqamət alır. O, sevdiyini üstündə üçrəngli bayrağımız olan tabutda görür. Həmin anda nələr yaşadığını, düşündüyünü yazmaq çətindir, bunu yaşayan daha yaxşı bilər…
İkinci övladı doğulur, adını QorxmazFateh qoyur. Deyir, o mənim kiçik yarımdır. Övladlarının qoxusunu duya-duya həyat yollarında bərkiməyə çalışır, ayağına dolaşan əngəlləri aşmağa çalışır…
İllər keçəcək, şəhid övladları böyüyəcək, bizim Şəbnəm də onlarla bərabər böyüyəcək. Amma danılmaz və üzücü bir faktdır ki, o nisgil heç vaxt səngiməyəcək. Vaxt-vaxt özünü biruzə verəcək…

Müəllif: Aytac İBRAHİM

AYTAC İBRAHİMİN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC UŞAQ ŞEİRLƏRİ

PDF: >>>>> ZAUR USTAC “QƏLƏMDAR-2”

PDF>>> ZAUR USTAC “BB” KİTABI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

AKİF ABBASOV – ATATÜRK

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

19 MAY – MUSTAFA KAMAL ATATÜRKÜN ANIM GÜNÜDÜR!

ATATÜRK

(pyes)

II PƏRDƏ

Üçüncü şəkil

Levonla Sərkis əllərini iplə sarıdıqları türk zabitini gətirirlər.

Onun saçları qarışıq, sir-sifəti qan içindədir.

Hərbi geyimi bəzi yer­lər­­dən cırılıb.

Levon. Sən Baş komandanın mühafizəçisən. Yaxşı bilirsən ki, indi sənin taleyin bizim əlimizdədir, bizim mərhəmətimizdən ası­­lıdır. İstəsək, buraxarıq, çıxıb gedərsən evinə-eşiyinə. Sən ağıl­sız deyilsən. Bilirsən, dediklərim ayrı-ayrı şeylərdir. Birinci halda gor­­bagor olacaqsan. Torpağın altında sümüklərin də çürüyəcək. İkin­­ci halda sağ qalacaq, arvad-uşağının yanına gedəcəksən. Yu­nan ordusu sizdən güclüdür. Bu orduya başqa dövlətlər də dəstək ve­rir­lər. Mustafa Kamal başınızı piyləyib, siz də düşmüsünüz əli ya­lın ortaya ki, biz də vuruşuruq. Heç nəyə nail ola bil­mə­yə­cək­si­niz. Yunanlar sizi qırıb axırınıza çıxacaqlar. İnanmırsan mənə?

Türk zabiti. Siz türk əsgərlərini yaxşı tanımırsınız. Son dam­la qanlarına qədər vuruşacaqlar.

Sərkis.Bəs sonra? Hamınız qırılandan sonra ağlınız ba­şı­nı­za gələcək? Ankaranın yolu açılacaq. Buna əmin ola bilərsən. Be­lə məlum olacaq ki, siz nahaq yerə döyüşmüsünüz. Onda yerdə qa­lan­lar sizin orduya da, Baş komandanınıza da lənət yağ­dı­ra­caq­lar.

Türk zabiti. Bu sizin xam xəyallarınızdır. Qələbə həmişə bi­zim­­lə olub! Türk ordusuna da, Baş komandanımıza da həmişə al­qış deyiblər!

Sərkis.Çal Dağı əldə saxlamaq üçün dəridən-qabıqdan çıx­dı­nız. Nə oldu axırı? Haymanaya doğru çəkildiniz.

Türk zabiti. Bizdə belə bir atalar sözü var: «Bir işin önünə bax­ma, sonuna bax». Geri çəkilmək hələ məğlubiyyət deyil.

Sərkis. Sözümü kəsmə, qulaq as. Yunan ordusu fürsəti əl­dən verməyib Haymana üzərinə hücuma keçdi. Hərbi sursatınız çat­mır. Ərzaq sarıdan da qıtlıqdır. Az qalırsınız bir-birinizin ətini ye­yə­siniz. İndi yunanlar Haymana dağını da tutublar. Dö­yüş­lər­də, bilirsən, nə qədər canlı qüvvə itirmisiniz?

Levon (qəh-qəhə çəkərək).Sayı yox, hesabı yox. Min nəfərə ya­xın əsgər, səksəndən artıq zabit. Elə bilirsiniz itkilərinizdən xə­bə­­rimiz yoxdur?

Türk zabiti. Təklifiniz nədir?

Sərkis. Bizə sizin baş komandanın ölüsü, ya da dirisi la­zım­­dır (bir kisə çıxararaq göstərir). Bu, qızıl kisəsidir. Sənə çatır. Biz deyənlə durub-otursan əlavə mükafatın da olacaq.

Türk zabiti. Sizin millətin qanında var bu satqınlıq, ya­ra­maz­lıq, şər toxumu səpmək, ara qarışdırmaq, ara düzəltmək. Si­zin xəmiriniz pis-pis işlərlə, hiylə və məkirlə, xəyanətlə yoğrulub. Hə­­mişə yediyiniz qaba tüpürmüsünüz.

Levon (əlini qaldırıb onu vurmaq istəyir, Sərkis qoymur. Mü­ha­­fizəçiyə). Ömründə bir dəfə sən də yediyin qaba tüpür. Qorx­ma, dünya dağılmaz. Əvəzində azadlığa, var-dövlətə çatarsan.

Türk zabiti. Onda mən türk yox, erməni olardım. Məni öl­dü­­rə bilərsiniz. Fəqət qulağınızda sırğa edin. Biz Çanaqqala mü­ha­­ribəsi, İnönü döyüşləri kimi Sakarya meydan müharibəsini də uda­cağıq. Vətənimizi düşmənlərə verən deyilik! Ölkəmizə sahib çıx­maq arzunuz da gözünüzdə qalacaq! Torpağımıza soxulan, so­xul­maq istəyən soxulcanların, ilanların biri də cəzasız qal­ma­ya­caq! Yadınızda saxlayın: yırtıcı quşun ömrü az olar!

Sərkis (sinirli). Gəl daşı tök ətəyindən, tərslik eləmə. (Le­vo­na) Ara, bu musurman həmişə belədir. Xeyrini bilmir, sonra peş­­man olur.

Türk zabiti. Yanılırsan.

Sərkis. Gecə qara, cücə qara. Axşam düşəndə fürsət tap, bı­ça­­ğı sapla Mustafa Kamalın ürəyinin başına, ol dünyanın xoş­bəx­ti.

Türk zabiti. Xəyanətkar millətin verdiyi vəd də yalan olur.

Sərkis. Levon, eşitdin, o bizə inanmır. Elə isə mükafatını qa­baqcadan veririk (ikinci kisəni çıxarıb, hər iki kisəni onun ayaq­ları altına atır).

Türk zabiti (ayağı ilə kisələri vurub kənara atır). Hər dəfə er­mə­nilərə rast gələndə onların nə qədər rəzil və murdar old­uq­la­rı­na bir daha əmin oluram. Yunanlar, Çal Dağı və Haymananı ələ ke­çir­sələr də, onların durumu heç də ürəkaçan deyil. Bizim də bun­lar­dan xəbərimiz var. Bizim bir həmləmiz yetər ki, yunanlar geri çə­kilsinlər. Siz erməniləri insan yox, şeytan doğub. Doğan yerdə onun qarnına şiş bataydı. Mən sizə nifrət edirəm (türk zabiti Le­vo­nun üstünə atılır, ayağı ilə Sərkisi vurur). Levonla Sərkis türk za­bitini yerə yıxıb əzişdirirlər. Onun müqavimət göstərdiyini görüb b­ıça­ğı sinəsinə vururlar.

Türk zabiti (yerində qıvrılaraq). Məhv olsun düşmən! Ya­şa­sın Baş komandan! Mustafa Kamal paşaya, türk ordusuna eşq ol­sun! Yaşasın azad və müstəqil Türkiyə! (ölür).

Sərkis. Mən bu türkləri yaxşı tanıyıram. Bunlar öz rəh­bər­lə­ri­­nə xəyanət etməzlər. Ölənə kimi vuruşacaqlar. Zabitin de­dik­lə­rin­də həqiqət var. Əlac özümüzə qalıb. Qızılları götür, əkilək. Gə­lib çıxan olar, atamızı yandırarlar (gedirlər).

 Şəkil dəyişir. Təpə. Ətraf yaşıllığa qərq olub. Ağacların arxasından pu­­lem­yotların lülələri görünür. Bir neçə türk əsgəri əyləşib söhbət edir. Onların arasında Azərbaycandan gəlmiş könüllü Fərhad da var.

Uğur. Bu yunanlar yaman baş aparır ha! Qovuruq, fırlanıb ye­­nə üstümüzə gəlirlər.

Özgün. Baş aparmaq üçün baş lazımdır. Başları olsaydı, gə­lib buralara çıxmazdılar.

Fərhad. Sənin sözlərin yadıma bizim Molla Nəsrəddini sal­dı. Yaman baməzə kişi olub. Sizlərdə ona Xoca Nəsrəddin deyir­lər. Bir dəfə Molla evinə gələndə görür ki, qonşular onun həyətinə yı­ğı­şıblar. Birisi Mollaya deyir: «Arvadın yıxılıb ağlı başından çı­xıb». Molla halını pozmur. Deyir: «Mən öz arvadımı hamıdan yax­şı tanıyıram. Onun ağlı heç əvvəldən yox idi. Görəsən ba­şın­dan çıxan nədir?!» İndi, ay uşaqlar, bu düşmənin başındakı ağıl­dır, yoxsa bizim Molla demişkən, nədir? Bilmirəm.

 Əsgərlər gülürlər. Özgün siqaret çıxarıb yandırır.

Uğur. O gün Fevzi Çakmak paşa deyirdi ki, bu müharibə yu­nan­larla son müharibə olacaq. Onları Ağdənizə tökəcəyik!

Fərhad. Uğur, deyirsən yunanları yuyub sonra asacağıq ki, qu­rusunlar?! Necə fikirləşirsən, onları dənizə töksək, günahları yu­yular?

Özgün. Fərhad, onların günahını heç nə yumaz. Nə su, nə gül­lə, nə də od!

Samət çiynində tüfəng gəlir.

Uğur. Gəl, Çərkəz Ədhəmin gül balası.

Samət. Uğur, yenə başladın? Allah Çərkəzin başına daş sal­sın. Başımızı piyləyib ağlımızı almışdı.

Özgün. Türk ozanları bilirsən sənin kimilər barəsində nə de­yib­lər? Qulaq as (tüfəngi götürüb saz kimi çalır):

Qaracaoğlan, gəz mərd ilə,

Ülfət qılma namərd ilə.

Fələk bizi bu dərd ilə

Qoyar qaçar, demədimmi?

Üğur. Ay Samət, bəs bilmirdin ki, Çərkəz Ədhəm bərkə dü­şən­də, öz canının hayına qalacaq, sizi qoyub qaçacaq? Ay canım, adam qoşulanda da bir fərlisinə qoşular.

Samət. Xəcalətimdən az qalır yerə girim. Arvad-uşaq da üz dön­­dərmişdi. Nə yaxşı ki, Mustafa Kamal paşa ilə İsmət paşa mə­ni bağışladılar. Günahımı yumaq üçün fürsət verdilər. Daha ağ­lım başıma gəlib, narahat olmayın. Ancaq sizdən bir xahişim var: keç­mişimi xatırladıb mənə əzab verməyin.

Özgün (Uğura). Eşitdin? Doğru deyir. Daha düşükləmə. Sa­mət, əslində biz səni dolamaq üçün yox, döyüşqabağı kefimizi aç­maq üçün zarafat edirik. Fərhad, başla. Molla nə deyir?

Fərhad. Mollanın evinə oğru gəlir.

Fevzi Çakmak paşa sakitcə gəlib qulaq asır.

Oğru otağın birindəki şeyləri yığışdırıb çölə çıxır. Molla da əy­ləş­diyi otaqdakı şeylərdən əlinə keçəni bir çamadana yığıb onun dalınca düşür. Gəlib çıxırlar oğrunun evinə. Oğru baxır ki, Mol­la onun yanında dayanıb. Ondan soruşur: «Sən mənim evim­də nə edirsən?» Molla cavabında deyir: «Bəs bura köçmürük?»

 Əsgərlər gülürlür. Fevzi Çakmak paşanı da gülmək tutur. Fər­­had onu görüb pərt olur.

 Fevzi Çakmak paşa. Fərhad, oğlum, narahat olma. Hər şey qay­da­sındadır. Mən çox sevinirəm ki, döyüşqabağı deyib-gü­lür­sü­nüz. Savaşa belə nikbin ruhla, üzügülər gedərlər. Onda qələbə də asan qazanılır. Molla Nəsrəddinin lətifəsi idi?

 Fərhad. Bəli, paşam.

Fevzi Çakmak paşa. Ağız ədəbiyyatında türk xalqlarının or­taq nümunələri çoxdur. Atalar sözlərimiz, bayatılarımız, «Ko­roğ­lu», «Dədə Qorqud» dastanlarımız…

Döyüş başlanır. Pulemyot, top səsləri. Əsgərlər silah başına ke­çir­lər.

(əsgərlərə) İgidlər, uğurlar sizə!

Fərhad (atəş açır). Al gəldi… Düz sinəsindən vurdum. Aş­dı.

Samət. Birini də mən vurdum.

Şəkil dəyişir. Fevzi Çakmak paşa qərargahda əyləşib. Yunan or­du­sundan əsir alınmış iki əsgər dayanıb gözləyir. Əli silahlı üç əs­gər onlara nəzarət edir. Yorğunluqdan və bir də vaxtlı-vaxtında ye­mə­­­diklərindən əsirlərin sifətlərinin əti çəkilib. Qorxudan gözlərinə qa­ran­lıq və vahimə çöküb.

Fevzi Çakmakt paşa (hündürboylu əsirə üzünü tutaraq). Bu­yur, görüm.

Əsir (çəkinə-çəkinə). Desəm, inanmayacaqsınız. Əslində biz əs­­gərlər bu müharibəyə öz xoşuna qoşulmamışıq. Mən kəndli ba­ba­yam. Başımızı əkin-biçinlə zorla dolandırırıq. Bir çətən kül­fə­tik… Yalvarıram, məni öldürüb anamı gözü yaşlı qoymayın.

Fevzi Çakmak paşa (sinirlənib ayağa qalxır, siqarını yan­dı­ra­raq). Bəs bu yayın istisində öldürdüyünüz cavanların anası yox­mu?

Əsir (başını aşağı salaraq gözlərinin yaşını axıdır). Mən əv­vəl­dən Allahıma yalvarırdım ki, müharibə tez qurtarsın. Mü­ha­ri­bə­yə gələnə qədər heç toyuq başı da kəsməmişəm. Adam öldür­mək mənlik deyil. Gülləni də qorxa-qorxa atıram. İlk günlər atəş sə­sin­dən diksinirdim, elə bilirdim güllə mənə dəyib. Əlimlə bədəni yox­layıb salamat qaldığımı görəndə bir təhər sakitləşirdim… Üs­tü­­müzə pulemyotları tuşlayaraq bizi məcbur edirdilər ki, vu­ru­şaq. Hansı təpəyə hücum əmri verilirdisə deyirdilər: bu təpənin ar­xa­sında Ankaradır. On altı gün ötdü. Ankara görünmədi… «Türk­­lərin əlinə keçsəniz, hər tikənizi qulağınız boyda edəcəklər» de­­yib bizi qorxudurdular …

Fevzi Çakmak paşa (o biri əsirə müraciətlə). Buyur, görüm, yə­qin səni də zorla müharibəyə göndəriblər?! (əsirin dinmədiyini gö­rüb). Sən könüllüyə oxşayırsan Yəqin öz xoşunla müharibəyə qa­tıl­mısan?!.

Əsir dillənmir. Bayırda canlanma. Mühafizəçinin səsi eşi­di­lir: «Farağat!» Fevzi Çakmak paşa qalxıb çölə çıxır. Atatürk görünür.

Atatürk (komanda verir). «Azad!» (görüşürlər).

Fevzi Çakmak paşa. Paşa həzrətləri, xoş gördük!

Atatürk. Gün aydın! Nə var, nə yox?

Fevzi Çakmak paşa. Əsirləri dindirirdim.

Atatürk. Gedək, sorğu-sualı davam etdir.

Atatürk Fevzi Çakmak paşa qərargaha daxil olurlar.

Fevzi Çakmak paşa (sualını təkrar edərək). Sən də məcburən mü­­haribəyə gətirilibsən?

Atatürk (əsirin susduğunu görərək). Hara vətəndaşısan?

Əsir (başını qaldırmadan). Türkiyə.

Atatürk. Harada doğulmusan, müharibəyədək harada ya­şa­mı­san?

Əsir. İstanbulda.

Atatürk. Demək, sənin vətənin Türkiyədir. Millətindən asılı ol­­mayaraq hamı vətəni qoruyur. Sən isə vətənə qarşı vuruşursan. Bi­lir­sən səni necə bir aqibət gözləyir?! (xəyanətkara nifrətlə ba­xa­raq). Türkiyənin, türk xalqının siz rumlulara nə pisliyi keçib ki, onu sevmirsiniz, bu ölkəyə, bu millətə qarşı belə namərdlik, nan­kor­luq edir, xəyanətkar mövqe tutursunuz? (əsirin susduğunu gö­rə­rək). 1919-cu ildə yunanlar İzmirə girəndə sənin doğulduğun, bo­ya-başa çatdığın, çörəyini yediyin, suyunu içdiyin, havasını ud­du­ğun bu şəhərdə daşı-daş üstə qoymur, dinc sakinləri öldürür, uşaq­la­rın başlarını kəsirdilər. Siz rumlular da sevinc içərisində onların qa­bağına qaçır, düşmənlərimizi duz-çörəklə qarşılayırdınız…

Fevzi Çakmak paşa. Yadına düşmür? Yəqin İzmirin işğalı za­­manı rumluların yunan ordusunu sevinclə, coşqun hərarətlə qar­şıladığının, döyüşçüləri qucaqlayıb öpdüklərinin sən də şahidi ol­musan. Yəqin sən özün də o birilərə qoşulub işğalçılara gül-çi­çək dəstəsi gətiribsən.

Atatürk. İzmir mitropoliti Xristostomas çağırılmamış qo­naq­­lara, işğalçılara xeyir-dua verirdi.

Fevzi Çakmak paşa. Rumlular yunan taburunun qarşısına çı­xaraq: Zito Venizelos! Zita yunan əsgərləri! – deyə qışqırırdılar.

Atatürk. Yunanlar türklərə divan tutmağa başlayanda yerli rum­lular da onlara qoşulmuşdu. Onlar da türkləri öldürür, ev­lə­ri­ni yandırır, talançılıq edirdilər. Bunların heç biri yadına düş­mür? İnanmaq olmur.

Əsir. Doğru deyirsiniz, komandir, bu əslində biz gənclərin de­yil, bizim böyüklərimizin, ağsaqqallarımızın, ağbirçəklərimizin gü­nahıdır.

Atatürk. Öz səhvini başa düşdüyün üçün, yoxsa canını qur­tar­maq üçün belə deyisən? Bunu bilmədik. Amma həqiqəti söy­lə­din.

Fevzi Çakmak paşa. Əsirləri aparın.

Atatürk Fevzi Çakmak paşanın qulağına nə isə pıçıldayır. Fevzi Çakmak paşa əli­ ilə işarə verir. Türk əsgərləri dayanırlar.

(əsgərlərə). Rumlu əsiri aparın, o biri isə qalsın.

Atatürk (əsirə).Mən belə başa düşdüm ki, sən siyasi oyun­la­rın qurbanısan, istəmədiyin halda müharibəyə qatılmısan.

Əsir (sevincək). Doğru buyurursunuz, qurbanın olum.

Atatürk. De, görüm, yunan ordusunun durumu necədir?

Əsir. Onların gücü tükənməkdədir. Ciddi ərzaq qıtlığı ilə üz­lə­şib­lər. Bir tərəfdən bu, digər tərəfdən fasiləsiz döyüşlər əsgərləri yo­rub əldən salıb. Daha pisi, mərmi ehtiyatı azalıb. İtkiləri elə çoxdur ki, yüz əlli nəfər əsgərdən təşkil olunmuş bölüyün hər birində indi vur-tut 25-30 döyüşçü qalıb. Müharibə döyüşçüləri təngə gətirib. Bir himə bənddirlər ki, aradan çıxsınlar. Geri çəkilmək barədə söz-söhbət gəzir.

Atatürk (ayağa qalxaraq). Bunu buraxın, çıxıb evinə-eşi­yi­nə getsin.

Əsirin gözlərinə işıq gəlir. Atatürkün ayaqlarına düşüb çək­mə­­lərini öpür. Əsiri aparırlar. Fevzi Çakmak paşa Atatürkü ötürür. Üz-gözlərindən yorğunluq tökülən sanitarlar yaralanmış əsgərləri gül­­lə altından çıxarıb kimisini xərəkdə, kimisinin qoluna girərək dal­da yerə aparırlar.

(Fevzi Çakmak paşaya). İndi müharibə bir dönüş nöqtəsinə gəlib çı­xıb. Tərəflər geri çəkilmək üzrədirlər. Türklər daha qətiyyətli və dö­zümlü çıxdılar. Biz müdafiə xətlərində açılan gədikləri qa­pa­maq üçün əlavə qüvvələrdən istifadə etdik. İndi əks-hücuma keçə bi­­lərik. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, qarşıdakı savaş heç də asan olmayacaq. Sol cinahda yunan qüvvələrinin qarşısı alınıb. An­­karanı gözləyən təhlükə sovuşub. Lakin hələlik bu azdır. Düş­mən Orta Anadoludan da qovulmalıdır. Fevzi Çakmak paşa, bütün ko­man­dirlərə çatdırın: əks həmlə zamanı əsas diqqət sağ və orta ci­nah­­lara yönələcək!

Fevzi Çakmak paşa. Yunanlar geriləmək fikrində deyillər. Ək­sinə, Sakarya çayının qərbində səngər qazırlar.

Atatürk. Ona görə əmr edirəm: Solumuzdakı ən yüksək tə­pə­yə – Dua Təpəyə hücum! (gedirlər).

Levon və Sərkis gəlirlər.

Levon. Ara, bu Türkiyənin padşahı lap keyquludur. Bütün tor­pağı əcnəbilərə pay-bölüş edib… İndi dəbdə Mustafa Ka­mal­dır. İşlərimiz yalnız onda düzələcək ki, o, ortadan götürülsün. Türk zabitini dilə tuta bilmədik. Zalım oğlu ölümünə razı oldu, an­caq dediyindən dönmədi. Belə yerdə türklər özləri deyiblər: «Ağıl olmayınca başda, nə quruda bitər, nə yaşda». Hə, aşna, əlac özümüzə qaldı. Mustafa Kamalı öldürsək, tarixə düşərik.

Sərkis. Nə danışdığını bilirsən. Mən də istərəm ki, o öl­dü­rül­sün. Onun axırına öz əllərimlə çıxardım. Amma Mustafa Ka­ma­lı öldürmək mümkün olan şey deyil. Əvvəla, türk milləti, türk xal­qı onu çox sevir, ona inanır, onun ardınca ölümə belə desən ge­dir. Həm də bu adam tilsimlidir. Padşah onun ölümünə fərman ver­mişdi, bacarmadı. Neçə dəfə sui-qəsd təşkil olundu, alınmadı. Və­ziyyətdən çıxmağı bacarır. Zalım oğluna güllə də batmır. Lap mö­­cüzədir. Yəqin xəbərin var.

Levon. Var.

Sərkis. 1915-ci il Conkbayır döyüşlərində ingilis snayperi onun ürəyinin başını nişan alıbmış. Əlləri titrəmədən tətiyi də çə­kib. Atəş açılıb, ancaq Mustafa Kamal sağ qalıb. Musurmanlar be­lə qəribə hadisələr baş verəndə deyirlər: “Anası namaz üstündə imiş!” Eşitmisən yəqin niyə ölməyib. Cib saatını döş cibinə qo­yub­muş. Vallah möcüzədir. Elə bil əvvəldən ürəyinə damıbmış. Hə­min saat onu ölümün pəncəsindən qurtarıb. Güllə saata dəyib ye­rə düşüb.

Levon. Bu müharibədə türklər məğlub olsa, bizim işlərimiz dü­zələcək, qalib gəlsələr – bütün ümidlərimiz puça çıxacaq. Bu Mus­tafa Kamal olmasaydı, Türkiyə çoxdan batmışdı.

Sərkiz. Bilməmiş olmazsan. Çoxdandır Türkiyə tor­paq­la­rın­da ingilislərin də gözü var. Fəqət nə qədər müharibə aparsalar da, istəklərinə çata bilməyiblər. Çanaqqala, Arıburnu, Anfar­­­ta­lar, Conkbayır döyüşlərində Mustafa Kamal ingilislərə aman ver­mə­yib. Onlar İstanbulu tutmuşdular. Oradan da çıxarıldılar. Lon­don­­da parlament üzvləri bir yerə toplaşıb tələb ediblər ki, Bö­yük Britaniyanın baş naziri Herbart Henri Askvit gəlib bizə an­lat­sın ki, bu nə məsələdir? Bu qədər xərc niyə havaya sovrulub, heç bir qələbə qazanılmayıb? Baş nazir, bilirsən, nə deyib?

Levon. Sən də özünü çox bilən göstərmə. Mən bilirəm nə de­yib. Deyib: Cənablar, burada mənim təqsirim yoxdur. Dünyada ta­rixi şəxsiyyətlər yüz ildə bir dəfə doğulur. İndi mən nə edim ki, bu xoşbəxtlik Türkiyəyə nəsib olub. Mustafa Kamal paşa mey­da­na çıxıb. Günah məndə yox, onda, onun qabiliyyətində, gü­cün­də­dir.

Sərkiz. Mustafa Kamalı məhv etmək üçün onun ətrafındakı adam­ları, ona sadiq şəxsləri bir-bir dənləmək lazımdır.

Levon. Birincisi Fev­zi Çakmak paşadan, sonra İsmət paşadan başlamaq lazımdır. Yu­nanları İnönüdə darmadağın etdilər. Mustafa Kamal bu dö­yü­şü uğurla başa çatdırdığına görə İsmət paşaya İnönü ləqəbi ve­rib.

Sərkiz. Mustafa Kamal at belində döyüşün ən təhlükəli yer­lə­rini gəzir. İmkan olsa onu, olmasa ya Fevzi paşanı, ya da İsmət paşanı aradan gö­tür­mə­li, bu xalqa dağ çəkməliyik. Gəlsənə paltarımızı dəyişib türk­lə­rin içərilərinə girək. Müharibədir, it yiyəsini tanımır.

Levon. Paltarlarımızı dəyişdik, bəs burnumuzla nə edək? Əy­ri badımcan kimi adamın gözünə girir. O saat biləcəklər ki, er­mə­niyik.

Sərkiz. Düz deyirsən. Onların arasında olsaq, sui-qəsd hə­ya­ta keçən kimi bizi parça-parça edərlər. Yaxşısı budur, daşın, ağa­cın arxasında gizlənib məqam gözləyək.

Gedirlər. İsmət paşa onbaşı Xalidə Edib Adıvar gəlirlər.

İsmət paşa. Neçə gündür Mustafa Kamal paşa dinclik nədir bil­mir. Yenə döyüş meydanındadır. Atla təhlükəli yerləri gəzir. Rəs­mi fəaliyyətimdə olduğu kimi, şəxsi həyatımda da Mustafa Ka­mal paşa mənim vəlinemətimdir. Bütün hadisələrdə uğurlara yi­yələnməyimdə onun çox böyük zəhməti olub. O özündən daha çox mənim uğur qazanmağıma çalışıb… Biz hamılıqla onu qo­ru­ma­lı, sağlamlığı qayğısına qalmalıyıq.

Levon Sərkis xəlvəti gəlib gizlənirlər.

Xalidə Edib Adıvar. Paşa həzrətləri mənim xətrimi istəyir. Odur ki, sözlərimdən incimir. Hərdən onunla ərklə danışıram. Hər dəfə ona deyirəm ki, özünə fikir versin. Qulaq asmır. Yor­ğun­luqdan və yuxusuzluqdan gözlərinin ətrafını tünd mavi da­irə­lər bürüyüb. Gözünün acısını çox vaxt əyləşdiyi kresloda alır. Bu da olur onun yuxusu, istirahəti. Müharibələr də bitib-tükənmək bil­­­mir. Deyəsən paşa həzrətləri gəldi. Mən gedim (çıxır).

Türk zabiti İsmət paşaya yaxınlaşır.

Zabit. Baş komandan sizi soruşurdu.

İsmət paşa. Qərargahdan bəzi sənədləri götürüm, gedək.

İsmət paşa qərargaha daxil olur, zabit gözləyir.

(çıxır). Gedək.

Levon (astaca Sərkisə). Hərəmiz birinə atəş açaq. Hədəfə tək­cə İsmət paşa alınsa, yanındakı zabit bizi vura bilər.

 Levon İsmət paşanı, Sərkis zabiti nişan alır. Atəş açılır. Le­vo­­nun gülləsi açılmır. Türk zabiti yıxılır. İsmət paşa cəld yerə yatır, ta­­pançasını çıxarır Sərkisi vurur. Levon qaçır. Milli ordunun bir ne­çə əsgəri qaçaraq gəlir. Yaralı zabitin qoluna girərək qaldırıb apa­rırlar.

Atatürk (gəlir, yerdə sərələ qalmış Sərkisə baxaraq). Burada nə hadisə baş verib?

Əsgər. Dığalar İsmət paşaya güllə atıblar..

Atatürk (İsmət paşaya). Yaralandın?

İsmət paşa. Xeyr, əfəndim. Xoşbəxtlikdən güllə açılmadı. Am­ma bir zabitimiz yaralanıb.

Atatürk (ətrafına baxaraq). Yarası ağır idi?

İsmət paşa. Məncə, yüngül yaralanıb.

Atatürk (yaxınlaşaraq Sərkisə baxır). Atəş açan budur? Er­mə­nidir…

İsmət paşa. Elədir, paşam.

Atatürk. Ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bu ermənilər bizimkilərə xə­tər toxundurmaq üçün həmişə fürsət axtarırlar. Tələt paşanı da, Ənvər paşanı da, Camal paşanı da öz qa­nlarına qəltan edən də bunlar oldu.

İsmət paşa. Doğru buyurursunuz, paşam. İki nəfər idi. O bi­ri qaça bildi (əsgərlərə). Bu yaramazı buradan rədd edin.

 Sərkisi xərəyə qoyub aparırlar. İsmət paşa da gedir. Onbaşı Xa­­lidə Edib Adıvar gəlir.

Atatürk (Xalidə Edibə). Xoş gördük, xanım əfəndi!

Xalidə Edib. Xoş gününüz olsun, paşam.

Atatürk. Xalidə xanım, işlər necədir?

Xalidə Edib. Şükür allaha, pis deyil. Hamı qələbə gününü göz­ləyir. O isə uzaqda deyil.

 Atatürk (uzaqlara baxaraq, Xalidə Edibə). O təpələri gö­rür­sünüz?! Ora Qaradağdır Bir baxın, yunanlar geri çəkilirlər.

 Atışma. Yaralılar, çiyni tüfəngli əsgərlər gəlib səhnədən ke­çir­­lər. Atatürk və Xalidə Edib söhbəti kəsib onlara baxırlar.

 Xalidə Edib. Paşa həzrətləri, əməliyyat uğurlu gedir. Bu mə­ni çox sevindirir.

Atatürk. Planımız baş tutdu, xanım əfəndi. Qaradağ az son­ra geri qaytarılacaq. Amma itkilərimiz çox oldu. Bax, bu məni ağ­­rıdır. Tümənlərimizin birində əsgərlərin tən yarısı həlak olub.

Xalidə Edib. Döyüş itkisiz ötüşmür, əfəndim. Əsas məsələ odur ki, düşmənə yaxşı dərs verdik.

 Azər Baycan Levonu gətirirlər. Levon yunan zabiti for­ma­sın­da, əliqolu bağlanmış son dərəcə pərişan.

(tanıyaraq). Nəm-ni­şa­nından İsmət paşaya atəş açıb qaçan dığaya oxşayır.

Atatürk. Azər, oğlum,onu necə ələ keçirdiniz?

Azər. Döyüş ara vermişdi. Səngərə yatıb dincimizi alırdıq. Xə­bər gəldi ki, bir nəfər yerə yata-yata ağaclığa sarı gedir. Eh­ti­yat­la başımı qaldırıb baxdım. Gördüm həmin bu yaramazdır. Yol­­daşlarıma dedim ki, istəyirəm onun ardınca gedim. Baycan tək yola çıxmağıma razı olmadı. Birlikdə bu dığanın ardınca düş­dük. Öldürə bilərdik, fikirləşdik ki, əsir götürək. Demə, döyüş mey­­danından aralanmaqda məqsədi varmış (gülmək tutur). Cə­nab Baş komandan, gərək bağışlayasınız. Özünü ağaclığa təzəcə ver­­mişdi ki, başının üstünü aldıq. Ələ keçdiyini görüb sarısını ud­du. Qorxusundan ağaclığa nə üçün çəkildiyi də yadından çıxdı. Dər­­hal tərk-silah etdik.

Baycan. Yolda bizə yalvarıb-yaxarırdı ki, onu buraxaq. Hə­rə­­mizə bir kisə qızıl boyun oldu. Qızılları aldıq, özünü isə bura gə­tirdik. İsmət paşaya atəş açan ermənidir. Bu da qızıllar… (kisələri uzadır).

 Xalidə Edib (qızılları alaraq). Ordunun ehtiyaclarına sərf olu­nar.

Azər. Bu ermənilər harada olsalar, ziyankarlıqla, qan tök­mək­lə, xəyanətlə məşğul olurlar. Dəsxətt hər yerdə eynidir.

Baycan. Ötən əsrin əvvəllərində Cavad xan Gəncədə rus qo­şu­­nu ilə döyüşəndə şəhərin erməni sakinləri rus generalı Sis­ya­no­va bələdçilik edirdilər.

Azər. Bunlar 1905-ci ildə, 1915-ci ildə, 1918-ci ilin martında Ba­kı­da, başqa bölgələrimizdə saysız-hesabsız qırğınlar törədib, azə­ri türklərini qətlə yetiriblər. Türklərə qarşı nanklorluq və xə­ya­nət etdiyinə görə qulağı kəsilən Andronik, bir Allah bilir, Qara­bağ­da saysız-hesabsız dinc əhalini qılıncdan keçirdi.

Baycan. Yaxşı ki, türk ordusu köməyimizə gəldi. Qafqaz İs­lam ordusu, Nuru paşa ilə Kazım Qarabəkr paşa imdadımıza çat­ma­­saydı, ermənilər Azərbaycanda daşı daş üstə qoymazdılar.

Atatürk. Biz – türklər və azərilər qardaş millətik. Bir-bi­ri­mi­zə arxa, dayaq durmalıyıq. O zamanlar Azərbaycana kömək əli­mi­zi uzatdıq, Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti də dar gü­nü­­müzdə bizə dəstək durdu. İndi budur, siz azərbaycanlılar  burada – Ana­­doluda bizim yanımızdasınız, bizimlə çiyin-çiyinə düş­mən­lə­ri­mizə qarşı vuruşursunuz. İgidlər, bu köməyə görə sağ olun! Mən sizdən çox razıyam. Neçə-neçə Anadolu türkü Azər­bay­can­da, azəri türkləri Anadoluda şəhid olub. Onların ruhu şad olsun!

Xalidə Edib. Azərbaycan rusların, ermənilərin caynağından xi­­las olub öz dövlətini qurdu. Fəqət qoymadılar ki, bu dövlət ya­şa­sın. Ruslar gəlib yenidən işğal etdilər.

Atatürk. Xalidə xanım, sabah nə olacağını heç kim qa­baq­ca­­­dan söyləyə bilməz. Sovetlər birliyi də Osmanlı dövləti kimi, Av­­striya-Macarıstan kimi parçalana bilər. Bu gün əlində möh­kəm tutduğu müttəfiqlər ovuclarından qaça bilər, o zaman Tür­ki­yə nə edəcəyini bilməlidir!

Fevzi Çakmak paşa İsmət paşa gəlirlər.

Fevzi Çakmak paşa. Güclü top atəşindən, təyyarəçilərimizin bom­­bardmanından düşmən özünü itirib, pərən-pərən düşüb. Türk­lər irəliləyirlər. Qaradağ geri alınıb.

Atatürk. Baş qərargahı azad olunmuş yerə köçürün!

İsmət paşa. Oldu, cənab Baş komandan! (gedir).

Azər. Paşa həzrətləri, əfv edin. Biz gedək (gedirlər).

Fevzi Çakmak paşa. Düşmən hələ Türkiyə ərazisini tərk et­mə­yib. Yunanlar geriləyir. Görəsən, bu, ümumi geriləmədir, yox­sa düşmən haradasa mövqe tutub yenə döyüşə girəcək?

Atatürk (əli ilə göstərərək). Türk süvari kolordusu Sakarya ça­yı­nın o biri sahilinə adlayıb yunanların nicat yollarını kəssin!

İsmət paşa. Aldığım məlumata görə, türk partizanları dağ­lar­dan enib düşmənin arxasına keçiblər. Onlar qəfil həmlələr edir, nəq­­liyyat yollarını, dəmir yol stansiyalarını tutur, relsləri sö­kür­lər. Bununla yunan qüvvələrinin rahatca geri çəkilməsini çətin­ləş­di­rir, onlara itkiləri verirlər.

Atatürk. Düşmənin müqaviməti qırılıb. İndi onlar öz baş­la­rı­nın hayındadırlar. Afinadan ümumi geriçəkilmə əmri verilib. Yu­­nanlar məğlubiyyətə uğrayıb qaçırlar.

Fevzi Çakmak paşa. Lakin ağıla gəlmək, tutduqları əməl­lər­dən peşman olmaq, xəcalət çəkmək əvəzinə ötüb keçdikləri yerləri vi­ran qoyurlar. Bununla həm bizimkilərdən qisas alır, həm də qə­zəb­lərini söndürməyə çalışırlar. Necə edək? Yorulub əldən düş­müş türk ordusu indi onları təqib edəcək halda deyil.

Atatürk. Sivrihisap üzərinə bir süvari həmləsi yapsanız kifa­yət­dir.

 Əsgər zabitlər gəlirlər. Səhnəyə türk bayrağı gətirilir (on­­lara mürajiətlə). Türk xalqının mərd oğul və qızları! Ananızın sü­dü, doğma vətənin çörəyi Sizə halal olsun! Zəfər münasibətilə Si­zi təbrik edirəm!

Əsgər və zabitlər. Baş komandana eşq olsun!

 Alqışlar qopur. İstiqlal marşı səslənir:

 Qorxma, sönməz bu şəfəqlərdə süzən al sancaq,

 Sönmədən yurdumun üstündə tütən ən son ocaq.

 O bənim millətimin yıldızıdır, parlayacaq.

 O bənimdir, o bənim millətimindir ancaq!

 Çatma, qurban olayım, çöhrəni, ey nazlı hilal,

 Qəhrəman irqimə bir gül, bu şiddət, bu cəlal?

 Sana olmaz dökülən qanlarımız sonra həlal

 Haqqıdır, haqqa tapan millətimin istiqlal!

 Səhnə qaranlıqlaşır. Şəkil dəyişir.Döyüş meydanı.

 Yerdə bir neçə yaralı cəsəd var. Atatürk döyüş meydanını gə­­zir.

Atatürk. Milli ordumuz düşmənə layiqli dərs verdi. Mən qə­lə­­bəyə inanırdım. Zabitlərimiz də, əsgərlərimiz də özlərinə ar­xa­yın idilər, bilirdilər ki zəfər onlarındır. Yaralıları xəstəxanalarda yer­­ləşdirin. Onların müalicəsi üçün əllərindən gələni əsir­gə­mə­sin­lər. Xəstəxanalar dava-dərmanla və ərzaqla təmin edilsin. Həlak olan­lar qəhrəmanlara layiq şan-şöhrətlə dəfn edilsinlər. Qələbə mən­də xoş duyğular, böyük sevinc yaratsa da, həlak olmuş əsgər­lə­rin halına acıyır, onların ailələri, övladları, valideynləri barədə ürək ağrısı ilə düşünürəm (birdən ayaq saxlayaraq fikrə gedir). Bu qəhrəman sağdırmı?

Şəfqət bacısı. Xeyr, əfəndim, həlak olub.

Atatürk. Onun sifəti mənə tanış gəlir. Fəqət, yadıma sala bil­­mi­rəm. Əlində kağız var. Yəqin məktubdur. Xahiş edirəm, açıb oxu­­­­yun. Bəlkə məktubdan bir şey öyrənə bildik.

Zabit (məktubu götürüb oxuyur). «Əgər döyüş meydanında öl­səm, bu məktub əlinizə keçəcək. Baş komandana söz verib evə qa­yıt­mışdım. Anam, bacım, bir də mən döyüşləri izləyir, or­du­mu­zun qalib gələcəyi günü gözləyirdik. Atamı, qardaşımı yada salıb ağ­la­­yır, əsgərlərimiz üçün dua oxuyur, onlara zəfər, cansağlığı ar­zu­layırdıq. Rəfiqəmgilə getmişdim. Qayıdanda evimizin top mər­mi­­sindən dağıldığını gördüm. Anamı, bacımı axtardım. Gördüm de­yən olmadı. Sonra onların cəsədlərini dağıntılar altından çıxar­dı­lar. Evsiz-eşiksiz idim.

Atatürk (acı təəssüflə). Zavallı…

Zabit (məktubu oxumaqda davam edir). Xalamın xahişi ilə on­lar­da gecələməli oldum. Səhər ertə yuxudan qalxdım. Saçlarımı qay­çı ilə kəsdim ki, məni oğlan bilsinlər. Xalam oğlunun pal­tarla­rın­dan birini geyib cəbhəyə yollandım. Partizanlara qoşuldum. Düş­­məni öldürdükcə onların sayını göstərirəm: 1+1+1­+1+2­…­Yeni qeyd tapmasanız, demək, artıq ölmüşəm, Hə­lə­­lik dö­yü­şü­rəm,­ qələbə gününü gözləyirəm. Baş komandana, ordumuza bö­yük ümidim var…»

Atatürk (aşağı əyilib bir daha diqqətlə cəsədə baxır). Bu ki Ay­dandır (kövrələrək). Təəssüf, çox təəssüf. Çox qeyrətli, vətən­pər­vər və igid qız idi. Qanlı müharibə bu məsum, bənizi solğun, gö­zəl türk qızının, gələcək türk anasının həyatını aldı. Onu qo­ru­ya bilmədik. Aparın, Aydan qızımızı dəfn edin.

 Aydanı xərəyə qoyub aparırlar. Fevzi Çakmak paşa, İsmət pa­­­­şa və Salih Bozok gəlirlər.

Salih Bozok. Sakarya meydan müharibəsi başa çatdı. Yu­nan kralı Konstantinin gecəsi-gündüzü yox idi. Müharibənin baş­lan­­ğıcında kefi kök idi. Türklərə tutulacaq divandan, ölkəsinin qüd­rətindən, ordusunun gücündən və yenilməzliyindən dəm vu­rur, cəbhədən gələn xoş xəbərlərin eşqi ilə badə qaldırırdı. Tezliklə kral­lığının ərazisini genişləndirəcəyini düşünən Konstantin tax­tı­na dirsəklənərək saatlarla incə belli yunan qızlarının şəhvət oya­dan rəqslərinə tamaşa edirdi.

Fevzi Çakmak paşa. Salih bəy, siz bilən, rəqqasə qızlar onda bir maraq və ehtiras yaradırdımı? Əsla. O, sadəcə onların rəqs­lə­ri­nə baxmaqla vaxtını öldürür, başını qatırdı. Onun bütün vücu­du­nu cavan və gözəl, yarıçılpaq qızlara ehtirasdan daha güclü bir eh­ti­ras və hərislik bürümüşdü: türk torpaqlarına yiyələnmək, ələ ke­ç­ir­diyi yerlərdə türkləri qul, kölə vəziyyətinə salmaq!

Salih Bozok. Xəyalındakılar yuxuda da ona dinclik ver­mir­di. Bir gün yuxusunun çin olacağını düşünür, zəfər gününü səbir­siz­­liklə gözləyirdi.

İsmət paşa. Konstantin orduya «Ankaraya!» əmrini verib cəb­həyə yola salanda ingilis rabitə zabitlərini qələbə mü­na­si­bətilə Ankarada açılacaq böyük zəfər süfrəsinə dəvət etmişdi. Kral Konstantin asan bir işə qol qoyduğunu düşünürdü. Fəqət zən­ni onu aldatdı.

Fevzi Çakmak paşa. İndi o öz taxtında qanıqara və yorğun əy­lə­şərək böyük itkilər verib, beli qırılmış ordusunun biabırcasına ge­ri qayıtmasını gözləyir.

Atatürk. Ankarada zəfər münasibətilə böyük ziyafət təşkil edin. Fəqət süfrənin başında yunanlar deyil, bu torpağın sahibləri – türk­lər özləri əyləşəcəklər!!!

MüəllifAkif ABBASOV
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru