05.08.2026-ci il müqəddəs bir gün oldu. Bu gün Zəngilanın yeddi məzarsız şəhidlərindən bir İsmayıl Barat oğlu İsmayılovun doğum günü, həm də şəhid İsmayılın bacısı Lalə İsmayılın ilk kitabı “Bəyaz durnalar”ın oxucuları ilə görüşü ilə yadda qaldı.
Torpağı müqəddəs qanları ilə Vətənə çevirən şəhidlər anıldı, həqiqi sözə dəyər verildi, Lalə xanımın söz mülkünə səyahət etdik.
Lalə xanımın öz dəst-xətti var. Könül duyğularından ibarət yaradıcılıq yolunda milli kökə və milli mənəvi dəyərlərə bağlılıq ana xəttdir.
Birinci növbədə Lalə xanımın lirik diliylə onun kim olduğunu vurğulayaq:
Əzəldən axıra yalan dünyaya Meydan oxumaqçün gələn qadınam.
Ədalətsizliyə, haqsızlığa, qəddarlığa üsyan edən, meydan oxuyan Lalə xanım çağdaş Türk dünyasının çağdaş “amazonka”sı kimi ürəyinin haqq səsi, əzminin dirənişi, ədidəsinin dönməzliyi ilə hər şeirində bizi mübariz olmağa səsləyir. Bununla belə, o, “öz yerini əzəldən bilən qadın”dı, anadı, bacıdı, Türk qızıdı.
Sinəsində dağlar boyda qardaş dağı olsa da, həm də “ağlaya-ağlaya gülən qadın”dı. Çünki həyat, ədalət uğrunda döyüşlər insanlıq yaşadıqca davam edəcək. Və özündən razıdır ki, “yazıq görkəmində kəfən geymədən qürur libasında ölməyə” hazır olan qadındı. O, fəxr edir ki, şərəf, ləyaqət, qürur Türk qadınının başının tacıdır. Bu günümüzün acı gerçəkliklərinə, daha doğrusu, gerçək eybəcərliklərinə baş əyməyən Lalə xanım “anası Türk, babası Türk”, özü, sözü, düşüncəsi Türk el qızıdı. Bir sözlə, onun düşüncə süzgəcindən süzülüb gələn şeirlər böyük Türk nəğmələridir. O, “Türkün öz qızı, öz anasıdı”. Özlük bütövlükdür.
Lalə xanımın Novruz çərşənbələrinin birində yazdığı statusu çox düşündürücüdür. Yazır ki, papaq namusdur, papaq qeyrətdir, Tanrı eşqinə, öz əlimizlə papağımıza qoz qoydurmayaq.
Bu, hər bir Türk övladının həyat manifesti olmalıdır.
Əksər xalqların lüğətində, mənəvi dünyasında qeyrət, namus, ismət kimi ali mənəvi dəyərlər yoxdur. Bunlar bizim xalqın mənəviyyatının dayaq sütunu, aliliyidir. Bizi belə mənəvi məziyyətlərimizə görə daha yaxşı tanıyırlar, hətta bizə qibtə edirlər. Lalə xanımın şeirləri mənəviyyat nəğmələridir.
Lalə xanım hümanistdir, mərhəmətlidir. Başqa bir statusunda yazır ki, İranda Türk qardaşlarımız var, onların hər biri Tanrıya əmanət olsunlar. Lalə xanımın geniş ürəyindən xəbər verir bu milli nigaranlıq.
Bir ömür payında, ədəbi təxəllüsündə iki şərəfli missiya daşımaq düşüb Lalə xanımın zərif çiyinlərinə. İsmayıl (İsmayılova) onun həm soyadı, həm də Vətən uğrunda canını fəda edən məzarsız şəhid qardaşı İsmayılın bacısı olmaq şərəfi. Harda qardaşa həsrət bacı varsa, düşünürəm ki, o, Lalə xanımdır, harda balasına həsrət ana varsa, o, Lalə xanımın anasıdır.
Vətənin aydın səmasında nizamla, qatar-qatar süzən, göylərdən yerdəki insanlara durna diliylə ismarışlar göndərən durnaları bəyaz -sülh, təmizlik, səadət rəngində görənlər çoxaldıqca boz-bulanıq dünyamız səliqə-sahmana düşər, əminamanlıq olar.
Əsas məsələ odur ki, Lalə xanımın lirik dünyası özününküdür, həsrəti, kədəri, vüsalı, sevinci ilə. O. bunu “Bəyaz durnalar”da sübut edib.
Ədəbi tənqidə 1979- cu ildə Balakən rayonunda müəllim işləyərkən gəlib. Daha doğrusu, Gəray Fəzlinin “Yeddi ulduzlu səma” romanını oxuyandan sonra buna qərar verib. Bəli, bugünkü söhbətimin qəhrəmanı hidrometoroloq olsa da, həm də söz adamıdır…
Deyir ki:- “Söz sənətinin hər dövrünün özünəməxsusluğu var. Müasir nəsr artıq cild-cild romanlar dövrünü arxada qoyub. İndi vaxtın qıtlığı, informasiyaların bolluğu zamanıdır. Ona görə də hekayə, povest, roman həcmini dəyişib. Yığcam, konkret, geniş informasiyalı nəsr əsərləri çox oxunur. Özüm də böyük həcmli əsərləri oxumuram. Hövsələm və vaxtım çatmır. O vaxt oxuduğum Zahid Sarıtorpağın “Quşların intiharına inanmayın” romanındakı hadisələr məni, necə deyərlər, yerimdən tərpətdi. Yazıçı bu günün reallıqlarını ustalıqla həcmcə kiçik, mənaca dolğun romana yerləşdirib. Kənan Hacının, Ataqamın, Yaşar Bünyadın, Ayaz İranooğlunun hekayə və povestləri, Pərvanə Bayramqızının hekayələri, Əli bəy Azərinin Qarabağ müharibəsi haqqında əsərləri maraqlıdır. Ən başlıca məsələ isə gerçəkliyi, həqiqəti yazmaqdır. Bəzək-düzəksiz olsun, oxucunu inandırsın. Bəli, əsas meyar budur mənim üçün.”
1956-cı ilin avqust ayının 26-da Balakən rayonunun Qamıştala kəndinə anadan olub, 1973-cü ildə Qaravəli kənd orta məktəbini bitirib. 1973-1977- ci illərdə indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində təhsil alıb. Oranı bitidikdən sonra dörd il Balakən rayonunda müəllim işləyib. Balakən rayonunun “Şən həyat”, ADPU-nun “Gənc müəllim”, eləcə də “Azərbaycan gəncləri”, “Azadlıq”, “Rezonans”, “Azad qələm”, “Ədalət”, “Aktual qəzet”, “Ruzigar”, İnamın gəlişi” qəzetlərində, “Elm və həyat”, “Xəzan”, “Əfsun”, Türkiyədə nəşr olunan “Hece taşları” dərgilərində şeirləri, hekayələri, publisistik yazıları, elmi, ədəbi-tənqidi yazıları dərc olunub. Bir sözlə, ölkədə bədii-publisistik kitabların, metodiki-tədris vəsaitlərinin müəllifi kimi tanınır. Eyni zamanda, uşaqlar üçün ingilis dilindən tərcümələr də edib…
…Bəlkə də heç özü də bilmir, o anadan olanda həftənin bazar günü olub. Bazar günü dünyaya gələnlər isə Günəş tərəfindən idarə olunur, təbii xarizma, liderlik xüsusiyyətləri və yüksək həyat enerjisi ilə seçilirlər. Onlar optimizm, yaradıcılıq və uğur meyilliliyi kimi keyfiyyətləri daşıyan fərdlərdir. Odur ki, qəhrəmanım da, güclü iradəyə və idarəçilik bacarığına malikdir. Ətrafındakı insanları cəlb edən parlaq və isti aura var. Həvəsli, canlı və hər zaman hərəkətli quruluşu ilə seçilir. Həyata ümidlə baxır, çətinliklərə qarşı müsbət düşüncələrini itirmir. Sənətə, gözəlliyə və yenilikçi fikirlərə meyillidir…
“Mənim ixisasım coğrafiya müəllimi, pedaqoqdur, peşəm hidrometeoroloqdur. Sırf mənim peşəmlə bağlıdır deyə söyləyirəm. Bakı küləkər şəhəridir. Amma Bakı toponimi küləklər şəhəri mənasını vermir. Bəzi tədqiqatçılar onun adının “təpə” mənasında olduğunu yazırlar. Sara Aşurbəyli bu coğrafi adın “Bagi” qəbiləsinin adından yarandığını qeyd edir. Bu versiya daha inandırıcıdır. Ərəb səyyahları Bakıya gəlib onu “Badi-kubə” adlandıranda “Bakı” toponimi vardı. Hətta Xəzər dənizinin coğrafi adlarından biri Bakı olub. O ki qaldı niyə küləklər şəhəridir? Bəli, Bakının və Abşeron yarımadasının azı 250-300 günü küləkldir. Küləklərimiz də millidir- xəzri və gilavar. Bakının və Xəzər dənizinin küləkli olmasının əsas səbəbi coğrafi mövqeyidir. Şimal Büzlu okeanından gələn Kra antisiklonu Xəzərin şimalından Azərbaycana sanki dar dəhlizdən daxil olur. Yelçəkər yaradır. Mülayim qurşaqdan gələn hava kütlələri isti hava axını gətirir.”- söyləyir.
Maraqlı adamdır, ömrünün çox hissəsini müəllimliyə, hidrometeorologiyaya həsr etsə də, həm də yaxşı publisist və tərcüməçidir. O ki, qaldı onun bir insan kimi xarakterinə, qoy deyim, siz də bilin: Onun ən böyük gücü analitik düşüncə tərzidir. Problemləri tez bir zamanda müəyyənləşdirə və bu problemləri həll etmək üçün effektiv yollar tapa bilir. Həmçinin, səmimi və etibarlı dostdur. Onunla əməkdaşlıq etmək bir başqa aləmdir. Başqalarına kömək etməkdən xoşlanır, yardımsevərdir. Və ondan müdrik, uğurlu məsləhətlər almaq olar. Bir sözlə, özünütəkmilləşdirmə və öyrənmə arzusu onu zaman-zaman gözəl məsləhətçi kimi yetişdirə bilib. O, həm də sağlam həyat tərzinə və fiziki rifaha böyük önəm verir. Necə deyərlər, sağlam bədəndə sağlam ruh olar, haqqında danışdığım Vaqif Osmanovda olduğu kimi…
Xülasə, avqust ayının 26-sı Vaqif müəllimin 70 yaşı tamam olacaq. Birdən elə düşünərsiniz ki, tələsmişəm, axı 26-na hələ qalır. Elə deyil, söz gəldisə gərək qarşısını almayasan…
İnsanlar arasında ünsiyyət vasitəsi olan dil ilk insanla, sözlə, şüurla, təfəkkürlə yaşıddır, sivilizasiyanın dayaq sütunudur, xalqın yaddaşı, anası, şərəfi, ləyaqəti, milli kökü, milli ruhu, milli mənliyidir, soy kökümüzə, Vətənə, torpağa, yurda sahib olmaqdır.
“Hər bir insanın ana dilinə münasibəti onun mədəni səviyyəsi ilə yanaşı, vətəndaşlıq qeyrətini də müəyyən edir. Ana dilini sevmədən Vətəni sevmək mümkün deyil. Öz ana dilinə biganə adam vəhşidir” (Konstantin Paustovski).
Bizim ana dilimizə münasibətimiz necədir? Ana dilimizin saflığını qoruyuruqmu, orfoqrafik və orfoepik qaydaları bilirikmi, həmin qaydalara əməl edirikmi?
Dilçi alimlərimizin nailiyyət, müvəffəqiyyət, mədəniyyət, key¬fiy¬yət və s. kimi ərəb dilindən qalma sözlərimizdəki iki “y” hərfindən birini atmaqla dilimizi yüngülləşdirməyi məsləhət gördüyü bu günümüzdə ehtiyat sözünü iki “y” ilə yazan reklam şirkətləri, hətta alim və yazarlar günü-gündən artır. Hələ də “aftotəmir”, “smazka”, “razval”, “matarist”, “palirovka” kimi terminlər addımbaşı gözümüzə girməkdədir. Hətta tanınmış yazarlarımızın bəziləri bilmirlər ki, “da”, “də”, “ki” bağlayıcıdır, yoxsa ədat.
Ana dilimizi qorumaq, zənginləşdirmək qələm və elm adamlarının, kütləvi informasiya vasitələrinin birinci və təxirəsalınmaz vəzifəsidir. Ancaq ana dilimizi “tüfeyli sözlər”lə həddən artıq “çirkləndirən” də elə həmin peşə sahiblərİndən bəziləridir. “Necə deyərlər”, “demək istəyirəm ki”, “tutaq ki”, “mənə elə gəlir ki” söz və söz birləşmələrini işlədənlə¬rin günahı söz ehtiyatının kasadlığı, başqa dildə düşünüb ana dilində hıqqana-hıqqana danışmaq istəyi, mütaliəsinin azlığıdır. Televiziyalarda, radioda, mətbuat orqanlarında “xadiməçi”, “piyadaçı” kimi kəlmələri eşidəndə necə təəccüblənməyəsən?
XI əsrdə yaşamış türkçülüyün banisi, öz dilini dünyaya tanıtmış Mahmud Kaşğari “Divanü-lüğət-it-Türk” əsərində “ürək dostu” mənasında “həmdəm” yazmışdı. Necə doğma və gözəl səslənir. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanındakı “gəlimli”, “gedimli”, “ölümlü” sözləri 1400 ildən sonra da təravətini itirməyib. Cəlil Məmmədquluzadə “ziyalı” əvəzinə “işıqlı”, Rəsul Rza “tormoz” əvəzinə “əyləc”, “uca bina” əvəzinə “göydələn”, “həmkar” əvəzinə “işdaş”, Xəlil Rza Ulutürk “plyaj” əvəzinə “çimərlik”, Xalq yazıçısı Elçin “müstəqim” əvəzinə “birbaşa”, professor Qəzənfər Paşayev “otkrıtka” əvəzinə “açıqlama” (“açıqca” – V.O.), azadliq mücahidi Oqtay El¬dəgəz “nizamnamə” əvəzinə “yönətim”, “pasport” əvəzinə “başlaq” işlətməyi doğru sayırdı. “Nümunə” əvəzinə “örnək”, “inkaredilməz” əvəzinə “danılmaz”, “müasir” əvəzinə “çağdaş”, “əksəriyyət” əvəzinə “çoxluq”, “ictimaiyyət” əvəzinə “ellik”, “əhval-ruhiyyə” əvəzinə “ovqat”, “qırım”, “müvəffəqiyyət” əvəzinə “uğur”, “nəqliyyat” əvəzinə “minik”, “məzuniyyət” əvəzinə “dincəliş”, “kuryer” əvəzinə “ayaqçı”, “skvoznyak” əvəzinə “yelçəkər”, yaxud “əsənək”, “qeyri münbit” əvəzinə “verimsiz”, “kombayn” əvəzinə “biçər-döyər” sözlərini təklif edənlərlə həmrəyəm.
Böyük Bəxtiyar Vahabzadə müsahibələrinin birində deyir ki, ana dilinə heykəl qoyan ilk xalq gürcülərdir. Tbilisi məktəbliləri “Bilik günü”ndə abidənin önündə ana dilinə və Vətənə sədaqətli olacaqlarına and içirlər.
Bəs bizim “Ana dili” abidəmiz – and və sədaqət yerimiz nə vaxt olacaq?..
Azərbaycanda mətbuat sistemininin formalaşmasında dərgiçiliyin də rolu danılmazdır. Bu sistemi və onun layiqli nəslini formalaşdıran, peşə prinsiplərini yaradan maarifçilik ideyalarının daşıyıcısı, milli mətbuatımızın qaranquşu, 1875-1877-ci illərdə nəşr olunan, 300-400 tirajla yayımlanan, cəmi 56 sayı işıq üzü görən “Əkinçi” qəzeti xalqımızın böyük ziyalısı, milli mənəvi dəyərlərin qoruyucusu Həsən bəy Zərdabinin işıqlı təxəyyülündən doğulan ilk vicdanlı söz və fikir qaranquşudur. “Əkinçi” xalqımızın dünyagörüşünün formalaşmasına, genişlənməsinə, mədəni intibaha qədəm qoymasına kömək etmək üçün gələn ilk mətbuat elçisidir.
Azərbaycan ədəbi-bədii mühitində öz mövqeyi, prinsipləri, nüfuzu, ilahi sözə vicdanlı münasibəti ilə seçilən “Ədəbi ovqat” ədəbi-bədii dərgisinin cəmi beş yaşı olsa da, zəngin və şərəfli yola möhkəm addımlar atdığını anlayır. Artıq dərgi təkcə Vətənimizdə yox, onun hüdudlarından kənarda da yaxşı tanınır, oxucular və müəlliflər, onunla əməkdaşlıq etmək arzusunda olanlar gündən-günə artmaqdadır. Beş il müddətində keçdiyimiz yola nəzər salanda qürur duyur, uğurlu sözə daha məsuliyyətlə yanaşmaq iş prinsipimizdi.
Peşəkarlığı, ədəbi sözün və dərgimizin nüfuzunu qorumaq ümdə vəzifəmizdi. Ədəbi sözə özfəaliyyət, əyləncə kimi yanaşanlar, sözü bizneslə eyniləşdirənlər, kiməsə yararlanmaq üçün sözə yarınıb fürsət axtaranlar həqiqi ədəbi nümunə yarada bilməzlər. Söz duyğulu və təmənnasız ürəyin, təbin və qələmin bəhrəsi olmasa heç kimdə ilahi hisslər yarada bilməz. Hissiz, duyğusuz “söz sənəti”nin meydan oxuduğu zamanlarda həqiqi ədəbiyyata çox böyük ehtiyac olub və olacaq. Biz sözə vurğunların mənəvi ehtiyacını ödəmək üçün cəfalı, inanırıq ki, həm də səfalı “uzun, incə bir yol”dayıq. Bu dərgi ədəbi mühitə, ilahi sözə biganə olmayanların yolunda yaşıl işığa çevrilib. Biz həqiqi sözün xidmətçisi kimi bir missiyanın daşıyıcısı olmağı qətiyyətlə qərara aldıq. Dərginin yaradıcılarının qarşısında bir prioritet vəzifə durur: ilahi sözün dəyərini həmişə müqəddəs və uca yerdə saxlamaq. Bu nəşri zövqlü sözsevərlərin sözə sevgisi səviyyəsinə qaldırmaq həm də oxucularımızdan asılıdır. Əlahəzrət həqiqətə tapınaraq biz SÖZün keşiyində ayıq-sayıq söz əsgəri kimi dayanacağıq. Bizi ruhlandıran, əqidəmizə, verdiyimiz sözə sadiq olmağa məcbur edən vicdanlı və istedadlı söz adamlarının qəlbinin, təxəyyülünün məhsulu ancaq bir amala – həqiqətə tapınan SÖZ olacaq…
Böyük elm və fikir dahisi Xudu Məmmədov deyirdi: “Sənət insanı həm ağıl azlığı, həm də ağıl artıqlığı bəlasından qoruyur”. Yəni söz ən dəqiq tənzimçidir. Biz belə söz axtaranlardanıq. Fərəhimiz, sərvətimiz uğurlu sözdür.
Həqiqi söz, fikir, ideya axtarışında olanların yolu heç vaxt hamar, asan olmayıb. Yaxşı anlayırıq ki, çətinlikdən qorxanlar bu yola çıxmırlar. Biz həqiqi söz yolçularıyıq. Qarşımıza o qədər “mən həqiqətəm!” hayqıran saxta sözbazlar çıxır ki, bəzən doğru və uğurlu sözlə yalanı saf-çürük eləmək çətinləşir. Biz o hay-küyün içində abır-həyasına qısılıb bir küncə sığınan həqiqi sözü axtarıb tapmaq, oxucularımıza tanıtmaq üçün bu yoldayıq. Sözə sevgi bu yolda bizim Simurğ lələyimizdi. Həyatın, sözün yolu nə qədər kələ-kötür olur-olsun, sözə, həqiqətə sevginin gücü bütün çətinliklərə qalib gəlmək üçün bəs edər. Həqiqətə xəyanət edənlərin yolunda qırmızı işıq kimi dayanıb, həqiqi sözü uğurlayan yaşıl işıq olmaq ümdə vəzifəmizdir.
QAZİ-ŞAİRƏ GECİKMİŞ ORDU GÜNÜ TƏBRİKİ RƏFAİL TAĞIZADƏNİN İLK SEVGİSİ
Yunan müdriki Sokrat deyirdi ki, sevgi ölməzlik cəhdidir. İnsana, Vətənə sevginin ölməzliyinin keşiyində dayanmaq, özünü başqasında tapmaq cəsarətdir, hünərdir. Başqası kimdi? Vətəndi, torpaqdı, valideynlərdi, sevgilidi, övladdı. Belə ilahi sevgiləri yaşamaq və yaşatmaq ləyaqətdir, qəhrəmanlıqdır. Sözü ilahiləşdirməyi bacaran şairlər hətta bir şeiri ilə özünü təqdim və təsdiq edə bilərlər. Uğurlu bir şeir belə şairin ömürlüyü, həyatının məqsədi və məramı kimi onu tanıdar. Qazi şair Rəfail Tağızadənin “Burda məndən sevgi gözləmə” şeiri kimi. Bu poetik nümunə şairin səmimi, cəsarətli, lirik və kövrək etirafıdır, Vətənə, xalqa hesabatıdır. Rəfail müəllimin “Məndən sevgi gözləmə” xəbərdarlığının özü də sevgi ilə ləbələb doludur. Cəsarətlə kövrəkliyin vəhdəti bənzətməm heç kimə qəribə görünməsin. Bu ülfətin nüvəsində sevgi dayanır. Sevgi bəşər övladını səmimiliyə, kövrəkliyə, cəsarətə, həqiqəti söyləməyə, yalanı ifşa etməyə, həyatı dəyişdirməyə, gözəlliklər yaratmağa vadar edən ali mənəvi meyardır. Şeirin ilk iki misrası həsrət və nisgillə yoğrulmuş bir epiqrafdır, müdrik deyimdir. Rəfail müəllim həyatın hər üzünü görən, sınaqlarından üzüağ çıxan, bir müdrikdir fikrimdə yanılmamışam. Adətən yazarlar əsərinin epiqrafında hansısa müdrikdən bir sitat gətirirlər. Rəfail Tağızadənin “epiqraf”ı isə özününküdür:
Öz torpağında səngər qazmaq özünə qəbir qazmaq kimidi.
Vətən torpağının köksündə dərin-dərin yaralar – səngərlər – qəbirlər qazmağın ağrısını, ağırlığını, başıaşağılığını, utanclığını yaşamaq son 30 ildə taleyimizin alnına həkk olunan ən qara yazıdır. Bunu qazilər – o “qəbir”lərdə ömrünün gənclik adlı şirin çağının bir hissəsini yaşayanlar yaxşı bilirlər. Vətəni qorumaq, xain düşmənin tapdağından azad etmək şərəfli işdir, həyat məktəbidir ki, burada “oxumaq”, öyrənmək və öyrətmək qəhrəmanlıqdır. Şair-qəhrəman Rəfail Tağızadə də bu şərəfə layiq Vətən oğludur. O, “o başdan bu başa” səngər-qəbirdə mənliyimizi, “özümüzü, qürurumuzu” qoruyanlardan biridir. Qazilik və şairlik bir-birinə doğma sənətdir, Tanrinin sevdiyi insanlara lütfüdür. Şairin qanlı-qadalı, ölüm-itimli səngər düşüncələri həm də o qədər lirikdir ki, həssas ürəkləri saflaşdırır, kövrəldir, daş qəlbləri yumşaldır. Rəfail müəllim Vətənə sevgi ilə insana sevgini birləşdirib ülviləşdirir, burda sevgi də var, ağrı-acı da:
Buranın gecəsi gündüzündən işıqlı, gecələr hamı oyaq. Uçan güllələrin atəş nöqtəsini görürəm, döyüşçü dostumun hənirtisini eşidirəm. Bu gündüz gecələr unutdurur hər şeyi – səni də, isti yatağı da, rahatlığı da. Sən məndən ayrı sevgi umma. Burada ağ mələfələr qan rəngində, lalə yanağında qara xal kimi ətin soyutduğu güllə içində…
Səngər həyatının “özəllik”lərini yerli-yataqlı qələmə almaq üçün şair də döyüşçü olmalıdır. Vətən oğulları baş-başa, çiyin-çiyinə dayananda daha məğrur və əzəmətli olurlar – dağlar, zirvələr kimi:
Gecələr adamın harasından yaralandığı səsindən, kimin nə gördüyü, nə demək istədiyi susmağından bəlli.
Sevməyən düşünməyi bacarmaz. Əgər insan sevməyə qadirdirsə, həyatı gözəlliyə və yaxşılığa doğru dəyişməyə əsas tapır. Səngərdə aşiqliyin meyarı başqadı, sevginin böyüklüyü “sevirəm!” nidasıyla ölçülmür. “Döyüşün, səngərin ruhuna köklənən” aşiqin və aşiqliyin qaydaları və qayğıları bambaşqadı. “Düşməni axtaran, öldürdüyünü sayan tətiyin qaraltdığı, bərkitdiyi barmaqlar saç sığallaya bilməz”. Sığallaya bilər, Rəfail müəllim, düşməni torpaqlarımızdan qovub o yerlərə qayıdandan sonra. Hələlik səngərdəkilərin “xatirələri an-an, onların zəfərini gözləyən el gözəllərininki il-ildir”:
Mən burda ölümü də sevirəm, sən yaşamağı. Səni qucaqlayan qollar indi yaralı əsgərləri qucaqlayır. Mən indi axan qanı öpürəm, isti dodaqların kimi. Mənim əllərim soyumuş üzü sığallayır, sənin əllərin mənim boş, soyumuş yatağımı. Qucağımdan qan damır, əllərim qan içində. Bu qanlı əllərdən ayrı sevgi istəmə.
Ulduzlar əvəzinə “adamların ulduzunu söndürən ulduz güllələri işıldayan gecələrin” müdhiş “həzin”liyindən qan qoxusu gəlir. Qan qoxusu və həzin, romantik gecələr. Bu bir-biri ilə qol-boyun ola bilməyən söz birləşməsi qan-qadanın, müharibə adlı əzazil Təpəgözün yaratdığı paradoksdur, labirintdir ki, 30 ildir yol tapmaq üçün baş sındırırıq. “Zamanın sözünü” bizə şeirlərində “Qarabağ rüzgarları”nın nəfəsiylə anladan, “sözün zamanı”nı, yerini yaxşı bilən Rəfail Tağızadə səngərdəkilərin psixoloji ovqatını, “situasiya fərqliliyini, həsrəti güllələməyi”ni, səngərin və səngərdəkilərin kim olduğunu elə təsvir edir ki, sanki sən də ordasan. Mənə elə gəlir ki, xeyirxah, mərhəmətli, inamlı Rəfail müəllimlə səngərdə çiyin-çiyinə, arxa-arxaya dayansam da düşmən gülləsi məni tapa bilməz. Çünki Rəfail müəllim qoruyuculuq missiyasının daşıyıcısıdır. Qanında, canında olan bu missiyanı səngər “məktəbi”nin dərsləri daha da cilalayıb, mükəmmələşdirib. Şairin “Qarabağ rüzgarları” kitabına (“Adiloğlu” nəşriyyatı, Bakı – 2009) “müəllifdən” yazısındakı döyüş təəssüratları məndə Vətənin bağrını cadar-cadar etmiş səngərlər barədə tam bilgi formalaşdırıb: “Səngərin o tayında yalqız qalmış yurd yerinin – bizim əvəzimizə xəcalət çək’n dağların, bir vaxtlar bizlərin yaşadığı, indi isə boş, viran qalmış, uçulmuş, tarimar olmuş evin, kəndin, şəhərin, susuzluqdan, xiffətdən, tənhalıqdan quruyan ağacları, gülləri, çiçəkləri və nələrisə sevə-sevə bitirdiyini çoxdan unudulmuş sahibsiz torpaqların sənə dikilən baxışı, əli silahlı səndən umduğu imdadı, diləyi, tələbi, aralıqda qalmış, eninə-boyuna qazılmış sahələr, barıt qoxusuna qarışan dağ havası, doğma yurdda yadlardan, yağılardan özünü qorumaq instikti, ürəyin istəyən yerə addım qoya bilməməyin, asılılığın – heç nə etmək iqtidarında olmamağın, hər gün bütün bunları yaşamağın və yaşamaq məcburiyyətin səni bu ağrıları yaşayaraq yazmağa, bütün bunlardan qurtulmağa çağırır… Şəhid ruhları başımızın üstündə dövrə vurur, qazilərimizin basdırılmış əlləri, qıçları, qolları, gözləri səngərin o tayından bizi haraylayır”. Ölümün soyuq nəfəsiylə üz-üzə dayanan, nəm səngərdə Vətənin torpağını, səmasını və bir də ilahi sevgisini qoruyanlar əslində iki cəbhənin əsgərləridir. Onlar arxa cəbhədə qoyub gəldikləri sevdiklərini də qorumaq kimi müqəddəs iş görürlər və sevgililərinə pıçıltı ilə ismarış yollayırlar. Həmin həzin sevgi notlarını qazi ilə qoşa şəklinə baxıb ümidlə yol gözləyənlər hər gecə dinləyirlər:
Hər gecə səngərin o tayından məni çağırırlar. Bu sənə xəyanət deyil, əzizim. Bu ilk sevgidi. Yaddan çıxmaz, unudulmaz Vətən sevgisi…
Azadlıq mücahidi, örnəyi və mücəssəməsi Şeyx Şamilin düşüncəsinə görə, əgər torpağınız kafir ayaqları altındadırsa, etdiyiniz ibadətin mənası yoxdur, öncə kafiri qovmalı, sonra ibadət etməlisiniz. Biz Müzəffər Ordumuzun Ali Baş Komandanının rəhbərliyi, əsgər və zabitlərimizin rəşadəti, Vətən və torpaq sevgili xalqımızın ümidi, inamı, qüruru ilə nankor düşməni torpaqlarımızdan qovduq, ibadətimizi də etdik. Vətən sevgimiz tükənməsin… Sevgi də ilahi söz kimi əbədi işıqdır, qeyrətdir, namusdur, hünərdir. Sevginin gücü bütün çətinliklərə qalib gəlir. Bizi zəfərə aparan da sevgidi…
HƏQİQƏT AXTARAN ŞAİRİN QÜRBƏT DUYĞULARI – ABBAS İLHAM
Poeziya hisslərin, duyğuların, insanın emosional halının, ovqatının bədii obrazlarla ifadəsidir. Amerikan şair Cek Gilbertin bir fikri həmişə məni dərindən düşündürüb. Müsahibələrinin birində o, deyir ki, poeziya həyata meydan oxumaq imkanıdır. 19 yaşında Vətəndən ayrılıb Rusiyanın Rostov, Moskva kimi böyük şəhərlərində qürbət həyatı keçirməyə məcbur olan Abbas İlham qürbət duyğularını nəzmə çəkərək həsrətə, nisgilə, xiffətə, Vətəndən, doğmalardan ayrılığa üsyan edərək, həyata meydan oxuyub. Bu gün də cəsarətlə meydan oxuyur, könül duyğularını nəzmə çevirir. O, Moskvada sehirli bir dünya yaradır – şeir dünyası. Yenə Gilbertə müraciət etsək, poeziya sehirli dünyaya yaxın olmağın ən zərif yoludur. Abbasın şeir dünyası, sehirlidir, işıqlıdır, təxəyyülü genişdir, 40 ildən çox başqa yerdə yaşasa da, milli ruhu, milli kimliyi, milli məvəvi dəyərlərə sayğısı öz yerindədir, lirik dünyası qəlbəyatandır. Bütün istedadlı, həqiqi sözə vurulan, könül verən insanlar kimi Abbasın da özünün, sözünün, özü demişkən, “xəmiri sevgidən yoğrulub”. O, qürbətin soyuğuna, soyuqluğuna, biganəliyinə, nisgilinə, xiffətinə məhz bu sınanmış, güvənli sevgi ilə qalib gəlir, lirik düşüncələri onu heç vaxt darda qoymur. Bu sevgi notlarında önəmli obrazlar Vətəndi, xalqdı, el-obadı, elin qəhrəman övladlarıdı, vəfalı el gözəlidi. Vətən nisğilindən yanıb-yaxılanda özünə munis çoşqun dalğalı, kövrək ləpəli Xəzəri haraylayır. Onun sızıldayan ürəyinə doğma Xəzərin şəfalı suları məlhəm olur. Nostalji duyğularla qolboyun olan “Yenə də yanılıram” şeirində Abbas “xəyal dənizi”ndə üzə-üzə uşaqlığına, gəncliyinə qayıdır:
Xəzər! Bir daha qoynuna alaydın bizi… İlk dəfə o iki gənci alan kimi… Utana-utana ilk dəfə biri-birini yarıcılpaq görən, Əl-ələ tutub, qaça-qaça, sənə qovuşmağa can atan, Sevgisini sənlə bölmək üçün qoynuna atılan o iki gənci deyirəm… Yanar baxışlı, od nəfəsli, şirin məhəbbətli, vüsal həvəsli… biri-birinə dəlicəsinə vurulan o iki “dəli”ni deyirəm…
İllər keçdikdən sonra şairin təsəllisi də qeyri-adidir, özünəməxsusdur. Yenə də ilahi sevgi, yenə də Xəzər: “Biz ancaq Xəzər dənizində üzə bilərik, axı hər ikimizin sahildə sevdiklərimiz var”. “Aralarında ayrılıq Araz olan” iki aşiq necə də bir-birinə oxşayırlar – “biri Bakı, o biri Təbriz olur”. Bəli, sevginin qüdrətindən nə qədər yazılsa da, doğmalığın o qədər ilahi çalarları var ki. Onu ancaq həqiqi sevgililər yarada, anlaya bilər. Abbas “sevgilisinin saçlarını darayan küləyə, sevən ürəyə, əynini isladan yağışa, onu uzaqdan-uzağa isidən Günəşə həsəd aparır”, son anda bu həsədin elə mübhəmliyini tapir ki, bu lirik tapıntı səni səndən alır:
Həsəd aparıram, gülüm, sənə də –
Əzəldən Məcnuntək bir sevənin var. Həsəd aparasan bəlkə mənə də? – Mənim də sənintək bir sevənim var
Lirik obraz yaradan söz adamına bəzən çox ciddi axtarış lazım olmur, söz geniş qanadlarını gərib elə bir yerəmi deyim, varlığamı deyim, qonur ki, sahibini də sehirləyir, oxucusunu da. Abbasın bir şeirinin lirik obrazı qələmdi, bəli, qələm. Niyə bu qələm şair üçün belə dəyərlidir? Sevgilisinin hədiyyə verdiyi, qürbətdə sirdaşı olduğu qələmin yaşı otuzu ötsə də, “ağlamaqdan” gözünün yaşı qurusa da, Abbasın dərdlərinin loğmanıdır. O qələmin yazdığı “sevmə!” də “sev!”dir. O qələmlə yazılan, ürəkdən gələn ərkyana sözlər yuxular kimi “tərsinə yozulur” deyir şair.
Vərəqlər dözərdi bütün dərdlərə, Qələmsə həsrətdən hey ağlayardı. Boşaldıb göz yaşın pak vərəqlərə Hər gecə qəlbimi o dağlayardı…
Abbas İlhamın elə misraları var ki, həssas oxucu onun lirik pıçıltılarına həsəd ararır. Belə “həsəd”lərdən biri:
Əsir xəzan yeli… Əsir durmadan, Saraldır…bozardır… qoparır, gülüm. Ömür yarpaqlarım tökülür bir-bir, Külək qapınıza aparır, gülüm.
Təsadüfi deyil ki, Abbasla qürbət duyğularını bölüşən, soyuq, həmfikirləri çox olmayan diyarda bir-birinin ürəklərini isidən, hayan olan, Vətən həsrətini bölüşən dostu-sirdaşı, həm də söz həmkarı, şair Hikmət Muğaloğlu onu “Azərbaycanın Yesenini” kimi dəyərləndirir. “Vətən həsrətinə çətindi dözmək” deyən şairi özü qədər anlayan çətin tapılar. Ona görə də o, “gəzməyə qərib ölkə, ölməyə Vətən yaxşı” deyimini öz fikir süzgəcindən keçirib bizə ismarış yollayır, Vətəni tərk etməməyə çağırır, qürbətin elə anlarını önə çəkir, və bizi yüz faiz inandırır. Vətənin sol yanına, ürəyə yaxın yerə “Ana” kimi müqəddəs varlığı qoyanda bu iki kəlmənin dəyəri ikiqat artır. Ona görə də Abbasin lirik düşüncəsi inandırıcıdır. Harda Vətən ətri yoxdursa, orada yaşamaq asan deyil, həsrət çəkməkdir. Babalarımız əbəs yerə deməyiblər ki, Vətənin bircə qış günü qürbətin yüz baharından yaxşıdır. Qürbətdə bitən bənövşəni “dərməyə əli gəlməyən, ona itaət edirmiş kimi əyilib, dizini yerə dirəyib qoxulayan şair, nədənsə, onun ətrini hiss etmir. Yox, onun ətirbilmə, dadbilmə hissi öz yerindədir. Bəs bənövşə niyə qoxusunu gizlədib? Demə, bənövşə də Abbas kimi qəribmiş, qürbət nisgili yaşadığına görə ətrini yadlara qıymır. Şair onu doğması ilə əzizləyəndən sonra bənövşə Abbasa ətrini ərmağan edir. Buna görə də bəzən Abbas lirik qəhrəmanı yalqız, bonubükük bənövşə kimi kövrəkdir:
Yadımdadır…Vətəndə ətrin bürüyərdi aləmi… Nə olub sənə burda?… Qürbət eldə bəlkə sən də qəribsən? Qəribsən mənim kimi… Bəlkə səni də küləklər gətirib, o vaxt məni gətirən kimi? Bəlkə özün burdasan, kökün Qarabağdadır? Güman ki, orda da bənövşələrin ətri çəkilib…
Abbas İlham bu gün qürbətdə də məğrurdur. Çünki ərənlərimiz 44 gün ərzində düşməni torpaqlarımızdan qovdu, şanlı zəfər qazandı. Artıq biz müzəffər, qalib xalqıq. Vətənimizin hər yerində üçrəngli bayrağımız məğrur-məğrur dalğalanır:
Üçrəngli bayraqda nurlu Ayımız, Üçrəngli bayraqda Ulduzumuz var. Əzəldən dartılıb bizim yayımız, İndisə sərt “Dəmir Yumruğumuz” var.
Abbas dünyanın hər işləklərini görsə də, dediyim kimi, dünyaya meydan oxuyur. Bununla belə o, mərhəmətlidi, xeyirxahdı, dərdləri bəşəridir, insanların, dünyanın dərdini çəkir. Söz adamının ən “dadlı” mənəvi qidasının dərd olduğunu desəm, heç də yeni Amerika kəşf etmərəm. Əsl şairin, ulu babamız Füzuli kimi, duyğularının dadı-duzu dərddir. Şair dərdi ilahiləşdirən fikir adamı olmasa, mənəvi övladları əbədiyaşar olmaz. Abbasın bu misralarını oxuyandan sonra belə qənaətə gəldim ki, o, həm də sözlə peyzaj yaradan istedadlı rəssamdır. Onun şeirlərindəki lirik hisslərin rəng çalarları bunu deməyə əsas verir. Əslində sözün rəngləri ilə təbiətin rəngləri bir-biri ilə qolboyun olanda bir bütövlük yaradır. Bölünmək yaralı yerimizdir. Biz neçə yüzillərdir Vətənin də, ilahi söz mülkümüzün də bütövlüyünün həsrətindəyik.
Bahardır… Dağların ətəyi lalə, Sanki bu lalələr verib əl-ələ. Görən Günəşdənmi rəng alıb onlar, Yoxsa utanırlar dağlardan belə…
Abbasın ana haqqında həzin misralarını oxuyanda Şahmar Əkbərzadənin anasının itkisinə yazdığı “laylam laylasına qovuşub daha” misrasını pıçıldadım. Abbasin şeiri də anasına laylasıdı – oğul laylası:
Anam şirin-şirin yatır, bilməyir Bilməyir oyağam…oyaq qalardı… Əgər bilsəydi ki, yuxum gəlməyir, Bu gecə o mənə layla çalardı…
Nəcib Fazil Kısakürəyə görə, şeir mütləq həqiqəti axtarış işidir. Həqiqət bəzilərinin bəyənmədiyi gözəldir. Bər-bəzəkli yalandan fərqli olaraq zər-zibasız, bər-bəzəksiz gözəl, yalana vurulanların gözündə isə “eybəcər” gözəl. Abbas bax belə gözəlin axtarışındadır, ona görə də şeirlərində sünilik, pafos yoxdur. İlahi axtarışdı. Uğurlar! may 2026
Yaradan insan ömrünün ayrı-ayrı anlarını dörd xislətli fəslə böləndə baharın payına daha ülvi duyğular düşüb, onu daha sevimli yaradıb. Adına qan qaynayan vaxt, həyatın başlanğıcı, çiçək, sevgi, niyyəttutma, küsənlərin barışma fəsli demişik. Qışın qarlı çağında bir çox insanlardan duyğulu və həssas novruzgülü, bənövşə uzaqdan baharın nəfəsini duyaraq bəyaz qarın sinəsini yarıb ürkək-ürkək Günəş anaya boylananda onların yaşamaq eşqinə qibtə etmişik. Baharın gəlişi ulu Türkün həyatına al-əlvan rəng qatıb, bayramına çevrilib. Bu bayram Şimal yarımkürəsində astronomik yazın başlandığının, gecə ilə gündüzün bərabərliyinin, Günəşin insanlara daha doğmalığının müjdəçisidir. İnsanlar yeni günə, yeni həyata qədəm qoyur, torpaq oyanır, damarlarda qan, ürəklərdə arzular dağ çaylarının suyu kimi çağlayır. Dörd ünsürün – su, od, külək və torpağın sarsılmaz vəhdətindən yaranmış təbiət baharda daha da mükəmməlləşir. Türk xalqlarının müqəddəs günlərindən dördü baharın gəlişinə dörd həftə qalmış keçirdikləri çərşənbələrdir. Bu çərşənbələr də Türkün qanındakı dörd ünsürlə bağlıdır. Su çərşənbəsindən bahara doğru çayların azacıq buz bağlayan yerləri əriyir, torpaq yavaş-yavaş nəmlənməyə, canlanmağa başlayır. Yel çərşənbəsində külək oyanmağa başlayan torpağı, yaza, istiliyə həsrət çiçəkləri, tumurcuqlayan ağacları tumarlayır. Od çərşənbəsindən başlayaraq Günəş torpağı isindirir. Od, ocaq, atəş böyük Türkün sarsılmaz gücü olub, “od haqqı!” andımız bu inanca söykənir. Həyatın ilk dövrlərindən od Günəşin rəmzi sayılırdı. Çərşənbələrdə qalanan tonqal Oğuz Türkünün inanc yeriydi, odun təmizləyici, saflaşdırıcı qüvvəsinə inamın təcəssümüydü. Torpaq çərşənbəsi insanları yaz əkininə başlamağa çağırışdır, torpağı həyatverici su damlaları isladır, cana gətirir. Qışdan çıxmaq üçün tonqal, od yandırılması Günəşin, yazın çağrılması, ağrı-acının odda yandırılması mərasimidir. Bahar bayramı günlərində bişirilən şirniyyatlar təbiətin ayrı-ayrı ünsürlərinin, göy cisimlərinin rəmzi sayılırdı. Qoğal Günəşin, şəkərbura Ayın, paxlava ulduzların, səməni təbiətin canlanmasının, əkinçiliyin, bol ruzi-bərəkətin rəmzidir. Onu da qeyd edim ki, bahar bayramını, Türkün oda, atəşə sitayişini Zərdüştlə, atəşpərəstliklə bağlamaq düzgün yanaşma deyil. Əksinə, Zərdüşt özündən əvvəlki insanların inanclarına söykənib öz fəsəfəsini yaratmış və sistemləşdirmişdir. Od xalqımızı mədəniyyətə qovuşdurub, saflaşdırıb, zənginləşdirib. “Avesta”nın yaradıcısı öz dini dünyagörüşündən bəhs edən kitabını ana dilimizdə – Türk dilində yazmışdır. Əbu Reyhan Biruni, görkəmli filoloq Qafar Kəndli, məşhur şərqşünas A.O.Makovelski Zərdüştün Muğan elindən olduğunu, müqəddəs kitabını Türk dilində yazdığını təsdiq etmişlər. Tədqiqatçı jurnalist Əjdər Fərzəliyə görə, çoxəlamətli od – hərəkət – həyat əbədi mövcuddur. Həyat odun dadında, şirinliyindədir. Müdrik fikirlər toplusu “Avesta”da Zərdüşt həqiqətə, işığa çata biləcək insanlara baba öyüdü verir, yazır ki, insana üç şey vacibdir: yaxşı söz, yaxşı əməl və yaxşı niyyət. Ulu babamızın nəsihətini unutmayaq…
“ƏDƏBİ OVQAT” ədəbi-bədii dərgisinin növbəti – 19-cu sayı (təsisçi və imtiyaz sahibi Rəfail Tağızadə, baş redaktor Vaqif Osmanlı, baş redaktor müavini Şahnaz Kamal, məsul katib İlahə Səfərzadə, rəssam Sehran Allahverdi, korrektor Sima Salamova) oxucularının görüşünə gəlib.
Dərgi təsisçinin “Günümüzün yaşantıları… Ətrafda baş verənlər” qeydləri ilə açılır.
POEZIYA bölməsində Fikrət Qocanın, Adil Mirseyidin, Süleyman Abdullanın, Namiq Dəlidağlının, Sevil Gül Nurun, İntiqam Yaşarın, Ələsgər Talıboğlunun, Qabil Nəbinin şeirləri, NƏSR bölməsində Vaqif Sultanlının “Cil olsun”, Cavid Zeynallının “İşıqlı günlər”, İlahə Səfərzadənin “Oyuncaq maşın”, Nemət Mətinin “Qisas”, Fidan Vahidin “Qara yolçu” hekayələri çap olunub.
“GÜNEYDƏN SƏSLƏR” bölməsində Huşəng Cəfərinin şeirləri, TÜRK DÜNYASI bölməsində Nurməhəmməd Yasinin “Çöl göyərçini” hekayəsi, ƏDƏBİ TƏHLİL bölməsində Aypara Behbudovanın “Vaqif Məmmədovun poeziyasının mövzu əlvanlığı, Qənbər Ağayevin “Daş dələr ahım oxu” (Meyxoş Abdullanın “Əsir qadın” əsərinin dəhşət doğuran faciəsi), Günay Rzayevanın “Qəlbimdə salam var ona Xəzərdən” təhlil yazıları, MİLLİ BAYRAMLARIMIZ bölməsində Sevda Axundovanın “Novruz və sosial harmoniya”, CƏNNƏTİM QARABAĞ bölməsində Günay Teymurovanın “Mahir tar ifaçısı” yazıları, MÜSAHİBƏ bölməsində “Kiçik xalqlar hər zaman böyük güclərin çirkin oyunlarının qurbanı olurlar” (Cahangir Namazovun alban şairi, yazıçısı və jurnalisti Agim Bajrami ilə müsahibəsi), DÜNYA ƏDƏBİYYATI bölməsində Qabriel Qarsia Markesin “Maria dos prazeres” hekayəsi, YENİ KİTABLAR bölməsində Rəfail Tağızadənin “Mehmet Sadıq Aran və Türkün altun kitabı “Kutadqu bilig” kitabının tanıtımı, OXUCU RƏYLƏRİ bölməsində Bakı Qızlar Universitetnin 3-cü kurs tələbələri Ləman Məmmədovanün “İlahi eşqdən bəşəri kamilliyə”, Aysun Motuxovanın “Eşq və həsrət şairi” rəyləri çap olunub.
Müəllifləri və oxucuları təbrik edirik, uğurlar arzulayırıq. Dərgini Baku Dövlət Universitetinin yanındakı “AKADEMKİTAB” Kitab Evindən əldə edə bilərsiniz.
“YAŞAMAQ EŞQİNƏ SALAM DEYƏN” SÖZ ADAMININ ÖMÜR NƏĞMƏLƏRİ
Ana təbiət kainatın ən ali varlığı şüurlu insandan daha “istedad”lı yaradıcıdı. Onun şah əsərlərindən biri də Qafqaz dağlarına sığınıb qol-boyun yaşayan gözəl Zaqataladır. Oranı bir dəfə görənlər əmin olurlar ki, burada yaşayanların qəlbi genişdi, duyğuludu, yaşamaq eşqi sönməzdi, istedadlı yaradıcıdırlar – söz yaradıcısı. Belə duyğulu insanlardan biri də Nüsrət Musadı. Ona Yaradan çoxuna nəsib olmayan istedadla yanaşı, həssas göz verdiyindən duyub qələmə aldıqları daha inandırıcıdı, daxili dünyasının lirik pıçıltıları səmimidi. Ulu, şərəfli tarixi ilə tanınan Zaqatalanın qədim Türk diyarı Muğanlı kəndində doğulan, boya-başa çatan, yaşayan, özünü, sözünü anlayandan ilahi sözə könül verən şairin “Kədərə vermişəm sevinc payımı” şeirlər kitabı onun poeziyasevərlərlə ikinci görüşüdü. Şairin Vətənə, millətə, yurda, uşaqlıq və gənclik illərinə, mənəvi dəyərlərimizə bağlılığı şeirlərinin ana xəttidir. Nüsrət müəllim gözünü dünyaya açanda anasını, ətirli qızılgüllü Zaqatala kimi bir gözəli görüb, aşiq olub, ona eşq elan edibsə, necə şair olmaya bilərdi? Kitaba ön söz yazan şair Əkbər Qoşalının dediyi kimi: “Nüsrət Musa şeirə bir “mövqe” kimi baxmır, tribunluq eləmir (hərçənd belə davranmaq da mümkün və məq-buldur); o, şeirə bir “ömür tərzi” kimi yanaşır. Onun poetik nəfəsi ilk səhifələrdən başlayaraq, oxucunu iki əsas xətt boyunca aparır: könül rahatlığı ilə kədər arasındakı əbədi gərginlik və zamanın insan taleyi üzərində qoyduğu qaçılmaz möhür misalı…” Nüsrət müəllimin bir “könül rahatlığı, könül dincliyi” var – vaxtından, vədəsindən asılı olmayaraq, ürəyinin diktəsi ilə, işıqlı daxili dünyasından fani zahiri dünyaya gəlmək istəyi ilə hayqıran, “hamıya nəsib olmayan” poetik mənəvi övladlarını – lirik düşüncələrini dünyaya gətirmək, oxucularına ərmağan etmək.
Xoşbəxtdi, zəkadan kasıb olmayan, Şükr edib, allahdan asi olmayan. Nemətdi, hamıya nəsib olmayan, Könül rahatlığı, könül dincliyi.
O, Məmməd Arazın təbirincə desək, “Vətən daşı”dı, vətəndaş şairdi, Vətən oğludu. Əslində qoca dünya sözün çiynində dayanıb. Bir məqama önəm vermək istəyirəm. Nüsrət müəllim, özünün yazdığı kimi, Xankəndini, Şuşanı ziyarət edərkən, şəhidlərin ruhlarına dualar oxuyarkən, ürəyini bir sual halbahal edib, şəhid ruhlarıyla, şəhid, qazi qanı və hünəriylə ürəyində doğulan müxtəlif ovqatlı sorğu-suallara cavab axtarıb:
Sıldırımda dövrə vuran oğullar, Zirvəsində cəbhə yaran oğullar, Torpağına sahib duran oğullar, – Dağlar bizim dağlar kimi qalıbmı?
Şairin “Bəylik üçün ayaqqabı”, Polad Həşimovun anasına ehtiramla yazdığı “Sabahın xeyir”, “dədə-baba yurdlarından didərgin düşmüş, geri qayıdanda nənəsi basdıran armud ağacını qucaqlayıb öpən soydaşımızın xatirəsinə” qələmə aldığı “Nənəmin yadigarı” şeirləri Qarabağın çağdaş tarixinin səhifələridi, müharibə salnaməsidi. İnsanın dərdli, hüznlü günündə tut ağacı da doğmasıdı, onu ovuda bilər. Bu mübhəm hissləri poeziyaya çevirən söz adamının qəlbində azı doğması kimi armud ağacını qucaqlayan soydaşımızın ürəyindəki qədər ağrılar var, bilirəm – söz adamını yaşadan ağrılar.
Nənə yadigarı, görüşüb getdim, “Sağlıqla qal” deyib, alışıb getdim. Fələyin selinə qarışıb getdim, Yenə qismət oldu görüşdük, ağac! Qövr edən həsrəti bölüşdük, ağac!
Tapdanan torpağım, daşımdı dərdim, Neçə yataqxana daşındı dərdim. O evdə, bu evdə yaşandı dərdim, Ümiddən, inamdan daim güc aldım, Sən də qocalmısan, mən də qocaldım.
Nüsrət Musanın “Ata ocağı”, “Ay nənəmin cəhrəsi”, “Yadımdakı bayramlar”, “Nişanlı qızları oynadan toylar”, “O zamanın toyları” və bir çox şeirləri həzin nostalji duyğulardan doğulmuş poetik lövhələrdi. Bu şeirlər həm də ağsaqqal babalarımızın, ağbirçək nənələrimizin sənəkarlıq möcüzələrini, məşğuliyyətini, mənəvi dünyasını, milli kimlyini yaşadan etnoqrafik etüdlərdir.
Göy çəmənin üstündə açılardı süfrələr, Uşaqlar ətrafında olunardı yerbəyer. Halva, fətir, fəsəli isti çörək gələrdi, İkiyə bir nimçədə şorba da düzülərdi.
Yada salıb kövrələnlər itməyib, Azalıbdı adamların sayları. Xatirəsi hafizəmdən getməyib, Nişanlı qız oynadılan toyları.
“Ata ocağı” şeiri məni məndən alıb doğma yerlərə apardı. Buna səbəb o yerlərin mənim üçün də həmişə doğma olmasıdır. Axı insan yaşlandıqca uşaqlığına, qayğısız anlarına, ata-analı dünyasına qayıtmaq istəyir. Mən bayramdan-bayrama ata ocağını ziyarət edənlərdənəm. Ata ocağı ilə görüşəndə keçirdiyim hisslərin adı, dadı həmişə dilimdə, damağımdadı. İnsan ömrünün şirin günləri keçən o ev, ocaq, həyət, yol, kənd, çay, dağ insanın hisslərini korşalmağa qoymayan müqəddəs yerlərdir. Nüsrət Musa bəxtəvərdir ki, ata ocağının odunu qoruyandır, xatirəsini yaşadandır. İlahi missiyadı.
Bir yurdun sönməyən işığı olmaq, Ata ocağında qalana düşər.
Boynuna çox ağır yük düşür düzü, Ata əvəzinin yeri başdadır.
Şairlər dünyanın mizan-tərəzisinin gözlərindən birini həmişə yaxşıya, həqiqətə, haqqa, ədalətə xeyirxahlığa təfəf əyən, həmin gözü daha ağır etmək üçün mübarizə aparan ədalət carçılarıdı. Ona görəmi Tanrı Nüsrət müəllimin sevinc payını çox verməyib. Şairlərin dərdi də, sevinci də bəşəridir. Bəşəri olan nə varsa, əbədidir. Bu səbəbdəndir ki, Nüsrət müəllim yenidən doğulmaq arzusundadı:
Kədərə vermişəm sevinc payımı, Dünyadan tək mənə şadlıq ummuram.
Bu qoca dünyanın bir gənc anası, Sən məni yenidən gətir dünyaya!..
Dərd şairin doğmasıdır, Nüsrət müəllim nə qədər ona desə də “məndən uzaq dayan”, o, yaradanı ilə nəfəs-nəfəsə dayanacaq, qucaqlaşacaq. Əlbəttə, söhbət mənəvi dərddən gedir. Bu, şair taleynə yazılıb. Şairi şair eləyən o yaradıcı ilahi dərddir. Şair, elə bilirsiniz yenidən doğulanda dərd sizi tanımayacaq? Amma arzulamağı da əlimizdən almayıblar ki?! Arzudan arzu doğar, arzulayaq. Nüsrət müəllim doğulub özünü anlayandan dağları görüb, müdrik bilib salam deyib. Ulu Türkün babası sandığı dağlara arzusunu, diləyini söyləyib, dərdləşib, öyüd, ağsaqqal məsləhəti alıb. Dağ onun lirik obrazlarından biridi. Dağlardan vüqar, səxavət, əzəmət, xeyirxahlıq dərsləri alıb. Dağ onu bütövləşdirib, mətinləşdirib. Bəyaz saçlı ağsaqqalı bildiyi Qafqaza “əl eyləyib”, dağ öz övladını yeni günə uğurlayıb.
Demə, ruhda güman azdı, Qəlbimə bir ümid sızdı. Qayalara bir ad yazdım, Dağlar, sənə əl eylədim!
Üç şeirində şair “ömürnamə”sini yazır. “Gördüm ki, yaş əlli beşdi” birinci ömürnamə”di. Birincini niyə əlli beşində yazıb? Sözünə məsuliyyətli, özünə tələbkar şairin özünəgüvəni yetərincə olan vaxtı ondan yaxşı kim bilərdi? Artıq söz onu doğması kimi ağuşuna almışdı. Budur, onu özgüvənli edən. Bundan sonra o, yetərincə söz deməyə məqam gəzib. Nüsrət müəllim, söz gələndə əlverişli, əlverişsiz məqam gözləmir, yaradıcısının köməyinə tələsir, onun istəklərini oxucularına bəyan edir. Söz bunu 25-də, 55-də də bəyan edib və edəcək də. Təki tale inamınızı əbədiyaşar eləsin!
Söz toxunar naxış-naxış, Şair Nüsrət olan yerdə!
Qarşıda hələ çox sınaqlar var, şair. Söz öz doğmasını həmişə çətin sınaqlara çəkib, yoxlayıb ki, sevdiyi ona xəyanət edib, etməyib? Axı “hələ neçə arzu, istək özündə gəzdirir ürək”. Onları dünyaya gətirməlidir söz adamı – lap ana kimi. Bir şeirinizdə yazırsınız ki, “sevəndə sərhəddi aşıbdı könlüm”. Sevgi nə vaxt sərhəd bilib ki? Yazanı azaddırsa, söz qol-qanad açar, hədd, sərhəd bilməz.
Bir cəh-cəh var çəməndə, Bacarsan sal kəməndə. İlahidən gələndə, Səsi batırmaq olmur.
İkinci “ömürnamə” “Altmışa çatınca”dır. Burda şair altmışa çatınca üzləşdiklərini qələmə alır, bu üzləşdikləri onü püxtələşdirir, həyata bağlayır, daha inamlı edir. “Qaraya qara, ağa ağ, yamaca yamac, dağa dağ deyəndə” neçə-neçə “dələduz, lovğa” şairin “qanını qaraltsa” da, “az sayda adamların ona dayaq durması mənəvi gücünü artırır. Ona görə taleyinə naşükürlük etmir, üzləşdikləri onu bərkidir, polad kimi əyilməz edir.
Yazıldı yaddaşa, yaddaşım qaya, Bəzi məqamları salmıram saya. Sınaq meydanıdı bəlli dünyaya, Altmışa çatınca üzləşdiklərim.
“Yaşım altmış oldu” üçüncü “ömürnamə”di. “Zaman gözləmir”, yol nahamardı, artıq “qaşa dən düşüb, ömür yollarına çlsək-çən düşüb”. Necə də şirin gileylərdir. Şair gileylərini də müdrikliklə edir, axı yaş altmışdı. Özünə və həmyaşıdlarına təsəlli də verir, ustad Məmməd İsmayılın misrası ilə desək, “hələ yaşamağa dəyər bir az da”. Hələ imkan var yaşayıb-yaratmağa. Belə fürsətlərin , macalın çox olsun, Nüsrət Musa!
Sən də dünya deyib, yanma binadan, Onunla həmyaşıd varmı bir adam?.. Azalır tay-tuşun sayı sıradan, Bir ömür qopardı, yaş altmış oldu.
Elə şairin arzusuna qoşuluram:
Səni sevənlərlə olaraq həmdəm, Bu günün özündə tarix yazarsan!..
Poeziyanın bir adı da insana sevgidi. Onu qəlbində ancaq işıqlı insanlar bəsləyə, qoruya bilər. Ruhu ölülər nə bilsin eşq, cəsarət, mərhəmət, humanizm nədir? Ruhsuzları görəndə Nüsrət müəllim həyəcan təbili çalır. Niyə də çalmasın? Mərhəməti, insana sevgisi olmayanlar anamız dünyanı hədələməkdədir. Bir anın içində insanlığın milyon-milyon illərlə qurub düzənə saldığını “uf” demədən yer üzündən silmək istəyənlərin tamahı ən müasir silahlardan qorxuludu. Bu günümüzün siyasi olayları buna sübutdur. Maddi sərvət naminə dünyanı diri-diri udmaq istəyənlərin çinədanı dolmur ki, dolmur.
Tamahı ayıqdı, ruhu mürgüdə, Nəfsin qapısını açıb taybatay. Nəvaziş, iltifat qalıb kölgədə, Ürək daşa dönür, haray, ay haray!
Həqiqi söz onunla nəfəs alan insanları bütövləşdirir, şəxsiyyət kimi formalaşdırır. Anlamazlar nəcib insanlıq məziyyəti təvəzökarlığı bəzən acizlik kimi başa düşsələr də, bu ən ali mənəvi keyfiyyətlərdən biridi. Bu fikirlərimi Zaqatalamızın gözəl və istedadlı şair xanımı Adilə Aslanovanın kitab təqdimatında vurğulasam da, yenə təkrar etməyimin səbəbi Nüsrət Musanın “Nə edim mən şair ola bilmədim” şeiridi. Əvvəllər poeziyamızın onurğa sütunlarından Məmməd İsmayıl “Mən şair olmadım dostum-qardaşım” deyəndə bu böyüklüyə, aliliyə, təvəzöyə heyran olmuşdum. Mən birinci növbədə ürəyimin məntiqinə sadiqəm. Qəti deyirəm ki, Nüsrət müəllim şair ola bilib. Bəzən tələbkar müəllim kimi “həyat dırnağına döysə də, əlinə qələm əvəzinə kərənti versə də” onun könül duyğuları həmişəbahar olub, onu şair böyüdüb. Etirafa fikir verin:
Mənim öz dünyam var – sevimli guşəm, Sanki xəyallardan ora enmişəm. Şair dogulsam da, ayrıdı peşəm, Nə edim, mən şair ola bilmədim?!..
Daha sonra ürəyimin məntiqini təsdiqləyib etiraf edir ki, onun taleyinə şairlik yazılıb. Taledən isə qaçmaq olmur. O, özünəinamlıdır, “boğazdan yuxarı söz deməyib, əlləri əl çalmaqdan qızarmayıb”, haqqı nahaqqa verməyib. Və boyuna alır ki, “dəyişə bilmirəm, mən ki, qadası, mən belə şairəm, atam balası!”
Şairtək yaşadım söz həyatını, Qurdum haqq üstündə öz həyatımı. Tale belə yazıb düz həyatımı, Çəkdim cəfasını hər bir gülün də, Yaşamaq şirindi tale güləndə.
Saray zənn etdiyim uçuq kahadı, Haqqın həmişədən əyni yuxadı. Düzgünə arxa ol, o da bahadı, Soruşma əhvalın necədir, şair?
Kimsə yaşamaq eşqinə gündüz-gecə salam söyləyən adam tanıyırmı? Mən də tanımırdım. Nə yaxşı ki, Nüsrət Musanın lirik düşüncələrinə bələd oldum və anladım ki, şair özünün həyat eşqini əziz tutur, ondan doymur. O, necə deyərlər, köhnə kişilərdəndi, “çörək az, insanlar xeyirxah, dostluq şah, ürəklər yuxa” zamanın yetirməsidi, zəmanəsinin oğlu, ömür-gün yoldaşı, qayğıkeş atası, xeyirxah babasıdı. Ailəyə, doğmalara, elə-obaya, yurda, Vətənə bağlı adamlar sözlə yaşayanda ən böyük təmənnası mənəvi gözəlliklərdi. “Od ilə oynamaq tale yazısına” çevrilənlərin, “ömür az oldu” haray-həşirindən uzaq olanların yaşamaq eşqinə salam”ı bizi həyata daha möhkəm bağlamalıdı. Bilin ki, həyat buna görə gözəldir. Doğrudan da “adımız gələndə gözü dolan var, biləndə bizləri əvəz edən var”, yaşamağa dəyər. Xoşbəxtlik bu deyilmi? Yaşamaq eşqinə salam verənlərin eşqi əbədidi, bəşəriyyətin ömrü qədərdi. Çünki həyatı, həyata ölməzlik verən gözəllikləri Nüsrət müəllim kimilər – söz adamları yaxşı anlayırlar.
Tutum nəvələrin körpə əlindən, Odur gələcəyə körpü ömürdən. Duyaraq güclüdü sevgi ölümdən, Yaşamaq eşqinə salam deyirəm!
Xatirə cıgırı olacağamsa, Yaddaşa bir işıq salacağamsa, Qəmlinin könlünü alacağamsa, Yaşamaq eşqinə salam deyirəm!
Nüsrət müəllimin “hələ çox sözü var deyəsi”. Nə olsun ki, “bir ömrü təzədən başlamaq olmur”. Yaradıcı insanın qismətinə düşən bir ömür payı bəs edir ki, söz ömrü qədər yaşasın – Nizami, Füzuli, Nəsimi, Cavid, Sabir, Müşfiq, Əli Kərim kimi. Nə olsun ki, Müşfiq 29, Əli Kərim 39, Sabir 49, Səməd Vurğun 50 il yaşayıb. Bu, fiziki ömürdü, mənəvi ömür əbədidi. Bu ömrü ilahi söz əbədi yaşadır.
Bir ömür yaşadım, yol gedirəm mən, Qırxda anlanmayan əllidə bəlli. Getdiyim yol ayaq açıb sevgidən, Amalım, istəyim bəllidi, bəlli.
Min illərin sınağından qalib çıxan söz doğru yolu göstərəndi, işıqdı, söz adamının arzularının çin olmasına, əməllərinin düzlüyünə xeyirxahlıq edən qoruyucu mələkdi, xatirə dünyamızın qanadlarıdı. Nüsrət müəllimin poetik dünyasının insanlığı qoruyan mələyi mərhəmətlidi, şair istedadının, təxəyyülünün daimi olmasına vəsilədi. Məhz buna görə onun şair taleyi üzünə həmişə gülür, yeni yaradıcılıq uğurlarına səsləyir. Sözə təmənnasız xidmət edən söz adamları kimi Nüsrət Musanın da gözü toxdu, üzü ağdı, başı ucadı, dünyanın iblissifət maddiyyatını heç-puç sayır. Mənəvi dünyasını zənginləşdirmək istəyənləri şair sözün ecazkar sehrinə dəvət edir – durulun, təmizlənin, zənginləşin, nəfsin qulu olmayın, işığa tərəf gedin, bir sözlə, İNSANLAŞIN! aprel 2026
RUHUN ŞAD OLSUN İNQİLAB İSAQ 73-CÜ BAHARIN SƏNSİZ GƏL “YUXULARA BÜKÜLMÜŞ RUHLAR” (İnqilab İsaqın “Yuxuların şirin vaxtı”nda gəzişmələr) Şair İnqilab İsaq “Yuxuların şirin vaxtı”nda özü ilə oxucu arasına səmimi poetik duyğular körpüsü salıb. Təməli, tağları söz olan körpülər əbədidir, heç vaxt zamanın rüzgarları qarşısında belini əymir. “Yuxuların şirin vaxtı”ndakılar onun “yuxulara bükülmüş ruh”udur. Bu fikri şair mənə ərmağan etdiyi kitaba yazdığı avtoqrafında təsdiq və sübut edir. O, “sözünü sağlıqla yaşamaq üçün ömür köçürür misralarına” – bütöv, üzüağ, mənalı, yaradıcı, sağlam, uzun ömür. Hər misra, hər şeir yaşama enerji, motiv, ovqat verən bir andı, gündü, aydı, ildi. Bəli, mənalı ömür belə say-seçmə anların, illərin çoxluğudu. İnqilab müəllimin ömrünün illərini saymağa, sevib-seçməyə hacət yoxdu. Hər il özünəxasdı, yaddaqalandı, söz kimi mənalıdı, bir-birinə qol-qanad verə-verə, bir-birini tamamlaya-tamamlaya 7-ci onluğu adladı. Onun yaşamaq, yaratmaq, sözü mənalandıra-mənalandıra urvatlandırmaq həvəsi və sevgisi isə hər gün artmaqdadı. Bu, söz adamının bəxtəvərliyidi. İlahi söz, poetik axtarış, düşüncə gənclik, yaşamaq cövhəridi, sahibini və sözə vurğunları həmişəcavan, təravətli, sarı sim kimi həssas, duyğulu saxlayır. Ömrün günlərini saymağa macal vermir, yarada bilirsənsə, gəncsən, ruhun təzə-tərdi, yana-yana yaşayırsan, təkcə böyür-başını yox, uzaqları da işıqlandırırsan, sözün işığından doymayanlara mənəvi qida verirsən. İnqilab İsaq və onun “düşüncələr vadisi”nə səyahətə apardığı söz inciləri axtaranlar “doğulandan davada”dırlar, – “kəlmə savaşında” axtarışlarda. Həmişə də özündən narazıdırlar – “mən öz taleyimin yanlış xəttiyəm”. Ancaq özündən narazıların bətnindən çıxanlar (qadın və ya kişi, bunun fərqi yoxdu) həqiqi oxucunun mənəvi qidasına çevrilir. Şairə görə, “yaşa dolmaq, boşalmaq… bu da ömrün bir adı”dı. Belə ömür yaşamağı bacaranlar heç vaxt iç dünyasından işığa çıxan duyğularını cilovlaya bilməsələr də, dünyaya gətirəninə üzüqaralıq yaşatmazlar. Nə olsun ki, İnqilab müəllim özü özünə qadağa qoyur:
Söz adamları içindəkiləri – “düşüncələr vadisi”ndəki mübhəm hisslərini çölə daşımasaydılar, bəşər övladı anormal doğulardı, duyğularının qanadları sınıq olardı, arzuları zirvəyə həsrət qalardı. Poeziya, uğurlu söz sözsevərlərin əbədi yaşam mühərrikidi, yanacağı heç vaxt tükənmir. Əsl söz adamları möcüzədirlər – “bayquş bətnindən doğulmuş ən gözəl şeirlər”lə də bizi heyrətləndirirlər. Uğurlu sözü bayquş bətnindən xilas etmək də istedaddı. Axı söz “ağrıları sancı olsa da, şirin əzabdı, çəkməyə, yaşamağa dəyər. “Baltaların qorxusu meşəni qurudan, dəryaları yalanlar udan” kəmfürsət zəmanədə baltalar söz yaradanlardan qorxsa (həqiqi və məcazi mənada), “yalanları həqiqətin əli ilə boğsa, ömür gülüstana, susuz dəryalar nəhəng ümmana dönər. Bu, sözün qüdrətidi. O qüdrətə qurban verər şair özünü:
Sözdümü de, – bağça-barım? Çatmaz mənə urası da. Yazdım, pozdum, boza çıxdı Gözlərimin qarası da.
Şair qaranlığın qatı düşməni olduğundan zülmətə meydan oxuyur, işığa təşnəlilərə xəbərdarlıq edir – işıqsız ömür yaşamaq deyil:
Gecəni çöldə qoysan, Nəfəs dər, keç içinə. Göz də qırpma zülmətə Yoxsa işıq keçinər.
İnqilab İsaq “söz əzabının yanında duran” işıqlı fikir keşikçisidi. O, bilir ki, biganələr onu axtarmasa da, sözə könül verənlər və “beş-on sətir sözü” onu yaşadacaq. O, “həqiqəti tanımaq” və tanıtmaq üçün özünü oda atmağa hazır pərvanədi. Həqiqətə canı fəda etməyə “Ənəl-həqq!” nidalı Nəsimi babamızdan öyrənmişik. Babalarin yolu ulu və şərəfli yoldu:
Sözə tapınanlar Tanrının şanslı bəndələridi. Sevgilərini, könül çırpıntılarını bəyan etməyə Tanrı onlara üçqat fürsət verib – ürək, istedad və söz. Bu üç ilahi varlığın nüvəsində mənəviyyat dayanır. Ona görə də belələrinin duyğuları ürəkləri fəth edə bilir. İnqilab müəllimin “Yuxuların şirin vaxtı”ndakı “yuxulara bürünmüş ruhlar”ının pıçıltılarında – şeirlərində sevinclə ağrı bir-biri ilə qol-boyundu, doğmadı. Vətəni, torpağı, el-obanı sevmək və sevdirməklə yanaşı, söz yaradanlar hətta həzin və lirik təlatümləri ilə laqeydlərin ürəklərinin pasını, paxırını təmizləməlidirlər. Bu ali missiyadı.
Qara, borana baxma, bax, Yüyür, torpağa, yüyür. Dünya soyuq olsa da, Örtmə, üstümü, örtmə – Vətən yaman üşüyür…
Qanlı köynək qurumaz ki, Bu Vətən çiçək olunca.
İnqilab İsaqın “canındakı ağrılar fərqli bir savaşa” köklənəndə “öz eşqində bitən şeirləri ağrılarına əlacdı”. O, sevimli ağrılarının zəhmətkeş bağbanıdı.
Ağrı – açılan çiçək Sanma uzaqda barım. Gördüm, əvvəl, son mənəm Bir də unutduqlarım…
“Tanrı da əylənib olsaydı bəndə”, dərdlərin betəri olmazdı, məncə… İnqilab müəllimin təxəyyülündə şeir “kəpənək gücündə”di. Dünyanın donmuş, piylənmiş daş ürəklilərini anlatmağa çalışır ki, dünyanı zəriflik xilas edəcək – qılıncdan, tüfəngdən, topdan, tankdan güclü zəriflik. Bunu isbat etmək üçün şair cəsarətlə dünyanı “debat”a, polemikaya çağırır:
Diz-dizə, üz-üzə fikir bölməyə – Qapını açıq qoy, dünya, gəlirəm.
İnqilab müəllim həm də “əkinçi”di, kağıza qələmlə – söz xışı, kotanıyla toxum səpir, ürəyinin qanı, alnının təri ilə suvardığı, təxəyyülünün həniriylə cücərtdiyi hikmət toxumları dalğalanan sünbülə – mən dolu misralara dönəndə “gecəyə işıq çəkir, qəlblərə nur əkir, hər gecəni səhər” edir. Ona görə də “ömrü əkən əksə də”, söz adamını “bitirir qələm”. İstedadlı, xoş ovqatlı qələmin yetişdirdikləri istər insan olsun, istərsə də söz, taleyin qasırğalarına dəyanətlə sinə gərir, burulğanlarından mahir üzgüçü kimi çıxır. Bu da qələmin qüdrətidi. Məhz buna görə də
Qoy dincəlsin tufanlar Yanıq versin sükuta.
Belə sərxoş dünyanın Xoşu gəlməz oyaqdan.
“Gerçəyi pozanların çox, dərdi yazan qələmlərin az” olduğu günümüzdə qeyrətli qələmlərə heykəl qoyulmalıdı. Füzulinin, Nəsiminin, Hadinin, Sabirin, Cavidin, Bəxtiyarın qələmləri “qəfəs sevdaların gözətçisi” ola bilməzdi. O duyğulu ürəklərin işığında, o ürəkli qələmlərin bəyaz vərəqlərə tökdüyü “göz yaşları”ında – söz incilərində böyüdü poeziyamızın söz estafetinin davamçıları. İnqilab Isaq da “aldanma şair sözünə” deyib bəşəri sözlə, ilahi eşq və qəmlə sehirləyən Füzuli babamız kimi bizi də həqiqi sözə inandırmağa çalışır:
Mən də söz yalançısı – Hərdən inan şeirə.
O, həm də münəccimdi, sozü yozandı:
Yuxunu mənə danış – Səni şeirə yozum….
Şairə görə yaxşı şeir həm də cəsarət toxumudu, kim çox səpərsə, qorxaqlar azalar. Yorulmadan yazmaq lazımdı. “Ağıllı insanlar susduqca, axmaqların sayı artmağa başlayır” (Nelson Mandela):
Biçib tikdikcə sözü Hər kəlmədən can çıxır. Könül eşqə dönəndə Ömür qorxudan çıxır…
Biz ki, daha xeyrə, şərə cavabdeh… Qorxunu həmişə cəsurluq udur…
Sözə könül verənlərin, sözlə nəfəs alanların yaşamaq eşqi heç vaxt “arxayın günlər” görməyib. Dünyanın dərd-sərini yazmaq yaşamaq qədər məsuliyyətlidir. Bu ağır yükü kimsə daşımalıdı. Yaradan onu söz yükünü çəkə bilənlərin çiyninə qoyub. Taleyin “töhfə”sidir bu. Töhfə həmişə şirin olmur. Yox, əslində yaradıcılıq əzabı şirin töhfədi. Söz adamları Atlantdı, seçilmişlərdəndi. “Boynuna qılınc çəkiləndə də başını dik tutmağı bacaranlardandı”… Sözün sehrinə düşənlərin bircə əndişəsi var:
Necə durulum, Tanrı, Sözün üzünə çıxım?..
Sözün zəfəridi sözün üzünə çıxmaq!.. Zəfərlərə doğru, İnqilab İsaq!..
