Soyuq Şimalda Şərq hərarəti (Günay Əliyevanın “Nərgiz” kitabına ön söz) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bəzən bir kitab təkcə müəllifin yazdıqlarını deyil, bütöv bir dövrün yaddaşını yaşadır. Elə kitablar var ki, onları vərəqlədikcə hadisələri oxumursan, insanların sevgisini, həsrətini, milli kimliyə bağlılığını, Vətənə uzanan görünməz telləri hiss edirsən. Günay Əliyevanın “Nərgiz” kitabı da məhz belə nəşrlərdəndir. Şimalın sərt iqlimi ilə tanınan Norveçdə Azərbaycan ruhunu yaşatmaq, ana dilini qorumaq, milli-mənəvi dəyərləri gələcək nəsillərə ötürmək asan məsələ deyil. Bunun üçün təkcə təşkilatçılıq yox, həm də böyük sevgi, səbir və fədakarlıq lazımdır. “Nərgiz” kitabının hər səhifəsində məhz bu fədakarlığın izi görünür. Təfərrüatlara keçməzdən əvvəl müəllifi yaxından tanıyaq: QISA ARAYIŞ Günay Əliyeva (Əliyeva Günay Asif qızı) 1985-ci ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Novruzov qardaşları adına 36 nömrəli orta məktəbdə almışdır. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində başa vurmuşdur. Ədəbiyyata marağı məktəb illərindən formalaşmışdır. Həmin dövrdə qələmə aldığı “Məktəb illəri” şeiri “Savalan” qəzetində dərc olunmuşdur. Sonralar “Paritet” qəzetində jurnalist kimi fəaliyyət göstərmiş, burada müəllifi olduğu hekayələr mütəmadi olaraq nəşr edilmişdir. 2011-ci ildən Norveç Krallığının paytaxtı Oslo şəhərində yaşayır. Oslo Universitetində Mədəniyyət və Əlaqələr ixtisası üzrə bakalavr, Media və Əlaqələr ixtisası üzrə magistr təhsili almışdır. Hazırda Osloda fəaliyyət göstərən Akademika Kitab Evində çalışır. Eyni zamanda, 2020-ci ildən etibarən Oslo şəhərində fəaliyyət göstərən Nizami Gəncəvi adına Həftəsonu Azərbaycan Dili Məktəbinin koordinatoru kimi fəaliyyət göstərərək Azərbaycan dilinin, mədəniyyətinin və milli-mənəvi dəyərlərinin xaricdə yaşayan soydaşlar arasında təbliği və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində çalışır. Günay Əliyeva “Nərgiz” kitabının müəllifidir. Günay Əliyeva 2020-ci ildən “Yazarlar” jurnalı ilə sıx əməkdaşlıq edir və müntəzəm olaraq həm “Yazarlar” jurnalında, həm də müvafiq olaraq “Yazarlar.Az” saytında dərc olunur. Günay Əliyeva ədəbiyyatımızın təbliği və dilimizin qorunması yönündə göstərdiyi xidmətlərə görə “Yazarlar” jurnalı tərəfindən “Çingiz Abdullayev” diplomu (2024), “Ziyadar” mükafatı (2026), “Ədəbiyyat səfiri” diplomu və mükafatı (2026) ilə təltif olunub. Günay Əliyeva “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, “Norveç” üzrə təmsilçisidir. Müəllif illər boyu müxtəlif tədbirləri, görüşləri, təqdimatları, konfransları, uşaq layihələrini və mədəniyyət proqramlarını sadəcə xəbər kimi təqdim etmir. O, bütün bunları Azərbaycançılıq ideyasının xidmətində olan mənəvi missiya kimi qələmə alır. Kitabın əsas qəhrəmanı əslində ayrı-ayrı insanlar deyil, Azərbaycanın özüdür. Harada yaşamasından asılı olmayaraq ürəyi Vətənlə döyünən soydaşlarımız bu kitabın əsas obrazlarına çevrilirlər. “Nərgiz”də ən çox diqqəti cəlb edən cəhətlərdən biri ana dilinə göstərilən sonsuz ehtiramdır. Oslo şəhərində fəaliyyət göstərən Nizami Gəncəvi adına həftəsonu Azərbaycan dili məktəbinin fəaliyyəti, Beynəlxalq Ana Dili Gününə həsr olunan tədbirlər, uşaqların Azərbaycan dilində şeir söyləmələri, mahnılar oxumaları və milli kimlik ruhunda tərbiyəsi kitabın aparıcı xəttini təşkil edir. Bu kitabın başqa bir üstünlüyü onun publisistik salnamə xarakteri daşımasıdır. Burada hər yazının arxasında konkret zaman, konkret hadisə və konkret əməyin izi dayanır. Müəllif oxucuya sadəcə məlumat vermir, onu hadisələrin iştirakçısına çevirir. Oxucu Oslo kitabxanalarında keçirilən təqdimatlarda, Novruz tonqalları ətrafında, Zəfər bayramı tədbirlərində, uşaqların şeir söylədiyi salonlarda, Azərbaycan musiqisinin səsləndiyi konsertlərdə özünü iştirakçı kimi hiss edir. Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri də kitabın uşaqlara yönəlmiş fəaliyyəti əhatə etməsidir. Gülzar İbrahimovanın “Trolların sirri” əsərinin yaranması, Norveçdə təqdimatı, uşaqların həmin əsəri Norveç dilinə tərcümə etməyə başlaması göstərir ki, mədəniyyət xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran ən möhkəm körpüdür. Bu baxımdan Günay Əliyevanın fəaliyyəti yalnız Azərbaycan diasporu üçün deyil, mədəniyyətlərarası dialoq baxımından da əhəmiyyətlidir. Kitabın səhifələrində vətənpərvərlik xüsusi yer tutur. Qarabağ zəfərinə həsr olunmuş tədbirlər, Novruz şənlikləri, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü, Müstəqillik Günü, ana dili ilə bağlı layihələr göstərir ki, müəllif üçün milli kimlik yalnız keçmişin xatirəsi deyil, gələcəyin məsuliyyətidir. Publisistika çox zaman gündəlik hadisələrin ömrü qədər yaşayır. Lakin bəzən elə publisistik nümunələr yaranır ki, onlar dövrün tarixi sənədinə çevrilir. “Nərgiz” də belə kitablardandır. Bu gün xəbər kimi oxunan yazılar sabah Norveçdə Azərbaycan diasporunun formalaşma tarixini araşdıracaq tədqiqatçılar üçün qiymətli mənbəyə çevriləcək. Günay Əliyevanın dili sadədir, səmimidir və oxucuya yaxındır. O, pafosdan uzaq duraraq faktları danışdırır. Bu isə kitabın inandırıcılığını daha da artırır. Müəllif hadisələri bəzəmir, onların mahiyyətini göstərir və oxucunu həmin mühitə aparmağı bacarır. “Nərgiz” adının özü də rəmzi məna daşıyır. Nərgiz çiçəyi qışın sonu ilə baharın başlanğıcı arasında açır. Soyuq torpaqdan boylanan ilk ümidlərdən biri olur. Bu kitab da elə həmin rəmzi yaşadır. Norveçin sərt qışı içərisində Azərbaycan ruhunun, ana dilinin, milli musiqisinin, poeziyasının və mədəniyyətinin çiçəklənməsini nümayiş etdirir. Bu kitabı oxuyarkən anlayırsan ki, Vətəni yaşatmaq üçün mütləq onun coğrafiyasında yaşamaq şərt deyil. Vətəni ürəyində yaşadan insanlar harada olsalar, orada kiçik bir Azərbaycan qururlar. Günay Əliyevanın rəhbərliyi və əməyi ilə həyata keçirilən çoxsaylı layihələr bunun canlı sübutudur. Əminliklə demək olar ki, “Nərgiz” təkcə publisistik yazılar toplusu deyil. Bu kitab Azərbaycan diasporunun mənəvi salnaməsi, milli kimliyimizin soyuq Şimalda döyünən isti ürəyidir. Oxuculara təqdim olunan bu nəşr gələcək nəsillər üçün həm örnək, həm də qiymətli sənəd olacaqdır. Çünki burada yazılanlar sadəcə hadisələr deyil, Vətən sevgisinin, ana dilinə məhəbbətin, milli yaddaşın və Azərbaycançılıq ideyasının yaşayan tarixidir. Soyuq Şimalın ağ örpəyi altında döyünən bu isti ürək uzun illər Azərbaycan sözünə, Azərbaycan mədəniyyətinə və Azərbaycan ruhuna işıq saçacaq. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik!
Gəzdim, qarış-qarış Vətən torpağın, Hər dağda, dərədə izim var mənim! Hələ keçilməmiş, uca dağların, Uca zirvəsində gözüm var mənim! * * * Gəzdim, yorulmadan aranı, dağı, Seyr etdim, ən ucqar çəməni, bağı, Heç vaxt qınamadım zamanı, çağı, Çox bulaq başında üzüm var mənim! * * * Gəzdim, bu torpağı, mən oymaq-oymaq, Ən adi daşa da olmuşam qonaq, Hər otun, çiçəyin halın soraraq, Sinəmə yığdığım, sözüm var mənim!!!
Ötən həftənin mədəni mənzərəsi (Yeni nəşr olunmuş üç kitab haqqında)
Salam olsun, dəyərli çox dəyərli oxucum! Bəzən bir kitabın nəşri adi ədəbi hadisə çərçivəsini aşaraq bütöv bir mədəni prosesə çevrilir. Xüsusilə söhbət türk dünyasının ortaq tarixi, milli kimliyi və dövlətçilik yaddaşı haqqında yazılmış əsərlərdən gedəndə həmin nəşrlər təkcə müəllif uğuru deyil, həm də mədəni inteqrasiyanın, elmi əməkdaşlığın və mənəvi yaxınlaşmanın göstəricisi kimi dəyərləndirilir.
Türkün söz dəryasında Yunus Oğuz fırtınası: Ötən həftənin diqqətçəkən mədəniyyət hadisələrindən biri də Azərbaycanın tanınmış tarixçi alimi və yazıçısı Yunus Oğuzun iki mühüm əsərinin qardaş Türkiyədə nəşr olunmasıdır. Bilgə Tonyukuk Yayınları tərəfindən türk dilində işıq üzü görən “Türk Etnonimi ve Töreleri” adlı elmi araşdırma və “Səfəvi Şeyxi” tarixi romanı yalnız yeni kitabların çapı deyil, həm də Azərbaycan elmi və ədəbiyyatının Türkiyə oxucusuna təqdim edilməsinin əlamətdar nümunəsidir. Bu hadisə Azərbaycan və Türkiyə arasında illərdir mövcud olan mədəni körpünün daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Eyni kökdən gələn, ortaq tarix və mədəni irs paylaşan iki qardaş xalq üçün belə nəşrlər qarşılıqlı tanınmanın, elmi dialoqun və ədəbi əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Yunus Oğuz uzun illərdir ki, türk tarixinin müxtəlif dövrlərini araşdıran, bu istiqamətdə sanballı elmi-publisistik əsərlər ortaya qoyan müəlliflərdən biridir. Onun Türkiyədə nəşr olunan “Türk Etnonimi ve Töreleri” kitabı da məhz bu baxımdan diqqəti cəlb edir. Kitabda müəllif türk etnoniminin yaranması, türk xalqının formalaşması, qədim dövlətçilik ənənələri, töre sistemi və milli kimliyin təşəkkülü məsələlərini geniş mənbələr əsasında araşdırır. Əsərdə türklərin mənşəyi ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr müqayisəli şəkildə təqdim edilir, uzun illər siyasi amillərin təsiri altında formalaşmış bəzi yanaşmalar yenidən nəzərdən keçirilir. Müəllif xüsusilə XIX əsrdən başlayaraq geniş yayılmış və türklərin ilkin vətənini yalnız Orta Asiya ilə məhdudlaşdıran baxışlara fərqli münasibət sərgiləyir. O göstərir ki, tarixi hadisələrin qiymətləndirilməsində yalnız siyasi ideologiyanın deyil, arxeoloji, etnoqrafik, dilçilik və yazılı mənbələrin də kompleks şəkildə öyrənilməsi vacibdir. Bu yanaşma oxucunu hazır qənaətləri qəbul etməyə deyil, tarixi faktları müqayisə edərək düşünməyə sövq edir. Elmi polemika mühiti yaradan belə əsərlər tarixşünaslığın inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Töre (törə) – türk dövlətçiliyinin mənəvi dayağı Kitabın əsas üstünlüklərindən biri də “töre” anlayışına xüsusi yer ayırmasıdır. Müəllif göstərir ki, türk dövlətçilik ənənəsinin əsasında yalnız hərbi güc deyil, həm də hüquq, ədalət, mənəviyyat və ictimai nizam dayanır. Əsərdə qədim türk toplumlarında törenin insanların gündəlik həyatını, dövlət idarəçiliyini və ictimai münasibətləri tənzimləyən əsas prinsiplərdən biri olduğu müxtəlif tarixi faktlarla əsaslandırılır. Bu baxımdan kitab yalnız tarixçilər üçün deyil, türk siyasi düşüncəsinin inkişafını öyrənən tədqiqatçılar, tələbələr və geniş oxucu auditoriyası üçün də dəyərli mənbə hesab oluna bilər. Ötən həftənin digər mühüm mədəniyyət hadisəsi Yunus Oğuzun “Səfəvi Şeyxi” tarixi romanının Türkiyədə nəşr edilməsidir. Yazıçının uzun illər tarixi roman janrında yaratdığı əsərlər Azərbaycan oxucusu tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb. Onun əsərlərində tarixi faktlarla bədii təxəyyül bir-birini tamamlayır, keçmiş hadisələr canlı insan taleləri fonunda təqdim edilir. “Səfəvi Şeyxi” romanı isə Səfəvilər dövlətinin yaranmasına aparan mürəkkəb ictimai-siyasi prosesləri, mənəvi mühiti və ideoloji əsasları bədii dillə canlandırır. Romanın əsas uğurlarından biri tarixi şəxsiyyətləri yalnız siyasi fiqurlar kimi deyil, dövrün mənəvi yükünü daşıyan insanlar kimi təqdim etməsidir. Oxucu burada dövlətçilik ideyasının necə formalaşdığını, milli birliyin hansı çətinliklər hesabına yarandığını hiss edə bilir. “Səfəvi Şeyxi”nin Türkiyədə nəşri Azərbaycan tarixinin mühüm mərhələlərinin daha geniş oxucu auditoriyasına çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Səfəvilər dövləti yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə türk və Yaxın Şərq tarixinin ən mühüm dövlətlərindən biri hesab olunur. Bu dövlətin yaranması, inkişafı və regionun siyasi xəritəsində oynadığı rol bu gün də tarixçilərin diqqət mərkəzindədir. Belə bir mövzunun Türkiyə oxucusuna bədii roman vasitəsilə təqdim olunması ortaq tarixi yaddaşın zənginləşməsinə xidmət edir. Yunus Oğuz yaradıcılığının əsas xüsusiyyətlərindən biri tarixçi alim təfəkkürü ilə yazıçı təxəyyülünün uğurlu sintezidir. Onun elmi araşdırmalarında faktların dəqiqliyi ön plana çıxırsa, tarixi romanlarında həmin faktlar bədii obrazlar vasitəsilə yeni həyat qazanır. Bu xüsusiyyət müəllifin əsərlərini həm elmi ictimaiyyət, həm də bədii ədəbiyyat sevərlər üçün maraqlı edir. Məhz buna görə də onun əsərləri indiyədək müxtəlif ölkələrdə nəşr olunmuş, müxtəlif dillərə çevrilmiş və geniş oxucu auditoriyasının diqqətini cəlb etmişdir. Son illərdə Azərbaycan və Türkiyə arasında kitab mübadiləsi, qarşılıqlı nəşrlər, ortaq layihələr və beynəlxalq kitab sərgilərində əməkdaşlıq yeni mərhələyə qədəm qoyub. Yunus Oğuzun əsərlərinin Bilgə Tonyukuk Yayınları tərəfindən nəşr edilməsi də bu prosesin uğurlu davamıdır. Bu nəşrlər göstərir ki, Azərbaycan müəlliflərinin yaratdığı elmi və bədii irs artıq yalnız ölkə daxilində deyil, bütün türk dünyasında maraq doğurur. Ədəbiyyat xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran ən güclü vasitələrdən biridir. Tarix isə həmin yaxınlığın ortaq yaddaşıdır. Yunus Oğuzun Türkiyədə nəşr olunan hər iki kitabı məhz bu iki mühüm istiqaməti bir araya gətirərək oxuculara həm bilik, həm də milli düşüncə qazandırır. Bu iki kitabın eyni vaxtda Türkiyədə nəşr olunması təsadüfi hadisə deyil. Bir tərəfdən elmi araşdırma, digər tərəfdən tarixi roman oxuculara türk dünyasının keçmişini iki fərqli rakursdan təqdim edir. Biri tarixin elmi izahını verir, digəri həmin tarixi bədii obrazlarla yaşadır. Belə nəşrlər ortaq milli yaddaşın qorunmasına, tarixi həqiqətlərin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına və türk dünyasının mənəvi birliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu baxımdan ötən həftə Yunus Oğuzun “Türk Etnonimi ve Töreleri” və “Səfəvi Şeyxi” kitablarının Türkiyədə işıq üzü görməsi yalnız müəllifin yaradıcılıq uğuru deyil, həm də Azərbaycan ədəbiyyatı, tarixşünaslığı və mədəniyyətinin beynəlxalq nüfuzunu artıran mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Bu hadisə bir daha sübut edir ki, tarixini araşdıran, ədəbiyyatı ilə onu yaşadan xalqlar gələcəyini daha möhkəm qurur. Yunus Oğuzun Türkiyədə nəşr olunan bu iki əsəri də məhz həmin məqsədə – ortaq türk tarixinin, mədəniyyətinin və mənəvi dəyərlərinin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edən qiymətli nəşrlər sırasında öz layiqli yerini tutur. Haqqında söhbət açacağımız üçüncü kitab: Azərbaycanın ədəbi-mədəni həyatında ötən həftə diqqət çəkən hadisələrdən biri də tanınmış şair Murad Eloğlunun yeni çapdan çıxmış “39” adlı şeirlər kitabının oxuculara təqdim olunması oldu. Müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus dəst-xətti ilə seçilən müəllifin bu yeni kitabı yalnız növbəti şeir toplusu deyil, həm də bir ömrün poetik hesabatı, insan taleyinin, ailə dəyərlərinin, Vətən sevgisinin və mənəvi dünyasının bədii ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir. “Ustac.az” nəşrləri tərəfindən yüksək poliqrafik səviyyədə çap olunan kitab “Yazarlar” jurnalının Yaradıcılıq Komissiyasının qərarı ilə işıq üzü görmüş, “Qarabağ yazarları” seriyasının növbəti sanballı nəşrlərindən biri kimi ədəbi ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Nəşrin ön sözünün müəllifi Zaur Ustac (bəndəniz), redaktoru Həcər Atakişiyeva, naşiri isə Tuncay Şəhrilidir. Xüsusi vurğulanmalı məqamlardan biri də kitabın kommersiya məqsədi güdmədən, xeyriyyə prinsipi əsasında nəşr edilməsidir. Bu amil onun təkcə ədəbi deyil, həm də mənəvi missiyasını ön plana çıxarır. Ədəbiyyatda bəzən əsərin adı onun mahiyyətini açan ilk açar olur. “39” adı da ilk baxışdan sadə təsir bağışlasa da, kitabın səhifələri vərəqləndikcə məlum olur ki, bu rəqəm müəllif ömrünün müəyyən mərhələsinin poetik rəmzidir. Topluda yer alan otuz doqquz şeir bir insanın keçdiyi həyat yolunun müxtəlif dayanacaqlarını əks etdirir. Burada uşaqlıq xatirələri də var, valideyn sevgisi də, həyatın acıları da, sevginin incə duyğuları da, Vətənə bağlılıq da. Murad Eloğlu müasir poeziyada səmimiyyətə söykənən yaradıcılıq xəttini davam etdirən şairlərdəndir. Onun şeirlərində mürəkkəb poetik konstruksiyalar və süni metaforalar deyil, yaşanmış hisslərin təbiiliyi diqqəti cəlb edir. Oxucu müəllifin misralarında bəzədilmiş həyat deyil, yaşanılmış ömrün izlərini görür. Bu xüsusiyyət isə poeziyanın ən böyük estetik keyfiyyətlərindən biridir. Kitabın aparıcı mövzularından biri ailə dəyərləridir. Xüsusilə ata obrazı müəllif yaradıcılığında olduqca təsirli şəkildə təqdim olunur. “Atamdan ötəri darıxıram mən”, “Ata”, “Biz səni saxlaya bilmirik ata”, “Çox görmə atamı dünya”, “Atalar yatağa düşməsin Allah” kimi şeirlər müəllifin şəxsi hisslərini ifadə etməklə yanaşı, Azərbaycan ailə modelinin mənəvi dayaqlarını da poetik dillə canlandırır. Bu şeirlərdə ata təkcə ailə başçısı deyil, bütöv bir mənəviyyat məktəbi kimi təqdim olunur. Ana mövzusu da kitabın emosional yükünü artıran əsas istiqamətlərdəndir. “Həqiqət anamın sözündə imiş”, “Tək səni vəsf edə bilmədim ana”, “Qadın” kimi şeirlərdə ana obrazı müqəddəsliyin, mərhəmətin, şəfqətin və mənəvi saflığın simvoluna çevrilir. Müəllif anaya yalnız övlad məhəbbəti ilə deyil, milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı kimi yanaşır. Topluda Vətən sevgisi xüsusi yer tutur. Azərbaycanın müasir tarixi, qəhrəmanlıq salnaməsi və şəhidlik zirvəsi müəllifin yaradıcılığında yüksək vətəndaş məsuliyyəti ilə təqdim edilir. “Paradına qurban olum ey əsgər”, “Ürəyimi göynədər”, “Getmişdim Şəhidlər xiyabanına”, “Bayram qabağı” kimi şeirlərdə müəllif pafosdan uzaq, səmimi duyğularla Vətənə məhəbbətini ifadə edir. Burada Vətən anlayışı coğrafi məkan deyil, milli kimlik, müqəddəs amal və mənəvi borc kimi təqdim edilir. Murad Eloğlunun sevgi lirikası da kitabın maraqlı istiqamətlərindəndir. Onun sevgi şeirlərində romantika həyatın reallığı ilə vəhdət təşkil edir. “Tək sənin xətrinə”, “Gözəllər gözümə baxanda sən gəl”, “Peşman olarsan”, “Sənin öz yolun var, mənim öz yolum”, “Özümü odlara sala bilmərəm” kimi nümunələrdə sevgi yalnız hiss deyil, insanın mənəvi kamilləşmə yolunun ayrılmaz hissəsi kimi təqdim olunur. Müəllif müasir cəmiyyətin sosial problemlərinə də biganə qalmır. “Ey pul”, “Məndə sənin günündəyəm”, “Çətin”, “Mən sənə nə nağıl danışım bala?” kimi şeirlərdə maddi sıxıntılar, sosial bərabərsizlik, insan münasibətlərində baş verən dəyişikliklər poetik ümumiləşdirmə səviyyəsində təqdim olunur. Şair burada oxucuya hökm vermir, onu düşünməyə sövq edir. Həyat həqiqətlərini poetik dillə ifadə etməklə vicdanla üz-üzə qalmağın vacibliyini xatırladır. Kitabın mühüm ideya istiqamətlərindən biri də ana dilinə sevgidir. “Öz dilim” və “Ana dilim qəribsəmə” şeirlərində müəllif milli kimliyin əsas sütunlarından biri kimi Azərbaycan dilinin qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Xarici dillərin öyrənilməsini zəruri hesab etsə də, ana dilinin unudulmasını mənəvi itki kimi qiymətləndirir. Bu mövqe şairin vətəndaş məsuliyyətini və milli düşüncəsini əks etdirir. Murad Eloğlunun poetik dili sadə, axıcı və xalq ruhuna yaxındır. Onun şeirlərində klassik qoşma və gəraylı ənənələri müasir poetik düşüncə ilə uğurla sintez olunur. Qafiyə, ritm və ahəng təbii şəkildə qorunur. Xalq deyimləri, atalar sözləri, danışıq dilinin canlı elementləri müəllif üslubuna xüsusi rəng qatır və şeirləri geniş oxucu auditoriyası üçün daha doğma edir. Topluda diqqət çəkən bədii xüsusiyyətlərdən biri də müəllifin tez-tez “Muradam…” müraciəti ilə özünə üz tutmasıdır. Bu bədii priyom daxili monoloqu gücləndirir, müəlliflə oxucu arasında səmimi emosional körpü yaradır. Oxucu sanki şairin daxili aləminə daxil olur və onun düşüncələrinin canlı iştirakçısına çevrilir. “39” kitabının ən mühüm cəhətlərindən biri müəllifin şəxsi yaşantıları ümumbəşəri məna səviyyəsinə yüksəldə bilməsidir. Burada fərdi kədər ümummilli hissə, ailə sevgisi mənəvi məktəbə, şəxsi həsrət isə insan taleyinin ümumi fəlsəfəsinə çevrilir. Elə bu xüsusiyyət də kitabı sadəcə avtobioqrafik şeirlər toplusu olmaqdan çıxararaq müasir Azərbaycan poeziyasının diqqətəlayiq nümunələrindən birinə çevirir. Nəşrin yüksək tərtibatı ayrıca qeyd edilməlidir. Kitabın estetik üz qabığı, keyfiyyətli poliqrafiyası, peşəkar redaktəsi və nəfis dizaynı “Ustac.az” nəşrlərinin Azərbaycan kitab mədəniyyətinə verdiyi növbəti uğurlu töhfə kimi dəyərləndirilə bilər. Murad Eloğlunun yaradıcılığı artıq müasir Azərbaycan ədəbi mühitində formalaşmış poetik məktəblərdən biri kimi qəbul edilir. Müəllifin müxtəlif ədəbi mükafatlara, o cümlədən “İlin şairi” və “Ziyadar” mükafatlarına layiq görülməsi, “Yazarlar Akademiyası” çərçivəsində formalaşan yaradıcılığı onun poeziyasının təsadüfi uğur deyil, uzun illərin zəhməti və sənət axtarışlarının nəticəsi olduğunu göstərir. Bu baxımdan “39” kitabının nəşri təkcə müəllifin yaradıcılıq bioqrafiyasının yeni səhifəsi deyil, bütövlükdə Azərbaycan poeziyasının son dövr uğurlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər. Belə kitablar milli poeziyanın canlı nəfəsini qoruyur, oxucunu öz mənəvi köklərinə bağlayır və söz sənətinin yaşamaq gücünü bir daha nümayiş etdirir. Ötən həftənin mədəni mənzərəsinə nəzər salarkən demək olar ki, “39” kitabının işıq üzü görməsi ədəbi ictimaiyyət üçün əlamətdar hadisələrdən biri oldu. Çünki bu nəşr yalnız yeni bir kitabın təqdimatı deyil, insan ömrünün poetik salnaməsi, ata və ana sevgisinin bədii dastanı, Vətənə sədaqətin etirafı, sevginin, həsrətin, ümidin və həyat mübarizəsinin səmimi ifadəsidir. Şübhə yoxdur ki, Murad Eloğlunun “39” adlı şeirlər kitabı müasir Azərbaycan poeziyasının oxunmağa, təhlil olunmağa və gələcək nəsillərə çatdırılmağa layiq olan dəyərli poetik nəşrləri sırasında özünəməxsus yer tutacaqdır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
Zaur Ustac yaradıcılığında tarixin izləri (“Övladıyam” şeiri əsasında publisistik təhlil) Azərbaycan poeziyasında milli yaddaşın, tarixi şüurun və vətənçilik düşüncəsinin bədii ifadəsi hər zaman xüsusi yer tutmuşdur. Bu ənənə klassik ədəbiyyatdan başlayaraq müasir dövrə qədər müxtəlif sənətkarların yaradıcılığında davam etmiş, hər dövr öz tarixi hadisələrini, qəhrəmanlarını və mənəvi dəyərlərini poeziyanın dili ilə gələcək nəsillərə çatdırmışdır. Müasir Azərbaycan poeziyasında bu xətti uğurla davam etdirən qələm sahiblərindən biri də tanınmış hərbçi-şair Zaur Ustacdır. Onun 13 noyabr 2020-ci ildə – Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərdən dərhal sonra qələmə aldığı “Övladıyam” şeiri yalnız poetik nümunə deyil, həm də milli kimliyin, tarixi yaddaşın və dövlətçilik ideyasının bədii manifestidir. Şeir Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərini, qəhrəmanlarını, mənəvi dəyərlərini və milli ideallarını vahid poetik sistemdə birləşdirərək oxucunu minilliklər boyunca davam edən milli mübarizə yoluna aparır. Şeir ilk misralardan etibarən müəllifin kimliyini fərdi yox, milli məzmunda təqdim edir: Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Bu misralarda “mən” anlayışı bütöv xalqın simvoluna çevrilir. Şair özünü yalnız bir insan kimi deyil, qalib ordunun döyüşçüsü, Azərbaycanın qəhrəmanlıq ənənələrinin davamçısı kimi təqdim edir. Burada “övlad” sözü bioloji yox, mənəvi və tarixi məna daşıyır. O, xalqın tarixinin, mədəniyyətinin və dövlətçilik ənənələrinin varisi olduğunu bəyan edir. Şeirin diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərindən biri tarixi şəxsiyyətlərin ardıcıl və sistemli şəkildə poetik mətnə daxil edilməsidir. Bu şəxsiyyətlər sadəcə ad olaraq çəkilmir, hər biri müəyyən ideyanın rəmzi kimi təqdim edilir. İlk növbədə Babək obrazı ön plana çıxır: Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! Babək Azərbaycan tarixində azadlıq ideyasının, mübarizənin və əyilməz iradənin simvoludur. Şair Babəkin adını çəkərkən onu keçmişdə yaşamış tarixi şəxsiyyət kimi deyil, bu gün də yaşayan ruhun daşıyıcısı kimi təqdim edir. Burada “hürr övladıyam” ifadəsi milli istiqlal düşüncəsinin poetik ifadəsinə çevrilir. Növbəti bənddə müəllif Azərbaycanın böyük mütəfəkkirlərinə üz tutur: Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü… Burada İmadəddin Nəsimi sadəcə klassik şair deyil, həqiqətin və cəsarətin rəmzidir. Nəsimi ömrü boyu söylədiyi həqiqət uğrunda ölümə gedən mütəfəkkir idi. Zaur Ustac həmin mənəvi xətti davam etdirərək göstərir ki, həqiqət uğrunda mübarizə Azərbaycan insanının xarakterinə çevrilmişdir. Eyni bənddə yer alan “Mövlalar yurdunun nur övladıyam” misrası isə Azərbaycanın yalnız qəhrəmanlar deyil, həm də müdriklər, sufilər və mənəviyyat sahibləri yetişdirən məkan olduğunu vurğulayır. Şair üçün tarix yalnız döyüş meydanı deyil. Tarix həm də mənəviyyat tarixidir. Dərviş obrazı bunun parlaq nümunəsidir: Dərvişəm, müqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm. Bu misralar insanın daxili kamilliyini ifadə edir. Əsl qəhrəman yalnız qılınc tutan deyil, öz nəfsinə qalib gələn insandır. Burada Azərbaycan sufilik məktəbinin mənəvi dəyərləri poetik dillə təqdim olunur. Ardınca gələn: Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam. misraları Azərbaycanın qədim odlar ölkəsi kimi tanınmasına işarə edir. Od burada yalnız təbii sərvət deyil, həyat enerjisinin, milli ruhun və əbədi dirçəlişin rəmzidir. Şeirin kulminasiya nöqtələrindən biri Azərbaycan dövlətçiliyinin böyük simaları olan Şah İsmayıl Xətai və Nadir şahın yada salınmasıdır. Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı… Burada Xətai yalnız hökmdar deyil, Azərbaycan dövlətçilik tarixinin memarı kimi təqdim olunur. Nadir şah isə sarsılmaz iradənin, güclü dövlət idarəçiliyinin rəmzidir. Müəllif bu tarixi silsiləni müasir dövrə gətirərək yazır: İlham, nə keçilməz sədləri aşdı… Beləliklə, şeir tarixdə qalmır. Keçmişlə bu gün arasında ideoloji körpü qurulur. Müəllif göstərmək istəyir ki, Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişaf xətti fasiləsiz davam edir və müasir Zəfər həmin tarixi yolun məntiqi nəticəsidir. Növbəti bənd xalq qəhrəmanlığı ideyasını daha da genişləndirir: Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar… Burada xalq qəhrəmanı Koroğlu ilə dini-mənəvi qəhrəmanlıq eyni mətn daxilində birləşdirilir. Şair göstərir ki, xalqın qəhrəmanlıq ənənəsi yalnız saraylardan deyil, xalqın öz bağrından doğmuşdur. “Düşmən qarşımızda yenə oldu xar” misrası isə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfərin poetik ümumiləşdirilməsidir. Şeirin son iki bəndi artıq fəlsəfi xarakter daşıyır. Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam… Burada insan kainatın ayrılmaz hissəsi kimi təqdim olunur. Günəş, Ay və ulduz obrazları milli ruhun əbədiliyini ifadə edir. Ən maraqlı misralardan biri isə budur: Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam… Bu poetik fikir qədim türk mifologiyasındakı göy mənşəli xalq ideyasını xatırladır. Türk xalqlarının mənəvi yaddaşında göy, ulduz və Günəş müqəddəslik rəmzləri hesab olunur. Zaur Ustac həmin qədim mifoloji qatları müasir poetik düşüncə ilə sintez edir. Şeirin finalı müəllif yaradıcılığının fəlsəfi mahiyyətini əks etdirir: Min bir anlamı var adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! Bu misralar təsəvvüf fəlsəfəsinin əsas ideyalarından biri olan “heçlik” anlayışını yada salır. Burada “heç” yoxluq deyil; kamilliyə aparan mənəvi mərhələdir. Şair özünü yalnız tarixin deyil, həm də hikmət məktəbinin davamçısı kimi təqdim edir. “Övladıyam” şeirində diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri tarixin xronologiya şəklində deyil, milli yaddaş sistemi kimi təqdim olunmasıdır. Babəkdən Nəsimiyə, Xətaidən Nadir şaha, Koroğludan müasir Azərbaycan Ordusuna qədər uzanan xətt vahid ideyanın – milli varlığın və dövlətçilik ruhunun ifadəsinə çevrilir. Bu əsərdə tarix sadəcə keçmiş hadisələrin xatırlanması deyil. Tarix yaşayan ruhdur, danışan yaddaşdır, bu günün mənəvi dayağıdır. Müəllif keçmişi nostalji hisslərlə deyil, gələcəyin quruculuğunun ideoloji təməli kimi təqdim edir. Zaur Ustacın poetik üslubunda diqqət çəkən digər mühüm xüsusiyyət tarixi faktlarla poetik emosiyanın harmoniyasıdır. Şair nə tarixçiyə çevrilir, nə də tarixi yalnız bədii bəzək elementi kimi istifadə edir. Tarix onun üçün milli xarakteri formalaşdıran canlı məktəbdir. Bu baxımdan “Övladıyam” müasir Azərbaycan poeziyasında milli özünüdərkin poetik nümunələrindən biri hesab oluna bilər. Şeir oxucuda həm fəxr hissi oyadır, həm tarixi yaddaşı yeniləyir, həm də gələcək nəsillərə mənəvi məsuliyyət hissi aşılayır. Nəticə etibarilə demək olar ki, Zaur Ustac yaradıcılığında tarix keçmişə aid anlayış deyil, bu günü yaşadan və gələcəyi istiqamətləndirən mənəvi qüvvədir. “Övladıyam” şeiri bu baxımdan milli tariximizin, dövlətçilik ənənələrimizin, qəhrəmanlıq salnaməmizin və mənəvi dəyərlərimizin poetik ensiklopediyası təsiri bağışlayır. Burada hər misra Azərbaycanın minillik tarixindən gələn bir səs, hər bənd isə xalqın milli yaddaş kitabının yeni səhifəsi kimi səslənir. Məhz buna görə də “Övladıyam” təkcə Zaur Ustac yaradıcılığının deyil, müasir Azərbaycan vətənpərvərlik poeziyasının da diqqətəlayiq nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Şair tarixi yalnız xatırlatmır; onu yenidən yaşadır, milli ruhun ayrılmaz hissəsinə çevirir və oxucuya bir həqiqəti xatırladır: tarixini yaşadan xalq gələcəyini də özü yazır.
Zaur Ustac (real name Zaur Mustafa oglu Mustafayev) is a prominent contemporary Azerbaijani poet, writer, publicist, and publisher who has carved a distinct niche in modern Azerbaijani literature. Widely recognized by his literary pseudonym “Ustac” (linked to the historic Safavid Oghuz Turk tribe Ustajlu) and affectionately known as the “Book Man” (Kitab Adam), his extensive body of work bridges traditional patriotic themes with educational reform. Key Biographical Highlights Background: Born on January 8, 1975, in Baku, Azerbaijan. Military Service: He is a veteran of the First Nagorno-Karabakh War and serves as a reserve officer, a background that deeply influences his patriotic poetry. Literary Roles: He is the founder and editor-in-chief of the “Yazarlar” (Writers) magazine and runs the Ustac.az personal development and creativity portal. Honors: He is a member of the Azerbaijani Writers’ Union (AYB) and the Journalists’ Union, a recipient of the prestigious “Qızıl Qələm” (Golden Pen) Award, and has been a Presidential Pensioner since 2019. Literary Contributions & Themes Zaur Ustac has authored over 50 books, spanning multiple genres: Patriotic & National Poetry: His works frequently celebrate the Azerbaijani native language, the Karabakh landscape, and the sacrifices of military officers (as seen in pieces like “Ana dilim” and “Zabitlər”). Children’s Literature & Education: He has written highly successful educational poetry and textbooks (such as “Oxu” and “Hesab”) utilized in preschool and kindergarten prep classes across Azerbaijan since the 2019–2020 academic year. Notable Publications: Key titles include “Günaydın” (Ağçiçəyim), “Əliş və Anna”, “45”, and specialized cultural books like “Üzeyir Hacıbəyov-140”. His books are uniquely published in both modern Latin and old Arabic graphics to connect with Azerbaijani readers across different geographical borders. If you are looking for specific information, please let me know if you would like to explore his poetry style, read English/Russian translations of his work, or learn more about “Yazarlar” magazine.
Qeyd:
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir – Zaur USTAC
“39” – Həyat, tale və insan ruhunun poetikası (Murad Eloğlunun “39” adlı şeirlər kitabı haqqında) Salam olsun çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu şeir olacaq. Şeir! Müasir Azərbaycan poeziyasında həyatın içindən gələn səmimi söz həmişə öz oxucusunu tapır. Bəzən bədii ifadənin mürəkkəbliyi deyil, duyğuların təbiiliyi, həyat həqiqətlərinin olduğu kimi qələmə alınması daha böyük təsir gücünə malik olur. Məhz bu baxımdan tanınmış şair Murad Eloğlunun “USTAC.AZ” nəşrləri tərəfindən yüksək poliqrafik səviyyədə çap olunmuş “39” adlı şeirlər kitabı son illərin diqqətəlayiq poeziya nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Kitab “Yazarlar” jurnalının Yaradıcılıq Komissiyasının qərarı ilə nəşr olunmuş, “Qarabağ yazarları” seriyasının növbəti dəyərli nümunəsi kimi oxuculara təqdim edilmişdir. Nəşrin ön sözünün müəllifi Zaur Ustac (bəndəniz), redaktoru Həcər Atakişiyeva, naşiri isə Tuncay Şəhrilidir. Kitabın xeyriyyə məqsədilə, kommersiya marağı güdülmədən çap olunması da onun mənəvi missiyasını daha da artırır. “39” adı ilk baxışdan sadə görünür. Lakin kitabın səhifələrini vərəqlədikcə bu rəqəmin müəllif ömrünün poetik hesabatı olduğu aydınlaşır. Burada otuz doqquz şeir vasitəsilə bir insanın uşaqlıqdan yetkinliyə, sevincdən kədərə, ümiddən məyusluğa, ayrılıqdan mənəvi kamilliyə qədər keçdiyi həyat yolu bədii dillə ifadə edilir. Kitab müəllifin daxili aləminin poetik portretidir. Murad Eloğlu mürəkkəb metaforalardan daha çox həyatın öz dilində danışan şairdir. Onun şeirlərində səmimiyyət əsas estetik meyardır. Oxucu müəllifin hər misrasında yaşanmış ömrün izlərini hiss edir. Şair öz hisslərini süni bəzəklərlə gizlətmir, onları olduğu kimi oxucuya təqdim edir. Bu isə poeziyanın ən qiymətli xüsusiyyətlərindən biridir. Kitabın əsas ideya xəttini ailə dəyərləri təşkil edir. Xüsusilə ata mövzusu müəllif yaradıcılığında dərin emosional çalarlarla təqdim olunur. “Atamdan ötəri darıxıram mən”, “Ata”, “Biz səni saxlaya bilmirik Ata”, “Çox görmə atamı dünya”, “Atalar yatağa düşməsin Allah” kimi şeirlər yalnız şəxsi kədərin ifadəsi deyil, Azərbaycan ailəsinin mənəvi dayaqlarına ucaldılmış poetik abidə təsiri bağışlayır. Ataya duyulan sevgi burada təkcə övlad hissi deyil, bütöv bir milli mənəviyyat anlayışına çevrilir. Anaya həsr olunan şeirlər də kitabın ən təsirli nümunələrindəndir. “Həqiqət anamın sözündə imiş”, “Tək səni vəsf edə bilmədim ana”, “Qadın” kimi şeirlərdə müəllif ananı müqəddəslik zirvəsinə yüksəldir. O, ananı təkcə ailənin dayağı kimi deyil, insanın mənəvi dünyasının başlanğıcı, vicdanın və mərhəmətin ünvanı kimi təqdim edir.Kitabın mühüm istiqamətlərindən biri də Vətən mövzusudur. “Paradına qurban olum ey əsgər”, “Ürəyimi göynədər”, “Getmişdim Şəhidlər xiyabanına”, “Bayram qabağı” kimi şeirlərdə müəllif Azərbaycanın qəhrəman oğullarına ehtiramını, şəhidlərin müqəddəs xatirəsinə sonsuz hörmətini poetik dillə ifadə edir. Burada pafosdan daha çox səmimi vətəndaş duyğusu hiss olunur. Şair üçün Vətən yalnız coğrafi məkan deyil, mənəvi kimlikdir, şəhid qanı ilə müqəddəsləşən torpaqdır. Murad Eloğlu sevgi lirikasında da özünəməxsus üslub nümayiş etdirir. Onun sevgi şeirlərində romantik hisslər həyatın acı təcrübəsi ilə vəhdət təşkil edir. “Tək sənin xətrinə”, “Gözəllər gözümə baxanda sən gəl”, “Peşman olarsan”, “Sənin öz yolun var, mənim öz yolum”, “Özümü odlara sala bilmərəm” kimi nümunələrdə sevgi təkcə xoşbəxtlik deyil, həm də insanı kamilləşdirən mənəvi sınaq kimi təqdim edilir. Kitabın sosial məzmunlu şeirləri də xüsusi diqqət çəkir. “Ey pul”, “Məndə sənin günündəyəm”, “Çətin”, “Mən sənə nə nağıl danışım bala?” kimi əsərlərdə müəllif müasir cəmiyyətin sosial problemlərini, yoxsulluğu, insan münasibətlərindəki dəyişiklikləri, maddi çətinliklərin yaratdığı mənəvi aşınmaları böyük səmimiyyətlə qələmə alır. Burada müəllif oxucunu ittiham etmir, düşündürür. O, həyatın acı həqiqətlərini poetik dillə ifadə edərək insanı vicdanı ilə üz-üzə qoyur. Ana dili mövzusu kitabda xüsusi yer tutur. “Öz dilim” və “Ana dilim qəribsəmə” şeirləri milli kimliyin qorunmasına çağırışdır. Müəllif xarici dillərin öyrənilməsinin vacibliyini qəbul etsə də, ana dilinin unudulmasını milli faciə hesab edir. Bu mövqedə vətəndaş məsuliyyəti ilə şair duyğusu birləşir. Murad Eloğlunun poetik dili sadə, axıcı və xalq danışıq üslubuna yaxındır. O, klassik qoşma və gəraylı ənənələrini müasir düşüncə ilə sintez etməyi bacarır. Şeirlərdə ahəng, qafiyə və ritm təbii şəkildə qorunur. Xalq deyimləri, atalar sözləri, gündəlik danışıq elementləri müəllif üslubunu daha da canlı edir. Kitab boyunca müəllif tez-tez “Muradam” müraciəti ilə özünə üz tutur. Bu bədii üsul daxili monoloqu gücləndirir, müəlliflə oxucu arasında səmimi ünsiyyət yaradır. Oxucu sanki şairin düşüncələrinin canlı şahidinə çevrilir. “39” kitabının diqqətəlayiq cəhətlərindən biri də müəllifin yaşadığı hər hadisəni ümumiləşdirərək ictimai məna qazanmasıdır. Şəxsi ağrı ümummilli ağrıya, ailə sevgisi mənəvi dəyərə, fərdi həsrət isə insan taleyinin ümumi fəlsəfəsinə çevrilir. Bu xüsusiyyət kitabı yalnız avtobioqrafik toplu deyil, bütöv bir həyat salnaməsi səviyyəsinə yüksəldir. Nəşrin yüksək tərtibatı da xüsusi qeyd olunmalıdır. Kitabın nəfis dizaynı, səliqəli poliqrafiyası, üz qabığının estetik həlli və peşəkar redaktəsi “USTAC.AZ” nəşrlərinin Azərbaycan kitab mədəniyyətinə verdiyi töhfənin növbəti uğurlu nümunəsidir. Murad Eloğlu artıq müasir Azərbaycan poeziyasında öz dəst-xətti ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Onun ədəbiyyat sahəsində qazandığı mükafatlar, “Yazarlar Akademiyası”nda formalaşması, “İlin şairi” və “Ziyadar” mükafatlarına layiq görülməsi bu yaradıcılıq yolunun təsadüfi olmadığını göstərir. Nəticə etibarilə, “39” təkcə şeirlər toplusu deyil. Bu kitab insan ömrünün poetik tərcümeyi-halı, ata-ana sevgisinin dastanı, Vətənə sədaqətin etirafı, sevginin, həsrətin, ümidin və həyat mübarizəsinin səmimi salnaməsidir. Oxucu bu kitabı vərəqlədikcə yalnız Murad Eloğlunun taleyi ilə deyil, öz duyğuları, öz xatirələri və öz həyat həqiqətləri ilə də qarşılaşır. Məhz buna görə də “39” müasir Azərbaycan poeziyasında oxunmağa, haqqında danışılmağa və gələcək nəsillərə çatdırılmağa layiq olan dəyərli poetik nəşrlərdən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
“JALƏ SEVGİSİ” – QƏLBİN İŞIĞI, TƏBİƏTİN NƏĞMƏSİ VƏ İNSANLIĞIN POETİK TƏRƏNNÜMÜ Salam olsun çox dəyərli oxucum. Bu gün söhbətimizin mövzusu yenicə işıq üzü görmüş kitab barədə olacaq. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında bəzən elə kitablar meydana çıxır ki, onlar yalnız müəllifin duyğular toplusu deyil, həm də insanın mənəvi aləminə işıq salan poetik gündəliyə çevrilir. Firavan Mahirin “Jalə sevgisi” kitabı da məhz belə nəşrlərdəndir. İmza Nəşrlər Evinin çap etdiyi bu kitab müəllifin oxucularla ikinci görüşü olmaqla yanaşı, onun poetik dünyasının daha da kamilləşdiyini göstərən əhəmiyyətli ədəbi hadisədir. Kitabın nəşri münasibətilə müəllifin “Yazarlar” jurnalı tərəfindən “Ziyadar” mükafatına layiq görülməsi də bu yaradıcılığın ədəbi ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini göstərir. Firavan Mahir peşəcə ingilis dili müəllimidir. Dillərin incəliklərini dərindən bilməsi onun poetik ifadə tərzinə də təsir etmişdir. O, sözü israf etmir, lakin az sözlə böyük fikir ifadə etməyi bacarır. Onun şeirlərində hiss və düşüncə ahəngdar şəkildə birləşir. Kitaba filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şakir Albalıyevin “Firavanın poetik sevgisi” adlı ön sözü daxil edilmiş, nəşr Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Xəzan” jurnalının baş redaktoru Əli bəy Azərinin redaktorluğu ilə ərsəyə gəlmişdir. Bu faktlar kitabın ədəbi dəyərinə əlavə sanbal qazandırır. Kitabın adı – “Jalə sevgisi” – təsadüfi seçilməyib. Jalə müəllif üçün sadəcə təbiət hadisəsi deyil. O, paklığın, saf duyğuların, gözləməyin və sevginin rəmzidir. Eyniadlı şeirdə müəllif yazır: “Qovuşmaq nə gözəl hissdir, ay Allah, Jalənin üzündə günəş parlayır…” Bu misralarda jalə ilə günəşin görüşü insan sevgisinin poetik simvoluna çevrilir. Firavan Mahirin poeziyasında təbiət sadəcə fon deyil. Günəş, ay, bulud, su, ağac, daş, çinar, külək – hamısı danışan obrazlardır. “Günəş” şeirində müəllif yazır: “Dünya yaranandan onun amalı Yaşayıb, yaşatmaq Yaradan üçün.” Bu misralar müəllifin həyata baxışını ümumiləşdirir: yaşamaq yalnız mövcud olmaq deyil, başqalarını da yaşatmaqdır. “Su” şeirində isə həyat fəlsəfəsi daha sadə, lakin dərin məna ilə təqdim olunur: “Su həyatın özüdür…” Bu sadə fikir bütöv kitabın ideya xəttinə çevrilir. Kitabın əsas mövzularından biri sevgidir. Lakin bu sevgi yalnız iki insan arasındakı hiss deyil. Burada vətən sevgisi, ana sevgisi, müəllim sevgisi, insan sevgisi, övlad sevgisi və Yaradan sevgisi bütöv bir mənəvi sistem təşkil edir. “Düşüncəmdəsən” şeirində müəllif sevginin insan ruhunu necə dəyişdiyini belə ifadə edir: “Səni yaşadıqca mən sən oluram…” Bu, artıq adi məhəbbət deyil, mənəvi bütövləşmə fəlsəfəsidir. “Səni istədim” şeirində isə sevginin mahiyyəti bir neçə misrada ümumiləşdirilir: “Mən səndən ulduz yox,Səni istədim…” Bu misralar göstərir ki, həqiqi sevgi maddiyyatı deyil, insanın özünü seçir. Firavan Mahirin yaradıcılığında Vətən mövzusu xüsusi yer tutur. Şəhidlərə həsr etdiyi şeirlər emosional pafosdan uzaq, səmimi və təsirlidir. “Tənha şəhid məzarı” şeirində müəllif yazır: “Bu tək şəhid məzarısəfərbərlik dərsidir…” “Müzəffər ordumuz” şeirində isə Vətən sevgisi fəxarət hissi ilə təqdim olunur. Şəhid ailələrinə, analara və atalara həsr olunmuş şeirlərdə müəllif insan ağrısını dərin psixoloji çalarlarla təqdim edir. “Bircə ümidi var”, “Daş ürəkli atalar”, “Kədərli qadın” kimi nümunələr oxucunu düşündürür və duyğulandırır. Firavan Mahir müəllimdir və bu peşənin müqəddəsliyini poeziyasında da yaşadır. “Müəllimim” şeirində müəllif yazır: “Müəllim ömrünü şamtək əridir Nurunu yaymaqçün boş siniflərə.” Bu misralar müəllim peşəsinin fədakarlığını poetik dillə ifadə edir. “Ən gözəl zinətimiz” şeirində isə uşaqlar dünyanın ən qiymətli əmanəti kimi təqdim olunur. Müəllif analıq sevgisini, uşağın saflığını və gələcəyə ümid hissini böyük məhəbbətlə tərənnüm edir. Kitabın maraqlı cəhətlərindən biri də simvolik obrazların çoxluğudur. Daş, ağac, bulud, çivi, qələm kimi adi görünən anlayışlar müəllifin poetik dünyasında fəlsəfi məna qazanır. “Daş” şeirində deyilir: “Sən də daş deyib keçmə…” Bu misra insanı zahiri görünüşlə hökm verməməyə çağırır. “Qələmim” şeirində isə müəllif yaradıcılığı həyatın ayrılmaz hissəsi kimi təqdim edir: “Bu qələm dərdimi, sirrimi bilir…” Firavan Mahirin dili sadədir, lakin bu sadəliyin arxasında böyük daxili zənginlik dayanır. Şeirlərdə mürəkkəb metaforalar azdır, lakin hər obraz həyatın içindən gəlir. Oxucu müəllifin yazdıqlarını oxumur, sanki yaşayır. “Jalə sevgisi” təkcə sevgi kitabı deyil. Bu kitab insanın özünü tanıması, keçmişini xatırlaması, gələcəyinə ümidlə baxması haqqında poetik düşüncələr toplusudur. Burada təbiət də danışır, daş da, bulud da, müəllim də, şəhid də, sevən ürək də. Firavan Mahir göstərir ki, poeziya yalnız qafiyə deyil. Poeziya insanın daxili aləminin səsidir. Bu səs bəzən jalə damlası kimi sakit, bəzən külək kimi coşqun, bəzən də şəhid məzarı qarşısındakı sükut qədər ağır olur. “Jalə sevgisi” müasir Azərbaycan poeziyasında səmimiyyəti, mənəvi saflığı və humanist düşüncəni özündə birləşdirən dəyərli nəşrlərdən biridir. Oxucu bu kitabı bağladıqdan sonra yalnız şeirləri deyil, müəllifin dünyaya baxışını da özü ilə aparır. Elə buna görə də “Jalə sevgisi” bir kitab olmaqdan daha çox, duyğuların, düşüncələrin və insan sevgisinin poetik salnaməsi təsiri bağışlayır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik. 30.06.2026. Bakı.
AZƏRBAYCAN Odlar yurdu deyir hamı, Azərbaycan mənim adım! Sağım, solum, dörd bir yanım, Öz canımdan, qol-qanadım! *** Nazlı Araz kəmərimdir, Xudafərin onun qaşı! Birləşdirir ayrı düşmüş, Dost-tanış, bacı-qardaşı!
