Etiket arxivi: AKİF ABBASOV

28 MAY – PROFESSOR AKİF ABBASOVUNANADAN OLDUĞU GÜNDÜR

ALİM, YAZIÇI, DRAMATURQ, TƏRCÜMƏÇİ, JURNALİST, DƏYƏRLİ İNSAN

Akif Nurağa oğlu Abbasov çağdaş pedaqogika elminin və Azərbaycan nəsrinin tanınmış nümayəndələrindən biridir. 1950-ci il mayın 28-də Şirvan (keçmiş Əli Bayramlı) şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının (Moskva) həqiqi üzvü, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvüdür.
Əli Bayramlı şəhər 1 və 2 nömrəli məktəblərində (1957- 1967), Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda (hazırda Azərbaycan Dillər Universiteti, 1968-1973) təhsil almışdır. Əli Bayramlı şəhərində çıxan “İşıq” qəzeti redaksiyasında müxbir (1967-1968), Sabirabad rayonunun Şıxsalahlı və Qaragüney kənd məktəblərində ingilis dili müəllimi (1973-1975), Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunda kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, şöbə müdiri (1975-2001), Bakı Ali Pedaqoji Qızlar Seminariyasında (hazırda Bakı Qızlar Universiteti) elmi işlər və tərbiyə işlər üzrə prorektor vəzifələrində işləmişdir. Hazırda Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun elmi katibidir.
Professor Akif Abbasovun yaradıcılığı çoxistiqamətlidir. Hər şeydən əvvəl müəllimdir, orta məktəbdə ingilis dili, ali məktəbdə pedaqogika fənnindən dərs deyib. İkinci istiqamət elmi fəaliyyətidir. Akif Abbasov elmlər doktoru, professor, akademik olmaqla yanaşı onun elmi rəhbərliyi və elmi məsləhətçiliyi ilə 35 nəfər elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru yetişib.
Elmlər doktoru (11 nəfər) və fəlsəfə doktoru (32 nəfər) proqramları üzrə çoxsaylı dissertasiyaların müdafiəsi zamanı rəsmi opponent kimi çıxış etmişdir.
Akif Abbasov ümumtəhsil məktəbləri üçün 5 dərslik və dərs vəsaitinin [“Ailə”, “Ailə həyatının etika və psixologiyası”, ”Ailə həyatının etika və psixologiyası üzrə müntəxəbat” (prof. Ə. Əlizadə ilə); “ABC Book”: I sinif üçün ingilis dili dərs vəsaiti (M. Məmmədova ilə); “İngilis dilindən imla və ifadə mətnləri məcmuəsi” (V-XI siniflər üçün)]; ali məktəblər üçün 3 dərsliyin [“Pedaqogika”, “Ailə pedaqogikası”, “Milli əxlaq və ailə etikası”] və 2 dərs vəsaitinin [“Pedaqogika: müxtəsər konspekt və sxemlər”, “İxtisasa giriş”], xüsusi məktəblər üçün 4 dərsliyin (“Oxu-2”, “Oxu-3”, “Oxu-4”, “Oxu-5”)], kolleclər üçün “Milli əxlaq və ailə etikası” və “Pedaqogika” dərsliklərinin və proqramlarının, 40-dan artıq kitab və kitabçanın, 200-dən artıq elmi məqalənin, çoxsaylı konfrans materiallarının müəllifidir.
Akif Abbasovun yaradıcılığında diqqəti cəlb edən digər istiqamət lüğətçilik fəaliyyətidir. O, “İngiliscə-azərbaycanca pedaqoji-psixoloji lüğət” [1999] və “Azərbaycanca-ingiliscə pedaqoji-psixoloji terminlər lüğəti” [2006, 2019] tərtib edərək nəşrinə nail olmuşdur.
Akif Abbasov elmi yaradıcılıqda olduğu kimi, bədii yaradıcılıqda da eyni uğurla fəaliyyət göstərir. Bir yazıçı kimi də özünü təsdiq etmişdir. O, “Atatürk” “Yaxşı dost” pyeslərinin; “Aldanma sözlərə”, “Samsundan başlanan yol”, “Acı xatirələr” və “Sultan II Murad”, “Fateh Sultan Məhmət” və “Fəth” romanlarının müəllifidir. Onun qələmindən “Lələşin ayaqqabısı”, “Qız gəlin köçür”, “Xəyanət”, “Qaş düzəltdiyi yerdə”, “Dədəmə oxşayırsan”, “Gəl Məliyin dovğasına”, “Gəlin”, “Xallı kəpənək”, “Müdirin ayağı”, “Bir qıçlı öz atasıdır”, “Dar günün dostu”, “Geydirmə araq”, “Banu və babası”, “Pyeslər”, “Əsərləri. 10 cilddə. 1-10-cu cildlər”, “Roman, povest və hekayələr”, “Atilla və babası”, “Yumruq”, “Yumurta”, “Sənə quzu kəsim”, “Pensiya pulu”, “Hekayələr”, “Uşaqlar üçün hekayələr”, “Töhmət”, “Taxta qaşıq” kimi hekayə kitabları çıxmışdır.
Atatürk mövzusu Akif Abbasov yaradıcılığını qırmızı xətlə kəsib keçir. O, türk dünyasının şərəfi və iftixarı, əfsanəvi sərkərdə, dövlət xadimi, Türkiyə Respublikasının yaradıcısı və ilk Prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün həyat və fəaliyyətindən bəhs edən 6 kitab qələmə almışdır.
Onlardan “Samsundan başlanan yol” romanının, “Atatürk haqqında hekayələr”in (birinci və ikinci kitab), “Atatürk” pyesinin, “Böyük türk” (uşaqlar üçün hekayələr) və “Xallı kəpənək” hekayələr kitabının adları qeyd oluna bilər. Babək Abbaszadə “Atatürk” pyesi əsasında libretto yazmış, bəstəkar, professor, Prezident təqaüdçüsü Oqtay Rəcəbov “Atatürk” operasını bəstələmişdir. Bundan başqa, “Atatürk” pyesi türk dilinə çevrilmiş, 2015-ci ildə Ankarada nəşr edilmişdir [Akif Abbasov. Atatürk (piyes). Ankara: Özel Der Yayınları, 2015]. Akif Abbasovun yaradıcılığını məhsuldar edən həm də tərcüməçilik sahəsindəki fəaliyyətidir.
O, ingilis, Amerika, İrlandiya, Kanada, Keniya, rus, Moldova, qırğız, türkmən, gürcü, osetin ədəbiyyatından diqqətəlayiq tərcümələr edir. Onun həm ingilis, həm də rus dilindən etdiyi bədii tərcümələr istər orijinala yaxınlıq və istərsə də bədiilik baxımından önəmlidir.
Tərcümələri “Azərbaycan” və “Mütərcim” jurnallarında, “Dünya” və “Bağban” bədii toplularında; “Ədəbiyyat”, “Sovet kəndi”, “İdman”, “Təhsil problemləri”, “Azərbaycan müəllimi”, “525-ci qəzet”, “Təhsil və zaman”, “İşıq” (Şirvan şəhərində çıxan), “Muğan” (Sabirabadda çıxan) və b. qəzetlərdə dərc olunmuşdur. İngilis və rus dillərindən tərcümələri 11 kitabda toplanmış və nəşr edilmişdir. “Kristi Tökerin ölümü”, “Yağış altında pişik”, “Tiflissayağı boşanma”, “Küçə tinində hadisə”, “Andro və Sandro” (müəllif: G. Xuqayev), “Ali təhsilli arvad” (müəllif: T. Esenova), “Duel” (müəllif: M. Bayciyev), “Yolagəlməz qadın” (müəllif: U.S. Moem), “Yağış” (müəllif: U.S. Moem) və “Edvard Barnardın ruh düşkünlüyü” (müəllif: U.S. Moem) kimi pyes, povest və hekayələrdən ibarət tərcümə kitabları oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır.
İngilis yazıçısı Qrehem Qrinin “Canlılar yaşayan otaq” pyesini də London nəşrindən dilimizə Akif Abbasov çevirmişdir. Bundan başqa, onun tərcümə etdiyi 6 pyes (“Səhra”, “Nənə gələndə”, “Uğurlu skamya”, “Buzda ehtiyatlı ol”, “İstəkli adamlar üçün hədiyyə”, “Duel”, “Andro və Sandro” və s.) respublika radiosunda tanınmış aktyorların, Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti tələbələrinin ifasında səslənmişdir. “Andro və Sandro” pyesi Həsən Əblucun 11 rejissorluğu ilə radioda səslənmiş [1987], əsas rolları Sofa Bəsirzadə, İlham Namiq Kamal, Bürcəli Əsgərov, Məhluqə Sadıqova, Muxtar Avşarov ifa etmişlər. Akif Abbasovun jurnalistik fəaliyyəti də diqqət mərkəzində dayanır.
O, 1967-68-ci illərdə Əli Bayramlı (hazırda Şirvan) şəhərində çıxan “İşıq” qəzeti redaksiyasında müxbir kimi fəaliyyətə başlamış, ilk jurnalistlik, ilk qələm təcrübəsini bu qəzetin redaksiyasında keçmişdir. Bir jurnalist kimi formalaşmasında həmin qəzetin yaradıcı heyətinin üzvlərindən Möhsün Xəlilovun (redaktor), Tapdıq Xudayevin, Sabir Gözəlovun, Çingiz Ələkbərzadənin, Fərmail Əsədovun, Tofiq Hüseynin, Vaqif Abbasovun rolu olmuşdur.
Akif Abbasov hazırda Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun “Elmi əsərləri”nin baş redaktoru, Bakı Qızlar Universitetinin “Elmi əsərləri”nin baş redaktorunun müavinidir. 2000-2006-cı illərdə həm də “Təhsil, mədəniyyət, incəsənət” jurnalının redaktoru olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun “Elmi əsərləri” beynəlxalq qrif almışdır, ildə 6 nömrəsi işıq üzü görür. Professor hazırda Ukrayna Milli Müdafiə Universitetinin orqanı olan “Viiskova osvita” jurnalının, Azərbaycanda nəşr olunan “Mütərcim” ədəbi-bədii və tərcümə jurnalının, “Humanitar fənlərin öyrənilməsinin aktual problemləri”, “Pedaqogika”, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun “Elmi xəbərlər”inin, “Azərbaycanda xarici dillər” jurnallarının redaksiya heyətlərinin üzvüdür.
Akif müəllim Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun xətti ilə keçirilən respublika və beynəlxalq səviyyəli elmi konfransların materiallarının redaktə olunub çapa hazırlanmasında xüsusi fəallıq göstərir, konfrans materiallarını özündə birləşdirən toplunun ya elmi redaktoru, yaxud da buraxılışına məsul olur. Professorun tərtibçilik istiqamətindəki fəaliyyəti də diqqəti cəlb edir. İyirmi çap vərəqi həcmində olan “Az söylə, söz söylə” (Şərqin şifahi və yazılı abidələrində tərbiyəvi fikirlər”, həmçinin “Qız gəlin köçür”, “Toydan əvvəl və sonra” və s. nəşrlər də pedaqoji ictimaiyyətin stolüstü kitablarına çevrilmişdir.
Akif Abbasovun “Portret cizgiləri”, “Müqəddəs şəxslərin tərbiyəvi fikirləri”, “Pedaqoji internatura”, “Şagirdlərin hüquq tərbiyəsi” və s. bir çox kitabları maraqla oxunur. Professorun elmi redaktorluq fəaliyyəti də önəmlidir. O, 150-dən artıq monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, kitab və kitabçanın, metodik vəsaitin, tədris proqramının elmi redaktoru, bir çox bədii əsərin redaktoru, onlarla əsərin rəyçisi olmuş, çoxsaylı dissertasiyalara, avtoreferatlara rəy vermişdir.
Professor Akif Abbasovun yaradıcılığının bir istiqaməti də kino yaradıcılığı ilə bağlıdır. O, “Canavar balası” (1997) və “Qırmızı qar” (1998) bədii filmlərinin redaktorudur (hər iki filmin ssenari müəllifi Ağarəhim, quruluşçu rejissoru xalq artisti Mərahim Fərzəlibəylidir).
Qəzet və jurnallarda, “Pedaqogika”dan dərsliklərdə, kitablarda A.N. Abbasovun əsərlərinə istinad edilib, özü və əsərləri barədə materiallar dərc olunub. Azərbaycan Milli Ensiklopediyanın birinci cildində haqqında yazı verilib. Bundan başqa, Sahib Sailovun “Muğanın övladları”, Əjdər Olun “Şirvana binə gəlləm” və b. kitablarda, prof. Teymur Əhmədovun “XX əsr Azərbaycan yazıçıları: ensiklopedik məlumat” və “Azərbaycan yazıçıları XX-XXI yüzilliklərdə: ensiklopedik məlumat” kitablarında dəyərli bir şəxsiyyət, istedadlı alim və yazıçı kimi onun həyat və fəaliyyəti işıqlandırılıb.
Professor A.N. Abbasovun tədqiqatları təlim və tərbiyə prosesinin optimallaşdırılması, ümumtəhsil və ali məktəblərdə pedaqoji prosesinin səmərəli təşkili və idarəolunması, pedaqoji diaqnostika və pedaqoji ekspertiza, interaktiv metodların tətbiqi, təhsil alanların mənəvi və hüquq tərbiyəsi, gənc nəslin ailə həyatına və uğurlu nikaha mənəvi və psixoloji baxımdan hazırlanması, təlim və tərbiyə texnologiyalarından istifadə və s. problemlərinə həsr olunmuşdur. Yaradıcı insanın həyatı qaynar qazana bənzəyir.
Onun rahatlığı, dincliyi olmur, bitib-tükənməyən yuxusuz gecələr, narahat gündüzlər keçirir. Belə çətinliklər, məhrumiyyətlər professor Akif Abbasovun da payına düşüb. Lakin insana təsəlli verən budur ki, həmin günlər, anlar hədər keçməyib, nəticəsi fərəhli və xoş, sevindirici olub. Özü üçün, ailəsi üçün, dost-tanışları üçün, cəmiyyətimiz üçün, xalqımız üçün. Akif müəllimin əməyinə də qiymət verilib. Əməkdar müəllim fəxri adına, “Tərəqqi” medalına, “Qızıl qələm” mükafatına, “Qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanına layiq görülüb.
Müəllif: İNTİQAM CƏBRAYILOV ,
pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor

İNTİQAM CƏBRAYILOVUN YAZILARI

PDF: >>>>> ZAUR USTAC “QƏLƏMDAR-2”

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – 150

“Tərəfsiz ədəbiyyat tarixdir” layihəsi

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.YAZARLAR.AZ  və  WWW.USTAC.AZ >>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

AKİF ABBASOV – ATATÜRK

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

19 MAY – MUSTAFA KAMAL ATATÜRKÜN ANIM GÜNÜDÜR!

ATATÜRK

(pyes)

II PƏRDƏ

Üçüncü şəkil

Levonla Sərkis əllərini iplə sarıdıqları türk zabitini gətirirlər.

Onun saçları qarışıq, sir-sifəti qan içindədir.

Hərbi geyimi bəzi yer­lər­­dən cırılıb.

Levon. Sən Baş komandanın mühafizəçisən. Yaxşı bilirsən ki, indi sənin taleyin bizim əlimizdədir, bizim mərhəmətimizdən ası­­lıdır. İstəsək, buraxarıq, çıxıb gedərsən evinə-eşiyinə. Sən ağıl­sız deyilsən. Bilirsən, dediklərim ayrı-ayrı şeylərdir. Birinci halda gor­­bagor olacaqsan. Torpağın altında sümüklərin də çürüyəcək. İkin­­ci halda sağ qalacaq, arvad-uşağının yanına gedəcəksən. Yu­nan ordusu sizdən güclüdür. Bu orduya başqa dövlətlər də dəstək ve­rir­lər. Mustafa Kamal başınızı piyləyib, siz də düşmüsünüz əli ya­lın ortaya ki, biz də vuruşuruq. Heç nəyə nail ola bil­mə­yə­cək­si­niz. Yunanlar sizi qırıb axırınıza çıxacaqlar. İnanmırsan mənə?

Türk zabiti. Siz türk əsgərlərini yaxşı tanımırsınız. Son dam­la qanlarına qədər vuruşacaqlar.

Sərkis.Bəs sonra? Hamınız qırılandan sonra ağlınız ba­şı­nı­za gələcək? Ankaranın yolu açılacaq. Buna əmin ola bilərsən. Be­lə məlum olacaq ki, siz nahaq yerə döyüşmüsünüz. Onda yerdə qa­lan­lar sizin orduya da, Baş komandanınıza da lənət yağ­dı­ra­caq­lar.

Türk zabiti. Bu sizin xam xəyallarınızdır. Qələbə həmişə bi­zim­­lə olub! Türk ordusuna da, Baş komandanımıza da həmişə al­qış deyiblər!

Sərkis.Çal Dağı əldə saxlamaq üçün dəridən-qabıqdan çıx­dı­nız. Nə oldu axırı? Haymanaya doğru çəkildiniz.

Türk zabiti. Bizdə belə bir atalar sözü var: «Bir işin önünə bax­ma, sonuna bax». Geri çəkilmək hələ məğlubiyyət deyil.

Sərkis. Sözümü kəsmə, qulaq as. Yunan ordusu fürsəti əl­dən verməyib Haymana üzərinə hücuma keçdi. Hərbi sursatınız çat­mır. Ərzaq sarıdan da qıtlıqdır. Az qalırsınız bir-birinizin ətini ye­yə­siniz. İndi yunanlar Haymana dağını da tutublar. Dö­yüş­lər­də, bilirsən, nə qədər canlı qüvvə itirmisiniz?

Levon (qəh-qəhə çəkərək).Sayı yox, hesabı yox. Min nəfərə ya­xın əsgər, səksəndən artıq zabit. Elə bilirsiniz itkilərinizdən xə­bə­­rimiz yoxdur?

Türk zabiti. Təklifiniz nədir?

Sərkis. Bizə sizin baş komandanın ölüsü, ya da dirisi la­zım­­dır (bir kisə çıxararaq göstərir). Bu, qızıl kisəsidir. Sənə çatır. Biz deyənlə durub-otursan əlavə mükafatın da olacaq.

Türk zabiti. Sizin millətin qanında var bu satqınlıq, ya­ra­maz­lıq, şər toxumu səpmək, ara qarışdırmaq, ara düzəltmək. Si­zin xəmiriniz pis-pis işlərlə, hiylə və məkirlə, xəyanətlə yoğrulub. Hə­­mişə yediyiniz qaba tüpürmüsünüz.

Levon (əlini qaldırıb onu vurmaq istəyir, Sərkis qoymur. Mü­ha­­fizəçiyə). Ömründə bir dəfə sən də yediyin qaba tüpür. Qorx­ma, dünya dağılmaz. Əvəzində azadlığa, var-dövlətə çatarsan.

Türk zabiti. Onda mən türk yox, erməni olardım. Məni öl­dü­­rə bilərsiniz. Fəqət qulağınızda sırğa edin. Biz Çanaqqala mü­ha­­ribəsi, İnönü döyüşləri kimi Sakarya meydan müharibəsini də uda­cağıq. Vətənimizi düşmənlərə verən deyilik! Ölkəmizə sahib çıx­maq arzunuz da gözünüzdə qalacaq! Torpağımıza soxulan, so­xul­maq istəyən soxulcanların, ilanların biri də cəzasız qal­ma­ya­caq! Yadınızda saxlayın: yırtıcı quşun ömrü az olar!

Sərkis (sinirli). Gəl daşı tök ətəyindən, tərslik eləmə. (Le­vo­na) Ara, bu musurman həmişə belədir. Xeyrini bilmir, sonra peş­­man olur.

Türk zabiti. Yanılırsan.

Sərkis. Gecə qara, cücə qara. Axşam düşəndə fürsət tap, bı­ça­­ğı sapla Mustafa Kamalın ürəyinin başına, ol dünyanın xoş­bəx­ti.

Türk zabiti. Xəyanətkar millətin verdiyi vəd də yalan olur.

Sərkis. Levon, eşitdin, o bizə inanmır. Elə isə mükafatını qa­baqcadan veririk (ikinci kisəni çıxarıb, hər iki kisəni onun ayaq­ları altına atır).

Türk zabiti (ayağı ilə kisələri vurub kənara atır). Hər dəfə er­mə­nilərə rast gələndə onların nə qədər rəzil və murdar old­uq­la­rı­na bir daha əmin oluram. Yunanlar, Çal Dağı və Haymananı ələ ke­çir­sələr də, onların durumu heç də ürəkaçan deyil. Bizim də bun­lar­dan xəbərimiz var. Bizim bir həmləmiz yetər ki, yunanlar geri çə­kilsinlər. Siz erməniləri insan yox, şeytan doğub. Doğan yerdə onun qarnına şiş bataydı. Mən sizə nifrət edirəm (türk zabiti Le­vo­nun üstünə atılır, ayağı ilə Sərkisi vurur). Levonla Sərkis türk za­bitini yerə yıxıb əzişdirirlər. Onun müqavimət göstərdiyini görüb b­ıça­ğı sinəsinə vururlar.

Türk zabiti (yerində qıvrılaraq). Məhv olsun düşmən! Ya­şa­sın Baş komandan! Mustafa Kamal paşaya, türk ordusuna eşq ol­sun! Yaşasın azad və müstəqil Türkiyə! (ölür).

Sərkis. Mən bu türkləri yaxşı tanıyıram. Bunlar öz rəh­bər­lə­ri­­nə xəyanət etməzlər. Ölənə kimi vuruşacaqlar. Zabitin de­dik­lə­rin­də həqiqət var. Əlac özümüzə qalıb. Qızılları götür, əkilək. Gə­lib çıxan olar, atamızı yandırarlar (gedirlər).

 Şəkil dəyişir. Təpə. Ətraf yaşıllığa qərq olub. Ağacların arxasından pu­­lem­yotların lülələri görünür. Bir neçə türk əsgəri əyləşib söhbət edir. Onların arasında Azərbaycandan gəlmiş könüllü Fərhad da var.

Uğur. Bu yunanlar yaman baş aparır ha! Qovuruq, fırlanıb ye­­nə üstümüzə gəlirlər.

Özgün. Baş aparmaq üçün baş lazımdır. Başları olsaydı, gə­lib buralara çıxmazdılar.

Fərhad. Sənin sözlərin yadıma bizim Molla Nəsrəddini sal­dı. Yaman baməzə kişi olub. Sizlərdə ona Xoca Nəsrəddin deyir­lər. Bir dəfə Molla evinə gələndə görür ki, qonşular onun həyətinə yı­ğı­şıblar. Birisi Mollaya deyir: «Arvadın yıxılıb ağlı başından çı­xıb». Molla halını pozmur. Deyir: «Mən öz arvadımı hamıdan yax­şı tanıyıram. Onun ağlı heç əvvəldən yox idi. Görəsən ba­şın­dan çıxan nədir?!» İndi, ay uşaqlar, bu düşmənin başındakı ağıl­dır, yoxsa bizim Molla demişkən, nədir? Bilmirəm.

 Əsgərlər gülürlər. Özgün siqaret çıxarıb yandırır.

Uğur. O gün Fevzi Çakmak paşa deyirdi ki, bu müharibə yu­nan­larla son müharibə olacaq. Onları Ağdənizə tökəcəyik!

Fərhad. Uğur, deyirsən yunanları yuyub sonra asacağıq ki, qu­rusunlar?! Necə fikirləşirsən, onları dənizə töksək, günahları yu­yular?

Özgün. Fərhad, onların günahını heç nə yumaz. Nə su, nə gül­lə, nə də od!

Samət çiynində tüfəng gəlir.

Uğur. Gəl, Çərkəz Ədhəmin gül balası.

Samət. Uğur, yenə başladın? Allah Çərkəzin başına daş sal­sın. Başımızı piyləyib ağlımızı almışdı.

Özgün. Türk ozanları bilirsən sənin kimilər barəsində nə de­yib­lər? Qulaq as (tüfəngi götürüb saz kimi çalır):

Qaracaoğlan, gəz mərd ilə,

Ülfət qılma namərd ilə.

Fələk bizi bu dərd ilə

Qoyar qaçar, demədimmi?

Üğur. Ay Samət, bəs bilmirdin ki, Çərkəz Ədhəm bərkə dü­şən­də, öz canının hayına qalacaq, sizi qoyub qaçacaq? Ay canım, adam qoşulanda da bir fərlisinə qoşular.

Samət. Xəcalətimdən az qalır yerə girim. Arvad-uşaq da üz dön­­dərmişdi. Nə yaxşı ki, Mustafa Kamal paşa ilə İsmət paşa mə­ni bağışladılar. Günahımı yumaq üçün fürsət verdilər. Daha ağ­lım başıma gəlib, narahat olmayın. Ancaq sizdən bir xahişim var: keç­mişimi xatırladıb mənə əzab verməyin.

Özgün (Uğura). Eşitdin? Doğru deyir. Daha düşükləmə. Sa­mət, əslində biz səni dolamaq üçün yox, döyüşqabağı kefimizi aç­maq üçün zarafat edirik. Fərhad, başla. Molla nə deyir?

Fərhad. Mollanın evinə oğru gəlir.

Fevzi Çakmak paşa sakitcə gəlib qulaq asır.

Oğru otağın birindəki şeyləri yığışdırıb çölə çıxır. Molla da əy­ləş­diyi otaqdakı şeylərdən əlinə keçəni bir çamadana yığıb onun dalınca düşür. Gəlib çıxırlar oğrunun evinə. Oğru baxır ki, Mol­la onun yanında dayanıb. Ondan soruşur: «Sən mənim evim­də nə edirsən?» Molla cavabında deyir: «Bəs bura köçmürük?»

 Əsgərlər gülürlür. Fevzi Çakmak paşanı da gülmək tutur. Fər­­had onu görüb pərt olur.

 Fevzi Çakmak paşa. Fərhad, oğlum, narahat olma. Hər şey qay­da­sındadır. Mən çox sevinirəm ki, döyüşqabağı deyib-gü­lür­sü­nüz. Savaşa belə nikbin ruhla, üzügülər gedərlər. Onda qələbə də asan qazanılır. Molla Nəsrəddinin lətifəsi idi?

 Fərhad. Bəli, paşam.

Fevzi Çakmak paşa. Ağız ədəbiyyatında türk xalqlarının or­taq nümunələri çoxdur. Atalar sözlərimiz, bayatılarımız, «Ko­roğ­lu», «Dədə Qorqud» dastanlarımız…

Döyüş başlanır. Pulemyot, top səsləri. Əsgərlər silah başına ke­çir­lər.

(əsgərlərə) İgidlər, uğurlar sizə!

Fərhad (atəş açır). Al gəldi… Düz sinəsindən vurdum. Aş­dı.

Samət. Birini də mən vurdum.

Şəkil dəyişir. Fevzi Çakmak paşa qərargahda əyləşib. Yunan or­du­sundan əsir alınmış iki əsgər dayanıb gözləyir. Əli silahlı üç əs­gər onlara nəzarət edir. Yorğunluqdan və bir də vaxtlı-vaxtında ye­mə­­­diklərindən əsirlərin sifətlərinin əti çəkilib. Qorxudan gözlərinə qa­ran­lıq və vahimə çöküb.

Fevzi Çakmakt paşa (hündürboylu əsirə üzünü tutaraq). Bu­yur, görüm.

Əsir (çəkinə-çəkinə). Desəm, inanmayacaqsınız. Əslində biz əs­­gərlər bu müharibəyə öz xoşuna qoşulmamışıq. Mən kəndli ba­ba­yam. Başımızı əkin-biçinlə zorla dolandırırıq. Bir çətən kül­fə­tik… Yalvarıram, məni öldürüb anamı gözü yaşlı qoymayın.

Fevzi Çakmak paşa (sinirlənib ayağa qalxır, siqarını yan­dı­ra­raq). Bəs bu yayın istisində öldürdüyünüz cavanların anası yox­mu?

Əsir (başını aşağı salaraq gözlərinin yaşını axıdır). Mən əv­vəl­dən Allahıma yalvarırdım ki, müharibə tez qurtarsın. Mü­ha­ri­bə­yə gələnə qədər heç toyuq başı da kəsməmişəm. Adam öldür­mək mənlik deyil. Gülləni də qorxa-qorxa atıram. İlk günlər atəş sə­sin­dən diksinirdim, elə bilirdim güllə mənə dəyib. Əlimlə bədəni yox­layıb salamat qaldığımı görəndə bir təhər sakitləşirdim… Üs­tü­­müzə pulemyotları tuşlayaraq bizi məcbur edirdilər ki, vu­ru­şaq. Hansı təpəyə hücum əmri verilirdisə deyirdilər: bu təpənin ar­xa­sında Ankaradır. On altı gün ötdü. Ankara görünmədi… «Türk­­lərin əlinə keçsəniz, hər tikənizi qulağınız boyda edəcəklər» de­­yib bizi qorxudurdular …

Fevzi Çakmak paşa (o biri əsirə müraciətlə). Buyur, görüm, yə­qin səni də zorla müharibəyə göndəriblər?! (əsirin dinmədiyini gö­rüb). Sən könüllüyə oxşayırsan Yəqin öz xoşunla müharibəyə qa­tıl­mısan?!.

Əsir dillənmir. Bayırda canlanma. Mühafizəçinin səsi eşi­di­lir: «Farağat!» Fevzi Çakmak paşa qalxıb çölə çıxır. Atatürk görünür.

Atatürk (komanda verir). «Azad!» (görüşürlər).

Fevzi Çakmak paşa. Paşa həzrətləri, xoş gördük!

Atatürk. Gün aydın! Nə var, nə yox?

Fevzi Çakmak paşa. Əsirləri dindirirdim.

Atatürk. Gedək, sorğu-sualı davam etdir.

Atatürk Fevzi Çakmak paşa qərargaha daxil olurlar.

Fevzi Çakmak paşa (sualını təkrar edərək). Sən də məcburən mü­­haribəyə gətirilibsən?

Atatürk (əsirin susduğunu görərək). Hara vətəndaşısan?

Əsir (başını qaldırmadan). Türkiyə.

Atatürk. Harada doğulmusan, müharibəyədək harada ya­şa­mı­san?

Əsir. İstanbulda.

Atatürk. Demək, sənin vətənin Türkiyədir. Millətindən asılı ol­­mayaraq hamı vətəni qoruyur. Sən isə vətənə qarşı vuruşursan. Bi­lir­sən səni necə bir aqibət gözləyir?! (xəyanətkara nifrətlə ba­xa­raq). Türkiyənin, türk xalqının siz rumlulara nə pisliyi keçib ki, onu sevmirsiniz, bu ölkəyə, bu millətə qarşı belə namərdlik, nan­kor­luq edir, xəyanətkar mövqe tutursunuz? (əsirin susduğunu gö­rə­rək). 1919-cu ildə yunanlar İzmirə girəndə sənin doğulduğun, bo­ya-başa çatdığın, çörəyini yediyin, suyunu içdiyin, havasını ud­du­ğun bu şəhərdə daşı-daş üstə qoymur, dinc sakinləri öldürür, uşaq­la­rın başlarını kəsirdilər. Siz rumlular da sevinc içərisində onların qa­bağına qaçır, düşmənlərimizi duz-çörəklə qarşılayırdınız…

Fevzi Çakmak paşa. Yadına düşmür? Yəqin İzmirin işğalı za­­manı rumluların yunan ordusunu sevinclə, coşqun hərarətlə qar­şıladığının, döyüşçüləri qucaqlayıb öpdüklərinin sən də şahidi ol­musan. Yəqin sən özün də o birilərə qoşulub işğalçılara gül-çi­çək dəstəsi gətiribsən.

Atatürk. İzmir mitropoliti Xristostomas çağırılmamış qo­naq­­lara, işğalçılara xeyir-dua verirdi.

Fevzi Çakmak paşa. Rumlular yunan taburunun qarşısına çı­xaraq: Zito Venizelos! Zita yunan əsgərləri! – deyə qışqırırdılar.

Atatürk. Yunanlar türklərə divan tutmağa başlayanda yerli rum­lular da onlara qoşulmuşdu. Onlar da türkləri öldürür, ev­lə­ri­ni yandırır, talançılıq edirdilər. Bunların heç biri yadına düş­mür? İnanmaq olmur.

Əsir. Doğru deyirsiniz, komandir, bu əslində biz gənclərin de­yil, bizim böyüklərimizin, ağsaqqallarımızın, ağbirçəklərimizin gü­nahıdır.

Atatürk. Öz səhvini başa düşdüyün üçün, yoxsa canını qur­tar­maq üçün belə deyisən? Bunu bilmədik. Amma həqiqəti söy­lə­din.

Fevzi Çakmak paşa. Əsirləri aparın.

Atatürk Fevzi Çakmak paşanın qulağına nə isə pıçıldayır. Fevzi Çakmak paşa əli­ ilə işarə verir. Türk əsgərləri dayanırlar.

(əsgərlərə). Rumlu əsiri aparın, o biri isə qalsın.

Atatürk (əsirə).Mən belə başa düşdüm ki, sən siyasi oyun­la­rın qurbanısan, istəmədiyin halda müharibəyə qatılmısan.

Əsir (sevincək). Doğru buyurursunuz, qurbanın olum.

Atatürk. De, görüm, yunan ordusunun durumu necədir?

Əsir. Onların gücü tükənməkdədir. Ciddi ərzaq qıtlığı ilə üz­lə­şib­lər. Bir tərəfdən bu, digər tərəfdən fasiləsiz döyüşlər əsgərləri yo­rub əldən salıb. Daha pisi, mərmi ehtiyatı azalıb. İtkiləri elə çoxdur ki, yüz əlli nəfər əsgərdən təşkil olunmuş bölüyün hər birində indi vur-tut 25-30 döyüşçü qalıb. Müharibə döyüşçüləri təngə gətirib. Bir himə bənddirlər ki, aradan çıxsınlar. Geri çəkilmək barədə söz-söhbət gəzir.

Atatürk (ayağa qalxaraq). Bunu buraxın, çıxıb evinə-eşi­yi­nə getsin.

Əsirin gözlərinə işıq gəlir. Atatürkün ayaqlarına düşüb çək­mə­­lərini öpür. Əsiri aparırlar. Fevzi Çakmak paşa Atatürkü ötürür. Üz-gözlərindən yorğunluq tökülən sanitarlar yaralanmış əsgərləri gül­­lə altından çıxarıb kimisini xərəkdə, kimisinin qoluna girərək dal­da yerə aparırlar.

(Fevzi Çakmak paşaya). İndi müharibə bir dönüş nöqtəsinə gəlib çı­xıb. Tərəflər geri çəkilmək üzrədirlər. Türklər daha qətiyyətli və dö­zümlü çıxdılar. Biz müdafiə xətlərində açılan gədikləri qa­pa­maq üçün əlavə qüvvələrdən istifadə etdik. İndi əks-hücuma keçə bi­­lərik. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, qarşıdakı savaş heç də asan olmayacaq. Sol cinahda yunan qüvvələrinin qarşısı alınıb. An­­karanı gözləyən təhlükə sovuşub. Lakin hələlik bu azdır. Düş­mən Orta Anadoludan da qovulmalıdır. Fevzi Çakmak paşa, bütün ko­man­dirlərə çatdırın: əks həmlə zamanı əsas diqqət sağ və orta ci­nah­­lara yönələcək!

Fevzi Çakmak paşa. Yunanlar geriləmək fikrində deyillər. Ək­sinə, Sakarya çayının qərbində səngər qazırlar.

Atatürk. Ona görə əmr edirəm: Solumuzdakı ən yüksək tə­pə­yə – Dua Təpəyə hücum! (gedirlər).

Levon və Sərkis gəlirlər.

Levon. Ara, bu Türkiyənin padşahı lap keyquludur. Bütün tor­pağı əcnəbilərə pay-bölüş edib… İndi dəbdə Mustafa Ka­mal­dır. İşlərimiz yalnız onda düzələcək ki, o, ortadan götürülsün. Türk zabitini dilə tuta bilmədik. Zalım oğlu ölümünə razı oldu, an­caq dediyindən dönmədi. Belə yerdə türklər özləri deyiblər: «Ağıl olmayınca başda, nə quruda bitər, nə yaşda». Hə, aşna, əlac özümüzə qaldı. Mustafa Kamalı öldürsək, tarixə düşərik.

Sərkis. Nə danışdığını bilirsən. Mən də istərəm ki, o öl­dü­rül­sün. Onun axırına öz əllərimlə çıxardım. Amma Mustafa Ka­ma­lı öldürmək mümkün olan şey deyil. Əvvəla, türk milləti, türk xal­qı onu çox sevir, ona inanır, onun ardınca ölümə belə desən ge­dir. Həm də bu adam tilsimlidir. Padşah onun ölümünə fərman ver­mişdi, bacarmadı. Neçə dəfə sui-qəsd təşkil olundu, alınmadı. Və­ziyyətdən çıxmağı bacarır. Zalım oğluna güllə də batmır. Lap mö­­cüzədir. Yəqin xəbərin var.

Levon. Var.

Sərkis. 1915-ci il Conkbayır döyüşlərində ingilis snayperi onun ürəyinin başını nişan alıbmış. Əlləri titrəmədən tətiyi də çə­kib. Atəş açılıb, ancaq Mustafa Kamal sağ qalıb. Musurmanlar be­lə qəribə hadisələr baş verəndə deyirlər: “Anası namaz üstündə imiş!” Eşitmisən yəqin niyə ölməyib. Cib saatını döş cibinə qo­yub­muş. Vallah möcüzədir. Elə bil əvvəldən ürəyinə damıbmış. Hə­min saat onu ölümün pəncəsindən qurtarıb. Güllə saata dəyib ye­rə düşüb.

Levon. Bu müharibədə türklər məğlub olsa, bizim işlərimiz dü­zələcək, qalib gəlsələr – bütün ümidlərimiz puça çıxacaq. Bu Mus­tafa Kamal olmasaydı, Türkiyə çoxdan batmışdı.

Sərkiz. Bilməmiş olmazsan. Çoxdandır Türkiyə tor­paq­la­rın­da ingilislərin də gözü var. Fəqət nə qədər müharibə aparsalar da, istəklərinə çata bilməyiblər. Çanaqqala, Arıburnu, Anfar­­­ta­lar, Conkbayır döyüşlərində Mustafa Kamal ingilislərə aman ver­mə­yib. Onlar İstanbulu tutmuşdular. Oradan da çıxarıldılar. Lon­don­­da parlament üzvləri bir yerə toplaşıb tələb ediblər ki, Bö­yük Britaniyanın baş naziri Herbart Henri Askvit gəlib bizə an­lat­sın ki, bu nə məsələdir? Bu qədər xərc niyə havaya sovrulub, heç bir qələbə qazanılmayıb? Baş nazir, bilirsən, nə deyib?

Levon. Sən də özünü çox bilən göstərmə. Mən bilirəm nə de­yib. Deyib: Cənablar, burada mənim təqsirim yoxdur. Dünyada ta­rixi şəxsiyyətlər yüz ildə bir dəfə doğulur. İndi mən nə edim ki, bu xoşbəxtlik Türkiyəyə nəsib olub. Mustafa Kamal paşa mey­da­na çıxıb. Günah məndə yox, onda, onun qabiliyyətində, gü­cün­də­dir.

Sərkiz. Mustafa Kamalı məhv etmək üçün onun ətrafındakı adam­ları, ona sadiq şəxsləri bir-bir dənləmək lazımdır.

Levon. Birincisi Fev­zi Çakmak paşadan, sonra İsmət paşadan başlamaq lazımdır. Yu­nanları İnönüdə darmadağın etdilər. Mustafa Kamal bu dö­yü­şü uğurla başa çatdırdığına görə İsmət paşaya İnönü ləqəbi ve­rib.

Sərkiz. Mustafa Kamal at belində döyüşün ən təhlükəli yer­lə­rini gəzir. İmkan olsa onu, olmasa ya Fevzi paşanı, ya da İsmət paşanı aradan gö­tür­mə­li, bu xalqa dağ çəkməliyik. Gəlsənə paltarımızı dəyişib türk­lə­rin içərilərinə girək. Müharibədir, it yiyəsini tanımır.

Levon. Paltarlarımızı dəyişdik, bəs burnumuzla nə edək? Əy­ri badımcan kimi adamın gözünə girir. O saat biləcəklər ki, er­mə­niyik.

Sərkiz. Düz deyirsən. Onların arasında olsaq, sui-qəsd hə­ya­ta keçən kimi bizi parça-parça edərlər. Yaxşısı budur, daşın, ağa­cın arxasında gizlənib məqam gözləyək.

Gedirlər. İsmət paşa onbaşı Xalidə Edib Adıvar gəlirlər.

İsmət paşa. Neçə gündür Mustafa Kamal paşa dinclik nədir bil­mir. Yenə döyüş meydanındadır. Atla təhlükəli yerləri gəzir. Rəs­mi fəaliyyətimdə olduğu kimi, şəxsi həyatımda da Mustafa Ka­mal paşa mənim vəlinemətimdir. Bütün hadisələrdə uğurlara yi­yələnməyimdə onun çox böyük zəhməti olub. O özündən daha çox mənim uğur qazanmağıma çalışıb… Biz hamılıqla onu qo­ru­ma­lı, sağlamlığı qayğısına qalmalıyıq.

Levon Sərkis xəlvəti gəlib gizlənirlər.

Xalidə Edib Adıvar. Paşa həzrətləri mənim xətrimi istəyir. Odur ki, sözlərimdən incimir. Hərdən onunla ərklə danışıram. Hər dəfə ona deyirəm ki, özünə fikir versin. Qulaq asmır. Yor­ğun­luqdan və yuxusuzluqdan gözlərinin ətrafını tünd mavi da­irə­lər bürüyüb. Gözünün acısını çox vaxt əyləşdiyi kresloda alır. Bu da olur onun yuxusu, istirahəti. Müharibələr də bitib-tükənmək bil­­­mir. Deyəsən paşa həzrətləri gəldi. Mən gedim (çıxır).

Türk zabiti İsmət paşaya yaxınlaşır.

Zabit. Baş komandan sizi soruşurdu.

İsmət paşa. Qərargahdan bəzi sənədləri götürüm, gedək.

İsmət paşa qərargaha daxil olur, zabit gözləyir.

(çıxır). Gedək.

Levon (astaca Sərkisə). Hərəmiz birinə atəş açaq. Hədəfə tək­cə İsmət paşa alınsa, yanındakı zabit bizi vura bilər.

 Levon İsmət paşanı, Sərkis zabiti nişan alır. Atəş açılır. Le­vo­­nun gülləsi açılmır. Türk zabiti yıxılır. İsmət paşa cəld yerə yatır, ta­­pançasını çıxarır Sərkisi vurur. Levon qaçır. Milli ordunun bir ne­çə əsgəri qaçaraq gəlir. Yaralı zabitin qoluna girərək qaldırıb apa­rırlar.

Atatürk (gəlir, yerdə sərələ qalmış Sərkisə baxaraq). Burada nə hadisə baş verib?

Əsgər. Dığalar İsmət paşaya güllə atıblar..

Atatürk (İsmət paşaya). Yaralandın?

İsmət paşa. Xeyr, əfəndim. Xoşbəxtlikdən güllə açılmadı. Am­ma bir zabitimiz yaralanıb.

Atatürk (ətrafına baxaraq). Yarası ağır idi?

İsmət paşa. Məncə, yüngül yaralanıb.

Atatürk (yaxınlaşaraq Sərkisə baxır). Atəş açan budur? Er­mə­nidir…

İsmət paşa. Elədir, paşam.

Atatürk. Ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bu ermənilər bizimkilərə xə­tər toxundurmaq üçün həmişə fürsət axtarırlar. Tələt paşanı da, Ənvər paşanı da, Camal paşanı da öz qa­nlarına qəltan edən də bunlar oldu.

İsmət paşa. Doğru buyurursunuz, paşam. İki nəfər idi. O bi­ri qaça bildi (əsgərlərə). Bu yaramazı buradan rədd edin.

 Sərkisi xərəyə qoyub aparırlar. İsmət paşa da gedir. Onbaşı Xa­­lidə Edib Adıvar gəlir.

Atatürk (Xalidə Edibə). Xoş gördük, xanım əfəndi!

Xalidə Edib. Xoş gününüz olsun, paşam.

Atatürk. Xalidə xanım, işlər necədir?

Xalidə Edib. Şükür allaha, pis deyil. Hamı qələbə gününü göz­ləyir. O isə uzaqda deyil.

 Atatürk (uzaqlara baxaraq, Xalidə Edibə). O təpələri gö­rür­sünüz?! Ora Qaradağdır Bir baxın, yunanlar geri çəkilirlər.

 Atışma. Yaralılar, çiyni tüfəngli əsgərlər gəlib səhnədən ke­çir­­lər. Atatürk və Xalidə Edib söhbəti kəsib onlara baxırlar.

 Xalidə Edib. Paşa həzrətləri, əməliyyat uğurlu gedir. Bu mə­ni çox sevindirir.

Atatürk. Planımız baş tutdu, xanım əfəndi. Qaradağ az son­ra geri qaytarılacaq. Amma itkilərimiz çox oldu. Bax, bu məni ağ­­rıdır. Tümənlərimizin birində əsgərlərin tən yarısı həlak olub.

Xalidə Edib. Döyüş itkisiz ötüşmür, əfəndim. Əsas məsələ odur ki, düşmənə yaxşı dərs verdik.

 Azər Baycan Levonu gətirirlər. Levon yunan zabiti for­ma­sın­da, əliqolu bağlanmış son dərəcə pərişan.

(tanıyaraq). Nəm-ni­şa­nından İsmət paşaya atəş açıb qaçan dığaya oxşayır.

Atatürk. Azər, oğlum,onu necə ələ keçirdiniz?

Azər. Döyüş ara vermişdi. Səngərə yatıb dincimizi alırdıq. Xə­bər gəldi ki, bir nəfər yerə yata-yata ağaclığa sarı gedir. Eh­ti­yat­la başımı qaldırıb baxdım. Gördüm həmin bu yaramazdır. Yol­­daşlarıma dedim ki, istəyirəm onun ardınca gedim. Baycan tək yola çıxmağıma razı olmadı. Birlikdə bu dığanın ardınca düş­dük. Öldürə bilərdik, fikirləşdik ki, əsir götürək. Demə, döyüş mey­­danından aralanmaqda məqsədi varmış (gülmək tutur). Cə­nab Baş komandan, gərək bağışlayasınız. Özünü ağaclığa təzəcə ver­­mişdi ki, başının üstünü aldıq. Ələ keçdiyini görüb sarısını ud­du. Qorxusundan ağaclığa nə üçün çəkildiyi də yadından çıxdı. Dər­­hal tərk-silah etdik.

Baycan. Yolda bizə yalvarıb-yaxarırdı ki, onu buraxaq. Hə­rə­­mizə bir kisə qızıl boyun oldu. Qızılları aldıq, özünü isə bura gə­tirdik. İsmət paşaya atəş açan ermənidir. Bu da qızıllar… (kisələri uzadır).

 Xalidə Edib (qızılları alaraq). Ordunun ehtiyaclarına sərf olu­nar.

Azər. Bu ermənilər harada olsalar, ziyankarlıqla, qan tök­mək­lə, xəyanətlə məşğul olurlar. Dəsxətt hər yerdə eynidir.

Baycan. Ötən əsrin əvvəllərində Cavad xan Gəncədə rus qo­şu­­nu ilə döyüşəndə şəhərin erməni sakinləri rus generalı Sis­ya­no­va bələdçilik edirdilər.

Azər. Bunlar 1905-ci ildə, 1915-ci ildə, 1918-ci ilin martında Ba­kı­da, başqa bölgələrimizdə saysız-hesabsız qırğınlar törədib, azə­ri türklərini qətlə yetiriblər. Türklərə qarşı nanklorluq və xə­ya­nət etdiyinə görə qulağı kəsilən Andronik, bir Allah bilir, Qara­bağ­da saysız-hesabsız dinc əhalini qılıncdan keçirdi.

Baycan. Yaxşı ki, türk ordusu köməyimizə gəldi. Qafqaz İs­lam ordusu, Nuru paşa ilə Kazım Qarabəkr paşa imdadımıza çat­ma­­saydı, ermənilər Azərbaycanda daşı daş üstə qoymazdılar.

Atatürk. Biz – türklər və azərilər qardaş millətik. Bir-bi­ri­mi­zə arxa, dayaq durmalıyıq. O zamanlar Azərbaycana kömək əli­mi­zi uzatdıq, Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti də dar gü­nü­­müzdə bizə dəstək durdu. İndi budur, siz azərbaycanlılar  burada – Ana­­doluda bizim yanımızdasınız, bizimlə çiyin-çiyinə düş­mən­lə­ri­mizə qarşı vuruşursunuz. İgidlər, bu köməyə görə sağ olun! Mən sizdən çox razıyam. Neçə-neçə Anadolu türkü Azər­bay­can­da, azəri türkləri Anadoluda şəhid olub. Onların ruhu şad olsun!

Xalidə Edib. Azərbaycan rusların, ermənilərin caynağından xi­­las olub öz dövlətini qurdu. Fəqət qoymadılar ki, bu dövlət ya­şa­sın. Ruslar gəlib yenidən işğal etdilər.

Atatürk. Xalidə xanım, sabah nə olacağını heç kim qa­baq­ca­­­dan söyləyə bilməz. Sovetlər birliyi də Osmanlı dövləti kimi, Av­­striya-Macarıstan kimi parçalana bilər. Bu gün əlində möh­kəm tutduğu müttəfiqlər ovuclarından qaça bilər, o zaman Tür­ki­yə nə edəcəyini bilməlidir!

Fevzi Çakmak paşa İsmət paşa gəlirlər.

Fevzi Çakmak paşa. Güclü top atəşindən, təyyarəçilərimizin bom­­bardmanından düşmən özünü itirib, pərən-pərən düşüb. Türk­lər irəliləyirlər. Qaradağ geri alınıb.

Atatürk. Baş qərargahı azad olunmuş yerə köçürün!

İsmət paşa. Oldu, cənab Baş komandan! (gedir).

Azər. Paşa həzrətləri, əfv edin. Biz gedək (gedirlər).

Fevzi Çakmak paşa. Düşmən hələ Türkiyə ərazisini tərk et­mə­yib. Yunanlar geriləyir. Görəsən, bu, ümumi geriləmədir, yox­sa düşmən haradasa mövqe tutub yenə döyüşə girəcək?

Atatürk (əli ilə göstərərək). Türk süvari kolordusu Sakarya ça­yı­nın o biri sahilinə adlayıb yunanların nicat yollarını kəssin!

İsmət paşa. Aldığım məlumata görə, türk partizanları dağ­lar­dan enib düşmənin arxasına keçiblər. Onlar qəfil həmlələr edir, nəq­­liyyat yollarını, dəmir yol stansiyalarını tutur, relsləri sö­kür­lər. Bununla yunan qüvvələrinin rahatca geri çəkilməsini çətin­ləş­di­rir, onlara itkiləri verirlər.

Atatürk. Düşmənin müqaviməti qırılıb. İndi onlar öz baş­la­rı­nın hayındadırlar. Afinadan ümumi geriçəkilmə əmri verilib. Yu­­nanlar məğlubiyyətə uğrayıb qaçırlar.

Fevzi Çakmak paşa. Lakin ağıla gəlmək, tutduqları əməl­lər­dən peşman olmaq, xəcalət çəkmək əvəzinə ötüb keçdikləri yerləri vi­ran qoyurlar. Bununla həm bizimkilərdən qisas alır, həm də qə­zəb­lərini söndürməyə çalışırlar. Necə edək? Yorulub əldən düş­müş türk ordusu indi onları təqib edəcək halda deyil.

Atatürk. Sivrihisap üzərinə bir süvari həmləsi yapsanız kifa­yət­dir.

 Əsgər zabitlər gəlirlər. Səhnəyə türk bayrağı gətirilir (on­­lara mürajiətlə). Türk xalqının mərd oğul və qızları! Ananızın sü­dü, doğma vətənin çörəyi Sizə halal olsun! Zəfər münasibətilə Si­zi təbrik edirəm!

Əsgər və zabitlər. Baş komandana eşq olsun!

 Alqışlar qopur. İstiqlal marşı səslənir:

 Qorxma, sönməz bu şəfəqlərdə süzən al sancaq,

 Sönmədən yurdumun üstündə tütən ən son ocaq.

 O bənim millətimin yıldızıdır, parlayacaq.

 O bənimdir, o bənim millətimindir ancaq!

 Çatma, qurban olayım, çöhrəni, ey nazlı hilal,

 Qəhrəman irqimə bir gül, bu şiddət, bu cəlal?

 Sana olmaz dökülən qanlarımız sonra həlal

 Haqqıdır, haqqa tapan millətimin istiqlal!

 Səhnə qaranlıqlaşır. Şəkil dəyişir.Döyüş meydanı.

 Yerdə bir neçə yaralı cəsəd var. Atatürk döyüş meydanını gə­­zir.

Atatürk. Milli ordumuz düşmənə layiqli dərs verdi. Mən qə­lə­­bəyə inanırdım. Zabitlərimiz də, əsgərlərimiz də özlərinə ar­xa­yın idilər, bilirdilər ki zəfər onlarındır. Yaralıları xəstəxanalarda yer­­ləşdirin. Onların müalicəsi üçün əllərindən gələni əsir­gə­mə­sin­lər. Xəstəxanalar dava-dərmanla və ərzaqla təmin edilsin. Həlak olan­lar qəhrəmanlara layiq şan-şöhrətlə dəfn edilsinlər. Qələbə mən­də xoş duyğular, böyük sevinc yaratsa da, həlak olmuş əsgər­lə­rin halına acıyır, onların ailələri, övladları, valideynləri barədə ürək ağrısı ilə düşünürəm (birdən ayaq saxlayaraq fikrə gedir). Bu qəhrəman sağdırmı?

Şəfqət bacısı. Xeyr, əfəndim, həlak olub.

Atatürk. Onun sifəti mənə tanış gəlir. Fəqət, yadıma sala bil­­mi­rəm. Əlində kağız var. Yəqin məktubdur. Xahiş edirəm, açıb oxu­­­­yun. Bəlkə məktubdan bir şey öyrənə bildik.

Zabit (məktubu götürüb oxuyur). «Əgər döyüş meydanında öl­səm, bu məktub əlinizə keçəcək. Baş komandana söz verib evə qa­yıt­mışdım. Anam, bacım, bir də mən döyüşləri izləyir, or­du­mu­zun qalib gələcəyi günü gözləyirdik. Atamı, qardaşımı yada salıb ağ­la­­yır, əsgərlərimiz üçün dua oxuyur, onlara zəfər, cansağlığı ar­zu­layırdıq. Rəfiqəmgilə getmişdim. Qayıdanda evimizin top mər­mi­­sindən dağıldığını gördüm. Anamı, bacımı axtardım. Gördüm de­yən olmadı. Sonra onların cəsədlərini dağıntılar altından çıxar­dı­lar. Evsiz-eşiksiz idim.

Atatürk (acı təəssüflə). Zavallı…

Zabit (məktubu oxumaqda davam edir). Xalamın xahişi ilə on­lar­da gecələməli oldum. Səhər ertə yuxudan qalxdım. Saçlarımı qay­çı ilə kəsdim ki, məni oğlan bilsinlər. Xalam oğlunun pal­tarla­rın­dan birini geyib cəbhəyə yollandım. Partizanlara qoşuldum. Düş­­məni öldürdükcə onların sayını göstərirəm: 1+1+1­+1+2­…­Yeni qeyd tapmasanız, demək, artıq ölmüşəm, Hə­lə­­lik dö­yü­şü­rəm,­ qələbə gününü gözləyirəm. Baş komandana, ordumuza bö­yük ümidim var…»

Atatürk (aşağı əyilib bir daha diqqətlə cəsədə baxır). Bu ki Ay­dandır (kövrələrək). Təəssüf, çox təəssüf. Çox qeyrətli, vətən­pər­vər və igid qız idi. Qanlı müharibə bu məsum, bənizi solğun, gö­zəl türk qızının, gələcək türk anasının həyatını aldı. Onu qo­ru­ya bilmədik. Aparın, Aydan qızımızı dəfn edin.

 Aydanı xərəyə qoyub aparırlar. Fevzi Çakmak paşa, İsmət pa­­­­şa və Salih Bozok gəlirlər.

Salih Bozok. Sakarya meydan müharibəsi başa çatdı. Yu­nan kralı Konstantinin gecəsi-gündüzü yox idi. Müharibənin baş­lan­­ğıcında kefi kök idi. Türklərə tutulacaq divandan, ölkəsinin qüd­rətindən, ordusunun gücündən və yenilməzliyindən dəm vu­rur, cəbhədən gələn xoş xəbərlərin eşqi ilə badə qaldırırdı. Tezliklə kral­lığının ərazisini genişləndirəcəyini düşünən Konstantin tax­tı­na dirsəklənərək saatlarla incə belli yunan qızlarının şəhvət oya­dan rəqslərinə tamaşa edirdi.

Fevzi Çakmak paşa. Salih bəy, siz bilən, rəqqasə qızlar onda bir maraq və ehtiras yaradırdımı? Əsla. O, sadəcə onların rəqs­lə­ri­nə baxmaqla vaxtını öldürür, başını qatırdı. Onun bütün vücu­du­nu cavan və gözəl, yarıçılpaq qızlara ehtirasdan daha güclü bir eh­ti­ras və hərislik bürümüşdü: türk torpaqlarına yiyələnmək, ələ ke­ç­ir­diyi yerlərdə türkləri qul, kölə vəziyyətinə salmaq!

Salih Bozok. Xəyalındakılar yuxuda da ona dinclik ver­mir­di. Bir gün yuxusunun çin olacağını düşünür, zəfər gününü səbir­siz­­liklə gözləyirdi.

İsmət paşa. Konstantin orduya «Ankaraya!» əmrini verib cəb­həyə yola salanda ingilis rabitə zabitlərini qələbə mü­na­si­bətilə Ankarada açılacaq böyük zəfər süfrəsinə dəvət etmişdi. Kral Konstantin asan bir işə qol qoyduğunu düşünürdü. Fəqət zən­ni onu aldatdı.

Fevzi Çakmak paşa. İndi o öz taxtında qanıqara və yorğun əy­lə­şərək böyük itkilər verib, beli qırılmış ordusunun biabırcasına ge­ri qayıtmasını gözləyir.

Atatürk. Ankarada zəfər münasibətilə böyük ziyafət təşkil edin. Fəqət süfrənin başında yunanlar deyil, bu torpağın sahibləri – türk­lər özləri əyləşəcəklər!!!

MüəllifAkif ABBASOV
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

3 MAY – TÜRKÇÜLÜK GÜNÜDÜR

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

3 MAY – TÜRKÇÜLÜK GÜNÜDÜR

MƏKTƏBLƏRLƏ TANIŞLIQ

(“Samsundan başlanan yol” romanından)

Atatürk atın tərkində Akşəhərə gəzintiyə çıxmışdı. Dr. Helmi Oytac onu görcək təəccübünü gizlətmədi:

-Qazi əfəndi, nə əcəb səhər erkən gəzintidəsiniz. Bu təmiz havadan sinə dolusu nəfəs almağın yerini heç nə verməz.

Atatürk gülümsəyərək:

-Bilirəm, Helmi əfəndi. Amma məqsədim bu deyil. Mədrəsələrə baş çəkmək istəyirəm. Deyirəm, görüm uşaqlarımızın dərsi nə vəziyyətdədir, nə oxuyurlar, nə keçirlər, hansı şəraitdə məşğul olurlar.

Dr. Helmi Oytac onun fikrini təqdir etdi. O öz evinin qarşısındakı küçədə dayanmışdı.

Qazinin yavəri də onunla gəlmişdi. Dr. Helmi onları evə dəvət etdi. Nəzakətlə boyun qaçırdılar. Görüləsi işlər vardı. Atatürk dr. Helmidən soruşdu:

-Yaxınlıqda mədrəsə varmı?

Dr. Helmi cavabında dedi:

-Vardır, qazi əfəndi.

Mustafa Kamal soruşdu:

-Onlardan neçəsi fəaliyyət göstərir?

Atatürk respublika elan olunduğu ilk vaxtlardan Qərb modelinə uyğun vahid, dünyəvi Türkiyə yaratmaq istəyirdi. Ölkədə dini məktəblər, mollaxanalar, mədrəsələr baş alıb gedirdi. Atatürk dünyəvi təhsilə, dünyəvi mədəniyyətə geniş yer verməyi əhəmiyyətli sayırdı. Odur ki, dini məktəblərin və mədrəsələrin əksəriyyəti bağlanmışdı.

Dr. Helmi dedi:

-Məndə olan məlumata görə, Akşəhərdə haradasa qırx mədrəsə vardı. İndi onlardan bir neçəsi işləyir. Birisi lap yaxınlıqdadır.

Atatürk atdan endi. Mədrəsəyə baş səkmək istədiyini bildirdi. Onlar gəzə-gəzə mədrəsəyə gəldilər. Atatürk əvvəlcə bir-bir otaqları gəzdi. Onların çoxu mədrəsənin zirzəmisində yerləşmişdi. Kiçik, qaranlıq otaqlar idi. Hərəsində bir soba vardı. Bu sobalar güc-bəla ilə otaqları qızdırırdı. Buna qızdırmaq demək mümkün idisə.

Otaqların bir çoxu bom-boş idi, kimsə gözə dəymirdi. Bu otaqlardan yataqxana kimi istifadə olunurdu. Burada kəndlərdən oxumağa gələn şagirdlər qalırdılar. Onlar sobaları yandırıb həm qızınır, həm də sobanın üstündə yemək hazırlayırdılar. Otaqlar pis vəziyyətdə idi, yemək qoxusu ətrafı başına götürmüşdü. Adamın ürəyini bulandırırdı. Helmi hətta əli ilə burnunu tutmuşdu.

Dərs otaqları zirzəminin üstündəki mərtəbədə yerləşirdi. Atatürk, dr. Helmi və qazinin yavəri üst mərtəbəyə qalxdılar. Buradakı mənzərə də ürəkaçan deyildi. Şagirdlərin ayaqqabıları sinif otağının qarşısında düzülmüşdü. Gələnlər otağa keçdilər. Dərsi qafqazlı Nüman əfəndi aparırdı. O, qəsəbənin müftisi idi. Şagirdlər bir qara taxtanın ətrafında dizi üstə əyləşmişdilər. Gələnləri görüb ayağa qalxdılar. Atatürk içəridəkilərlə salamlaşdıqdan sonra üzünü müəllimə tutaraq xəbər aldı:

-Xoca əfəndi, dərsiniz nədir?

Müfti cavab verdi:

-Lisan-ül- ərəbi.

Atatürk təəccüblə müftiyə baxaraq:

-Deməli, şagirdlərə ərəb dili öyrədirsiniz.

Müsbət cavab alıb uşaqlardan birinə müraciətlə dedi:

-Tabaşiri götür, yazı lövhəsinin qarşısına keç.

Şagird deyilənlərə əməl etdi. Atatürk sözünə davam etdi:

-Mən deyənləri yazıb ərəb dilinə çevir.

Şagird əlində tabaşir yazı taxtasının önündə dayandı və Atatürkün nə buyuracağını gözlədi. Atatürk aramla aşağıdakı cümlələri dedi:

-Keçmiş Osmanlı imperatorluğu sərhədləri içində bir çox azınlığı ilə yanaşı ərəb azınlığı da vardı. Bu günkü milli sərhədlərimiz daxilində ərəb azınlığı yoxdur.

Oğlan böyük Atatürkün diktə etdiyi cümlələri yazı lövhəsində yazdı, sonra dayanıb gözlərini döydü. O deməsə də, hiss olunurdu ki, cümlələri ərəb dilinə tərcümə edə bilmir. Bunu görən Atatürk ikinci, üçüncü şagirdə müraciət etdi. Bir şey çıxmadı.

Şagirdlərdən birinin 19-20 yaşı olardı. Atatürk onu gözdən keçirib başını buladı. Şagirdlərlə xudahafizləşib çölə çıxdılar. Atatürk yavərini göndərib müəllimi çağırtdırdı. Şagirdlərin yanında deyə bilmədiklərini ona çatdırdı:

-Xoca əfəndi, düşündüm ki, sinif otağında desəm, bu pedaqoji mərifətdən kənar olar. Odur ki, burada, təklikdə görün sizə nə deyirəm. Ölkəmiz əlləşib-vuruşur, ayaq üstə qalxmaq istəyir. Belə ağır günlərdə məktəb yaşları keçmiş uşaqları hərbi xidmətə yola salmaq əvəzinə bu qaranlıq otaqlara doldurub ərəb dili öyrədirsiniz. Belə də dil öyrənərlər? Dil öyrənmək üçün mühit lazımdır, ünsiyyət lazımdır. Buradan deyirsiniz, oradan unudurlar. Bizdə ərəbcə danışan adamlar varmı ki bunlara ərəb dili dərsi keçirsiniz? İndi bu dili öyrətməyin mənası yoxdur. Hazırda ərəb dili bir elm və fənn dili deyil, xocam.

Müfti lal-dinməz dayanıb baxır, nə cavab verəcəyini bilmirdi. Atatürk ona həqiqəti anlatmışdı.

Atatürkün təklifi ilə milli təhsil məktəblərinə də baş çəkdilər. Ağır addımlarla, söhbət edə-edə gedirdilər. Atatürk ətrafı gözdən keçirirdi. Yollar qaydaya salınmalı idi. Yağış, qar yağanda çala-çuxura su yığılır, palçıq əmələ gəlir, gediş-gəlişi çətinləşdirirdi. Yay aylarında da küçələr toz-torpaqlı olurdu. Bir balaca külək qalxanda toz adamın gözünə dolur, saçlarına, üst-başına otururdu.  Yan-yörə daş-kəsəkli idi, bəzi yerlərə zir-zibil atılmışdı.

Atatürk ayaq saxlayıb bu mənzərəni ürək ağrısı ilə seyr edib köksünü ötürdü:

-Bizim tərəfimizdən hələ görüləsi işlər də çoxdur. İnsanların özləri tərəfindən görüləsi işlər də. Yığılıb bu zir-zibili, daş-kəsəyi yığışdırsalar nə olar? Dünya dağılar? Bunlar bir yana. Heç olmasa, zibilləməyələr. Səliqə-sahman, hər şeydən əvvəl bu adamların özlərindən ötrü lazımdır.

Dr. Helmi Oytac:

-Doğru buyurursunuz, əfəndim. Səliqə-sahmanı özümüz gözləməliyik. Bunu da bizim əvəzimizdə dövlət görməyəcək ki…

Atatürk söhbətin mövzusunu dəyişdi:

-Mədrəsədəki vəziyyət qanımı qaraltdı. Bax bu yoldakı, küçədəki qarmaqarışığı, nizamsızlığı və səliqəsizliyi mən mədrəsədə gördüm. Məktəblərimiz o gündə olanda, yolumuz, küçəmiz, hələ evimiz də bu gündə olar. Mədəniyyət məktəbdən nəşət tapır. Mədəniyyət oxumaq, anlamaq, görə bilmək, gördüyündən nəticə çıxarmaq, ayıq yaşamaq, düşünmək, zəkanı maarifləndirməkdir.

Onlar milli təhsil məktəblərinin birinin qarşısında ayaq saxladılar. Bu, “İdadi” adlandırılan bir məktəb idi. Atatürk və onu müşayiət edənlər sinif otaqlarından birinə daxil oldular. Yazı masalarının üzərində dərs kitabları qoyulmuşdu. Kitablardan biri “Qiraət-gözəl yazı”, digəri “Məlumati-mədəniyyə mədəni bilgilər” adlanırdı. Atatürk sinfi salamladı.

Böyük Atatürkün qəfil gəlişindən müəllim həyəcanlandı. Cəld ayağa durdu, şagirdlər də yerlərindən qalxdılar. Atatürk əli ilə işarə etdi ki, narahat olmasınlar, məşğələni davam etdirsinlər. Lakin sinfə dərin sükut çökmüşdü. Müəllim dillənmir, şagirdlər də dayanıb baxırdılar. Atatürk partalardan birinə yaxınlaşıb kitabı vərəqlədi. İstədiyi səhifəni tapdı. İtidala aid bir mövzuya rast gəlmişdi. O, şagirdə müraciətlə soruşdu:

-Oğlum, itidal nə deməkdir?

Sual cavabsız qaldı. Məlum oldu ki, bu mövzu hələ keçilməyib.

Atatürk üzünü müəllimə tutdu:

-Əfəndim, bəlkə bu sözün izahını siz verəsiniz.

Müəllim dedi:

-İtidal ədalətdən gələn bir məsələ olur, qazi əfəndi.

Atatürk onun cavabından narazı qaldı:

-Xoca əfəndi, mən sizdən soruşmuram ki, itidal haradan gəlib, hara gedir. İstəyirəm itidalın mənasına aydınlıq gətirəsiniz.

Müəllim susdu. O, başı çalmalı bir kişi idi. Bu vəziyyətdə sinifdə dərs keçirdi. Həm onun geyimi, həm də savadı Atatürkü haldan çıxarırdı. O, müəllimə tərs-tərs baxıb əlini yellədi:

-Bu da bizim milli təhsil verən məktəbimiz!

Atatürk bunları deyib sinfi tərk etdi.

O biri sinif otağındakı vəziyyət heç də bundan yaxşı deyildi. Buradakı müəllim də çalmalı idi. Divardan bir neçə xəritə asılmışdı. Partaların üstündə Quran kitabları vardı. Atatürk şagirdlərdən birinə yaxınlaşıb soruşdu:

-Oğlum, dərsiniz nədir?

-Coğrafiya.

Müəllim Atatürkün məktəbə gəldiyindən xəbər tutmuş, baş aldatmaq üçün Quran kitablarını partaların üstünə düzdürmüşdü ki, ona irad tutulmasın.

Uşağın cavabından hər şey məlum oldu. Məlum oldu ki, Quranın qiraəti yox, əslində coğrafiya dərsidir.

Müəllimin bu hərəkətini görən Atatürk özünü saxlaya bilmədi:

-Xoca əfəndi, uşaqların gözləri qarşısında yalana, saxtakarlığa əl atırsınız. Bunlar sizdən hansı nümunəni götürsünlər?! Sizdən bir şey soruşmayım deyə Quranı ortaya gətirmisiniz. Ayıb deyilmi?

Müəllim deməyə söz tapmadı, gözlərini döyüb key-key Atatürkə baxa-baxa qaldı.

Məktəbi acı təəssüflə tərk etdilər. Atatürkün qanı qaralmışdı:

-Dr. Helmi, biz milli məktəblər yaradırıq. Bir görürsən, köhnə məktəblərlə – mədrəsələrlə bu yeni məktəblər arasında hələ ki bir fərq görünmür. Bilirsiniz niyə? Bu məktəblərə də mədrəsələrin ruhu hopub. Biz müəllim hazırlığını diqqət mərkəzində saxlamalıyıq. Yeni məktəblərə yeni müəllimlər, yaxşı təhsil görmüş, elmi dünyagörüşə malik müəllimlər ayaq açmalıdır. Dünyada hər şey üçün, maddi işlər üçün, mənəviyyat üçün, həyat üçün, müvəffəqiyyət üçün ən gerçək yol göstəricisi elmdir, texnikadır. Həm də milli məktəblər üçün binalar inşa etməliyik. Balalarımız, türk övladları təhsilə, elmə, mədəniyyətə qovuşmalıdır. Ən mühüm və ən məhsuldar işlərimiz milli maarif sahəsində olmalıdır. Millətin həqiqi qurtuluşu yalnız və yalnız bu yolla ola bilər.

Atatürk ayaq saxlayıb əlini dr. Helmi Oyataca uzatdı:

-Dr. Helmi, mənimlə birgə məktəbləri gəzdiyinizə görə təşəkkür edirəm. Məni vəziyyət maraqlandırırdı. Getdim, baxdım. Vəziyyəti öyrəndim. Tədbir görərik. Hələlik.

Onlar görüşüb ayrıldılar.

Atatürk atın tərkinə qalxdı.

MüəllifAkif ABBASOV
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

PROFESSOR BƏŞİR ABBAS OĞLU ƏHMƏDOV – 90

PROFESSOR BƏŞİR ƏHMƏDOV

PROFESSOR BƏŞİR ABBAS OĞLU ƏHMƏDOV – 90

Bəşir Abbas oğlu Əhmədov Azərbaycanın görkəmli filoloq-dilşünas alimi, istedadlı metodisti və pedaqoqu, xeyirxah bir insan kimi tanınıb. Hazırda da o, böyük hörmət və məhəbbətlə yad edilir.

Bu görkəmli alim, gözəl insan  1932-ci il may ayının 5-də  Tovuz rayonunun Alakol kəndində  dünyaya gəlmiş, 2007-ci ilin  iyun ayının 19-da  Bakı şəhərində dünyasını dəyişmişdi.

Bu il pedaqoji elmlər doktoru, professor  Bəşir Abbas oğlu Əhmədovun 90 illik yubileyidir. Bu məqalə həmin yubiley münasibətilə qələmə alınıb.

                                        SEVİMLİ MÜƏLLİMİM

         1973-cü ilə qədər hazırkı Azərbaycan Dillər Universiteti M.F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutu  adlanırdı. O zaman rus dili də bu institutu da  bir fakültə kimi fəaliyyət göstərirdi. 1973-cü ilin birinci yarımilində institut iki ali məktəbə ayrıldı: SSRİ-nin 50 illiyi adına Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutu  və M.F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutu (hazırda Bakı Slavyan Universiteti).

         Mən ingilis-Azərbaycan dilləri fakültəsində təhsil alırdım və elə həmin ilin yayında ali təhsilimi başa vurub Sabirabad rayonuna təyinat aldım. İnstitutun adı dəyişilsə də, diplomumuzsa əvvəlki adı yazıldı: M.F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutu.

         O vaxtdan illər keçib, fəqət ali məktəb illərinin xoş və unudulmaz xatirələri heç zaman məni tərk etməyib. Tələbə yoldaşlarım (Rafiq Salahov, Mirzə Cəfərzadə, Nadir Babayev, Dünyamin Yunusov, Kazım Əzimov, Akif Qasımov, Cavanşir Şibliyev, Muxtar Şiriyev, Sabir Həmidov, Azər Mustafayev və b.), müəllimlərim  (professorlar Mirzəağa Quluzadə, Şərif Haqverdiyev, İsmixan Rəhimov, L.Y. Barsuk, Vilayət Əliyev, Zeynal Tağızadə, Fikrət Seyidov, Qəzənfər Paşayev, dosentlər Paşa Əliyev, Minirə Qarayeva,  Leyla Rəhimova, Sima xanım, Xavər xanım və b.) daim anılır.

           Müəllimlərimin sırasında, pedaqoji elmlər doktoru, professor Bəşir Əhmədovun həm bir xeyirxah insan, həm də  istedadlı alim və pedaqoq  kimi xüsusi yeri vardı və sonralar onunla ünsiyyətimiz, əlaqələrimiz, əməkdaşlığımız genişləndi.

         Professor Bəşir Əhmədov bizə Azərbaycan dilinin  tədrisi metodikasından mühazirələr oxuyurdu. 35-36 yaşlarında dissertasiya müdafiə edib elmlər doktoru alimlik dərəcəsi, professor elmi adı almışdı.

B.A. Əhmədov Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunun (hazırda Azərbaycan  Respublikasının Təhsil İnstitutu) aspirantı olmuş, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Ə. Dəmirçizadənin elmi  rəhbərliyi  ilə “V sinifdə Azərbaycan dili fonetikasının tədrisi” mövzusunda namizədlik (1961), prof. Ə. Abdullayevin elmi məsləhətçiliyi ilə  “Məzmunla formanın vəhdəti nitq inkişafı metodikasının əsası kimi” mövzusunda  doktorluq dissertasiyası (1961)  müdafiə etmişdi. 

         Bizə mühazirə oxuyan professorların əksəriyyəti yaşlı adamlar idilər. Hətta dosentlərin bir çoxu da müəyyən yaş həddinə çatmışdılar. Bəşir müəllim isə onlardan fərqli olaraq cavan və enerjili idi, mühazirələrini bəziləri kimi saralmış vərəqlərdən demir, canlı və son dərəcə maraqlı qururdu. Mühazirənin gedişində tələbələrin diqqətinin yayınmasına, onların yorulmasına imkan vermirdi. Nəzərdən keçirilən mövzuya aid suallarla auditoriyaya müraciət edir, eyni zamanda tələbə oğlan və qızların da sual vermələrinə çalışırdı.

         Bəşir müəllim auditoriyada mənəvi və psixoloji iqlimin saf və  səmərəli olması üçün, yeri gəldikcə, haşiyə çıxır, zarafatlarından da qalmazdı.  Odur ki, tələbə-müəllim münasibətləri uğurlu qurulurdu, gənclər professorun simasında bir hamini, dostu, həmfikri, yaxın məsləhətçini görür, bəzi müəllimlərdən fərqli olaraq ondan çəkinmirdilər.

          Bəşir müəllimin imtahanları da qorxusuz-hürküsüz keçir, tələbələr həvəslə imtahanlara hazırlaşır, müstəqillik, yüksək bilik nümayiş etdirirdilər. Təmənnasızlığın, obyektivliyin olması tələbələrin biliklərinin düzgün qiymətləndirilməsinə imkan verirdi. Bəşir Əhmədov tələbələrin, xüsusən mənim sevimli müəllimim idi.

         Professor Azərbaycan dilinin tədrisi metodikası sahəsində çalışırdı.  Namizədlik və doktorluq dissertasiyalarını bu ixtisas üzrə müdafiə etmişdi. Əsərləri, məqalələri Azərbaycan dilinin tədrisi metodikasına aid idi. Lakin Bəşir müəllim ümumi pedaqogika, didaktika, məktəbşünaslıq, məktəb və pedaqoji fikir tarixinə dair də bir çox əsərlərin müəllifi idi. Pedaqogikanın qanunlarına və prinsiplərinə dair kitabı vardı, 1983-cü ildə “Pedaqogikadan mühazirə konspektləri” dərs vəsaitini nəşr etdirmişdi. Pedaqogikanın aktual məsələləri ilə əlaqədar dövri mətbuatda, qəzet və jurnallarda müntəzəm çıxışlar edirdi. Heç də təsadüfi deyildir ki, Bəşir müəllim bir müddət APİ-də (hazırda) Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində pedaqogika kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdi. Sonradan isə, Bakı Slavyan Universitetində Azərbaycan dili və onun tədrisi metodikası kafedrasının (ömrünün sonuna kimi) müdiri oldu. 

Professor Bəşir Əhmədov Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında ekspert şurasının, pedaqoji elmlər üzrə dissertasiya şuralarının, Milli Məclisdə təhsil qanununun yeni redaksiyasını hazırlayan işçi qrupunun, AMEA-nın Terminologiya Komitəsinin, Azərbaycanda Pedaqoji-Psixoloji Elmləri Əlaqələndirmə Şurası Rəyasət heyətinin, Bakı Slavyan Universitetində universitet və fakültə elmi şuralarının   üzvü idi. 

  O, 33 monoqrafiyanın, dərslik və dərs vəsaitinin,  650-dən artıq elmi məqalənin müəllifi idi.   

Bəşir Əhmədovun əsərlərində fonetikanın, eyni zamanda sadə cümlənin tədrisi, Azərbaycan dili təliminin qanunları, prinsip və metodları, rabitəli nitq vərdişlərini inkişaf etdirməyin səmərəli yolları, Azərbaycan dili dərslikləri ilə işləməyə dair metodik göstərişlər, nitq inkişafında ayrı-ayrı fənlərin rolu və s. məsələlər işıqlandırılmışdır.

Professorun bəzi əsərlərini (monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitlərinin) diqqət mərkəzinə gətirək: “İbtidai məktəbdə ana dilinin tədrisi təcrübəsindən” (T. Kərimov və b. ilə), “Beşinci sinifdə Azərbaycan dili fonetikasının tədrisinə dair”,  “Azərbaycan dili”: Rus məktəblərinin 5-ci sinfi üçün dərslik (Y. Əfəndiyevlə),  “V-VIII sinif şagirdlərinin rabitəli nitq vərdişlərini inkişaf etdirmək yolları haqqında”,  “Sadə cümlənin tədrisi prosesində nitq inkişafı üzrə aparılan işlər”,  “Azərbaycan dili tədrisi” I hissə və II hissə (həmmüəlliflərlə), “Ana dili dərslərində şagirdlərin nitqini inkişaf etdirmək yolları (V-VIII siniflər)”, “Azərbaycan dili təliminin qanunları, prinsipləri və metodları”,  “V sinifdə Azərbaycan dili dərsləri. Dərsliklə işləməyə dair metodik göstərişlər”,  “Azərbaycan dili: Rus məktəblərinin V sinfi üçün dərslik” (A. Abdullayevlə),  “Azərbaycan dili. V-VI siniflər üçün dərslik (A. Axundovla),  “Pedaqogikanın qanunları və prinsipləri” (A. Hacıyevlə), “Türk dili: VI sinif üçün dərslik” (A.Axundovla)., “Türk dili. V sinif üçün dərslik (Ə. Əfəndizadə ilə),  “Azərbaycan dilinin qısa etimoloji lüğəti”,  “Etimoloji mülahizələr”.

  “Pedaqogika” dərsliyi sonuncu dəfə 1964-cü ildə professor Mərdan Muradxanovun həmmüəllifliyi və elmi redaktorluğu ilə nəşr olunmuşdu. İllər keçirdi. Lakin yeni “Pedaqogika” dərsliyinə tələbat artsa da, bu barədə düşünən yox idi. Dərsliyin təkrar nəşri də diqqətdən kənarda qalırdı. Tələbə və müəllimlər dərslik sarıdam çətinlik çəkirdilər. Dərslik dəfələrlə, illərlə istifadədə olduğundan bir çox nüsxələri sıradan çıxmışdı. Az qismi istifadəyə yararlı idi. O zamanlar surətçıxardan avadanlıqlar da yox idi ki, onlardan faydalanmaq mümkün olsun. Həm də onda nəşr işi indiki kimi asan deyildi. Bir neçə nəşriyyat vardı.  Kitablar, dərsliklər yazılandan sonra bir çox distansiyalardan keçirilirdi. Mətbuatda Dövlət Sirlərini Mühafizə elən İdarədən, Mətbuat Nazirliyindən, Mərkəzi Komitənin mətbuat bölməsindən keçəndən sonra nəşriyyatın planına salınır və hələ bundan sonra illərlə nəşri yubanırdı. Bəzən adamın zəhməti hədərə gedir, yazdığın ortada  qalırdı. Bir çoxları bu çətinlik səbəbindən yaxın gəlmək istəmirdi.

Belə bir vaxtda professor Bəşir Əhmədov qələmə sarıldı. Dərsliyin nəşri uzunsa da, 1983-cü ildə, bundan əvvəlki dərslikdən təxminən 20 il sonra “Pedaqogikadan mühazirə konspektləri” meydana gəldi və duyulan ehtiyacı ödədi. Sonradan “Pedaqogika” dərslikləri müxtəlif alimlərin müəllifliyi ilə işıq üzü gördü: [Y.R. Talıbov, Ə.Ə. Ağayev, İ.N. İsayev və A.İ. Eminov (1993-cü ildə), N.M. Kazımov və Ə.Ş. Həşimov (1996), A.N. Abbasov və H.Ə. Əlizadə (2000),  N. Kazımov (2002), Ə.X. Paşayev və F.A. Rüstəmov (2002), L.N. Qasımova və R. M.Mahmudova (2003), A. M. Həsənov və Ə.Ə.  Ağayev (2007), A.N. Abbasov (2010), F.B. Sadıqov (2009), H.H.  Əhmədov (2006), F.N. İbrahimov və R.L. Hüseynzadə (2013), M.A. İsmixanov (2006)].

         Bəşir müəllim həm pedaqoji, həm də elmi kadrların yetişdirilməsində yorulmadan çalışıb, böyük zəhmət çəkib. İstər Azərbaycan dilinin tədrisi metodikası, istərsə də ümumi pedaqogika sahəsində  onlarla aspirant və dissertanta elmi rəhbərlik edib. Fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru proqramları üzrə neçə-neçə iddiaçının müdafiəsində rəsmi opponent kimi çıxış edib. Bir çox dissertasiya şuralarının üzvü olub.

         Pedaqoji ictimaiyyət pedaqoji elmlər doktoru, professor Bəşir Əhmədovu həmişə görkəmli pedaqoq, istedadlı alim, sözün həqiqi mənasında gözəl, xeyirxah və qayğıkeş  insan kimi yad edir.

         Mən müxtəlif elmi məclislərdə, müşavirə və konfranslarda, dissertasiya şuralarının iclaslarda professor Bəşir Əhmədovun çıxışlarını dinləmiş və valeh olmuşam. Öz fikri, öz  sözü vardı. Məntiqi və tənqidi təfəkkürü təkmil idi. Tənqiddən inciməz, özü də tənqid etməyi xoşlardı, lakin bunu qərəzli etməzdi. Görəndə ki, sözləri müsahibinin xətrinə dəyib, bəzən zarafata salar, vəziyyətin gərginləşməsinə imkan verməzdi.

         Bəşir müəllim ilk pedaqoji fəaliyyətə Əli Bayramlı rayonunun (hazırda Şirvan şəhəri) kəndlərində başlayıb. Əli Bayramlı mənim dünyaya göz açdığım, böyüyüb boya-başa çatdığım, orta təhsil aldığım və ali məktəbə qəbul olunana qədər ilk əmək fəaliyyətinə başladığım (“İşıq” qəzeti redaksiyasında) doğma şəhərimdir. Bəşir müəllim Əli Bayramlıda müəllim işləyərkən mən ya rayon mərkəzindəki məktəbdə təhsil alırmışam, yaşım az olub. Yaxud da hələ heç məktəbə getməyirəmmiş. Hansı illərdə burada işlədiyini dəqiq bilmirəm. Sonra o, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunda öz fəaliyyətini davam etdirib. Mən də Sabirabad rayonunun Şıxsalahlı və Qaragünə kənd orta məktəblərində ingilis dili müəllimi kimi işləyəndən sonra bu instituta gəlib çıxmışam. Kiçik elmi işçi kimi. Bəşir müəllim daha bu institutda işləmirdi. Professor institutumuzun elmi katibi olub, indi mən (onun yetirməsi) institutun elmi katibiyəm.

         Bəşir müəllim ömrünün son illərində bizim institutda pedaqoji elmlər üzrə fəaliyyət göstərən (2006-2008) dissertasiya şurasının üzvü idi. Şuranın iclaslarında öz sözünü deyər, gənc tədqiqatçılara öz köməyini göstərərdi.

         Professor Bəşir Əhmədov deyəndə Səməd Vurğunun aşağıdakı sözləri yadıma düşür: “Ölüm sevinməsin qoy…”. Bəşir müəllim hazırda aramızda olmasa da, yenə hörmət və böyük məhəbbətlə xatırlanır. Bu da təsadüfi deyildir. O, öz xoşniyyətli əməllərinə, pedaqogika elmindəki əhəmiyyətli roluna, xeyirxahlığına görə yaddaşlarda qalıb. Anadan olmasının 90 illiyi ərəfəsində sevimli müəllimimi anır, ona “Allah rəhmət eləsin!” deyirəm.           

MüəllifAkif ABBASOV
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

PROFESSOR BƏŞİR ƏHMƏDOV YAZILAR

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

                                    

31 MART – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

“ASLANIN ERKƏYİ, DİŞİSİ OLMAZ….”
(“Aldanma sözlərə” romanından)

Fatma ilə Gözəl yorulub əldən düşmüşdülər. Bərk qaça bil¬mədiklərindən uzağa getmək mümkün olmadı. Maşınlarda gələnlər meşəyə dağılışdılar. Az sonra qaçqınların izinə düşüb Nizam kişini yaraladılar. Sonra hər üçünü əsr götürdülər. İki pəzəvəng erməni Nizam kişinin ayaqlarından yapışıb sürüyə-sürüyə gətirib ağaca sarıdı. Qolu sarıqlı Sergey yaxınlaşıb onun üzünə tüpürdü:
– Ara, qoca tülkü, sənə adam kimi söz dedik, qulaq asmadın. Elə bilirdin əlimizdən qurtaracaqsan?! Ay sən öləsən! Sən bir ermənini öldürmüsən, məni də yaralamısan. Cəzan ağır olacaq. Özün fikirləş, sənə nə cəza verək?.
Sonra Sergey Gözələ yaxınlaşdı:
– Ay qancıq, sən niyə bu ağılsızlara qoşulub qaçırdın? Çətin idi səninçin?
Sergey bunu deyərək dartıb zorla gəlinin plaşını əynindən çıxartdı. Donunu parçalayıb döşlərinə əl atdı. Qayınatasının gözləri qarşısında döşləri açıq qalmış Gözəl dəli nərə çəkdi. Hələ indiyədək o, evdə corabsız, yaylıqsız belə gəzməmişdi. Gözəl həyasından qıpqırmızı qızarmışdı. O, Sergeyin əlini cırmaqlamağa, dişləməyə başladı. Ermənilər hərəsi bir tərəfdən gəlinə yaxınlaşdılar. Fatmanın fəryadı qalxdı. Nizamın bağırtısı meşəni götürdü:
– Alçaqlar! Binamuslar! Əclaflar Heç olmasa, məni öldürün sonra. Onu eşidən olmadı. Gözəli yerə yıxdılar. Kim isə özünü onun üstünə saldı. Fatma arvadın ürəyi gedib yerə sərildi. Nizam kişi gözlərini yumub, başını ağacın gövdəsinə çırpmağa başladı.
Gözəl çırpınır, ermənilərin əlindən qurtulmağa çalışırdı. Bir¬dən o, əlində tutduğu lezvanı ermənilərdən birinin – Surenin üzünə çəkdi. Suren əli ilə sifətini tutub bağırdı və ayağa qalxdı. Aşot təpiklə Gözəlin əlindən vurdu, lezva yerə düşdü, gəlin ağrıdan qıvrıldı.
– Qancıq!
Bunu Suren dedi.
Ermənilər qalan paltarlarını da dartıb əynindən çıxarmaq istə¬yəndə Gözəl imkan tapıb birtəhər ayağa qalxdı. Geri çəkilib əlində olan balaca şüşədəki mayeni başına çəkdi:
– Alçaqlar, əclaflar! Bizim ismətimiz yox, meyitimiz sizə qis¬mət olar! – deyib yerə yıxıldı və ilan kimi qıvrılmağa başladı. Ser¬gey təpiyi ilə şüşəni vurub kənara atdı:
– Qancıq sirkə içdi…
Fatma özünə gəlmişdi. Yerdə uzanıqlı qalıb, Gözəlin meyitinə key-key baxırdı. Sonra saçlarını yolmağa başladı:

Bala dağı,
Göy dağı, Bala dağı.
Oy, xain. Balan ölsün,
Yamandır bala dağı.

Eləmi, üzüm, fələk
Sızıldar üyüm, fələk
Çəkdin sinəm üstünə,
Çal-çarpaz düyün fələk.

Nizam kişi için-için ağlayırdı. Sergeylə yoldaşları ona yanaş¬dılar. Sergey üzünü Nizam kişiyə tutaraq dedi: – dincəldin, Nizam? Bunu istəyirdin? Öz əlinlə gəlini verdin güdaza… sonra: rişxəndlə soruşdu:
– Ara, dinmirsən? İndi pikirləş indi sənə hansı cəzanı verək?… Dilin yoxdur?… Onda özümüz seçərik… Deyin, görək, ay uşaqlar…
– Başını kəsək.
– Yandıraq.
– Gözlərini çıxardaq.
– Dilini, qulaqlarını, burnunu kəsək, ovub gözlərini çıxaraq, sonra buraxaq, getsin…
– Qollarını, qıçlarını baltalayaq…
– Diri-diri yerə basdıraq.
– Ağaca mismarlayaq.
– Qarnını yaraq…
Ermənilər saydıqca Fatma fəryad qoparır, ağı deyir, göz yaşı axıdırdı. Suren ona acıqlandı:
– Səsini kəs qancıq! Bu gündən sizin hamınız üçün var. Növbənizi gözləyin.
Sergey:
– Mənim fikrimdə tutduğun heç birinizin ağlına gəlməyib. Bu əclaf erməni qanı axıdıb, ən ağır cəzaya layiqdir.
Sergey ağacın aşağıya enən budağına müştəri gözü ilə baxıb qımışdı:
– Ara, Nizam, sən məni yaraladın, Samveli öldürdün. Adamı elə öldürməzlər. Sənə elə cəza verəcəyəm ki, bu, tarixə düşsün. Açın onu… Vazgen, Albert, yapışın bu murdar oğlu murdarın ayaq¬larından. Aqambek, Zori, siz də qollarından yapışın. İndi ar¬xası üstə atın bunu ağacın üstünə.
Ermənilər Nizamın çabalamasına məhəl qoymayıb onu bu¬da¬ğın üstünə aşırdılar. İki nəfər ayaqlarından, iki nəfər qolla¬rın¬dan yapışıb növbəti əmri gözlədilər. Sergey qaliblərə məxsus əda ilə:
– İndi isə sındırın bu əbləhin belini…
Əmr yerinə yetirildi. Qırılan belin xırçıltısı aydın eşidildi və eyni zamanda dəhşətli ağrıya tablaşa bilməyən Nizam kişinin bağırtısı bütün meşəni başına götürdü, yeri-göyü lərzəyə gətirdi. Fatma arvad çığıraraq bayıldı. Bir erməni yaxın gəlib ayağı ilə onu o tərəf, bu tərəfə itələdi, tərpənmədiyini görüb:
– Bu da mundar oldu, – dedi.
Sergey irəli yeriyib ayağı ilə yoxladı:
– Düz deyirsən, gəbərib.
Sergey dəstəni başına yığıb təntənə ilə:
– Samvelin qanını aldıq, – dedi. – Qoy bu türklər görsünlər ki, erməniyə əl qaldırmaq olmaz. İndi isə, haydı, gedək.
Ermənilər hay-küylə, düşmən ordusu üzərində zəfər çalmış adamlar kimi maşınlara doluşdular. Sergey də maşına sarı addım¬ladı. Birdən Nizam kişinin sözlərini yadına salaraq ayaq saxladı: “Bütün kənd bilir ki, Samvel arvadın Siranuşun aşnasıdır”.
Sergey sanki yatmışdı, ayıldı. Bayaqkı, şən əhval-ruhiyyə yoxa çıxdı, qanı qaraldı: “Mənim qancığımı görürsən?! İndi yadıma düşür. Hərdən bəzənib-düzənib yekə dalını yelləyə-yelləyə hara isə gedirdi. Məni də aldadıb. “Bir dükan-bazara dəyim” deyirdi. Samvelin artıq öldüyünü xatırlayıb yenidən kefi kökəldi: “Amma Nizam Samvelin anasını yaman ağlatdı. Yoxsa, gərək onunla mən haqq-hesab çürüdəydim. Bu da başağrısı olacaqdı. Bu gün iki düşmənimin dalından dəydim”

MüəllifAkif ABBASOV
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

AKİF ABBASOV – MUSTAFA KAMAL ÇANAQQALA DÖYÜŞLƏRİNDƏ

 ÇANAQQALA ZƏFƏRİNİN 107-ci İLDÖNÜMÜ

Çanaqqala döyüşləri Osmanlı ilə Antanta dövlətləri arasında 1915-ci il martın 18-dən 1916-cı il yanvarın 9-dək davam edən dəniz və quru müharibəsidir.  Bu qanlı savaşda  minlərlə azərbaycanlı iştirak etmiş, üç mindən çox azərbaycanlı  şəhid olmuşdur.

  Çanaqqala döyüşlərində Osmanlı ordusu 250 min şəhid versə də, Çanaqqala boğazını keçilməz etmişdir.

AKİF ABBASOV

MUSTAFA KAMAL ÇANAQQALA DÖYÜŞLƏRİNDƏ

                (“Samsundan başlanan yol” romanından)

Mustafa Kamal vaxt itirmədən Gelibolu yarmadasına yola düşdü. 1915-ci ilin yanvar ayının ortaları idi. O, yarımadada yerləşən Tekirdağ şəhərinə gəlib on doqquzuncu diviziyanı təşkil etməyə başladı.

 Fevral ayının 25-də bu diviziya yerini dəyişib Maydosa (Ejeabada) köçdü. Bu şəhərlər yarımadada Dardanel (Ağ dəniz) boğazı hövzəsində yerləşirdi. Burada Mustafa Kamal sərəncamında olan diviziyadan başqa həm də ikinci piyada alayını və bir sıra topçu birləşmələrini də tabeçiliyinə aldı. Beləliklə, o, Maydos hərbi dairəsinin komandanı oldu.

Yarımada narahat günlərini yaşayırdı. Martın 18-də ingilis donanması Çanaqqala  boğazını keçməyə cəhd etdi. Bunu görən sahil topçuları onları şiddətli atəşə tutdular. Düşmən ağır itki verdi, lakin öz niyyətindən əl çəkmədi. İngilislər yarımadaya desant çıxarmaq fikrində idilər. Türk ordusu bundan vaxtında xəbər tutdu.

            Geliboluda beşinci ordu yaradılmış və alman generalı Liman fon Sanders ordu komandanı təyin olunmuşdu. O, ingilis həmlələrinin qarşısını almaq üçün ordu qüvvələrini üç qrupa bölmüş və onları təlimatlandırmışdı.

Mustafa Kamalın komandanlığı altında olan birləşmələr ehtiyat qüvvə kimi dayanıb dururdu. Baş plana əsasən, Mustafa Kamalın diviziyası aprelin 18-də Tümeni və Bıqalı şəhərlərinə doğru hərəkət etdi.

         İngilislər axır ki, öz planlarını həyata keçirdilər və aprelin 25-də Çanaqqalada Səddülbahir və Arıburnu bölgəsində desant çıxardılar. İlk desant dəstələri Mustafa Kamalın ordusu yerləşən ərazidə gözə dəydi. Bunu görən Mustafa Kamal tez qoşunları Bıqalıdan Conkbayıra köçürdü. İngilis ordusu Arıburndan Conkbayıra doğru irəliləyirdi. Lakin elə həmin gün bu qüvvələr on doqquzuncu diviziyanın həmləsinə tuş gəlib geri oturduldu. Ordu komandanı general Liman fon Sanders əməliyyatı müvəffəqiyyətlə həyata keçirdiyi üçün Mustafa Kamala öz təşəkkürünü bildirdi. İyun ayında Mustafa Kamala albaylıq  rütbəsi verildi.

Atatürk Çanaqqala döyüşlərinin qəhrəmanı Koca Seyidi yadına saldı. Koca Seyid evli idi, bir qızı da doğulmuşdu. Qayğıya ehtiyacı olan qoca ata-anası vardı. Bir sözlə, evdə-eşikdə lazım idi, öz ailəsinin, arvadının, körpə qızının yanında olmaq, valideynlərinə həyan durmaq üçün. Fəqət Osmanlı Türkiyəsi ağır gündə idi. Belə bir zamanda evdə, isti ocağın qırağında oturub qızınmaq kişilikdən deyildi. Odur ki Koca Seyid könüllü orduya yazılıb, cəbhəyə yollandı. Bu, 1909-ju ilə təsadüf edirdi. Üst-üstə doqquz il orduda xidmət etdi. Düz doqquz il evindən-eşiyindən ayrı düşdü, ailəsində baş verənlərin birindən xəbər tutdusa, digərindən xəbər tuta bilmədi, başqa bir xəbəri də ondan gizlətdilər.

         Bu doqquz ilin içində neçə dəfə yır-yığış elədi ki, tərxis olunub evə qayıdır, hər dəfə bir iş çıxdı və o, əsgəri xidmətini başa vura bilmədi. Gah Balkan müharibəsi, gah Ədirnə fəthi oldu. Nəhayət, gəlib min doqquz yüz on dördüncü il yetişdi. Birinci dünya müharibəsi başlandı. Belə məqamda ordudan tərxis oluna bilərdi?! Çanaqqala qan ağlayırdı. Koca Seyidi Çanaqqalaya göndərdilər: “Orada sənin kimi igidlərə ehtiyac var. Get, düşmənin anasını ağlat!” – dedilər.

Çanaqqala cəhənnəmi xatırladırdı. Fransız qoşunları, ardınca da ingilis ordusu boğaza girmişdi. Ətrafa od saçırdılar. Bu dövlətlərin nə qədər desən silahı, topu-tüfəngi, canlı qüvvəsi vardı. Saya-hesaba gəlməzdi. “Kraliça Yelizaveta” və “Okean” hərb gəmiləri atəşə ara vermirdi. Türk əsgərləri və zabitləri düşmən donanması ilə qeyri-bərabər döyüşdə müqavimət göstərməkdə idilər, geri çəkilmək barədə fikirləşməyi belə özlərinə ar bilirdilər. Bu zaman bir top mərmisi döyüşçülərin lap yaxınlığında partladı. Havaya sovura bildiyini havaya sovurdu, sovura bilmədiyini yerə çırpdı. Yerin altı üstünə çevrilmişdi. Türk topları və əsgərlər torpağın altında qalmışdılar.

Onbaşı Koca Seyid özünə gələndə gördü ki, onu yarıyadək batdığı torpaqdan dartıb çıxarmaq istəyirlər. Özü də hərəkətə gəldi və birtəhər qurtuldu. Koca Seyid nə hadisə baş verdiyini anlamaq iqtidarında deyildi. Ətrafa baxdı. Nə əsgərlər, nə də zabitlər gözə dəyirdilər. Gözlərini dolandırıb yerdə uzananlara və şiddətli ağrıdan qıvrılanlara nəzər saldı. Saymağa başladı. Artıq döyüş yoldaşlarından on dördü həlak olmuşdu. İyirmi dörd yaralı vardı. Toplar torpağın altında qalmışdı. Bu cəhənnəmin içərisində fransız və ingilis donanması ilə üzbəüz vur-tut üç nəfər döyüş qabiliyyətli adam qalmışdı: biri batareya komandiri yüzbaşı Hilmi bəy, biri Niğdeli Əli, biri də Koca Seyid.

Fransızların “Okean” hərbi gəmisi atəş açmaqda davam edirdi. Türklərin topları sıradan çıxmışdı. Onbaşı Koca Seyid gedib birər-birər yoxladı. Yalnız bir top salamat qalmışdı, fəqət onun da vinci qırıq idi. Koca Seyid dilxor oldu, lakin inamını itirmədi, Allahdan imdad dilədi.

Bir qədər aralıda top mərmiləri vardı. Amma onun hər hansı birini qaldırmaq tək adamın işi deyildi. Yoldaşlarında da hey qalmamışdı ki, mərmiyə yaxın düşə bilsinlər. Gözlərinin qarşısında neçə-neçə say-seçmə igid, cavan əsgər yoldaşının öz canını tapşırması, o birilərinin isə yarımcan uzanıb yerdə qalması, Vətəninə olan sonsuz sevgisi, düşmənə nifrəti Koca Seyidin damarlarında axan qanı coşdurdu, ona sanki əlavə can, güc və qüvvət verdi. Ata-anasını, balaca qızını, arvadını gözləri önünə gətirdi: “Bu ingilislər, bu fransızlar basa-basa o uzaqlıqda yolu ona görə gəliblər ki, torpaqlarımızı tutub, bizi özlərinə kölə etsinlər? Ay siz öləsiniz!”

            Onbaşı Koca Seyid irəli yeridi. Yüzbaşı Hilmi bəy onun niyyətini başa düşüb:

– Seyid, tək nəfərin işi deyil, – dedi. – Özünü gücə salarsan, belin sərpər, ömrün boyu sürünə-sürünə qalarsan. Çəkil, onsuz da qaldıra bilməyəcəksən. Əli ilə mən də yaralı, əlimizdən bir iş gəlmir.

Koca Seyid özünə inamlı:

– Siz narahat olmayın. Hər halda cəhd eləyim, bəlkə alındı. Həm də gözümüz baxa-baxa necə yol verə bilərik ki, düşmən torpaqlarımıza soxulsun, arvad-uşağımıza əl atsın, babalarımızın gorunu söysün. Allah mənə o günü göstərməsin. Düşmən yalnız mənim meyitimin üstündən keçib Vətən torpağına ayaq basa bilər.

Top mərmilərinin hər birinin ağırlığı 275 kiloqram olardı. Koca Seyid bir anlığa yerində dondu. Anasından öyrəndiyi duaları oxudu, Allahını səslədi, ona güc-qüvvət verməyi xahiş etdi. Sonra yerə əyilib top mərmisini qaldırdı. Hiss etdi ki, sümükləri şaqqıldayır. Fikirləşdi ki, indi sümükləri bir-bir qırılacaq. Fəqət onların heç biri sınmadı. Koca Seyid gözlərini qaldırıb Vətənin göylərinə, gözlərini endirib Vətənin torpağına baxdı. Necə də böyük, qüdrətli, gözəl, füsunkar, doğma idi Vətən! Koja Seyid güc aldı, qüvvə topladı: “Ya Allah!” – deyib mərmini qaldırdı. Topa sarı gedib yerində oturtdu. Atəş açdı.

Fransız gəmisi qəh-qəhə çəkir, onun acizliyinə gülürdü. Koca Seyid ikinci mərmiyə güc elədi. Zor-bəla ilə, ayaqları bir-birinə dolaşa-dolaşa topa sarı apardı… Atəş açdı. Bu səfər ingilis gəmisi şaqqanaq çəkirdi.

Yüzbaşı Helmi:

– Seyid, özünü həlak edəcəksən!

Niğdeli Əli də öz növbəsində:

– İndi buraya bir mərmi atarlar, bizi də göyə sovurar, – dedi.

Koca Seyid hirsindən qaraldı:

– Deyirsən can bəsləyək?

O, israrlı idi. Top üçüncü mərmini də ağuşuna aldı. Yüzbaşı Helmi ilə Niğdeli Əli təəcüb qalmışdılar. Koca Seyiddə bu qədər güc haradan idi?

          Onbaşı Koca Seyidin artıq nə qollarında, nə ayaqlarında, nə də dizlərində taqət qalmışdı. Bir anlığa dincini aldı, əlinin ardı ilə tərini silib, yenə böyük yaradanı köməyə çağırdı: “Ya Allah!!!”

Atəş açdı.

Fransızların nəhəng gəmisi dənizdə ləngər vururdu. Onu alov bürümüşdü, göyərtədə bir çaxnaşma düşmüşdü ki, gəl görəsən. Gəmi yerində fırlanır və ətrafa atəş yağdırırdı. Atəş açdınca ətrafdakı fransız gəmilərinə itkilər verirdi. Bir müddət sonra yavaş-yavaş batmağa başladı.

Təhlükə sovuşdu. Cəbhədə dönüş oldu. Koca Seyidin qəhrəmanlığı dillərə düşdü. Dəniz donanması komandanı Cavad paşa düşmənə sarsıdıcı zərbələr vuran Məcidiyə batareyası döyüşçülərinə baş çəkməyə gəldi. Onlar bir neçə nəfər idi. Özləri ilə fotoqraf gətirmişdilər. Şəhidlərin dəfni ilə bağlı göstəriş verildi. Yaralılar dərhal hərbi xəstəxanaya yola salındılar. Cavad paşa yüzbaşı Hilmi bəy Əli və Koca Seyidlə görüşdü. Üzünü Koca Seyidə tutaraq:

– Seyid əfəndi, indi anlat o ağırlığında top mərmilərini necə qaldırıb atəş nöqtəsinə gətirə bildin?

Koca Seyid çiyinlərini çəkdi:

– Bilmirəm, paşam, vallah bilmirəm.

Cavad paşa fotoqrafa işarə etdi ki, yaxın gəlsin:

– Seyid əfəndi, indi o mərmilərdən birini qaldır, sənin şəklini yapsın. Xalqımız da, düşmənlər də görsün ki, bizdə necə igid oğullar var.

           Koca Seyid nə qədər əlləşdisə, mərmini yerindən tərpədə bilmədi. Pərt oldu, tər onu basdı. Belini dikəltdi. Əllərini yanlara açdı, yəni bacarmadım.

Cavad paşa:

– Bir daha, yenə cəhd et, – deyə dilləndi.

Fəqət yenə alınmadı.

Cavad paşa təəccüb içərisində soruşdu:

– Bu nədən olur, Koca Seyid? Mərmini qaldırırdın, indi isə qaldıra bilmirsən. Bunu necə başa düşək? Bəs sənin şəklini necə yapaq? Əcəb işdir…

Koca Seyid yadına salmağa çalışaraq:

–  Paşam, həmin hissləri yenidən yaşasaydım, mərmini bir daha qaldıra bilərdim. Sirr bunda imiş…

Həmin gün Koca Seyid mərmini yenidən qaldırıb əllərində tutdu. Onun şəklini çəkdilər. Fəqət mərminin içərisi boşaldılmışdı ki, onu qaldırmağa Koca Seyidin gücü çatsın…

Mustafa Kamal xəyaldan ayrıldı. Rəşad Nuri Güntəkinin “Çalıquşu” romanı dizinin üstündə idi. Vərəqləyib 23-cü səhifəni açdı və oxumağa davam etdi. O, Çanaqqala döyüşlərindən əvvəl “Çalıquşu” romanını mütaliə edərdi.

Vaxt gələcəkdi alman ordusunun şanlı-şöhrətli generalı Liman fon Sanders öz ixtiyarında olan bütün hərbi qüvvələrin komandanlığını Mustafa Kamal paşaya təslim edəcəkdi. İndi isə hələlik Otto Liman fon Sanders buralarda at oynadırdı.

Müəllif: Akif ABBASOV
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

PDF>>>ZAUR USTAC – “BB” HEKAYƏLƏR

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

ZAUR USTACIN SATIŞDA OLAN KİTABLARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Akif ABBASOV – QALSTUK ƏHVALATI

Akif ABBASOV

QALSTUK ƏHVALATI
(hekayə)
Zakir Qarayev akademiya institutlarının birində direktor idi. Son dərəcə zəhmli, ciddi və tələbkar şəxs olduğundan institut əməkdaşları ondan çəkinərdilər.
Zakir müəllim özünü çəkmirdi, lap əvvəldən xasiyyəti beləydi. Qaraqabaq idi. Şöbələrdə tədqiqat işlərinin müzakirəsində çox vaxt özü də iştirak edər, iradlarını bildirərdi. Seçmə yolu ilə bəzi tədqiqat işlərinin müzakirəsi hətta institut Elmi şurasının iclasına da çıxarılırdı. Bu, əməkdaşlarda məsuliyyət hissini artırır, onların tədqiqatları yüksək səviyyədə aparmalarına səbəb olurdu.
Elmi işçilər iş vaxtı dəhlizdə, institutun həyətində boş-boşuna dayanıb uzun-uzadı söhbət etməz, siqaret çəkməz, direktorun gözündən düşməməyə çalışardılar.
Əməkdaşlar hər şeydən ötrü direktorun qapısı ağzını kəsdirməz, şöbə müdirləri, elmi katib, yaxud elmi işlər üzrə direktor müavini Yavər müəllim vasitəsilə sözlərini çatdırardılar.
Bir də görürdün direktor özü işçilərdən kimi isə yanına çağırtdırır. İşçi bundan bərk narahat olur, həyəcan hissi keçirir, “Görəsən niyə görə məni çağırıb?” deyə öz-özündən soruşurdu.
Bu gün direktor nədənsə Murtuzu görmək istəmişdi. İşin tərsliyindən Murtuz işdə deyildi. Bir-iki saatlıq harasa getmişdi. Tez Murtuzu tapdılar: “Zakir müəllim səni çağırtdırıb” – dedilər.
Murtuzu fikir apardı: “Görəsən nə məsələdir?”
Şöbə müdirindən, ondan-bundan soruşdu ki, Zakir müəllim neynur onu. Bilən olmadı. Murtuz çar-naçar qəbul otağına gəldi. Katibə daxili telefonla onun gəlişini direktora xəbər verdi. Direktorun səsi eşidildi:
-Gəlsin.
Murtuz otağa daxil oldu. Danlanacağını gözünün altına almışdı. Amma nəyə görə? Bunu bilmirdi. Ha fikirləşirdisə, ağlına bir şey gəlmirdi. Başını qaldırmadan:
-Eşidirəm, Zakir müəllim, -dedi.
Zakir müəllim qələmi stolun üstünə qoydu. Eynəyini çıxarıb gözlərini Murtuza zillədi. Murtuzun bədənindən soyuq bir gizilti keçdi. “Yəqin icazəsiz iş yerimi tərk etdiyimə görə acığı tutub. Ya da haqqımda kim isə xəbərçilik edib”.
Murtuz sarısını udmuşdu. Onun sıxıldığını görən Zakir müəllim:
-Murtuz müəllim…-dedi.
Murtuz tez başını qaldırdı. Zakir müəllimin danışığı, müraciəti mülayim idi. Hətta sifətində təbəssüm vardı. Bu, Murtuzu ürəkləndirdi:
-Bəli, Zakir müəllim.
-Necəsən?
Murtuz öz-özünə: “Zakir müəllimdən çıxmayan iş. Onun kefini xəbər alır”. Tez:
-Yaxşıyam, sağ olun, – deyə cavab verdi.
-Murtuz müəllim, deyirlər sən yaxşı qalstuk bağlayırsan.
Murtuzun da üzü güldü:
-Elədir, Zakir müəllim.
Zakir müəllim stolun siyirməsindən bir qalstuk çıxarıb Murtuza uzatdı:
-Di göstər hünərini.
Murtuz irəli yeriyib qalstuku aldı, onu bağlayıb Zakir müəllimə verdi. Zakir müəllim qalstuku boynuna keçirdi. Yaxşı bağlanmışdı, həm də uzunluğu qaydasındaydı.
-Hə, Murtuz müəllim, deyilənlər düz imiş. Tədqiqat işini də bax beləcə, yəni yaxşı yerinə yetir. Sağ ol.
Murtuz sevincək otağı tərk etdi. Bir anlıq dəhlizdə dayanıb dərindən nəfəs aldı.
Bakı şəhəri, 22 fevral 2022-ci il.

Müəllif:Akif ABBASOV

AKİF ABBASOVUN DİGƏR YAZILARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Akif Abbasovun “QIZILƏHMƏD ALMALARI” hekayələr kitabı işıq üzü görüb

AKİF ABBASOVUN KİTABI

“QIZILƏHMƏD ALMALARI” nəşr olundu

“Mütərcim” nəşriyyatı yazıçı Akif Abbasovun “QIZILƏHMƏD ALMALARI” hekayələr kitabını nəşr etmişdir.

             Abbasov A.N. Qızıləhməd almaları. Hekayələr. Bakı: Mütərcim, 2022, –120 səh.

             Redaktorları: filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Telman Vəlixanlı, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Lalə Məmmədlidir.

Kitabda yazıçının son illərdə qələmə aldığı və internet səhifələrində, internet jurnallarında özünə yer almış hekayələri, lətifəvari hekayələri toplanmışdır. Hekayələrdə məzəli adamların əhvalatları, gündəlik həyatda baş verən gülməli hadisələr işıqlandırılır, cəmiyyətə zidd, yararsız insanlar tənqid edilir.

Hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ


TUNCAY ŞƏHRİLİNİN YAZILARI

“YAZARLAR”  JURNALI PDF


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<< WWW.USTAC.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>> 

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

AKİF ABBASOV – BİLİM Kİ ADAMSAN

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

BİLİM Kİ ADAMSAN
(hekayə)
Toğrulun rayon mərkəzində işlədiyi müəssisə idimi, təşkilat idimi, hər nə idisə bağlanmışdı. O da qalmışdı işsiz-gücsüz. O, kənddə yaşayırdı. Rayon mərkəzinə gedib-gəlmək heç də ürəyincə deyildi. Yol ölçmək özünə qalırdı. Aldığı qəpik-quruş idi. Odur ki, fikirləşdi ki, elə ən yaxşısı evinin içində – kənddə bir işin qulpundan yapışsın. Rayon mərkəzinə gedib-gəlmək üçün xərclədiyi pul da cibində qalar. Günorta naharını da evində yeyər, izafi xərci çıxmaz.
Odur ki gəldi kənd icra nümayəndəsinin yanına:
-Bir iş versəydin, işləyərdim. Rayon mərkəzinə gedib-gəlməkdən xəstəlik tapmışam. Bunun qışı, soyuğu, yayı, istisi var. Yol maşını gözləməkdən adamın gözünün kökü saralır. Şaxta bədəninə işləyir, yayda da gün başını deşir.
İcra nümayəndəsi quru adam idi. Tez rəsmiyyətə saldı:
-Bir arayış al, gətir ki, işsizsən, heç yerdə işləmirsən.
Toğrul çaşıb qaldı:
-Arayış?
Çiyinlərini çəkib soruşdu:
-Hardan alım? Dedim işləmirəm axı…
İcra nümayəndəsi əlini yelləyib işi ilə məşğul oldu:
-Arayışsız mümkün deyil.
Toğrul:
-Kimdən alim? De, gedib alım, gətirim.
İcra nümayəndəsi başını qaldırmadan hansısa sənədə möhür vura-vura:
-Bu sənin problemindir, mənim yox.
Toğrul onu dilə tutmağa çalışdı:
-Əzizim, burda nə var ki?! Arayış nəyə lazım? Kimdən soruşsan, deyəcək həqiqətən heç yerdə işləmirəm. Sən özün də kənd əhlisən. Özün də bilirsən ki, işləmirəm.
İcra nümayəndəsi əlini saxladı, bir qədər mülayim:
-Bilirəm işləmirsən, – dedi. -Amma bu hökumət kağıza inanır, sözə yox.
Xahişindən, dil tökməyindən kar aşmadığını görən Toğrul:
-Yaxşı, – dedi, -onda, sən də bir arayış yaz, ver mənə ver ki, sən adam deyilsən.
Bu dəfə icra nümayəndəsi çaşıb qaldı, dik ayağa qalxdı:
-Bu nə danışıqdır? Məni dolayırsan?
Toğrul əsəbi:
-Yaz. Niyə yazmırsan? Arayış yaz, mən də inanım ki, sən doğrudan da adam deyilsən. Heç adamlıqda yerin yoxdur… Adam dolayan da sənsən, mən yox.
İcra nümayəndəsi başını aşağı salıb dinmədi. Toğrul bilmədi ki, o, öz hərəkətindən utanıb başını aşağı dikib, yoxsa yenə Toğruldan arayış tələb edəcək.
Bakı şəhəri, 14 yanvar 2022-ci il.

Müəllif:Akif ABBASOV

AKİF ABBASOVUN DİGƏR YAZILARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

AKİF ABBASOV – İREYHAN  KİMDİR?

Akif ABBASOV, professor, yazar.

                                         İREYHAN  KİMDİR?

                                              (lətifəvari hekayə)

         Şərəbanı bibi dükan-bazarı gəzə-gəzə gəlib çıxdı bir paltar mağazasına. Uşaq paltarlarından birini götürüb, o üzünə baxdı, bu üzünə baxdı. Qiymətini soruşub tez yerinə qoydu.  O biri paltarı da. Üstündə pul az idi. Axırda naəlac qalıb əlini tüklü, qotazlı, qırmızı rəngli bir papağa uzatdı. Paltarlara baxanda o çox da baha olmazdı yəqin. Üzünü satıcıya tutaraq:

         -Ay oğul, bu İreyhanın başına olar? – deyə soruşdu.

          Satıcı təəccüblə ona baxdı:

         -İreyhan  kimdir, ay xala?

         Şərəbanı bozardı:

         -Xala anandır…

         Satıcı özünü yığışdırdı. Mağazanın müdiri dönə-dönə  satıcılara tapşırmışdı ki, müştərilərlə mədəni rəftar edin.

         -Bağışla, ay bibi…

          Şərəbanının eyni açıldı:

          -Hə, bibi olar. Sən doğrudan İreyhanı  tanımırsan, yoxsa mənimlə zarafat edirsən?

         Satıcı bir istədi desin ki, “Ay bibi, mən heç səni tanımıram, onda qala İreyhan ola”.  Amma ehtiyat etdi ki, birdən qadın hay-həşir salar. Onun işi də fırığ olar.  Odur ki, özünü yığışdırıb mülayim tərzdə: 

         -Ay bibi, nə zarafat? Allah eləməsin. Mənim nə həddim? – dedi. Gündə bura gör nə qədər adam gəlir.  Onların hansını tanıyım?! – dedi.

         Qadın əlini üzünə apardı:

        -Bıy, İreyhandır da, mənim qardaşım qızı, adını mən qoymuşam.

        -Adı ilə böyüsün.

       -Sağ ol, ay oğul. Bizdə belə qayda var. Kim uşağa ad qoyursa, ona hədiyyə almalıdır. İndi de görüm bu papaq İreyhanın  başına olar-olmaz?

      -Ay bibi, mən İreyhanı  görməmişəm axı. Nə bilim olar-olmaz.

      Şərəbanı bibi  məəttəl qalmışdı. Nə əcəb bu satıcı onun qardaşı qızı İreyhanı  tanımır:

      -Bıy,  başıma xeyir. Bayaq dedim axı, mənim qardaşım qızıdır. Dünən anadan olub.

          Qəribə müştərinin son sözlərini eşidən satıcının  gülməkdən gözləri yaşardı.

Bakı şəhəri, 12 yanvar 2022-ci il

Müəllif:Akif ABBASOV

AKİF ABBASOVUN DİGƏR YAZILARI


YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<<<<WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.BİTİK.AZ >>>>>>

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru