(Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman səninlə, yanındayam mən.
Hərdən eyvandakı göyərçin səsi, Hərdən ilğımların ilıq nəfəsi, Hərdən bir qönçənin açmaq həvəsi, Hər zaman, hər yerdə, qanındayam mən.
Ustacı həmin gün aldın özündən, Əyləşdin yanında, getdi özündən, O gündən xəbəri yoxdu özündən, Sormağa gərək yox, canındayam mən. 05.05.2026. Bakı.
Qonşumuz Balaş nənəgillə bizi qamış çəpər ayırardı, Çəpərin dibində qollu-budaqlı ərik ağacı vardı, Yay olanda bolluca bar gətirərdi, Külək meyvələrini çırpardı, Dibi həmişə əriklə dolu olardı. Sapsarı, badamı, şipşirin əriklərdi, Baxanda adamın ağzı sulanardı, Nəfsimiz çəkərdi. Qonşunun uşaqlarıyla yığışıb günortanın qızmarında oğurluğa gedərdik Balaş nənəgilə, O vaxtlar ayrı aləmdi, Qonşular heç vaxt qapını bağlamazdılar. Bizi görcək ala it özünü yeyib tökərdi, Yazıq it əlimizdən zəncir gəmirərdi, Bəd idi deyə açıq saxlamazdılar. Səsi qulağımdadı hələ. Bir gözümüz itdə, ürəyimiz çırpına-çırpına ciblərimizi, əlimizi, ətəyimizi əriklə doldurardıq. Elə şirin əriklərdi ki, Dadı damağımdadı hələ. Ayağımızı tikan, paltarımızı kol-kos aparardı, Hər gün böyüklərdən bir kötək payımız vardı. Günlər keçərdi, yay bitərdi, Ağac da dincələrdi, biz də. Sonra payız,sonra da qış gələrdi və həsrətlə gələn yayı gözləyərdik yenə. Ta ki, ağlımız kəsənədək. Bir gün öyrəndik ki, oğurluq günahmış sən demə. Qorxduq, yığışdıq çəpərlərin başından, Ağacların dibindən yığışdıq. Sonra aləm qarışdı, Sökdülər qamış çəpərləri, Taxta qapıları sökdülər, Hündür,bərli-bəzəkli daş hasarlar tikdilər. Sonra Balaş nənə köç etdi bu dünyadan, Sonra ərik ağacı da qurudu, Sonra əlimizdən zəncir gəmirən ala it də öldü, Sonra baxıb gördük ki, bomboşdu kənd-kəsək, Ağaclar da azalıb, adamlar da. Sonra qəbristanlıq yolunu ağartdı ağacdan ərik oğurlayan uşaqlar. Sonra o uşaqlar da qocaldı, Hamısının saçı, saqqalı ağardı. Sonra ağaclar da daha qol-budaq atmadı, Qonşuya ərik oğurluğuna getmək də heç kimin yadına düşmədi daha, Heç əriklərin də dadı olmadı əvvəlki tək. Sonra daha böyük oğurluqlar başladı, sevgilər oğurlandı, ürəklər oğurlandı, talelər, qismətlər, arzular, diləklər oğurlandı. Beləcə oğru-oğru yaşamağı öyrəndik, Beləcə unudulub getdi ərik oğruları. Amma heç vaxt damağımızdan getmədi o əriklərin dadı- Şipşirin, badamı, sapsarı.
TURAN TARİXİNİN POETİK TƏSVİRİ (“Qədim Turan eposu” kitabının təqdimatı)
Ustad Niftalı Göyçəlinin “Qədim Turan eposu” adlı kitabı Azərbaycan ədəbi mühitində işıq üzü görmüş önəmli bədii əsərlərdən biridir. Əsərin önəmi onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycanın deyil, ümumilikdə türklər və Turan ellərinin milli kimliyi və tarixindən bəhs etməsindən irəli gəlir. Bu qısa yazıda həmin dəyərli və qiymətli əsər barədə düşüncələrim və subyektiv baxışlarımı aşağıdakı formada qələmə almaq, onu əziz oxucularla bölüşmək istəyirəm…
Müəlliifin həyatı və yaradıcılığına qısa baxış: Yusifov Niftalı Puta oğlu (Niftalı Göyçəli): 21 mart 1951-ci ildə bir zamanlar doğma Azərbaycan diyarının qərb hissəsində yerləşmiş Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən və hərbi xidmətdən tərxis olduqdan sonra 1974-cü ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olmuş, 1981-ci ildə oranı bitirərək kitabxanaçı-bibloqraf ixtisası üzrə ali təhsil haqqında diplomunu almışdır. 1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il müddətində Səməd Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə 1992-ci ilə kimi ARDNŞ “Geofizikakəşfiyyat” idarəsində fond rəisi vəzifəsində işləmişdir. Tədqiqatçı, türkoloq, şair, aşıq, ədəbiyyatşünas və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hal-hazırda türk milli kimliyinin təbliğinə xidmət göstərən beynəlxalq səviyyəli Turan Yazarlar Birliyinin sədri, eyni halda Turan Xalq şairidir. Ömür-gün yoldaşı Məlahət xanım 2023-cü ildə dünyasını dəyişərək ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Onların ailə həyatından 1 qızı, 2 oğlu, 7 nəvəsi və 1 nəticəsi var. Ustad Niftalı Göyçəlinin indiyədək nəşr edilmiş kitabları sırasında 1. “Altun saçlı qərəman”, Bakı: 2000; 2. “İbrahim və Lilpar”, Bakı: 2002; 3. “Vətən sizə oğul dedi”, Bakı: 2011; 4. “Qədim Turan eposu”, Bakı: 2014; 5. “Bilqamıs – bəşəriyyətin ümumi eposudur”, Bakı: “Elm və təhsil”, 2015; 6. “Milli Qəhrəman Pəncəli”, Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı); 7. “Göyçə ustadları” (antologiya), I hissə. Bakı: “Elm və təhsil”, 2017; 8. “Becan Qasımov – Göyçə xatirələri” (Bioqrafik povest). Bakı: “Elm və təhsil”, 2018; 9. “Miskin Abdal və Səfəvilər”, Bakı: “Elm və təhsil”, 2018 və 10. “Qazi” (Bioqrafik poema), Bakı: “Elm və təhsil”, 2025 kitablarını göstərmək olar. Ustad Niftalı Göyçəli Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli və qocaman siması, Turan sevdalısı olan ziyalı və müdrik şəxsiyyət, həmçinin, bərəkətli ömrünü xalqın “Şəxsiyyət vəsiqəsi” sayılan milli kimlik, tarix və mədəniyyət sahəsinə həsr etmiş fədakar bir insandır…
Kitabın ümumi məlumatı: Kitabın ümumi məlumatı aşağıdakı kimidir: Kitabın adı: “Qədim Turan eposu” Müəllif: Niftalı Göyçəli Redaktor: Həbib Ələkbərsoy Məsləhətçi redaktor və ön söz müəllifi: Əlrza Amanbəyli Naşir: “Elm və təhsil” nəşriyyatı, Bakı Nəşr olunduğu il: 2014 Çap növbəsi: Birinci Kağız formatı: 60×90 1/16 Səhifə sayı: 208 səhifə. Kitabın ön söz müəllifi Əlrza Amanbəylidir. Öz sözdən sonra Həbib Ələkbərsoylunun “Bu epos Türk xalqlarının bədii tarixidir” başlıqlı yer almışdır. Ardınca müəllifin türk xalqlarının tarixi və mədəniyyətini şeir üslubunda nəzmə çəkdiyi 14 dastan təqdim edilmişdir. Kitabın sonunda isə Türk bədii təfəkkürünün digər xalqlarda mövcud olmayan “Dodaqdəyməz” şeir növündən söz açılmış, bununla bağlı müxtəlif mövzularda qələmə alınmış bir neçə dodaqdəyməz təcnislər və qəzəllər göstərilmişdir. Kitabın üz qabığında onun “I hissə” olduğu qeyd edilsə də, sonralar kitabın davamı nəşr edilməmişdir. Bu da onun ikinci hissəsinin müəlliflə yanaşı türkoloq alim, mərhum professor Ramiz Əsgərlə ortaq olaraq hazırlanmasına qərar verildiyi, lakin R.Əsgərin vəfatına görə müyəssər olmamasından irəli gəlmişdir. Bundan əlavə, kitabın arxa üzündə müəlliflə yanaşı mərhum Əlrza Amanbəylinin də fotoşəkili və qısa bioqrafik məlumatı yer almışdır. Bunun səbəbini Ustad Niftalı Göyçəlidən soruşduqda, onun bir güneyli milli fəal olaraq Xalq hərəkatı illərində Azərbaycana gəldiyi və adının təbliğ edilməsi məqsədi ilə bu formada kitabın arxa tərəfində fotoşəkili və məlumatlarının yerləşdirilməsinə qərar verildiyini bildirdi…
Kitabın ehtiva etdiyi mövzular: Ustad Niftalı Göyçəlinin əsərləri arasında heç şübhəsiz ki, “Qədim Turan eposu” adlı kitabı mövzu, yazılış üslubu və mahiyyət baxımından daha önəmli və daha əhəmiyyətlidir. Kitabın əhəmiyyətli və önəmli olması onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycan deyil, ümumilikdə, Turan ellərinin bir-başa milli kimliyi, tarixi və mədəniyyəti mövzusuna aid olmasından, uyğun mövzunu poeziya (şeir) formasında qələmə almasından irəli gəlir. Əslində ustad Niftalı Göyçəli Türk bədii ədəbiyyatında müasir dövrdə geniş səviyyədə epos janrına müraciət edən ilk şair olaraq təqdim edilir. Burada epos dedikdə, bir xalqın tarixi taleyi, qəhrəmanlıqları, adət-ənənələri və dünyagörüşünü geniş şəkildə əks etdirən, dastançılıq ənənəsinə əsaslanan nəhəng xalq folklor əsəri nəzərdə tutulur. Epos sadəcə bir hekayə deyil, bir millətin yaddaşı və epik düşüncə xəzinəsidir. “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”ndə bununla bağlı oxuyuruq: “Epos: Yun. rəvayət səciyyəvi ədəbiyyat, dastan. Koroğlu eposu. Qəhrəmanlar eposu // Qəhrəmannamələr. dastanlar və s. Xalq yaradıcılığı əsərlərinin məcmusu, Qırğızların “Manas” eposu”. (Bax: “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”, 2/31. “Şərq-Qərb” nəşriyyatı, Bakı, 2006). Unutmamalıyıq ki, eposlar yalnız ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də milli yaddaşın daşıyıcısıdır. Eposlar xalqın qəhrəmanlarını, tarixi mübarizələri və mifik dünyagörüşünü əks etdirən bədii-ədəbi nümunələrdir. Eposlardan bir hissəsinin məlum və bəlli müəllfiləri olsa da, onlardan bir çoxu xalq yaradıcılığınün məhsuludur. Dünyada qələmə alınmış bir sıra qədim eposlar mövcuddur. Bununla bağlı eradan əvvəl 12-7-ci əsrlərdə yaşadığı bildirilən qədim Yunan şairi Homer tərəfindən yazılmış, eyni halda Troya müharibəsi və qəhrəmanlıq hekayələrini özündə ehtiva etmiş “İliada” adlı antik yunan dastanı, həmçinin, onun tərəfindən ərsəyə gəlmiş “Odisseya” adlı digər kitab, qədim Hind ədəbiyyatının müəllifi bəlli olmayan, eyni halda qardaş müharibələri və dini-fəlsəfi ideyaları özündə ehtiva etmiş “Mahabharata” kitabı, tanınmış şair Əbül-Qasim Firdovsinin (940-1020) İranın qədim tarixi, qəhrəmanlıq və milli kimlikdən bəhs edən “Şahnamə” adlı əsəri və digər bu kimi nadir əsərləri göstərmək olar. Bu izahlardan sonra haqqında danışılan kitaba qayıdırıq: Niftalı müəllimin 2014-cü ildə işıq üzü görmüş “Qədim Turan eposu” adlı məlum əsəri həmin sahədə yazılaraq ərsəyə gəlmiş ən bariz nümunədir. O, adıgedən əsərdə Turan ellərinin tarixini poetik formada nəzmə çəkmiş, Türk tarixini şeir formasında oxuculara çatdırmaqda böyük, həm də ilk olan uğur qazanmışdır. Həmin əsərdə epos janrına aid olan 14 dastan şeir formasında yer alır. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir: 1. “Şumer dastanı”; 2. “Tatar dastanı”; 3. “Hun dastanı”; 4. “Çində hun tərəqqisi və xan dövlətləri”; 5. “Hunların şimal-şərqə axını”; 6. “Tapqaç xanın Çin səddini tikdirməsi”; 7. “Başqır-Çuvaş dastanı”; 8. “Kazax dastanı”; 9. “Yuran xan dastanı”; 10. “Peçenq Temir və Az Alpər dastanı”; 11. “Türkmən dastanı”; 12. “Özbək xan və Sallur dastanı”; 13. “Qırğız dastanı”; 14. Amerikanın yerli xalqına aid “Hundu dastanı”. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, təkcə son minillikdə deyil, ümumiyyətlə, türk kimliyi və tarixi dastanlarını belə bir geniş miqyasda və əhatəli ölçüdə nəzmə çəkən kimsə olmamışdır. Məhz bu baxımdan ustad Niftalının məlum əsəri Türk dünyasında, eyni halda dünya ədəbiyyatında ilkə atılmış bir imza kimi dəyərləndirilə bilər. Bunu təsdiq etmək üçün aşağıdakı məlumatlara nəzər salmaq kafidir: 1. Türk dünyası və Turan ellərinin ortaq eposlarından olan “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı vardır. Bu kitabın kökləri çox qədim (e.ə. VII-IX əsrlər) olsa da, mövcud nüsxələri XV əsrdə qələmə alınmışdır. Əsərin əsas süjet xətti və hadisələri daha əvvəlki dövrlərdə – oğuzların Azərbaycanda və ətraf bölgələrdə yaşadığı dönəmdə formalaşmış şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələridir. 2. Qədim türk eposunun ən əski nümunələrindən biri (e.ə. I minillik) olan və əsasən nəzm (şeir) formasında qələmə alınmış “Alp Ər Tonqa” dastanı. Türk dünyasının tanınmış alimi, filoloq və leksioqraf Mahmud Kaşğarlının (1029-1101) “Divanü lüğatit-türk” əsərində həmin dastandan müəyyən fraqmentlər qalmışdır. 3. Kökləri çox qədim dövrlərə – IX-X əsrlərə gedib çıxan və əsasən şeir (nəzm) formasında olan, eyni halda qırğız xalqının şifahi xalq ədəbiyyatının ən böyük abidəsi və dünyanın ən həcmli eposu hesab olunan “Manas” dastanı; 4. Həm nəsr, həm də şeir elementlərini özündə birləşdirən, eyni halda e.ə. III – I minilliklər və Hun-Oğuz dastanları qrupuna daxil olaraq XIII-XIV əsrlərdə qələmə alındığı bildirilən “Oğuznamələr” (Oğuz Kağan dastanı) kitabı. Bu kitab Türk dünyasının ən qədim soy-kök və dövlətçilik modeli, mifoloji-tarixi eposudur. Bu kitabda oğuzların etnosiyasi birliyindən, dünyanı fəth etməsindən bəhs edir. 5. Əsasən şeir (nəzm) formasında olan və XIX əsrin sonlarında qələmə alınmağa başlandığı deyilən “Alpamış və Koblandı Batır” dastanları özbək, qazax və qaraqalpaq türklərinin qəhrəmanlıq eposları olaraq təqdim edilir. Bu arada Türk dünyasının “Koroğlu dastanı”, “Aşıq Qərib”, “Şah İsmayıl və Əsli və Kərəm” və s. kimi epik-lirik və qəhrəmanlıq-macəra dastanları və poemaları da mövcuddur. Müasir dövrümüzdə tanınmış yazıçı-publisist Yunus Oğuz da türk tarixi və mifologiyası mövzusunda genişhəcmli, epik səciyyəli tarixi romanların müəllifidir. Bununla bağlı onun Türk tarixinə aid olan “Atilla”, “Tomris”, “Əmir Teymur”, “Şah İsmayıl Səfəvi”, “Dədə Qorqud”, “Ovçu” və s. bədii-tarixi əsərlərini göstərmək oalr. Yuxarıda təqdim edilən epos nümunələrinə diqqət yetirdikdə, onların yalnız müəyyən bir türk qolu və ya müəyyən bir qəhrəmanla bağlı olduğu aydınlaşır. Azərbaycan və ümumtürk dünyasında türklərin tarixi, qəhrəmanlıqları və mədəniyyəti ilə bağlı şeir (nəzm) formasında yazılmış epik əsərlər (dastanlar, poemalar) əsasən qədim və orta əsrlərə aiddir. Şifahi xalq ədəbiyyatında dastanlar nəsr və nəzmin qarışığı olsa da, ayrıca şeir formasında kitab olaraq ərsəyə gəlmiş əsərlər olduqca az, həm də yalnız müəyyən bir Türk qolu, müəyyən bir Türk qəhrəmanı və onların tarixi ilə bağlıdır. Ustad Niftalının şeir formasında ərsəyə gətirdiyi “Qədim Turan eposu” adlı əsəri isə epos janrının xüsusiyyətlərini daşıyan tarixi-poetik abidə olaraq uyğun sahədə həm əhatəli, həm də bir ilk imzadır. Bu baxımdan onu dünya ədəbiyyatının epos mövzusunda ərsəyə gəlmiş Homerin “İliada” və “Odisseya”, qədim Hind ədəbiyyatının “Mahabharata” və qədim İran ədəbiyyatında Əbül-Qasim Firdovsinin “Şahnamə” əsərləri ilə eyni cərgədə sıralamaq və dəyərləndirmək lazımdır. Türk dünyasında isə öz mövzusu, xüsusiyyətləri və formatına görə indiyədək belə bir əhatəli əsərin olmadığını nəzərə alaraq onu xüsusilə dəyərləndirilmək və təqdim etmək lazımdır. Çünki sözün həqiqi mənasında bu kitab türk dünyasında və eləcə də dünya səviyyəsində fəxarətlə təqdim edilə biləcək möhtəşəm bir əsərdir. Bu sözlər “Qədim Turan eposu” kitabı və onun dəyərli müəllifi barədə əsla mübaliğə deyil, sadəcə mövcud reallıqlar və həqiqətin bəyanıdır…
Təşəkkür və arzular! Fürsətdən istifadə edib əziz və dəyərli ustadımız Niftalı müəllim Göyçəliyə belə bir möhtəşəm əsərə görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram! Onun qələmə aldığı “Qədim Turan eposu” kitabının yenidən işıq üzü görməsi və ölkə daxilində geniş yayımından əlavə, həm də digər dillərə çevrilib yayımlanması, beləliklə də digər dünya xalqları və millətləri, xüsusilə də gənclər arasında şanlı türk tarixi və kimliyinin təbliğinə töhfələr verəcəyi ümidi ilə!
İlqar İsmayılzadə (fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi, Azərbaycan Yazıçıar Birliyi və Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, TYB-nin İdarə Heyətinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları laureatı, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist) 01.05.2026
Abşeron təhsilində sözün və yaddaşın böyük bayramı
Abşeron-Xızı Regional Təhsil İdarəsi müdiri hörmətli Ilhamə xanım Abdullayevanın dəstəyi ilə Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən imzalanmış sərəncam əsasında “Sözün xaqanı” böyük Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin irsinə və Qərbi Azərbaycan mövzusuna həsr olunmuş möhtəşəm ədəbi-mədəni tədbir keçirildi. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başladı. Ardınca Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsi 1 dəqiqəlik sükutla yad edildi. Tədbir sözün həqiqi mənasında bir məktəb proqramı deyil, milli yaddaşın canlı dərsi idi. Zala daxil olan hər kəs hiss edirdi ki, burada yalnız bir şair yad edilmir tarix, poeziya və kimlik eyni səhnədə görüşür. Tədbirin yüksək təşkilatçılığı isə ilk andan hiss olunurdu. Qonaqların səmimi qarşılanması, zalın estetik tərtibatı, proqramın ardıcıllığı və hər detalın düşünülmüş şəkildə hazırlanması Abşeron və Xızı rayonları üzrə təhsil sektorunun müdiri Sənan Xəlilovun bu layihəyə necə böyük məsuliyyət və sevgi ilə yanaşdığını açıq göstərirdi. Qonaqlar məktəb kollektivinin xüsusi diqqəti ilə qarşılandı. Məktəbin direktoru Mahnur Hüseynovanın rəhbərliyi altında müəllim heyəti tədbiri sadəcə təşkil etməmiş, onu bir mədəniyyət bayramına çevirmişdi. Şagirdlərin geyimindən səhnə mizanına, musiqi seçiminə qədər hər məqam müəllim əməyinin və peşəkar hazırlığın nəticəsi idi. Uşaqların çıxışlarında hiss olunan inam və səhnə mədəniyyəti onların uzunmüddətli hazırlıq prosesindən keçdiyini açıq nümayiş etdirirdi. Qərbi Azərbaycanda doğulmuş yaradıcı yazar kimi tədbirin mənəvi yükünü xüsusi hiss etdim. Müəllifi olduğum “Göyçə” şeirindən və Xaqaniyə həsr etdiyim poemadan parçalar şagirdlərin ifasında səsləndi. Uşaqların səsində həm həsrət, həm qürur, həm də gələcəyə uzanan milli ruh duyulurdu. Tədbirin ən duyğulu anlarından biri də şagirdlərlə səmimi görüş zamanı onlara müəllifi olduğum şeir jurnallarının hədiyyə edilməsi oldu. Bu görüş sadəcə təqdimat deyil, sözün nəsildən-nəsilə ötürülməsi kimi yadda qaldı. Tədbirin ən təsirli məqamlarından biri gənc şagirdlərin Məmmədli Abdullah Canpolad (8 “A”) və Xəlilova Ayişə Rəsulun (7 “A”) səhnə boyu Xaqani Şirvaninin portretini canlı şəkildə çəkmələri oldu. Daha sonra şairin həyatının ən dramatik səhifələrindən biri həbs səhnəsi teatral kompozisiya ilə canlandırıldı. O qədər təsirli idi ki, sözlə ifadə etmək çətindir bunu görmək lazım idi. Tədbirdə çıxış edən qonaqlar proqramın elmi və ictimai əhəmiyyətini daha da artırdı. ADPU beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, dr.professor Mahirə Nağıqızı şagird və müəllimlərə dəyərli tövsiyələr verdi, milli ədəbiyyatın gənc nəslin formalaşmasındakı rolundan danışdı. Milli Məclisin deputatı və Qərbi Azərbaycan Qadınlar Şurasının sədri Məlahət İbrahimqızının tədbirə qatılması iştirakçılara xüsusi ictimai məzmun qatdı. Türkiyədən təşrif buyurmuş Kerem Karabulut, Erzincan Binali Yıldırım Universitetinin dekanı və Atatürk Universitetinin professoru kimi türk dünyasının ortaq ədəbi dəyərləri və “Sözün xaqanı” kitabı barədə fikirlərini bölüşərək və iki kitabın ön söz müəllifi olaraq tədbirə beynəlxalq ruh gətirdi. Xızı rayon Giləzi qəsəbəsi Mikayıl Müşfiq adına məktəbin direktoru Svetlana Rüstəmovanın çıxışı da yadda qalan məqamlardan oldu. Abşeron rayonun təhsil nümayəndələri, məktəb rəhbərliyi, müəllim kollektivi, müxtəlif məktəblərdən gəlmiş direktorlar və Bakıdan qatılan ədəbiyyatsevərlər tədbirin miqyasını daha da genişləndirdi. Qadın qonaqlara göstərilən yüksək diqqət, səmimi münasibət, tər çiçəklərlə qarşılanması və təşkilati mədəniyyət Abşeron təhsil mühitinin nümunəvi səviyyəsini nümayiş etdirdi. Bu cür genişmiqyaslı tədbirlərin həyata keçirilməsində rayon rəhbərliyinin göstərdiyi diqqət və dəstək xüsusilə hiss olunurdu. Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Abdin Fərzəliyevin təhsilə və milli-mənəvi layihələrə verdiyi önəm belə təşəbbüslərin reallaşmasına mühüm stimul verir. Eyni zamanda belə böyük və ideya baxımından əhəmiyyətli tədbirin ərsəyə gəlməsində Abşeron-Xızı Regional Təhsil İdarəsinin sistemli fəaliyyəti də aydın şəkildə görünürdü. Təhsildə milli dəyərlərin qorunması və məktəblərdə ədəbi-mədəni mühitin gücləndirilməsi istiqamətində göstərilən diqqətə görə idarənin müdiri İlhamə Abdullayevaya təşəkkür hissləri tədbirin ümumi ruhunda öz əksini tapırdı. Səmimi çay süfrəsi isə bu mənəvi görüşün isti və yadda qalan yekunu oldu. Şagirdlərin hazırlığı xüsusilə diqqət çəkirdi hər çıxışda müəllim zəhməti, hər misrada milli tərbiyə, hər addımda isə məktəbin ruhu hiss olunurdu. Bu tədbir bir daha sübut etdi ki, məktəb yalnız dərs deyil, millətin ruhunun yetişdiyi müqəddəs məkandır. Tədbirin yüksək səviyyədə təşkilinə görə Abşeron və Xızı rayonları üzrə təhsil sektorunun müdiri Sənan Xəlilova və xüsusilə məktəbin direktoru Mahnur Hüseynovaya dərin təşəkkürlərimi bildirirəm. Çünki belə günlər sadəcə keçirilmir yaddaşa çevrilir. Sonunda xatirə şəkilləri də unudulmadı.
Prezident mükafatçısı Yazıçı-Jurnalist Sona Abbasəliqızı İsmayılova
“Yazarlar” jurnalının redaktoru və Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, gənc ədəbiyyatşünas-tənqidçi Atakişiyeva Həcər Aslan qızı “Əhməd bəy Ağaoğlunun ədəbi-tənqidi görüşləri” (monoqrafiya) kitabına görə “Qələmdar” mükafatı ilə təltif olunub (Atakişiyeva Həcər N: 001 02.05.2026. Bakı).
“Yazarlar” kollektivi adından Həcər xanımı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
Qədim dünya səyyahları Azərbaycanın təbiəti haqqında Keçmişdən Azərbaycanın zəngin təbii sərvətlər diyarı olması barədə tarixçilər, salnaməçilər və səyyahlar maraqlı məlumatlar verirlər. Ölkəmizin qədim və orta əsrlər dövrünə aid zəngin təbiəti Azərbaycana səfər edən səyyahların və salnaməçilərin diqqətini özünə cəlb edib. Orta əsrlərdə Azərbaycanda olmuş müxtəlif ölkə səyyahları öz qeydlərində burada təbii sərvətlərdən istifadəyə və təbii ətraf mühitin real vəziyyətinə də toxunublar. İtalyan səyyahı Marko Polo (XII əsr) Xəzər dənizində çoxlu balıq olduğunu qeyd edir: “Bu dənizdə, çayların ağzında çoxlu balıq olur. Nərə balığı, qızıl balıq və başqa böyük balıqlar çoxdur”. Görkəmli türk səyyahı Evliya Çələbinin (1646-1666) Azərbaycanda keçirdiyi günlərini “Səyahətnamə” adlı kitabında qeydə almışdır. Kitabda XVII əsr Azərbaycanının tarixi, coğrafiyası, ölkədəki siyasi durum, əhalisi, onun məşğuliyyəti, məişəti barədə qiymətli bilgilər öz yerini tutur. Evliyanın səyahət yolu qədim Azərbaycan torpaqlarından- Urmiyədən başlamış Naxçıvan, İrəvanı keçməklə, Təbrizə, Bakıya uzanır. X-X əsr ərəb səyyahları İstəxri və İbn Haqvəl Azərbaycanın ixracatında mühüm əhəmiyyətə malik nadir “qırmız” adlı boyaq məhsulu haqqında maraqlı məlumatlar var. Səyyahlara görə, bu qəribə həşərat təbii boyaq alınmasında yaxşı xammaldır. Həmin həşərat növləri Kürün dənizə töküldüyü yerin qarşısındakı və Xəzər dənizində yerləşmiş adalarda çox olur. Onlar Bərdə ərazisində də qeyd edilib. XIII əsr flamand səyyahı rahib Rubrik Vilehelm Kür çayında “əla qızıl balıqlar olduğunu” bildirir. XIV-XV əsrlərdə yaşamış Şərqin tanınmış səyyah, coğrafiyaşünas və astronomu Əbdürrəşid Bakuvi Azərbaycanın təbii şəraitindən, onun son dərəcə zəngin maddi nemətlərindən bəhs edərək çoxlu məlumatlar verib. Məsələn, Güney Azərbaycanda müalicəvi əhəmiyyətli isti və soyuq mineral suların, əkinə yararlı torpaqların və bol su sərvətinin, faydalı qazıntılardan mis, dəmir, malxit, göydaş, lazurit və s. olduğunu qeyd edir. O, eyni zamanda Quzey Azərbaycanın təbiətindən bəhs edərək, öz doğma şəhəri Bakı və Abşeron haqqında çoxlu məlumatlar verib. Bakıda güclü küləklərin əsməsindən danışan müəllif qeyd edir ki: “Bakı neft mədənləri və qətranın olması ilə məşhurdur. Ona görə, burada ildə 200 dəvə yükündən çox neft çıxarılır.” Bakı ətrafı təbii sərvətlərə toxunan Ə. Bakuvi yazır: “Orada ardı-arası kəsilmədən gecə-gündüz ağımtıl yasəməni rəngdə ağ neft çıxır. Bu püskürmə mənbəyinin yanında torpağa bənzər bərk maddə var. O şam kimi yanır. Ondan parçalar kəsib şəhərə aparır, evləri və hamamı qızdırmaq üçün istifadə edirlər. Şəhərdən bir fərsəng məsafədə heç vaxt sönməyən alov yanır. Bu, təbii qazdır. Bu alovun yanında yerləşən kəndin əhalisi əhəng daşını yandırır və miniklə şəhərə gətirir. Buradakı duz gölündən duz istehsal edilir və başqa ölkələrə göndərirlər”. Azərbaycanın faydalı qazıntı yataqlarının bol olduğunu digər qaynaqlar da təsdiq edir. Ə. Bakuvi indi yalnız qoruq ərazisində saxlanan ceyranların bu adada böyük sürülərini xüsusi qeyd edir: “Orada çoxlu ceyran var, bu qədər ceyran heç yerdə yoxdur”. O, Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələrinin təbiətinə də diqqət yetirib. Muğan düzünün təbii otlaqlarının, çəmənliyin çoxluğu da Bakuvi tərəfindən diqqətdən yayınmayıb. Naxçıvanın təmiz havası, şəfalı suyu barədə məlumat verən səyyah burada sıx meşə örtüyündən danışır. Məşhur Rus səyyahı və tacir Afanasi Nikitin (XV əsr) “Üç dəniz arxasına səyahət” adlı kitabında da Bakıdan bəhs edib. O yazır ki, “Dərbəndə getdim, Dərbənddən Baka, o yerə ki orada heç vaxt alov sönmür”. Nikitin həmçinin Şirvan hökmdarı Fərrux Yaşar və Ağ Qoyunlu hökmdarı Uzun Həsən ilə görüşünü də qeyd etmişdir. XVII əsr alman səyyahı, görkəmli alim Adam Oleari Muğan düzü ilə bağlı maraqlı müşahidələrinin birindən qeyd edir: “Biz, bir neçə böyük sürü-tabun vəhşi heyvan gördük. Türklər (azərbaycanlılar) onu “ceyran”, farslar isə “ahu” adlandırırlar. Bu heyvanlar görünüşcə demək olar ki, maral kimidirlər. Lakin, rəngləri qırmızıdır və buynuzları çıxıntılı deyil, keçi buynuzları kimi arxaya yatıqdır. Çox bərk qaçırlar. Deyirlər ki, ceyrana ancaq Muğanda, həmçinin Şamaxı, Qarabağ və Marağa tərəflərdə olur”. Bir çox səyahətçinin qeydlərində – E. Kempfer (XVII əsr), S. Qmelin (XVIII əsr), P. I Lerx (XIX əsr) – Şirvanşahlar saray kompleksi qeyd olunur. Avropalı səyyahlar E. Kempfer, P.Vilot və başqaları atəşpərəstlərin Suraxanıda yerləşən Ateşgah məbədindən də bəhs ediblər. XV əsrdən başlayaraq Bakı intensiv inkişaf etməyə başladı və ən əhəmiyyətli Xəzəryanı şəhərlərdən birinə çevrildi. Qərbi Avropa səyyahları – Venesiya Ticarət evinin nümayəndələri Ambrozio Kontarini, İosafat Barbaro, Katerino Dzeno, həmçinin İspan diplomatı və səyahı Rüyi Gonzalez de Klavixo – Bakıda olmuşlar və Bakı, Xəzər dənizi haqqında qeyd kitablarında yazmışlar. Azərbaycan qiymətli balıq sərvəti ilə keçmişdən dünyada tanınıb. Hələ X əsrdə coğrafiyaşünas-səyyah İbn-Haqvəl yazırdı ki, Kür və Araz çaylarının hər ikisinin suyu içməli və yüngüldür.
Cəlilabad Rayon Heydər Əliyev Mərkəzində yazıçı publisist Ruhiyyə Abbaszadənin 50 illik yubileyi onun “Yazmaq üçün susuram” və “Vətənə yazılmış ömür” kitablarının ictimaiyyətə təqdimatı ilə baş tutub.
Bu tədbir yubilyar xanımın həm 50 illik ömür yolunun, həm də 30 illik yaradıcılığının hesabatı idi. Rayon ictimaiyyətinin fəal nümayəndələri ilə yanaşı, respublikamızın müxtəlif bölgələrindən dəvət olunmuş tanınmış simaların da tədbirdə iştirakı R.Abbaszadənin poeziya və nəsr əsərlərinə maraqdan soraq verirdi.
AYBirliyi Lənkəran bölməsinin sədri yazıçı dramaturq Qafar Cəfərli, AYB üzvləri paytaxtda yaşayan qubalı yazar şəhid bacısı Təranə Musayeva, zəngilanlı şairlər Natiq Xosrov və Mahir Cavadlı, istedadlı qələm sahibləri Günay Ümid, Gülər Mübariz çıxışları ilə sözün gücünə dəyər qatdılar. Çıxışlarda Ruhiyyə xanımın qələmindən süzülən misralar səsləndirildi, hekayələrindən sitatlar gətirildi. Vətənpərvər xanımın yurd, torpaq sevdalı misraları qiraətçilərin ifasında tədbiri daha da rövnəqləndirdi.
El adamı, rayon ziyalısı kimi Ruhiyyə xanımın yaradıcılığı gənc nəslin tərbiyəsində əhəmiyyətli amil kimi dəyərləndirildi. Şəhid ailələri üzvlərinin minnətdarlıq dolu ürək sözləri, qələm dostlarının yaradıcılığına işıq tutan dolğun ifadələri, arzu və təklifləri ədəbiyyat məclisində qızğın və maraqlı söhbətlərə yol açdı. Vurğulandı ki, R.Abbaszadənin bu illər ərzində yazdığı hər şeir və hekayə bir ömrün izini daşıyır.
Tədbir yaddaşlarda ədəbiyyatın, vətən sevgisinin, insanlıq borcunun tərənnümü kimi yadda qaldı. Ruhiyyə Abbaszadənin ömrü və yaradıcılığı bir daha sübut etdi ki, sözün gücü zamanın sınağından keçərək insanın qəlbinə yol tapır.
Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətinə, YAP Ağdam Rayon Təşkilatına, Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Hörmətli Vaqif Həsənov cənablarına, Mən, Ağdam rayonu Yusifcanlı kənd sakini Abbasov Ceyhun Firdovsi oğlu, Sizə dərin minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. İşğaldan azad edilmiş Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndi ərazisində baş vermiş mina partlayışı nəticəsində sol ayağımın amputasiya olunması həyatımda ağır bir sınaq oldu. Bu çətin günlərdə göstərdiyiniz diqqət və qayğı mənim və ailəmin yaddaşında xüsusi yer tutdu. 24 aprel 2026-cı il tarixdə mənim yaşadığım evdə şəxsən məni ziyarət etməyiniz, səhhətimlə maraqlanmağınız və mənəvi dəstək göstərməyiniz yüksək humanistlik nümunəsidir. Eyni zamanda, Ağdam Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən göstərilən diqqət və qayğıya görə Sizə və kollektivinizə təşəkkür edirəm. Həmçinin, Yeni Azərbaycan Partiyası Ağdam Rayon Təşkilatının sədri Mansur Quliyevə də göstərdiyi diqqətə görə minnətdarlığımı bildirirəm.
Sizin kimi rəhbərlərin və dövlətimizin diqqət və qayğısı bizə güc verir, gələcəyə daha böyük ümidlə baxmağa ruhlandırır. Bir daha Sizə öz və Ailəmin adından təşəkkürümü bildirirəm fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram. Hörmətlə, Abbasov Ceyhun Firdovsi oğlu, Ağdam rayonu, Yusifcanlı kənd sakini
