“Ömrümə yazılanlar” – taleyin, azadlığın və sözün kitabı
Azərbaycan poeziyasında sözün taleyə çevrildiyi, şəxsi ömrün xalqın yaddaşı ilə qovuşduğu nadir məqamlar var. Tanınmış şair Firuzə Məmmədlinin “Ömrümə yazılanlar” kitabı məhz belə məqamlardan doğan, yaşanmış ömrün bədii hesabatı, poetik etirafıdır. Xalq yazıçısı Anarın bu kitaba yazdığı ön söz isə təkcə bir kitab haqqında fikir deyil, bütövlükdə bir şair taleyinə, bir ədəbi mövqeyə verilən yüksək mənəvi qiymətdir.
Anar müəllim bu yazısında Firuzə Məmmədlinin poeziyasını Azərbaycan ədəbiyyatının azadlıq ruhu ilə bir sırada görür. O, təsadüfi olaraq vurğulamır ki, Firuzə xanımın şeirləri “Min beş yüz ilin Oğuz şeiri” antologiyasında yer alır. Bu fakt şairənin sözünün zamanla sınanmış, milli poetik yaddaşa daxil olmuş bir söz olduğunu göstərir. Onun Firuzə Məmmədlinin yaradıcılığından seçib sitat gətirdiyi misralar –
“Nə yatmısan bu torpağa baş qoyub,
Qalx, alın qabartını ovuşdur…” –
sadəcə poetik çağırış deyil, azadlıq ideyasının bədii manifestidir.
Ön sözdə Firuzə Məmmədlinin poeziyasının əsas dayaqları açıq şəkildə görünür: azadlıq, vətən, insan ləyaqəti və daxili müqavimət. Xalq yazıçısı Anar bu poeziyada azadlığın yalnız siyasi məna daşımadığını, həm də insanın ruh azadlığı kimi təqdim edildiyini xüsusi vurğulayır. “Azadlığın qədrini bilən, qollarında əsarətin ağrısını daşıyan” lirika, oxucunu passiv müşahidəçi yox, düşünən və mövqe tutan insana çevirir.
Anar müəllim Firuzə Məmmədlinin həyat yoluna da toxunaraq, onun gənclik illərindən etibarən ideallarına sadiq qaldığını, mübariz mövqeyinin şəxsi taleyində ağır izlər buraxdığını gizlətmir. Bu, təqdimatın mühüm publisistik cəhətidir: oxucu anlayır ki, “Ömrümə yazılanlar” süni poetik konstruksiya deyil, yaşanmış ağrıların, qazanılmış mənəvi qələbələrin kitabıdır. Məhz bu baxımdan Anar müəllim Firuzə xanımın yalnız şair kimi deyil, pedaqoq, alim, ictimai mövqeyi olan ziyalı kimi də fəaliyyətini yüksək qiymətləndirir. Onun elmi araşdırmalarını, gənc nəslin azadlıq ruhunda yetişməsinə verdiyi töhfələri qeyd etməsi, şairənin şəxsiyyətini bütöv şəkildə təqdim edir. Burada söz və əməl bir-birini tamamlayır – bu da Firuzə Məmmədli yaradıcılığının əsas güc nöqtəsidir.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anarın təqdimatında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri də Firuzə Məmmədlinin mükafat və titullara münasibətidir. O, haqlı olaraq qeyd edir ki, şairənin ən böyük mükafatı oxucu sevgisi və poeziyasının yüksək dəyəridir. Bu fikir, əslində, çağdaş ədəbiyyat üçün ciddi bir mesajdır: sözün qiyməti rəsmi adlarda deyil, yaddaşda yaşamasındadır.
Kitabda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anardan başqa tanınmış qələm adamlarından İntiqam Qasımzadənin, böyük ədəbiyyatçı alim Rüstəm Kamalın, Məhrux Dövlətzadənin və digərlərinin fikirlərilə yanaşı, Firuzə Məmmədlinin öz diliylə desək, ömrünə yazılmış seçmə şeirləri də yer alıb. Kitabı qiymətli edən həm həmkarların dəyərli fikirləri, həm də müəllifin özünün ruhundan süzülüb gələn şeirləridir.
Nəticə etibarilə, “Ömrümə yazılanlar” kitabı Firuzə Məmmədlinin şəxsi ömrünün poetik salnaməsi olmaqla yanaşı, bütöv bir dövrün, bir nəsilin azadlıq duyğularının bədii ifadəsidir. Xalq yazıçısı Anarın təqdimatı isə bu kitabı oxucuya sadəcə tanıtmır, onu mənəvi-ədəbi hadisə kimi dəyərləndirir. Bu yazı Firuzə MƏMMƏDLİ yaradıcılığının Azərbaycan ədəbiyyatındakı yerini təsdiqləyən, sözə verilmiş vicdanlı və sanballı bir hökm kimi səslənir.
“Ömrümə yazılanlar” – təkcə şairənin ömrünə yox, xalqın yaddaşına yazılan sözlərdir.
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
GÜNNUR AĞAYEVANIN DİGƏR YAZILARI