20 aprel professor Bədirxan Əhmədovun 71 yaşı münasibəti ilə təbrik
Bu gün Bədirxan Əhmədovun doğum gününü qeyd edərkən onun zəngin elmi yaradıcılığına, Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafına verdiyi misilsiz töhfələrə bir daha nəzər salmaq xüsusi qürur hissi doğurur. Onun fəaliyyəti yalnız fundamental elmi nəticələrlə məhdudlaşmır, eyni zamanda bir məktəb, bir düşüncə istiqaməti kimi özündən sonrakı nəsillərə yol göstərir. Bədirxan Əhmədovun alim kimi böyüklüyü ilə yanaşı, müəllim kimi missiyası da dərin hörmətə layiqdir. O, təkcə elmi bilikləri ilə deyil, həm də tələbələrinə aşıladığı ədəbiyyata sevgi, tənqidi düşüncə və elmi dürüstlük prinsipləri ilə yadda qalır. Bu baxımdan onun tələbəsi olmaq böyük şans və məsuliyyətdir. Mənim üçün də onun tələbəsi olmaq həyatımda mühüm iz buraxan, dünyagörüşümün formalaşmasına təsir edən dəyərli bir təcrübədir. Bu əlamətdar gündə hörmətli müəllimimə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni-yeni elmi uğurlar arzulayıram. Arzu edirəm ki, onun zəngin elmi fəaliyyəti bundan sonra da davam etsin, yetişdirdiyi tələbələr və yazdığı əsərlər vasitəsilə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına töhfə verməkdə davam etsin. Doğum gününüz mübarək olsun, dəyərli müəllimim!
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında Bədirxan Əhmədov fenomeni
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında mühüm rol oynayan alimlərdən biri də Bədirxan Əhmədovdur. Onun elmi yaradıcılığı ədəbi-nəzəri fikrin zənginləşməsi, klassik və müasir ədəbiyyatın yeni baxış bucağından təhlili ilə seçilir. Ədəbiyyatın yalnız estetik hadisə deyil, həm də ictimai və mənəvi proses kimi dərkində Bədirxan Əhmədovun yanaşması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı zəngin tarixi inkişaf yolu keçərək bu gün də dinamik şəkildə yenilənən, müxtəlif metodoloji yanaşmalarla zənginləşən bir elmi sahə kimi diqqət çəkir. Klassik irsin dərindən öyrənilməsi, müasir ədəbi prosesin izlənilməsi və bu iki istiqamətin qarşılıqlı əlaqədə təhlili ədəbiyyatşünaslığın əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Xüsusilə müstəqillik dövründə milli ədəbi düşüncənin yeni mərhələyə qədəm qoyması, ədəbiyyata yanaşmada fərqli nəzəri modellərin tətbiqinə geniş imkanlar yaratmış, bu sahədə fəaliyyət göstərən alimlərin rolunu daha da artırmışdır. Müasir dövrdə ədəbiyyatşünaslıq artıq yalnız mətnlərin şərhi ilə məhdudlaşmır; o, eyni zamanda ədəbiyyatı sosial, fəlsəfi və mədəni kontekstlər daxilində araşdıran kompleks bir elmi istiqamət kimi çıxış edir. Bu baxımdan ədəbiyyatşünas alimlərin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli ədəbi irsi qorumaqla yanaşı, onu yeni elmi yanaşmalar əsasında yenidən dəyərləndirmək, müasir oxucu üçün аktual etməkdir. Belə bir elmi mühitdə fərdi yaradıcılıq üslubu, orijinal metodoloji baxış və sistemli tədqiqat prinsipləri ilə seçilən alimlər xüsusi əhəmiyyət qazanır. Məhz bu kontekstdə Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyəti diqqəti cəlb edir. Onun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının əsas inkişaf istiqamətlərini özündə əks etdirməklə yanaşı, bu sahəyə yeni metodoloji yanaşmalar gətirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Alimin tədqiqatlarında klassik ədəbi irslə müasir ədəbi prosesin vəhdətdə araşdırılması, ədəbiyyatın sistemli şəkildə təhlili və onun ictimai-mənəvi funksiyasının ön plana çəkilməsi xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığına “fenomen” kimi yanaşmaq təsadüfi deyil. Onun elmi irsi yalnız ayrı-ayrı problemlərin araşdırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda bütövlükdə Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikrinin inkişafına təsir göstərən konseptual yanaşmalar sistemi kimi çıxış edir. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri ədəbi tənqidin sistemli və konseptual şəkildə aparılmasıdır. O, Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif mərhələlərini araşdırarkən yalnız faktların sadalanması ilə kifayətlənmir, eyni zamanda onların daxili məntiqini, inkişaf dinamikasını və ideya-estetik xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Bu baxımdan onun tədqiqatları müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün metodoloji əhəmiyyət daşıyır. Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyətində klassik ədəbi irsin öyrənilməsi xüsusi yer tutur. O, klassiklərin yaradıcılığına müasir elmi metodlarla yanaşaraq onların əsərlərindəki dərin məna qatlarını açmağa çalışır. Bu yanaşma klassik ədəbiyyatın yalnız tarixi irs kimi deyil, həm də müasir dövr üçün аktual ideyalar mənbəyi kimi dərk edilməsinə imkan yaradır. Alimin diqqət yetirdiyi mühüm istiqamətlərdən biri də müasir ədəbi prosesin təhlilidir. O, çağdaş yazıçı və şairlərin yaradıcılığını araşdıraraq yeni ədəbi tendensiyaları müəyyənləşdirir, onların inkişaf istiqamətlərini elmi şəkildə əsaslandırır. Bu isə onun yaradıcılığını yalnız keçmişə yönəlmiş deyil, həm də bu günə və gələcəyə istiqamətlənmiş bir fenomen kimi səciyyələndirir. Bədirxan Əhmədovun ədəbiyyatşünaslıqda “fenomen” kimi dəyərləndirilməsi təsadüfi deyil. Bu, onun yalnız çoxşaxəli elmi fəaliyyətinin deyil, eyni zamanda ədəbiyyata yanaşma tərzinin yeniliyi ilə bağlıdır. O, ədəbiyyatı bütöv bir sistem kimi dərk edir və bu sistem daxilində fərqli elementlərin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarmağa çalışır. Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı kifayət qədər genişdir və əsasən Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi, nəzəriyyəsi və müasir ədəbi prosesin təhlilini əhatə edir. Onun əsərləri arasında monoqrafiyalar, elmi məqalələr və dərslik xarakterli nəşrlər xüsusi yer tutur. O, 2005-ci il dekabrın 7-də “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920–1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Yüzdən çox elmi, iki yüzdən çox publisistik məqalənin, 5 monoqrafiyanın, 2 kitabın müəllifi olan Bədirxan Əhmədov ölkə daxilində və xaricdə keçirilən onlarla Beynəlxalq elmi konfrans və elmi simpoziumların iştirakçısı olmuş (Türkiyə, Almaniya, Polşa və s.), məruzələr etmiş, məqalələri nüfuzlu xarici və ölkə elmi məcmuələrində dərc olunmuşdur. “Sabit Rəhmanın satirası” (1998), “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri” (2000), monoqrafiyaları onu Azərbaycanda satiraşünas alim kimi tanıtmışdır. “Bir istiqlal yolçusu” (2003) monoqrafiyasında ilk dəfə olaraq görkəmli ədəbiyyatşünas alim, Qorqudşünas, ədəbiyyat tarixçisi Əmin Abidin həyat və yaradıcılığını araşdırmışdır. Respublika prezidentinin sərəncamı ilə çıxan Əmin Abidin “Seçilmiş əsərləri” (2005, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı) kitabının nəşri (əsərlərinin toplanması, tərtibi və Ön sözün yazılması) ona tapşırılmışdır. 1999-cu ildən Bakı Slavyan Universiteti və Xəzər Universitetində müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan ədəbiyyatı, Ədəbi tənqid tarixi, Ədəbi proses və başqa fənlərdən mühazirələr oxumuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatı və jurnalistikaya aid ona qədər proqram və metodik vəsait və dərs vəsaitlərindən müəllim və tələbələr istifadə edirlər. Bakalavr və magistrlər üçün 3 cilddə nəşr edilən “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabları yüzilin ədəbi prosesini, inkişaf yolları və meyllərini özündə ehtiva edir. “XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı; mərhələlər, istiqamətlər, problemlər” (2015) monoqrafiyası son illər Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının uğurlarından hesab olunur. Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında mühüm mərhələ təşkil edir. Onun elmi irsi həm nəzəri, həm də praktik baxımdan ədəbiyyatın öyrənilməsinə yeni imkanlar açır. Bu baxımdan onun fəaliyyəti yalnız bir alim kimi deyil, bütövlükdə milli ədəbi fikrin inkişafına xidmət edən mühüm bir fenomen kimi qiymətləndirilməlidir. Bütün qeyd olunanları ümumiləşdirərək demək olar ki, Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında yalnız mühüm mərhələ deyil, həm də istiqamətverici bir konseptual sistem kimi çıxış edir. Onun tədqiqatları ədəbiyyatın mahiyyətinə, funksiyasına və inkişaf qanunauyğunluqlarına yeni baxış gətirməklə yanaşı, milli ədəbi-nəzəri fikrin daha dərindən və sistemli şəkildə formalaşmasına zəmin yaradır. Alimin elmi fəaliyyətini səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biri onun ədəbiyyata kompleks yanaşmasıdır. O, ədəbi prosesi yalnız tarixi ardıcıllıq çərçivəsində deyil, eyni zamanda ideya, estetik və sosial müstəvilərin vəhdətində araşdırır. Bu isə ədəbiyyatın bir tərəfdən bədii yaradıcılıq sahəsi, digər tərəfdən isə ictimai şüurun ifadə forması kimi dərk olunmasına imkan verir. Bədirxan Əhmədovun bu yanaşması müasir ədəbiyyatşünaslıqda inteqrativ metodun formalaşmasına və tətbiqinə mühüm töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. Onun klassik ədəbi irsə münasibəti də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Alim klassikləri yalnız keçmişin ədəbi faktı kimi deyil, daim yaşayan və hər dövrdə yeni mənalar qazanan bədii sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan o, klassik irsin müasir elmi interpretasiyasını verərək, ənənə ilə yeniliyin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarır. Bu yanaşma isə milli ədəbi yaddaşın qorunması ilə yanaşı, onun müasir dövrdə yenidən aktuallaşdırılmasına xidmət edir. Bədirxan Əhmədovun müasir ədəbi prosesə dair araşdırmaları da xüsusi diqqətə layiqdir. O, çağdaş ədəbiyyatın əsas meyillərini, estetik axtarışlarını və ideya istiqamətlərini elmi şəkildə təhlil edərək, bu prosesin daxili qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirir. Bununla da o, ədəbiyyatşünaslığın yalnız retrospektiv deyil, həm də perspektiv funksiyasını həyata keçirir, gələcək ədəbi inkişafın mümkün istiqamətlərini proqnozlaşdırmağa imkan yaradır. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən digər mühüm məqam onun metodoloji yeniliklərə açıq olmasıdır. O, dünya ədəbiyyatşünaslığının müasir nailiyyətlərini milli elmi mühitə uyğunlaşdıraraq tətbiq edir və bu yolla Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının beynəlxalq elmi məkanla inteqrasiyasına şərait yaradır. Bu isə onun fəaliyyətini yalnız milli çərçivədə deyil, daha geniş elmi kontekstdə dəyərləndirməyə əsas verir. Bədirxan Əhmədovun “fenomen” kimi səciyyələndirilməsi, əslində, onun elmi fəaliyyətinin çoxşaxəliliyini, dərinliyini və yenilikçi mahiyyətini ifadə edir. O, ədəbiyyatı statik bir sahə kimi deyil, daim dəyişən, inkişaf edən və müxtəlif təsirlərə açıq olan canlı bir sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan onun irəli sürdüyü ideyalar və tətbiq etdiyi metodlar müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün yeni perspektivlər açır. Bədirxan Əhmədovun elmi irsi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının gələcək inkişafı üçün möhkəm nəzəri baza rolunu oynayır. Onun tədqiqatları yalnız bu gün üçün deyil, gələcək nəsil alimlər üçün də dəyərli elmi mənbə kimi əhəmiyyətini qoruyub saxlayacaqdır. Bu baxımdan alimin fəaliyyəti milli ədəbi fikrin inkişafında mühüm yer tutmaqla yanaşı, bütövlükdə Azərbaycan elminin intellektual potensialının göstəricisi kimi də qiymətləndirilməlidir.
Hörmətlə: Həcər AKİŞİYEVA
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
