Kateqoriya arxivləri: BÖYÜK QAYIDIŞ

ELNUR QƏRARİ – ŞUŞAYA BAHAR GƏLİR…

Elnur Qərari – şair.

Şuşaya bahar gəlir,
Oyan xarıbülbülüm,
Yol üstündə şövq ilə,
Dayan, xarı bülbülüm.
* * *
Arzun birdi, min oldu,
İstədiyin gün oldu,
Gözün aydın çin oldu,
Röyan, xarı bülbülüm.
* * *
Dağına duman gəlib,
Torpağına can gəlib,
Keçilməz yoldan gəlib,
Xülyan, xarı bülbülüm.
* * *
“Hafiz” azan oxuyir,
Səsin mələklər duyur,
Şəhid-şəhid qoxuyur,
Hər yan, xarı bülbülüm.
* * *
Şuşaya bahar gəlir,
Oyan xarı bülbülüm…
Müəllif: Elnur QƏRARİ


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ>>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

XƏYALƏ ZƏRRABQIZI – AĞDAMIN YOLU

Sənə qurban olum Ağdamın yolu…

Təndiri e, təndiri dağıdan vəhşiylə nə dostluq?!

Qulu Ağsəs

Gecələr iki beşiyin arasında oxuyuram sübhə kimi… Oxuduqlarım ürəyimə yerləşməyəndə  də yazıram ki, bir az ürəyim boşala… Alimin səsi yorğun ruhumu oxşayır sanki: “Sənə qurban olum, Təbrizin yolu…” Daşına da qurban olun, yoluna da, yolağasına da Təbrizin… Neçə gündü, Alimi dinlədikcə o səs beynimə belə gedib çatır: Sənə qurban olum Ağdamın yolu…

Yoluna qurban olum, qurumuş koluna qurban olum, qırılmış qoluna olum, bükülmüş  belinə qurban olum, Ağdam…

Sən dar gündə

Şuşaya arxa,

Xocalıya ümid oldun.

Son nəfəsəcən döyüşdün

Son nəfərəcən şəhid oldun…

Ağam şəhərim…

Adam şəhərim…

Ağdam şəhərim…

Həmən o boranlı gecədə Xocalıdan qarın içiylə ayağıyalın gələnlərə Ağdamın Şelli kəndinin qadınları öz əyinlərindəki isti paltarı, hətta ayaqlarındakı corabı belə geyindiriblərmiş…

Ağdam belə Ağdam imiş… Ümid qapısı imiş, qızırğanmaq yeri imiş…

Yeddi gündü ki, Ağdama gedən qələm əhlinin yazdıqlarını (daha doğrusu, yaza bildiklərini…) oxuyuram… Elə həsrətlər var ki, onu yazmağa nə qələmin gücü yetir, nə də mürəkkəbin qeyrəti…

Düz yeddi gündü oxuyuram… Hələ oxuduqlarımı həzm edə bilmirəm, birdən ürəyim dağa dönür, sevincdən göz yaşıma bələnib “külünə də… qayıdış gününə də şükür” edə-edə lap Göyün yeddinci qatına qanad açıram, birdən də yumağa dönüb Yerin təkinə enirəm…

Səadət Məmmədovanın reportajını dinləyirəm, amma baxmağa  gücüm çatmır, bəlkə də ürəyim gəlmir… Xəyalən gedib dolaşıram o müqəddəs yerləri… Laləli çəmənlər, təbiətin min çalarına bələnən kəpənəklərin arxasınca qaçdığım gəlir gözümə… Səadətin səsi məni xəyaldan ayırır:  “Bələdçilər boş bir ərazini göstərdilər ki, I Qarabağ müharibəsi vaxtı burada mindən çox şəhid basdırılmışdı… Basdırılmışdı… Hanı bəs? Nə məzar var, nə kalafası, nə izi, nə nişanəsi. Düşməni erməni olanın məzarı salamat qalar?!

İlk təəssüratın acısı ilə avtobusa minib büzüşürəm… Rey Kərimoğlu bütün avtobusun eşidəcəyi səslə şərh verir:

– Bax, ay Səadət, görürsən, bura Uzundərədir. Qulu yazıb eeey… Bax həmin Uzundərə…
Qulu Ağsəs Ağdam işğaldan azad ediləndə yazmışdı ki,
Bir “Uzundərə” havası çal,
çıx Bərdə yoluna –
Uzundərəynən gəlirik!

Bax bura həmin uzun dərədir, dərdi də, sinəsindəki dağı da özü kimi uzun dərə… Sənə etibar edib qoynunda şəhid basdıralar… Göreşənlər o qəbirləri sinəndən qoparıb ala… Ananın balasını sinəsindən dartıb alsan, nə hiss edərsə, Uzundərə də eynisini hiss edir…”

Bayaqdan xəyal qururdum axı… Xoşbəxtliyim elə arxasınca qaçdığım kəpənəyin ömrü qədər olur… Qorxa-qorxa Səadətin səsi gələn kadra tərəf boylanıram… Adamın təkcə ürəyi yox, dünyası dağılır…

Dünənə qədər Qulu Ağsəsin bu şeirini oxuyanda qulağıma biixtiyar “Uzundərə” sədası gəlirdi, içim yola çıxan adam kimi həyəcanla dolurdu… Ağdam mədəniyyətin beşiyi idi. Bu gün isə dünyanın ən böyük mədəniyyətsizliyinin caynağı keçib boğazına… Amma yenə də hər şeyə rəğmən şükür külünə… Şükür qayıdış gününə…

Allah adama düşmənin də mərdini qismət eləsin. Ağdama gedib yurd yerlərini ziyarət edənlərin içindəki əzab ilə gedə bilməyənlərin içindəki gerçəklə üzləşmək qorxusu eyni böyüklükdə ağrıdı, ağrılıdı… Və oxuduqlarının sadəcə bədii mətn olmadığını, gözünün qavradığının Vahid Qazinin “Ruhlar şəhəri” kitabı yox, Ruhu talan olunmuş şəhərin xarabalıqları olduğunu dərk eləməsi adamın ruhunu ağrıdır…

Əzəmət şəhəridir Ağdam… Xarabalığından da əsalət yağan, əsarətin belə əzəmətinə toz qondura bilmədiyi şəhərdir Ağdam…

Raquf Orucov ürəkdə ər yetirən, nər yetirən torpaqdı Ağdam…

Qoynunda böyütdüyü oğullar kimi “son nəfəsəcən döyüşən şəhərdi” Ağdam…

Ağdam Fred Asifdir, Allahverdi Bağırovdur, Şirin Mirzəyevdir… 

Ağdam Qədir Rüstəmovdu, Rafiq Hüseynovdu (Rəmişdi), Arif Babayevdi…

Ədilə Namazova ləyaqətdə əlləri şəfalı nur parçası, kişi qeyrətdə qadın yetirən torpaqdı Ağdam…

Elton Quliyev böyüklükdə Vicdan, təkcə varlığıyla deyil, yoxluğuyla da qalib olmağı bacaran, həqiqəti savunan savcını ərsəyə gətirən, həqiqət göyərdən torpaqdı Ağdam…

Ağdam Aqil Abbasdı, Rəşad Məciddi, Qulu Ağsəsdi, Vahid Qazidi…

Torpağı da, torpağında göyərən toxumları – adamları da məlhəm kimidi…

Ağ alınlı qızılı atların…, ağ alınla örnək ömür yaşamış insanların vətənidi…

Aqil Abbasın dağların qarı kimi ağappaq saçlarındakı kədərin rəngidi. “Biz qayıdacağıq” deyən dünyagörmüş bir müdrikin gözlərindəki ümiddi, inamdı Ağdam…

Vahid Qazinin qəhrəmanları yanıb külə dönən kitablarıdı, viran qalan kitab rəfidir Ağdam…

28 yaşlı yetirməsi qəzet yazanda balasının bu böyüklükdə addımından qürurlanıb dünyaya sığmayan və 28 ildi, o övladının addım səslərinə, ayaq izlərinə həsrət qalan yurd yeridir Ağdam… Həmişə gülən çöhrəsiylə nisgilini, həsrətini gözlərinin dibində gizləyən, ruhundakı kədərlə heç kəsi ağrıtmağa qıymayan, Ağdamın belə görkəminə… gedib o dünyanı görüb gələn… getməyə ürəyi gəlməyən, xatirələrinin zədələnməyinə qıymayan Rəşad Məciddi Ağdam… Rəşadın  “Dəlicəsinə” bağlılığıdı, “qələmsiz yazısı”dı… (bu böyüklükdə ağrı, sevgi, hicran qələmlə yazıla bilməz axı, heç vədə yazıla bilməz, buna mürəkkəbin hünəri yetməz… ürəyin qanı ilə yazılır belə yazılar…)

Ağdamdan ötrü üşüyəndə özünü yandıran, sonra külünə şükür eləyən Qulu Ağsəsdi Ağdam… Viran qalmış el-obasını qurddan, sudan, ağacdan xəbər alan Qazan xan təkin yurdunun əhvalını Rza Diqqətinin fotolarından soruşan şairin içindəki bir kitablıq “nöqtələr”dir Ağdam…

Səadətin ömrünün laləli baharı, səadət dolu illəri, atasının vətən olduğu gün gedib Qarağacıda tapmadığı ata məzarı, çiliklənən xatirələridir Ağdam…

Mirhacib Məcidin 34 il sonra qarış-qarış axtardığı uşaqlığının izləridir Ağdam…

Mərmi yağışı altında yuvasından ayrılan Vüsalə Məmmədovanın məsumiyyətinə yağı nəfəsi toxunmağa qıymadığı, Vətən boyda köksünə sıxıb gətirdiyi gəlinciyinin üzündəki çocuqsu təbəssümdür Ağdam… Uşaq bənizini andıran çöhrəsindən ruhu görünən Vüsalənin ürəyinin içindəki diş ağrısı kimi göynərtidi Ağdam…

İndi adamın bütün varlığını köz kimi dağlayan tazə gəlin kimi bəzəkli şəhərin qalaq-qalaq daşa dönməyidi…

Amma başında nə tufanlar qopsa da, Ağdamın ruhu yaşayır… Ağdam sağdı…dipdiridi… Çox dirilərin “canlı ölü” kimi süründüyü bir dünyada Ağdam ayaqüstədi, heç vaxt dizini yerə qoymayıb, heç vədə çökməyib… Onu çökməyə qoymayan, dizinə təpər olan, kürəyini, ürəyini Ondan ötrü sütun eləyən qoynunda böyütdüyü balalarıdı,  onların sevgisidi… sözüdü… yaşadıblar Ağdamı…

Bir ovuc torpağını, bir soyuq daşını, behişt meyvəsi kimi əl boyda narını yerə, göyə, asimana sığdırmayan Vüsalənin, ata torpağına bahar nəfəsi dəysin deyə səməni aparan Səadətin, gəzə bilmədiyi torpaqda ayaq izlərini axtaran Mirhacibin, misra-misra, kəlmə-kəlmə, hərf-hərf Ağdamı yaşayan, Sözü Özündən qabaq Vətənə yol alan, Ağdamın pərişan halına misralarıyla sığal çəkən Qulu Ağsəsin bir gün qayıtmaq ümidli gözündə, sözündə yaşayıb Ağdam… Bu böyüklükdə sevginin qabağında ölməkmi olar?!

Nə müddətdir, görüşünə gedən övladları Ağdamı Qulunun şeiriylə əzizləyirlər, hər gedən bir kərə “Ağam şəhərim!” deyincə Ağdam qəddini düzəldib ağayana görkəm alır, külünü tutiya kimi gözlərinə sürtən balalarını çalın-çarpaz dağlanmış köksünə sıxır… Balaların nəfəsi məlhəm olur Ağdamın yaralarına… Şükür bu günə…

***

Ağdam azad olan gün Qədirin anadan olan günü idi… 20 noyabr 2020-ci il… Rəşad Məcid demiş:

Günlərdən adi bir gün idi…

Sonra tarixə çevrildi…

Üstü torpaqlanmış köhnə duyğular

Yenidən dirildi…

Yazdığın yazıya, qələminə, xəttinə qurban olum, İlahi… Azadlığına şükür Ağdam… Qədir 20 noyabrda Əbədiyyətdə yenidən doğuldu, Tanrı qatında ən uca məqama qalxdı…

Ordumuz Ağdama girəndə sevincimdən ağladım… Ürəyimdən çox adamlar keçdi, Gözün aydın! – deyəm, amma göz yaşım aman vermədi. Həmin günü ən böyük sözü, təbriki göz yaşları dilə gətirdi…

Mətbəxə keçdim… Yenicə un ələməyə başlamışdım ki, yoldaşım gəldi. Bunu bişirim, apararsan… sözümü axıra çatdıra bilmədim… Ağladım…

Sən şirinliyini hazırla, – dedi. Hara desən, apararam.

Hara göndərim?! düşündüm öz-özümə. Ürəyimdən neçə adam keçdi, “525-ci qəzet”in redaksiyasınamı,“Ulduz”a, “Ədalət”ə, ya Yazıçılar Birliyinə, bəlkə İctimai televiziyaya. Bütün Bakı gözümdə böyüyüb Ağdama döndü…

Bir də gördüm darvaza açılıb, qızım özü boyda on-on iki uşaq gətirib həyətimizə “Gəlin, gəlin çoçuqlar, anam Azərbaycan tortu bişirib (o, bayrağa Azərbaycan deyir) indi şam yandırar, süsləyərik tortumuzu”. Məsələ aydın idi. Balaca öz dostlarını tort qonaqlığına dəvət eləmişdi.

Həmin gün Ağdamın azadlığından bütün həyətimizdəki balalara pay düşdü… Uşaqlı-böyüklü hamının ağzı dada gəlmişdi. Mən bişirəcəyim tortu göndərməyə ünvan fikirləşənəcən qızım özü boyda qonaqlarını başına yığıb qeyd eləmişdi Ağdamın azadlığını. Bu, bəlkə də, Ağdamdan ötrü düzənlənən ilk məclis idi…

İndi gecənin bu aləmində o körpə beşikdən boylanıb “Ana niyə ağlayırsan?” – soruşur məndən. Yenicə yuxuya getmişdi, oyanıb ağladığımı görüb, silsilə suallar gəlməmiş telefonu və noutbuku gizlətmək lazımdı,- deyə düşünürəm. Bir az da diqqətlə baxışlarını üzümə zilləyir: Ana, gəlim qucağına, birlikdə baxaq…

Ona necə göstərə bilərəm xarabalığa dönmüş məmləkəti…

Telefona baxmaq bizim gözlərimizə ziyandır, balam! – deyib ovutmağa çalışıram…

Gözlərimizi yumub baxarıq, Ana…

3 yaşında uşaq mənə öyrədir Ağdama necə baxmaq lazım olduğunu… Gözlərimizi yumub baxaq…

Bəs onda ürəyimin gördüyü ağrılar?! Gözlərimi yumsam, onlar da keçərmi görəsən?!

         ***

Bir şeyi sonuna yetirməmiş sakitləşməyəcəyini bilirəm, öncə şəkillərə baxarıq, sonra nələrsə uydurub danışaram, – deyə düşünürəm öz-özümə…

Elə ilk reaksiyası ilə mat qoyur məni… Tanıyıram buranı, Ana… Muttilimdə görmüşdüm. (O, televizorda gördüyü hər şeyi mutfilm zənn edir, televizora muttilim deyir) Sonra atam danışdı mənə o yerin nağılını… Oralar bizim evlərimiz olub. Atam orda dünyaya gəlib. Necə ki, biz atamla gedib parkın yanındakı yerdən Nərgizi alıb evimizə gətirmişdik, ulu babagil də atamı orda bir parkın yanındakı yerdən alıb evlərinə gətiriblərmiş.(Dediyi həmin yer Mirhacibin axtardığı ünvandır…) İndi bax deprem kimi dağılıb oralar. Pis yaratıqlar dağıdıblar. Bizim əsgərlərimiz o pis yaratıqlarla savaşdılar, qalib gəldilər. Pis yaratıqlar öldülər, pisliyə dönüşdülər. Amma bizim əsgərlərimiz şəhid oldular.

         Atam məni ora aparacaq, o dağılan daşları üst-üstə qoyub plastilinimlə yapışdıracam, ev yapacam, çiçək əkəcəm, yaşıl vedrəmi, sarı su çiləyimi də aparmalıyam çiçəkləri suvarmaq üçün mənə lazım olacaq. Qırmızı atımı aparmayacam, o cansızdı, orda mənim canlı atım olacaq…

… Ona qulaq asdıqca Qurd kimi ulamaq istəyirəm… düşünürəm ki, biz heç vaxt nəyisə dağıda bilmərik… Bizim üç yaşlı körpəmiz pis yaratıqların dağıtdığı daşları üst-üstə yığıb plastinlə birləşdirib ev qurmaq, çiçək əkmək arzulayır. Biz məktəbmi yandıra bilərik? Təndirmi dağıda bilərik?! Evmi yıxa bilərik?! Bacarmarıq, min il bundan sonra da bacarmarıq, bacara bilmərik. Dağıdıcı ruh bizim bünyəmizdə yoxdu çünki.

Uşağın danışdığı “Ağdamın nağılı”na ağlayıram. Bapbalaca ovuclarının içi ilə gözlərimi silir, öz aləmində məni ovutmağa çalışır: İndi gəl başını burama qoy, (köksünü göstərir) gözlərini yum. Yat ki, tez böyüyəsən, Ana. Səni Ağdama aparacağam!…

20 mart 2021-ci il



Müəllif: Xəyalə ZƏRRABQIZI

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.



YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ>>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

RƏFAİL TAĞIZADƏ – UZUNDƏRƏ ŞEİRİ

Ağdam Çörək Muzeyi…

İki gün öncə bir qrup Ağdama səfər etmişdi, bu gün də bir qrup gedir. Bir gün biz də həmin Uzundərədən keçib Ağdama həmişəlik gedəcəyik. Tarixlər yatan Uzundərədən…


UZUNDƏRƏ
Ağdamda Uzundərə deyilən bir yer var. “Uzundərə” oyun havası da həmin yerin adıyla bağlıdır. İşğal altında olan Uzundərədə ermənilər tez-tez hərbi təlimlər keçirirlər.

Bu nə toydu, Uzundərə-
tar-qavalın qırıq-qırıq,
çadırların cırıq-cırıq,
qəlblər ölü, sınıq-sınıq.
Havana tanklar oynayır,
toyunda mərmi partlayır,
bu nə toydu, Uzundərə?
Dərd dolusu mənim dərəm,
dərdim mənim, Uzundərəm.


Gəlinlər getməz bu yolu,
gül bitirməz sağı-solu,
kim qaldırar burda qolu,
dərd dolusu mənim dərəm,
dərdim mənim, Uzundərəm.

Nələr çəkər başın hələ,
bu dərd sığmaz göyə, yerə,
oynayırıq sənsiz yenə:
bir hava çal, “Uzundərə”
çal, kəsik qolum oynasın,
yox olan yolum oynasın,
boş qalan solum oynasın,
qoy durub ölüm oynasın.
Ürəksiz oğlun oynasın
ağrıları kürəyində,
qovruluram ürəyimdə,
dərd dolusu mənim dərəm,
dərdim mənim, Uzundərəm.


Yolun hara-Şuşayamı,
sağın-solun şiş qayamı,
yaylağa köçlər daşıyan
karvanlar düşdü “hay”amı?
Mərmi dolu maşın gedir
faytonlar gedən yolları,
içində ölüm aparır,
toyların fəryad qoparır,
dərd dolusu mənim dərəm,
dərdim mənim, Uzundərəm.

Ağdam – Uzundərə…

dərd ağlayar beləsinə,
sel yeriyər dərəsinə,
əlim çatmır bərəsinə,
qaralı-ağlı dərəmin,
sinəsi dağlı dərəmin,
yolları bağlı dərəmin


sevinci sönüb gedib,
gülüşü dönüb gedib,
durnası çönüb gedib,
qolları bağlı dərəmin


nə vaxtdı bağlıdı qolu,
sinəsi dərdlərlə dolu,
qoynuna aldığı yolu
mənsiz ağlayan dərəmin…
09.12.2012.

Rəfail Tağızadə – ictimai-siyasi xadim, şair.


Müəllif: Rəfail Tağızadə



YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ>>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ŞAİRİN PLAN DƏFTƏRİ

Zaur Ustac, 1989, Ağdam. Fotoqraf: Tahir.

Xüsusi Proqramlı Yusifcanlı İbtidai Məktəbinin planı (Yanvar – 1993, Ağdam rayonu, Yusifcanlı kəndi.) PLAN PDF:


Müəllif:
 Zaur USTAC

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ>>>>>>

ZAUR USTAC – CİDDİ MƏSƏLƏ

Zaur Ustac – şair-publisist.”Yazarlar” jurnalının baş redaktoru.

Qarabağda torpaq islahatları vacibdir, çünki…

İndinin özündə də müxtəlif internet resurslarında rast gəlinən iki il əvvəl mətbuatda “Köçkün (qaçqın) olmaq nə deməkdir?!” başlıqlı yazım dərc olunmuşdu. Bundan əlavə, illər öncə ənənəvi kağızda yazılıb, poçtla göndərilən Ağdam rayon İcra Hakimiyyətinə, “Qaçqınkom”a, Təhsil Nazirliyinə və bir çox müəssisələrə böyük qayıdışla bağlı yazdığım məktublar var. Yəni bu yazı birdən-birə, nəyinsə xatirinə yazılmayıb.

Bu gün qazandığımız şanlı zəfərin memarı cənab Ali Baş Komandan, möhtərəm prezidentimiz İlham Əliyev son çıxışlarının birində qeyd etdiyi kimi, bəzi məmurların işğaldan azad olunmuş torpaqları müxtəlif yollarla zəbt etməyə çalışdığı, eyni zamanda bugünkü həssas məqamlarda istər televiziya ekranlarından, istərsə də müxtəlif KİV-lərin, sosial şəbəkələrin imkanlarından istifadə etməklə hər gün bir avaz səsləndirən, yaxud da məqsədli şəkildə hansısa fikirləri artıq məcburi köçkün olmayan, vaxtilə ölkəmizin ərazisində keçirilmiş torpaq islahatlarından kənarda qalmış, torpaqsız Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarına aşılamağa çalışırlar. Bütün yuxarıda sadaladıqlarımı nəzərə alaraq xatırlatmaq istəyirəm: BİZ İŞĞALDAN AZAD OLUNMUŞ TORPAQLARDA KEÇİRİLƏCƏK TORPAQ İSLAHATLARINI SƏBİRSİZLİKLƏ GÖZLƏYİRİK!

Mən bütün ümumi, pafoslu sözlərdən uzaq, Ağdam rayonunun Yusifcanlı kənd sakini olaraq şəxsən öz adımdan (Mustafayevlərin adından) bəzi məsələlər barədə özləri üçün xam xəyallar quranları qısa tarixi bir ekskursa dəvət edirəm. Onu da deyim ki, aşağıda yazacaqlarımı təsdiq edə biləcək çox sayda insanlar hələ həyatdadır.

Müsəmbər Şəhrili və Mahmud Ustaclı

Fotoda gördüyünüz şəxslər mənim ulu nənəm Müsəmbər (Şəhrili) və ulu babam Mahmuddur (Ustaclı). Elə də uzaq olmayan tarixdə – ötən əsrin 30-cu illərində kolxoz qurulanda bu kişinin torpaqlarını, bağlarını, mal-qarasını, demək olar ki, əlində nəyi var almışdılar. Özü də necə?
HAŞİYƏ: Bu məsələni uşaq ikən çox eşitsəm də, son vaxtlar Mahmud kişinin oğullarından biri, uzun illər kolxoz və sovxoz dönəmlərində həmişə idarə heyətində texnika məsələləri üzrə müvafiq vəzifələrdə işləmiş Mustafayev Şükürlə (Allah rəhmət eləsin!) dəqiqləşdirmişəm. Həmin vaxtlar Mahmud kişi artıq çox yaşlı imiş. Qoca olmasına baxmayaraq, ailənin idarəsi əlində olan ötkəm, zəhmli, həm də çox əsəbi kişi olub. O günə qədər artıq bir neçə dəfə evlərinə gəlib-gedən ağsaqqallar həmin axşam kişinin qarşısına konkret şərt qoyurlar. Ya əlində olan hər şeyi verib kolxoza girirsən, ya da bu gecə götürə biləcəyin vacib nəyin var götürüb kənddən çıxırsan, evin, torpaqların, bağların qalır hökümətə.

Şükür əminin sözlərinə görə, kişi heç düşünmədən deyib ki, – “durun yığışın”… Evindəki ailə üzvlərini (o vaxt artıq böyük qızları ərdə olub) və götürə bildiyi qədər nə lazımsa götürüb kənddən çıxan Mahmud kişi bir müddət kəndin indiki ərazisindən bir az yuxarı, Şelli (Şelli, Şıxbabalı, Saybalı, Bağbanlar və İsmayılbəyli) tərəflərdə yaşamalı olur. Ancaq orada da onu rahat buraxmırlar. Ağsaqqallar tez-tez yanına gəlib gedirlər. “A kişi, hökümətlə hökümətlik eləmiyəssən ha…” deyiminin də dəbdə olan vaxtları idi. Bir axşam yenə ağsaqqallar “qonaq” gəlirlər və bu dəfə söhbətin məzmunu təxminən belə olur ki, – “Qızın Gözəl qabaqcıl pambıqçı – Staxanovçudur, Moskvaya göndərirlər, Kalinin medal verəcək. Medalın alsın gəlsin, elə kolxozun sədri də o olar. Oğul-uşağı da gətirib tökmüsən çöllərə… Bunlar da bu gün-sabah böyüyüb hərəsi kolxozda bir iş, vəzifə sahibi olarlar… Gəl, bu daşı tök ətəyindən, qayıt kəndə, gir kolxoza, yaşlı adamsan, beş-on gün öz ev-eşiyində rahat yaşa, balaların da iş-güc sahibi olsunlar… Başqa yolu yoxdur. Bir də gördün bu gün olmasa da, sabah gəlib buradan da çıxaracaqlar səni. Onda hara gedəcəksən?”. Nəticədə, bu kimi söhbətlərlə kişini yola gətirirlər və o, kəndə qayıdır. Girir kolxoza. O vaxt verilən söz Sovet İttifaqı dağılana qədər tutuldu. Gözəl elə o vaxt və müharibə dövründə sədr olur və quruluş dağılana qədər (1993-cü ilin yayına qədər) bu ailə kolxozun və ya sovxozun idarə heyətində üstün mövqeyini qoruyub saxlayır.

Yaşlılar bir kənara, 90-cı illərdə 14-15 yaşı olan mənim yaşıdlarım da, “Mahmudun bağı”, “Mahmudun qozluğu”, “Mahmudun körpüsü” kimi ifadələri indinin özündə də yaxşı xatırlayırlar. Onu da qeyd edim ki, Mahmud Mustafa kişi ilə Sonanın tək övladı olub. Atası Mustafa gənc yaşlarında bağından dərdiyi Qızıl üzümü arabalarla Qalaya (Şuşaya) aparanda yolda – Şuşanın dolamalarında xain saldırı nəticəsində həlak olduğuna və anası sonra ailə qurmadığına görə bacısı-qardaşı olmayıb. Ancaq əmisi uşaqları olub. Bu bizə məlum olan ən uzaq keçmişdir. Ən yaxın tarixdə isə, Mahmudun indi də sağ olan oğlu Quluş uzun illər kolxozda, sovxozda sürücü, artıq rəhmətə getmiş Şükür texnika üzrə mütəxəssis işləsə də, mənim babam – Mahmudun böyük oğlu Müseyib öz atasının torpaqlarında hökumətə məxsus iş yeri kimi fəhləliyin edib, halal zəhmətlə çörək pulunu qazanıb. Yəni, adı hökumətin olsa da, bütün ömrü boyu, son gününə qədər (1992-ci ilin payızı, üzüm yığılanda dünyasını dəyişib) torpaqda çalışıb. Əkin-biçinlə məşğul olub. Onun oğlu – mənim atam Mustafa gənc yaşlarında Bakıda özünə normal həyat şəraiti qurub yaşasa da (ötən əsrin 70-ci illərində Maştağa qəsəbə sovetinin deputatı olub), yenidən kəndə qayıdıb və o da 1993-cü ilin yayına qədər kənd təsərrüfatı ilə məşğul olub.

Məlum yenidənqurma məsələləri ortaya çıxanda Moskvada xüsusi dörd illik kurs keçib, dövlətdən 40 hektar torpaq icarəyə götürmüşdü. İcarədar kimi 20 hektarda xüsusi tezyetişən süfrə sortu üzüm, qalan 20 hektarda isə taxıl becərirdi. O da özündən əvvəlki, ata-babası kimi bütün ailə üzvlərini bu işlərə cəlb etmişdi. Bu təsərrüfata görə mən orta məktəbi bitirib ali məktəbə sənəd verəndə qiyabi təhsil formasını seçmişdim. Ən son 1992-ci ilin payızında mənim tək suvardığım taxıl sahəsini 1993-cü ilin yayında atam mərmi yağışları altında tək (o vaxt artıq bir-neçə dəfə yandırılmış Yusifcanlı kəndi boşaldılmışdı. Bu haqda “93-ün yayı və ya bir qaşıq qatıq” əsərində ətraflı yazılıb) biçib anbarlara təhvil verərək kənddən çıxmışdı. Hərbi xidmətdə olduğum ilk vaxtlarda (hələ kənd boşaldılmamışdı) evdən yanıma gələnlərdən ən son əkdiyim tinglərin vəziyyətini soruşurdum…

Bütün bunları yazmaqda yalnız bir məqsədim var. Son günə qədər torpaqla əlləşdik, çalışdıq… Qoyub çıxmağa məcbur olanda isə bu günə qədər də bir saatlıq da olsa ölkə sərhədlərini tərk etmədik. Mustafanın üç oğlu olsa da (1975, 1976, 1979 təvəllüd), 90-cı illərdə təxminən iki ilə yaxın zaman kəsiyi ərzində onlardan heç biri atasının yanda olub ən çətin dövrlərdə ona dolanışıq üçün azacıq da olsa, yardım edə bilmədi. Çünki üçü də orduda idi. Əksinə, o, çətin vaxtlarda hər həftə birimizin yanına gəlirdi. Bu barədə maraqlı bir məqamı diqqətinizə çatdırım. 1994-cü ilin mart-aprel ayları idi. Düşmən cidd-cəhdlə Ağdamla Tərtər cəbhəsinin bitişdiyi yerdən – Təzəkənd, Qazyan-Qaynaq, Qırmızıkənd, Seyuslan, Qapanlı istiqamətindən Dördyola çıxmağa çalışırdı. Atəşkəsə az qalmış qızğın döyüşlərin getdiyi və yuxarıda qeyd etdiyim istiqamətdə ən çox gənc əsgərlərimizin şəhid olduğu vaxtlar idi. Təxminən 10-12 nəfərlə Qırmızıkəndlə Tərtər arası bir ərazidə (orada az müddətdə qaldığımız üçün hara olduğunu dəqiq bilmədim) düzənlik, açıqlıq ərazidə quru kanalın üstündə postda idik. Günəşin batan vaxt idi. Bir də gördük ki, qarşıdan – düşmən tərəfdən bizə doğru iki nəfər gəlir. Adamlar bizə yaxınlaşdıqca yanımdakı uşaqlara dedim ki, “ayə, onlardan biri bizim kəndçi Böyükkişi dayıya oxşayır” (Atam rəhmətə getsə də, Böyükkişi dayı sağdır, yəqin ki, o da bu hadisəni xatırlayar). Bir az da yaxınlaşanda isə dedim, “ayə, sənə o birisi də mənim atamdır…”. Bu, çox uzun söhbət olsa da, ancaq onu xatırlatmaq kifayətdir ki, torpağın, vətənin keşiyində dayanan əsgər oğulların yanına əraziyə nabələdlik üzündən düşmən tərəfdən gələn atalar çox olub. Hətta yolu səhv salıb düşmən tərəfə keçənlər də olub… İndi hərə durub bir nağıl, dastan danışır. Biz bu günə qədər bütün qayda-qanunlara sayğı ilə, baş verənlərə səbirlə yanaşıb, yüksək dərəcədə dözümlülük göstərərək o günü gözləmişik – torpaqlarımıza qayıdacağımız günü… Aydın məsələdir ki, heç kim indi durub ata-babasının torpağını tələb edə bilməz. Qanunvericilikdə də belə bir hal nəzərdə tutulmayıb. Ancaq Ucarda, Şamaxıda, Qəbələdə və digər rayonlarda torpaq islahatarı keçrildiyi kimi, Ağdamda, Füzulidə, Cəbrayılda və digər işğaldan azad olunmuş rayonlarımızda da müasir dövrün tələblərinə cavab verən, cənab prezident İlham Əliyevin məsləhət bildiyi formada tədbirlər həyata keçrilməli, insanlar uzun illərdir həsrətində olduqları doğma torpaqlarına qovuşmalıdır…

Sizlərlə növbəti yazıların altında “Ağdam rayonu, Yusifcanlı kəndi” qeydi ilə quruculuq işlərindən bəhs edən məqalələrimlə görüşmək ümidi ilə:

Zaur Ustac,
şair-publisist


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ>>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

SƏRVƏR MƏSUM – KƏNDƏ GƏL

Sərvər MƏSUM – Ordubad, Tivi kəndi.

Payız keçib , qış qurtarıb , yaz gəlib,
“Təbiətə işvə gəlib , naz gəlib”,
Elə bil ki bahar bir az az gəlib,
Batıb şehə bənövşələr qəmdə , gəl,
Şair Sərvər daha vaxtdı , kəndə gəl.

Qəribsəyib bu dağ- dərə biləsən,
Məndən səni sorur hərə biləsən,
Sevinc dolub boş evlərə biləsən,
Gəlib məhlə uşaqları , sən də gəl,
Şair Sərvər daha vaxtdı , kəndə gəl.

Səni kəndin bahar çağı gözləyir,
Səni kəndin bağça- bağı gözləyir,
Ata evi , od ocağı gözləyir,
Yarpız çayı vallah qalıb dəmdə , gəl,
Şair Sərvər daha vaxtdı , kəndə gəl.

Bahar gəlib heç dayanmır yağışlar,
Göy üzünə dikilibdi baxışlar,
Bəlkə gəlsən dağlar bizi bağışlar,
Bulaqların gözü qalıb nəmdə , gəl,
Şair Sərvər daha vaxtdı , kəndə gəl.

Təmizlənir qardan yurdlar , obalar,
Yığışılır daha peçlər , sobalar,
Can qoyubdu bu dağlarda babalar,
Bu dağların başı qalıb çəndə gəl,
Şair Sərvər daha vaxtdı , kəndə gəl.

Gəl keçirək çərşənbəni , novruzu,
Qoy Yaradan versin elə bol ruzu,
Gəl harayla kənd altından o qızı ,
Bənövşələr yenə düşüb bəndə , gəl,
Şair Sərvər daha vaxtdı , kəndə gəl.
Müəllif: Sərvər Məsum


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və WWW.USTAC.AZ>>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru