Zaur Ustacın “Qadan alım” şeiri haqqında
Müasir Azərbaycan poeziyasında xalq danışıq dilinin ən incə qatlarını bədii mətnə uğurla daşıyan şairlərdən biri Zaur Ustac hesab oluna bilər. Onun “Qadan alım” şeiri sadəcə sevgi etirafı deyil; bu əsər milli təfəkkürümüzdə dərin kök salmış mərhəmət, fədakarlıq, mənəvi bağlılıq və könüllü qurbanvermə anlayışlarının poetik təcəssümüdür. Şair burada klassik eşq poetikasını xalq dilinin canlı nəfəsi ilə birləşdirərək oxucunu həm emosional, həm də estetik baxımdan təsirləndirir.
Şeirin ilk misralarından etibarən lirizm özünü güclü şəkildə göstərir:
“Həsrəti uzaq tut, məni yaxın bil,
Min kərə demişəm, gül qadan alım.”
Burada “həsrəti uzaq tut” ifadəsi ayrılığın, nisgilin rəddidir. “Məni yaxın bil” müraciəti isə fiziki məsafədən daha çox ruhi yaxınlığın tərənnümüdür. Şair üçün yaxınlıq coğrafi məkan deyil, könül məsafəsidir. “Qadan alım” xalq dilində sevən insanın qarşı tərəfin dərdini, bəlasını öz üzərinə götürmək istəyi kimi işlənir. Bu baxımdan misra sevginin ən ali mərhələsini – özündən keçməyi ifadə edir.
İkinci beytdə poetik məna daha da dərinləşir:
“Gözünü yumanda, Həcərül-Əsvəd,
Açanda boynumda hil, qadan alım.”
Burada dini-mədəni simvollar son dərəcə ustalıqla istifadə olunmuşdur. Həcərül-Əsvəd müqəddəslik, paklıq və ilahi bağlılıq rəmzidir. Sevilənin gözlərini yumduğu an müqəddəsləşməsi, açdığı an isə şairin boynunda “hil”ə çevrilməsi – sevgilinin həm ibadət, həm zinət, həm də həyat mənası olduğunu göstərir. Bu təşbehlər poetik təsəvvürün genişliyindən xəbər verir.
Növbəti bənddə bahar motivi ilə sevginin təzələyici gücü birləşdirilir:
“Arzu qanadında üzəsən bu yaz,
Bar tutan qönçəni vurmasın ayaz.”
“Arzu qanadında üzmək” xoşbəxtliyin sərhədsizliyini bildirir. “Bar tutan qönçə” isə həm sevginin, həm də ümidin yetişməkdə olan çağını simvolizə edir. Şair dua edir ki, bu qönçəni “ayaz” vurmasın. Buradakı ayaz yalnız təbiət hadisəsi deyil; xəyanət, ayrılıq, zamanın sərtliyi, insan taleyinin sınaqlarıdır.
Digər misralarda xalq ruhu ilə klassik sevda fəlsəfəsi qovuşur:
“Qulunun adını dəsmalına yaz,
Gözünün yaşını sil, qadan alım.”
Dəsmal Azərbaycan mədəniyyətində xatirə, sədaqət, intizar rəmzidir. Adın dəsmala yazılması sevgidə əbədiləşmə istəyidir. Göz yaşının silinməsi isə şairin missiyasını göstərir: o, sevənin kədərini azaltmaq, ağrısını öz üzərinə götürmək istəyir.
Şeirin kulminasiya nöqtəsi son bənddə cəmlənmişdir:
“Uzağı yaxın et, “Gəl!” desən, gəlləm,
Ən acı kəlməni nabat, qənd billəm.”
Burada sevgili çağırarsa, bütün uzaqlıqlar yox olur. Ən acı söz belə onun dilindən çıxanda “nabat, qənd” kimi qəbul edilir. Bu, sevginin psixoloji transformasiya gücüdür: sevən insan acını da şirin duya bilir.
Və nəhayət:
“Sənintək gözəlin qoynunda ölləm,
Ustaca deginən: “Öl!”, qadan alım.”
Bu misralar şeirin emosional zirvəsidir. Buradakı “ölüm” fiziki sonluqdan çox, eşq qarşısında mənliyin yox olması, tam təslimiyyət anlamındadır. Şairin “Ustaca deginən” deməsi isə sevgilinin hökmünü belə zərifliklə qəbul etməyə hazır olduğunu göstərir.
Nəticə etibarilə, “Qadan alım” şeiri sevginin yalnız hiss yox, həm də əxlaq, sədaqət və fədakarlıq olduğunu sübut edir. Zaur Ustac bu əsərdə xalq dilinin sadəliyini yüksək poetik zirvəyə qaldırmış, milli ruhu müasir lirika ilə sintez etmişdir. Şeir oxucuya göstərir ki, həqiqi sevgi almaq deyil, verməkdir; sahib olmaq deyil, qorumaqdır; danışmaq deyil, qurban olmağı bacarmaqdır. Bu səbəbdən “Qadan alım” təkcə bir sevgi şeiri deyil, eyni zamanda mənəviyyat kodeksi məcmusudur.
Müəllif: Süleymanova Ümmü İsmayıl qızı
Şəki şəhəri 14 nömrəli tam orta məktəbin riyaziyyat müəllimi,
AJB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” media mükafatçısı.
Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
