Azərbaycan və Özbəkistan mətbu orqanları arasında yaradıcılıq əməkdaşlığına dair memorandum imzalanıb 12 iyun 2026-cı il tarixində Özbəkistan Respublikasının Sirdərya vilayətində nəşr olunan “Yangi Sirdaryo” və “Novaya Sirdarya” qəzetləri ilə Azərbaycan Respublikasında nəşr olunan “Yazarlar” jurnalı arasında yaradıcılıq əməkdaşlığı haqqında memorandum imzalanıb. Memorandum “Yangi Sirdaryo” və “Novaya Sirdarya” qəzetlərinin baş redaktoru Bəhram Yangiboyeviç Boymurodov və “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru Zaur Mustafa oğlu Mustafayev (Zaur Ustac) tərəfindən təsdiq edilib. Sənədin əsas məqsədi Özbəkistan və Azərbaycan arasında media, ədəbiyyat, mədəniyyət və humanitar əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi, iki ölkənin yaradıcı və jurnalist dairələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Memoranduma əsasən tərəflər: -yaradıcılıq və informasiya materiallarının qarşılıqlı mübadiləsini həyata keçirəcək; -mədəniyyət, ədəbiyyat, incəsənət, idman, iqtisadiyyat və ictimai həyat sahələrində əldə olunan nailiyyətlərin işıqlandırılmasını dəstəkləyəcək; -jurnalistlər, yazıçılar və mədəniyyət xadimləri arasında peşəkar əlaqələrin inkişafına töhfə verəcək; -seminarlar, təlimlər, dəyirmi masalar, konfranslar və media-turlar təşkil edəcək; -xalqlar arasında dostluq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş birgə layihələrin həyata keçirilməsini təşviq edəcək. Sənəddə həmçinin Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi, Yazıçılar Birliyi və Özbəkistanın müvafiq yaradıcı təşkilatlarının iştirakı ilə ədəbi-mədəni görüşlərin, birgə media layihələrinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Tərəflər bildiriblər ki, bu əməkdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan arasında dostluq münasibətlərinin inkişafına, mədəni və informasiya məkanında qarşılıqlı əlaqələrin güclənməsinə, həmçinin iki ölkənin media qurumları arasında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına xidmət edəcək. Memorandum 12 iyun 2026-cı il tarixindən qüvvəyə minib və Azərbaycan və Özbək dillərində iki nüsxədə tərtib olunub. Hər iki mətn eyni hüquqi qüvvəyə malikdir.
Sergey Borodinin “Dmitri Donskoy” romanındakı bədii təsvirlər və Kremlin inşasının tarixi xronologiyası iki fərqli, lakin bir-birini tamamlayan mənbə qrupundan — rəsmi tarixi salnamələrdən və müəllif təxəyyülü ilə zənginləşmiş ədəbi qaynaqlardan qaynaqlanır. [1]
Bu məlumatların real və bədii kökləri aşağıdakı mənbələrə əsaslanır:
1. Tarixi Xronologiyanın Mənbəyi: Rus Salnamələri (Letopislər)
Kremlin 1367-ci ildə taxta divarlardan ağ daş divarlarla əvəz olunması xronologiyası tamamilə real tarixi sənədlərə söykənir. Yazıçı Sergey Borodin romanı yazarkən bu arxiv sənədlərini dərindən öyrənmişdir. Əsas tarixi qaynaqlar bunlardır: [1, 2, 3]
“Böyük Knyaz Dmitri İvanoviçin həyatı haqqında söz” (Повесть o житии…): XIV əsrə aid bu anonim rus ədəbi-tarixi abidəsi Dmitri Donskoyun hakimiyyətini, o cümlədən Kremlin inşasını və Kulikovo döyüşünü ətraflı təsvir edir. [1]
Rogojkin və Voskresensk salnamələri: Bu rəsmi orta əsr dövlət qeydlərində dəqiq tarix göstərilir: 1367-ci ilin qışında, knyaz Dmitrinin əmri ilə Moskvada daş qalanın əsası qoyuldu və daşları Moskva ətrafındakı Myaçkovo kəndindən gətirməyə başladılar. [1, 2]
2. “Əliş Kərəmli” Obrazının Qaynağı: Sergey Borodinin Romanı
Tarixi salnamələrdə tikintinin xronologiyası və knyazın fəaliyyəti dəqiq əks olunsa da, “Əliş Kərəmli” adında bir azərbaycanlı memarın adı rəsmi rus dövlət sənədlərində keçmir. Bu xəttin qaynağı birbaşa Sergey Borodinin “Dmitri Donskoy” (1941) tarixi romanıdır. Yazıçı bu obrazı yaradarkən aşağıdakı amillərdən qaynaqlana bilərdi: [1, 2]
Şərq mədəniyyətinə bələdlik və rəmzi obraz: Sergey Borodin (əsl təxəllüsü Amir Sarqican olmuşdur) Özbəkistanda yaşamış, Şərq və İslam mədəniyyətini, eləcə də Qızıl Orda dövrü tarixini çox yaxşı bilən bir yazıçı idi. O, orta əsrlərdə rus knyazlıqları ilə Şərq dövlətləri (məsələn, Şirvanşahlar) arasındakı mədəni-ticarət əlaqələrindən ilhamlanaraq romanda belə bir güclü Şərq memarı obrazı yaratmışdır. [1, 2, 3, 4]
“Kreml” sözünün etimologiyası: Dilçilikdə “Kreml” sözünün mənşəyi barədə müxtəlif fərziyyələr var (məsələn, qədim rus dilində quru meşə mənasını verən “kremnik” sözü). Lakin yazıçı xalq etimologiyasına və bədii bənzetməyə əsaslanaraq, bu adı türk mənşəli “Kərəmli” nəsli və ya qalanın “kərəm” (böyük sənət, lütf) silsiləsi ilə əlaqələndirmiş, bunu bədii süjetə çevirmişdir. [1]
3. Azərbaycan Publisistikasının Qaynaqları: Şifahi Rəvayətlər və Alternativ Tarix
Azərbaycan mənbələrində (məsələn, Zaur Ustacın yaradıcılığında və publisistik məqalələrdə) Əliş Kərəmlinin 5 yanvar 1367-ci ildə Şamaxıya gələn elçilərlə getməsi, Moskvada müqavilə bağlaması və faciəvi ölümü barədə olduqca detallaşdırılmış məlumatlar yer alır. Bu detallar iki mənbədən qidalanır: [1, 2, 3]
Bədii təxəyyülün tarixiləşməsi: Sergey Borodinin romanındakı bədii lövhələr zaman keçdikcə oxucular və bəzi publisistlər tərəfindən “unudulmuş rəsmi tarix” kimi qəbul edilmiş və üzərinə yeni şifahi rəvayətlər əlavə olunmuşdur.
Alternativ tarix və məxfilik fərziyyəsi: Azərbaycan araşdırmaçılarının bir qismi iddia edir ki, rus şovinizmi və çar/sovet tarixşünaslığı müsəlman bir memarın Kremli tikməsi faktını qəbul etmədiyi üçün onun haqqındakı sənədləri arxivlərdə məhv etmiş və ya “məxfi” qrif altında gizlətmişdir. Bu səbəbdən, bu məlumatlar rəsmi elmi kitablarda deyil, daha çox xalq yaddaşında və publisistik mənbələrdə qorunub saxlanmışdır. [1]
Nəticə etibarilə; xronologiya tamamilə real orta əsr rus salnamələrinə, Əliş Kərəmli obrazı və sevgi hekayəsi isə Sergey Borodinin bədii dühasına və sonradan bu obrazı mənimsəyib inkişaf etdirən Azərbaycan ədəbi mühitinə əsaslanır. [1]
Cumanazar Abdulla, 3 Mayıs 1956 tarihinde Sirderya vilayeti Mirzaabad ilçesinde doğmuştur. Gülistan Devlet Üniversitesi öğretmenidir. “Özbek halk bilmecelerinin söz varlığı ve anlamsal özellikleri” başlıklı filoloji alanında kandidatlık tezini başarıyla savunmuştur. Filoloji bilimleri adayı ve doçent unvanına sahiptir. Ayrıca, Ahmet Yesevi Rozeti ile ödüllendirilmiştir. Aşağıda onun şiirlerini Halime Hüdayberdiyeva Yaratıcılık Okulunun Öǧretmeni Hüsniddin Hayıt tercümesinden okuyacaksınız.
Parlasın, ışık saçsın güneş, Açılsın sayfalar, okunsun kitap. Dünyanın dayanağı, hayatı güneşdir, İnsanın dayanağı, kurtuluşu kitaptır.
KENDİNDEN BAŞLA…
(Kendime)
Kendin temiz ol, kendin saf ol, Arınmayı kendinden başla. Ağabey-kardeş, abla-kız kardeş, dost… Öz oğlundan, kızından başla.
Bıçağı vur kendine önce, Bir bak kendi yüzüne önce, Kendi kendinden utanmıyor musun? Dik bak gözlerinin içine önce.
Aslın kimdir, açıkça söyler o, Kendi gözünden kaçamaz insan. Kendi yansımasını tanımaz köpek, Çünkü o köpektir, çünkü hayvan.
Kısacası işe kendinden başla, Kendi takımından, kendi yönetiminden. Ta ki birisimiş senin izminde Kimse senden göğe şikâyet etmesin.
ANA DİLİM, GÜZELSİN…
Ana dilim, güzelsin – güzellerdan güzelim kendin, Lezzetin var, huzur veren ballardan da balım kendin. Her lehçen ayrı bir dil, her edipin sözü bir âlem – Ana dilim, zengin dilimsin – aşanlardan aşandığım kendin.
SEN YÂRSIN
Kendin varsın, kendin yârsın, özüne kurban olayım Rabbim! Kurtuluşumdur Kur’an-ı Kerim – sözünden kurban olayım Rabbim! Muhammed’in ümmetiyiz – müslümanız, binlerce şükür, Özün verdiğin nimet – nasib – rızkınden kurban olayım Rabbim! Yarattığın iki dünyanın anlamını anlamış gibiyim, On sekiz bin âleminin en yücesini anlamış gibiyim, Âdem Ata ve Havva nesli – soyunu anlamış gibiyim, En yüksek akıl, amel, söz yâr – hikmetini anlamış gibiyim. Lakin günah ve şüphede hem tenha tenhalığın anlamadım, Rabbim.
Gecə tanqosu Qədəmlər dindi, İzdihamın şövqünü duyub. Hər tərəfdə pıçıldayıb duran Aşiqlər sakitcə baxar, durub. Bax, qasırğa qopdu və Səma üzündə parladı ulduz Baş üstündə elədi cilvə. Əlvida deyib çəkildi gündüz Vəhmim gəldi gah sükunətin, Qulağı dolub qaldı heyran. Dan sonunda sığırçınları Şad uşaqlar yamsılar bu an. Varlıq tamam sarındı Gecənin qara çadrasına Hisslər ilə həyəcan saldı Gah girdi qəlb arasına Ay gizlənər şah gecədə elə Sanki ruhlar qına giribdir. Dinazavr dayanıb durantək Ürəyimə qorxu axmaqdadı. Qışqırıqlar gəlməkdə gizli Yuxularımda həqiqət bozarar Axşam çağı açılan üzgün. Bəxtiqara namazgülülər Yenə dönüb nifrətlə oxuyar Bayılmağın naxoş sədası Belə boşluqda sakit daranar Tənha qızın gecə tahqosu
Əziz həməsrim! Həyata gəldiyimdən bu yana özümdəki qeyri-adi dəyişikliklərdən bəzən lal qalan, bəzən çıxılmaz vəziyyətə düşən vaxtlarım çox olub. “Mən kiməm?” sualı məni heç vaxt tərk etməyib. Özümlə baş verə bilən hər cür hadisələri gah zövqlə yola salsam, gah da üzümə təşviş əlamətləri xətt çəkməyə başladı. Qəlbən olduqca zəkalı qız kimi böyüsəm də, yaddaşımda ən incik, inadkar, söz başa düşməyən qızcığazlara xas şıltaqlıqlarımla kimlərisə yaralamağım, hətta yaxınlarıma da əzab verməyim mümkündür. Uşaqlığın əyləncəli günlərinə qayıtdığımda çox əhvalatların xatirəmdən uçub getdiyini sezirəm. Yaradıcılıq qabiliyyətimi öz vaxtında hiss edəndə, bəlkə hər anımdakı hadisələri maraqla ağ vərəqlərə köçürməliydim… Daim yüz yaşlı qoca ürəyimə girib ordakı laylaları aydınlaşdırıb oturar, özümü həyatda uşaqtək zənn etməyə, yaşıma yaraşan iş görməyə məcbur olunan kimi olurdum. Gah dələduz uşaqlığa, gah ağıllı Zümrədxanıma, gah qəddar zalıma çevrilərək öz təsəvvürümdəki qəhrəmanımı formalaşdırırdım. Bağçada da çox fəal olmuşam. Ən çox əzizləndiyimi və özümü mələklər kimi aparmağımı bağçada hiss etmişəm, öyrənmişəm desəm təəccüblənməyin. Onda dörd-beş yaşında olsam da, tərbiyəçilərimin bir dəfə də sərt danışmalarını, toxunmalarını yada sala bilmirəm. Digər qrupdaşlarıma çox rəhmim gələrdi. Bir uşaq yatmasaydı yaxşıca kötək yeyərdi, hətta oyuncağı da icazəsiz oynada bilməzdi. Bunun məndə ilk dəfə oyanan rəhm, şəfqət duyğusu olması təəccüblü deyil. Müxtəlif bayramlarda ata-anam bağçamıza öz sazəndələri ilə gəlib fərqli tədbirlər keçirər, mən isə rəqs edərdim. Tamaşaçıların baxışlarını hiss edəndə ilk dəfə fəxr duyğusunun məni bürüməyə başladığını hiss etdim. Sonda hamının baxışı məndə, hamı əl çalmaqda idi… Uşaqlığımı dönə-dönə yada salıram. Sanki məsud anlarıma qayıtmağı və orada ömrü boyu qalmağı istəyən tək… Ata-anamın sənətkar olması və mənim də əksər səfərlərdə olmağım üçünmü bu barədə xeyli təcrübəyə yiyələnmişdim. Hər bayramda yaşayış yerimizdəki oğlan və qızlar toplaşıb binalarımızın girişlərini mövsümə uyğun bəzəyərdik. Babamın evdəki bütün “instrument”lərini çölə çıxarıb, yerləşdirib konsert verərdik. Əlbəttə, kağızdan düzəldilmiş biletlərimiz də olardı. Bəzən pul, bəzən də digər hədiyyələr verərdilər. Məktəb dövrü mənim üçün ən əzablı, anlaşılmaz, boynumu bərkidən, beynimi incidib keçən vaxtlar, laylaya bənzər riyazi terminlər, coğrafiya, yer üzünün bir kağız üstündə ilan olub düzülüb duran bilgilərini höccələyib öyrənmək ərimək duyğusu verirdi. Mənə bu dərslərin marağı yox kimi idi, zəngin çalınmasını gözləyərdim. Musiqi dərsinə marağım artmağa başlayanda dördüncü-beşinci sinifdə oxuyurdum. Məktəb dövründən mənə xoş olan, yaddaşımda qalan tədbirlər, gəzintilərdir. Nəğmələr, folklor mahnıları, deyişmələr, tamaşalar olduqca maraqlı olardı. Belə vaxtlarda ədəbiyyata da yavaş-yavaş girişməyə başladım. Xoşbəxt uşaqlığımı ağır xəstəlik dəlik-dəlik etdi və on dördüncü baharımdan bu yana ancaq xəstəliklərlə keçdi. Arzulamaqdan, can atmaqdan, öz üzərimdə işləməkdən yorulmadım. Səhvlər, maneələr, daxili çəkişmələr, üsyanlar vaxt keçdikcə məni yaradıcı olmağa, qələm tutmağa məcbur etdi. Xəstəlik mənə nə verdi? O, məni ömür boyu insan səsini eşitməkdən məhrum etdi… Bununla həyat dayanıb durmadı, əksinə, daha güclü davam etdi və xəstəlik mənə ağı qaradan tanımağı öyrətdi. Ən mühümü, insan qəlbini eşidə bilməyənlər tayfasından deyiləm. Xatırlayıram, eşitməməyimlə bağlı yeganə yadımda qalan özümü itirən günüm yalnız bircə dəfə olub. Uzunmüddətli müalicədən sonra xəstəxanadan evə qayıtdım. Həmin günlərdə doğum günüm keçirildi. Mən o vaxtlar indi çoxlarında olan pleyerə sahib olmağı daim arzu edirdim. Böyük bacım və yeznəm mənə zərif çəkmələr və pleyer bağışladılar. Sevincimin həddi yox idi, qulaqcığı qulağıma oturdana qədər eşitməməyim heç kimin xəyalına da gəlmədi. Belə dinləməyə hərəkət etsəm də, səsi yüksəltsəm də eşidə bilmədim. O vaxtkı halımı sözlə ifadə edə bilmirəm. Özümü kütlədən aralı duydum. Sakitcə qulaqcığa son deyib, onu kiçik bacıma hədiyyə etdim və çəkmələri götürüb geyindim, yetərincə yaraşıqlı oldu. Atılıb-düşərək, sanki dərdimi unutmaq istəyirmiş kimi bağıraraq güldüm, özümü yaxınlarımın önündə özümü itirmiş, kədərli kimi göstərmək istəmədim… Başlıcası, yaxınlarım var. Məni bundan sonra da saxlayıb, qüvvətləndirib yaşadacaqlarına inanıram. Əziz oxucum! Bu yazdıqlarımı dostlarım, sirdaşlarım, yaradıcı həmkarlarım üçün yazdım. Qəlbnamə tərzində o qədər mükəmməl olmasa da, ürəyimin səsini bir qədər dinləsəniz, mən bundan sevinərəm!
Zilaləbanu Xalıqova 1987-ci ildə Jizzax şəhərində anadan olub. 6 yaşında birinci sinfə gedib. 6-cı sinfə qədər oxuyub. Sənət Kollecinin xoreoqrafiya – milli rəqs bölməsinə imtahansız qəbul olunub. 9 yaşından yaradıcılıqla məşğuldur. Onun “Unutmaq asan deyil”, “Leyli mahnısı”, “Gövhərim var”, “Könülə yol”, “Sükunət mələyi”, ”Yalqız quş” adlı şeir kitabları çapdan çıxıb. Beynəlxalq, Respublika səviyyəli almanax və antologiyalarında, dövri mətbuatda şeirləri çap olunub. 2021-ci ildən Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Bir sıra Beynəlxalq festivalların iştirakçısıdır.
The influence of reading culture on society One of the important factors in the development of any society is its culture of reading. Reading books not only makes a person knowledgeable, but also broadens their worldview, expands their thinking, and transforms their moral values. Therefore, evaluating the impact of reading culture on society essentially means determining the spiritual future of the nation. Reading enriches human intellect. A person who reads has more fluent speech and a more refined way of thinking compared to others. The development of communication culture in society is also closely connected with books. Today, due to the decline in the number of readers, some young people have a limited vocabulary and a narrower scope of thinking. Their inability to clearly express and justify their ideas is also a consequence of distancing themselves from books. Books teach individuals to think, to explore, and to freely and clearly express their opinions. In addition, books play an important role in shaping national values. Ancient manuscripts, the works of writers, and the legacy of scholars—all of these are the historical heritage of a nation. Readers value this heritage, preserve it, and pass it on to future generations. Otherwise, if this knowledge is not transmitted, historical identity will gradually fade away. Reading culture is also invaluable in the upbringing of young people. A child who reads thinks broadly, distinguishes between good and bad, and approaches issues more deeply. Books teach patience and make a person more attentive and responsible. Moreover, young readers tend to have greater intellectual potential. Skills such as analysis, comparison, and logical thinking are more developed in children who read. Every innovation is rooted in knowledge, and knowledge itself is rooted in books. In conclusion, reading culture is not only a path to personal growth but also a determining factor in the overall cultural level of society. Therefore, it is necessary to widely promote reading within the community.
Normatova Sevinchoy: – I was born on August 26, 2007. I am currently studying at the Faculty of Natural and Agricultural Sciences of Urgench State University named after Abu Rayhon Beruni, Department of Geography.
Simplicity — the Most Natural Form of Beauty
Beauty is the pleasant and delightful appearance of a person, nature, or a work of art. True beauty lies in a person’s naturalness, simplicity, and sincerity. Real beauty is the beauty of the heart. Everything in this world has its own kind of beauty.
The essence of simplicity is to be naturally beautiful without unnecessary decorations or artificial things. Everything created by Allah in this world is beautiful, and among them, the most beautiful is the human being. To be a beautiful person is indeed a blessed feeling.
Inner beauty is reflected through one’s inner qualities such as kindness, honesty, patience, forgiveness, gratitude, and sincerity. This kind of beauty is not seen on the face, but shown through a person’s character and behavior.
“Outer beauty is seen by the eyes, but inner beauty is felt by the heart.”
Outer beauty fades with time, but the beauty of the heart shines brighter as the years pass. A person with a beautiful heart spreads warmth and joy to others just by being themselves.
The secret of beauty lies in being both outwardly and inwardly beautiful — loving ourselves, the world, and everything around us. Sincerity, simplicity, and kindness are the feelings that make a person truly beautiful.
In conclusion, simplicity is the most natural and genuine expression of human beauty. Sincerity and naturalness bring warmth to hearts, for indeed, simplicity is the highest virtue that adorns a person’s inner beauty.
