Bir dil ölərkən onu dinləyən qadın
1933-cü il, Luiziana, ABŞ.

23 yaşlı amerikan dilçi Mary Haas taxta bir eyvanda oturub Tunica dilini bilən son adam — Sesostrie Youchigantı dinləyirdi. O öləndən sonra 3000 illik bir dil də onunla birlikdə yox olacaqdı.

1935-ci ildə isə Natchez dilini bilən və danışan son adam Watt Samı dinlədi və dəftərində qeydlərini apardı.

Hamı bu dilləri “onsuz da ölür” deyib əhəmiyyətsiz sayarkən, Mary hər sözü, hər səsi, hər qrammatik quruluşu dəqiqliklə yazdı. Aylarla, illərlə… Tunica, Natchez və başqa bu kimi yerli dilləri sənədləşdirdi.

Sonra dillər yenə də susdu. Son danışanlar öldü. Qeyd dəftərləri arxivlərdə tozlandı.

Amma 60 il sonra möcüzə baş verdi: yerli icmalar ata-baba dillərini yenidən öyrənmək istədilər. Və Mary Haas-lın köhnə dəftərləri o dillərin dirçəliş açarına çevrildi.

Bu gün Tunica dili yenidən öyrədilir.
Çünki bir zamanlar bir qadın o dili dinlədi, yazdı və vacib olduğuna inandı.

Mary Haas 1996-cı ildə 86 yaşında vəfat etdi və ömrünün 65 ili yox olmaq təhlükəsi altında olan dilləri sənədləşdirməklə keçdi.