“Zəfərin şəhəri – Şuşaya salam!” mövzusunda Xəzər Universitetində tədbir keçirilib 3 noyabr 2026-cı ildə Xəzər Universitetinin Nərimanov korpusunda, Lalə salonunda Zəfər Gününə həsr olunmuş “Zəfərin şəhəri-Şuşaya salam!” adlı tədbir keçirilib. Tədbirin qonağı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi, şair, tərcüməçi Səlim Babullaoğlu olub. Xəzər Universitetinin Dillər və ədəbiyyatlar departamentinin müdiri, dosent Dilbər Zeynalova giriş sözü ilə çıxış edib. O, Zəfər Gününün Azərbaycan xalqının tarixindəki müstəsna əhəmiyyətindən, milli birlik və həmrəyliyin təcəssümü olan bu tarixi qələbənin mənəvi dəyərindən bəhs edib. Çıxışında vətən uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin xatirəsinin ehtiramla yad edilməsinin vacibliyini vurğulayan Dilbər Zeynalova onların əziz xatirəsinin daim yaşadılacağını qeyd edib. Daha sonra şəhidlər bir dəqiqəlik sükutla yad edilib. Ardınca AYB-nin katibi, şair, tərcüməçi Səlim Babullaoğlu “Şuşaya salam” layihəsinin yaranma tarixçəsi, ideyası və həyata keçirilmə məqsədləri barədə danışıb. O, layihənin Şuşanın zəfərdən sonrakı mənəvi və mədəni simasının beynəlxalq ədəbi müstəvidə tanıdılmasına xidmət etdiyini bildirib. Layihə çərçivəsində dünyanın 30 ölkəsindən 44 şairin Şuşa haqqında şeirlər səsləndirməsi onun beynəlxalq miqyasını və ədəbiyyat vasitəsilə xalqlar arasında mədəni əlaqələrin gücləndirilməsinə verdiyi töhfəni nümayiş etdirir. Tədbir zamanı layihədə iştirak edən beş şairin Şuşaya həsr olunmuş şeirlərinin videogörüntüləri təqdim edilib. Bununla yanaşı, layihənin ideya müəllifi Səlim Babullaoğlu bəzi şeirləri özü səsləndirərək iştirakçılara poetik nümunələrin bədii-estetik məzmununu çatdırıb. Şeir təqdimatları Şuşanın tarixi, mədəni irsi və zəfərdən doğan mənəvi duyğuların ədəbi ifadəsi baxımından xüsusi maraq doğurub. Xəzər Universitetinin Dillər və ədəbiyyatlar departamentinin müəllimi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qardaşxan Əzizxanlı və Kitabxana və İnformasiya Mərkəzinin direktoru Aytac Misgərli də çıxış ediblər. Natiqlər “Şuşaya salam” layihəsinin ədəbi və mədəni əhəmiyyətindən, haqlı zəfərimizin dünyada tanıdılmasına verdiyi töhfədən, eləcə də Zəfər Gününün mahiyyətinin bədii yaradıcılıq vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırılmasındakı rolundan bəhs ediblər. Tədbirdə Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, ehtiyatda olan zabit, şair və “Yazarlar” jurnalının Təltif Komissiyasının sədri Zaur Ustac da çıxış edib. O, Azərbaycanın Zəfər tarixinin xalqın yaddaşında və ədəbiyyatında xüsusi yer tutduğunu qeyd edərək qələbənin mənəvi ruhunu əks etdirən şeirini səsləndirib. Tədbirin sonunda Zaur Ustac “Yazarlar” jurnalının “Ədəbiyyat səfiri” medalını və diplomunu Səlim Babullaoğluna təqdim edib. Bu təltif onun ədəbi fəaliyyətinin, Azərbaycan poeziyasının təbliğinə, eləcə də “Şuşaya salam” layihəsi vasitəsilə milli-mədəni dəyərlərin beynəlxalq miqyasda tanıdılmasına verdiyi töhfənin qiymətləndirilməsi baxımından əlamətdar olub. Tədbirdən fotolar:
“Yazarlar” olaraq, Səlim Babullaoğlunu təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!
ADIN SİRRİ, TALEYİN SƏSİ… (on birinci yazı) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Həyatda hər şeyin, hər kəsin bir adı var. Ad insanı insandan, bir əşyanı digərindən fərqləndirən sadəcə söz deyil, həm də onun tanınma nişanı, yaddaşda yaşama vasitəsidir. İnsan adla dünyaya gəlir, adı ilə tanınır, adı ilə xatırlanır. Canlı və cansız nəsnələrin, müəssisələrin, məhsulların, müxtəlif məkanların belə öz adı var. Bəzən bir ad böyük bir tarixə, taleyə, xatirəyə çevrilir. Yaxşı ad insana hörmət qazandırdığı kimi, uğursuz ad da müəyyən hallarda onun haqqında yanlış təsəvvürlərin yaranmasına səbəb ola bilir. Elə buna görə də adın insan həyatındakı mənəvi və ictimai əhəmiyyəti danılmazdır. Yaxşı seçilmiş adın uğur gətirəcəyinə inam kimi bir düşüncə də mövcuddur. Tanınmış yazıçı Sədulla Şirinovun “ADSIZ” romanı da oxucunu məhz bu məqamlar ətrafında düşündürür. Əsərin adı ilk baxışdan sadə görünsə də, onun arxasında dərin mənəvi və fəlsəfi məna dayanır. Burada “adsızlıq” yalnız bir insanın adının olmaması kimi deyil, onun cəmiyyətdə layiq olduğu qiyməti almaması, taleyinin kölgədə qalması, gözəlliyinin və insani keyfiyyətlərinin görünməməsi kimi də anlaşılır. Romanın əsas obrazı Lalədir. Adının özü gözəllik və zəriflik ifadə edən bu gənc qadın zahiri görünüşü, davranışı, tərbiyəsi və mənəvi keyfiyyətləri ilə seçilir. O, həyatın çətinlikləri qarşısında sınmamağa çalışan, saf duyğularını qoruyan, insanlara sevgi və hörmətlə yanaşan bir obrazdır. Lakin onun qarşısına çıxan maneələrin çoxu özündən qaynaqlanmır. Ailədəki gərgin münasibətlər, valideynlərinin bir-biri ilə anlaşa bilməməsi, atasının içkiyə qurşanması, anasının sərt və aqressiv davranışları Lalənin həyatına ağır kölgə salır. Ən ağrılı məqam isə budur ki, cəmiyyət bəzən insanı öz əməllərinə, xarakterinə və mənəvi keyfiyyətlərinə görə deyil, mənsub olduğu ailənin davranışlarına əsasən qiymətləndirir. Lalə də məhz belə ədalətsiz münasibətin qurbanına çevrilir. Onun günahı olmadığı halda, valideynlərinin səhvlərinin nəticələrini özü daşımalı olur. Gözəlliyi, bacarığı, təmiz niyyəti və ailə qurmaq arzusu belə bu münasibətin qarşısında aciz qalır. Beləcə, adı Lalə olan bir insan mənəvi anlamda adsızlığa, görünməzliyə məhkum edilir. Sədulla Şirinov bu obrazın timsalında oxucunu mühüm bir həqiqətlə üz-üzə qoyur: insanın taleyini yalnız adı müəyyən etmir. Ad onun kimliyini ifadə etsə də, həyat yolunu formalaşdıran ailə mühiti, tərbiyə, seçimlər, ətrafdakı insanların münasibəti və cəmiyyətin ədalət anlayışıdır. Xalq arasında adın uğur və bəxtlə əlaqələndirilməsi barədə müxtəlif inanclar mövcuddur. Lakin romanın məzmunundan doğan əsas fikir budur ki, Lalənin bəxtsizliyinin səbəbini onun adında deyil, yaşadığı mühitdə və qarşılaşdığı haqsız münasibətlərdə axtarmaq lazımdır. Əsərdə Tofiq obrazı da xüsusi diqqət çəkir. O, ailədəki problemlərin yaranmasında öz məsuliyyətini dərk etməyə başlayır. Lalə ilə gecə söhbəti, atasının öz səhvləri üzərində düşünməsi və dəyişmək qərarı insanın gec də olsa doğru yolu seçə biləcəyini göstərir. Bu epizod əsərə yalnız ailə dramı deyil, həm də mənəvi oyanış və özünüdərk çaları verir. Lalənin Mehparə ilə münasibətləri, yeni insanlarla ünsiyyəti, ona göstərilən diqqət və qayğı isə həyatın bütün çətinliklərə baxmayaraq dəyişə biləcəyinə inam yaradır. İnsan bəzən doğulduğu ailədə tapa bilmədiyi anlayışı, sevgini və mənəvi dəstəyi başqa insanların yanında tapır. Bu münasibətlər Lalənin taleyində yeni ümidlərin yaranmasına şərait yaradır. Sədulla Şirinovun “ADSIZ” romanı ailə münasibətlərini, valideyn məsuliyyətini, qadının cəmiyyətdəki mövqeyini, mənəvi dəyərləri və insan taleyinə təsir edən sosial amilləri əks etdirən düşündürücü bir əsərdir. Müəllif hadisələri və obrazları vasitəsilə oxucunu təkcə Lalənin taleyi haqqında düşünməyə deyil, həm də öz münasibətlərinə, davranışlarına və başqalarının həyatında tutduğu yerə nəzər salmağa çağırır. Romanın adı olan “ADSIZ” əsərin ideya yükünü ümumiləşdirən rəmzi ifadə kimi diqqəti cəlb edir. Çünki bəzən insanın adı olsa da, onu tanıyanlar onun həqiqi kimliyini görmür, dəyərini bilmir, haqq etdiyi yeri vermirlər. Belə insanlar adları ilə mövcud olsalar da, cəmiyyətin yaddaşında, münasibətlərində sanki adsız qalırlar. Əsərin əsas mesajlarından biri də budur: heç kəs valideynlərinin səhvlərinə görə övladını mühakimə etməməli, insanın taleyinə hökm verərkən onun öz xarakterini, əməllərini və mənəvi keyfiyyətlərini əsas götürməlidir. Hər bir insanın adı kimi, özünəməxsus taleyi və yaşamaq haqqı da var. Bu haqqı qorumaq isə yalnız ailənin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi borcudur. Sədulla Şirinov “ADSIZ” romanı ilə oxucunu adın, kimliyin, insan ləyaqətinin və taleyin qarşılıqlı əlaqəsi barədə düşünməyə sövq edir. Əsər bir daha xatırladır ki, insanı yaşadan yalnız onun adı deyil, həmin ada qazandırdığı mənəvi məna, gördüyü yaxşı işlər və başqalarının qəlbində qoyduğu izdir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Səsiniz, sədanız daim ucalardan edilsin! Adınız yaşasın! Hələlik! 31.10.2026. Bakı.
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Yaşadığımız Zəfər ətirli bu günlərdə söhbətimizin mövzusu şübhəsiz ki, Müzəffər Azərbaycan Ordusu və Şanlı Azərbaycan Əsgəridir! Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında elə hadisələr var ki, onların mənası zaman keçdikcə azalmır, əksinə, yeni nəsillərin düşüncəsində daha dərindən kök salır. Vətən torpağının müdafiəsi, milli ləyaqətin qorunması, şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, müharibənin ağrı-acısı və qələbənin gətirdiyi mənəvi dirçəliş belə mövzulardandır. Bu mövzular ədəbiyyatın daimi diqqət mərkəzindədir. Çünki tarix hadisələri qeydə alır, ədəbiyyat isə həmin hadisələrin insan qəlbində yaratdığı sarsıntıları, düşüncələri, qərarları və dəyişiklikləri bədii sözün imkanları ilə yaşadır.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair-publisist, tanınmış yazıçı Xəlil Mirzənin “Müqəddəs zəfər” silsiləsinə daxil olan “Seçilmiş” adlı povesti də məhz bu mənəvi və ictimai müstəvidə diqqəti cəlb edir. Əsərdə Vətənə xidmət, hərbi borc, şəxsiyyətin iradəsi, mürəkkəb şəraitdə düzgün qərar vermək bacarığı, insanın öz qorxu və tərəddüdləri ilə mübarizəsi, Qarabağ ağrısı və Xocalının azadlığına qovuşan xalqın sevinci bir-biri ilə əlaqəli şəkildə təqdim olunur.
“Seçilmiş” povestinin əsas üstünlüklərindən biri ondadır ki, müəllif oxucunu yalnız döyüş səhnələrinin, xüsusi tapşırıqların və hərbi əməliyyatların təsviri ilə baş-başa buraxmır. O, hadisələrin arxasında dayanan insanı görməyə, onun daxili aləminə nüfuz etməyə, hər bir məsuliyyətli qərarın mənəvi qiymətini anlamağa çağırır. Beləliklə, əsər sırf hərbi macəra çərçivəsindən çıxaraq insanın mənəvi sınaqları, Vətən qarşısında məsuliyyəti və qələbənin qiyməti haqqında düşüncələrə yol açır.
Povestin proloqunda müəllif insanın şəxsiyyət kimi formalaşması, hiss və duyğuların onun həyatına təsiri, mənəvi kamilliyə doğru keçdiyi yol haqqında düşüncələrə geniş yer ayırır. Burada xüsusilə tərəddüd hissi ön plana çıxarılır. İlk baxışda adi görünən bu hiss əslində insanın taleyində mühüm rol oynaya bilər. Bəzən tərəddüd insanı təhlükədən qoruyur, düşünülməmiş addımın qarşısını alır. Bəzən isə iradəni zəiflədir, qərar verməyi çətinləşdirir və insanı öz məqsədindən uzaqlaşdırır.
Müəllifin diqqət yetirdiyi əsas məsələ tərəddüdün mövcudluğu deyil, onun qarşısında insanın necə davranmasıdır. Hər bir insan müəyyən məqamlarda qorxu, şübhə, həyəcan və daxili narahatlıq keçirə bilər. Əsas məsələ həmin hisslərin insanın iradəsinə hakim kəsilməsinə imkan verməmək, düşünülmüş qərar qəbul etmək və məsuliyyətdən yayınmamaqdır.
Əsgər Əfşarlı obrazının təqdimatında bu fikir konkret bədii məna qazanır. O, təcrübəli, döyüş sınaqlarından keçmiş, fiziki və mənəvi hazırlığı ilə seçilən hərbçidir. Buna baxmayaraq, qarşısına çıxan yeni tapşırıq onu ciddi düşünməyə vadar edir. Çünki bu dəfə ondan yalnız hərbi bacarıq və cəsarət tələb olunmur. O, eyni zamanda özünün ən dərin hisslərini nəzarətdə saxlamalı, nifrət və qisas duyğusunu cilovlamalı, düşmən mühitində başqa bir insanın kimliyini daşımalı, son dərəcə mürəkkəb psixoloji vəziyyətdə özünü itirməməlidir.
Bu məqam əsərin ideya yükünü gücləndirir. Müəllif göstərir ki, əsl qəhrəmanlıq yalnız təhlükənin üzərinə getməkdən ibarət deyil. Bəzən ən böyük qəhrəmanlıq insanın öz daxilindəki çətinliklərə qalib gəlməsidir. Qəzəbini idarə etmək, şəxsi hisslərini ümumi məqsədin fövqündə tutmamaq, verilmiş tapşırığın mahiyyətini anlamaq və məsuliyyətlə davranmaq da igidliyin mühüm göstəriciləridir.
Proloqda insanın kamilləşməsi barədə düşüncələr sonrakı hadisələrin mənəvi açarı rolunu oynayır. Oxucu anlayır ki, qarşıda yalnız əməliyyat planının həyata keçirilməsi deyil, həm də bir insanın iradəsinin, sədaqətinin və mənəvi yetkinliyinin sınağı dayanır.
Əsərin adı xüsusi diqqətə layiqdir. “Seçilmiş” sözü ilk növbədə müəyyən vəzifənin icrası üçün seçilən, xüsusi qabiliyyətləri və hazırlığı ilə fərqlənən insanı xatırladır. Lakin povestin məzmunu bu anlayışın daha geniş mənasını üzə çıxarır.
Seçilmək yalnız başqalarından üstün olmaq demək deyil. Seçilən insan daha ağır məsuliyyət daşımalı, daha çətin sınaqlara hazır olmalı, şəxsi rahatlığından və bəzən ən doğma duyğularından belə keçməyi bacarmalıdır. Ona etimad göstərilməsi eyni zamanda onun üzərinə böyük mənəvi borcun qoyulmasıdır.
Əsgərin seçilməsi təsadüfi deyil. O, hərbi xidmətində dəfələrlə özünü doğrultmuş, döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirmiş, çətin vəziyyətlərdə soyuqqanlılığını qorumuş bir zabitdir. Bununla belə, qarşısındakı yeni vəzifə əvvəlki təcrübəsindən fərqlənir. O, düşmən obrazına çevrilmiş şəxsin kimliyini mənimsəməli, onun keçmişini öyrənməli, davranışlarını təqlid etməli və ətrafındakı insanlarda şübhə yaratmadan hərəkət etməlidir.
Burada fiziki hazırlıqla yanaşı, yaddaş, müşahidə, dil bilikləri, psixoloji dözümlülük və özünənəzarət bacarığı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müəllif xüsusi təyinatlı hərbçinin fəaliyyətini yalnız silahdan istifadə etmək qabiliyyəti ilə məhdudlaşdırmır. Əsgərin timsalında peşəkarlığın daha mürəkkəb tərəflərini göstərir: düşünmək, təhlil etmək, vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək, səbirli olmaq və zəruri anda qətiyyət nümayiş etdirmək.
Beləliklə, əsərin adı həm konkret hərbi seçimə, həm də mənəvi seçimə işarə edir. Əsgər yalnız tapşırıq üçün seçilmir; o, özünü dəfələrlə seçim qarşısında görür. Şəxsi nifrət, hərbi borc, vicdan və məsuliyyət arasında tarazlıq yaratmaq onun qarşısında dayanan əsas sınaqlardandır.
Əsgər Əfşarlı obrazının mənəvi əsaslarını anlamaq üçün onun ailə tarixini nəzərə almaq lazımdır. O, Xocalı faciəsi zamanı şəhid olmuş atanın övladıdır. Atasını görmədən dünyaya gələn Əsgərin həyatında müharibənin ağrısı şəxsi taleyə çevrilib. Onun uşaqlıq və gənclik dünyası bir ailənin itkisi ilə yanaşı, bütöv xalqın yaşadığı faciənin mənəvi izlərini də daşıyır.
Xocalı Azərbaycan tarixində sağalmayan yaralardan biridir. Bu faciənin xatirəsi təkcə itirilmiş həyatları, dağıdılmış ailələri və yarımçıq qalmış taleləri xatırlatmır. O, həm də insanın doğma yurd, ailə, təhlükəsizlik və azadlıq anlayışlarını necə dərindən dərk etdiyini göstərir. Müharibənin ən ağır nəticələrindən biri onun bir nəslin deyil, sonrakı nəsillərin də həyatına təsir etməsidir.
Əsgərin taleyində bu həqiqət aydın görünür. O, atasının yoxluğunu şəxsi bədbəxtlik kimi yaşamaqla kifayətlənmir, həyatını Vətənə xidmətə bağlayır. Hərbi peşəni seçməsi, xüsusi hazırlıq keçməsi, təhlükəli tapşırıqları yerinə yetirməsi onun üçün sadəcə karyera və ya peşə fəaliyyəti deyil. Bütün bunlar mənəvi məsuliyyətin, itirilmiş dəyərlərin qorunması istəyinin və doğma torpağa sədaqətin ifadəsidir.
Bununla belə, obrazın əhəmiyyəti yalnız keçmişin ağrısını daşımasında deyil. Əsgər həmin ağrının onu tamamilə idarə etməsinə imkan verməməlidir. O, qisas hissi ilə hərəkət etməkdən daha çətin bir yolu seçir: özünü nəzarətdə saxlamaq və qarşısındakı tapşırığı peşəkar məsuliyyətlə yerinə yetirmək.
Məhz burada povestin mənəvi istiqaməti müəyyənləşir. Xocalı yaddaşı Əsgərin xarakterini formalaşdıran mühüm amildir, amma onun qəhrəmanlığını müəyyən edən təkcə keçmişin ağrısı deyil. Onun əsl gücü bu ağrını məsuliyyətə, sədaqətə və məqsədyönlü fəaliyyətə çevirməsindədir.
Əsərdə ana obrazı da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Səadət ana oğlunun keçirdiyi sarsıntını hiss edir, onunla dərdləşir, ağrısını bölüşür və sonda onu komandiri ilə danışmağa yönəldir. Ana məhəbbəti burada yalnız qorumaq, təhlükədən uzaq tutmaq istəyi kimi deyil, övladın məsuliyyətini dərk etməsinə kömək edən mənəvi dayaq kimi təqdim olunur.
Onun oğluna verdiyi nəsihətdə analıq qayğısı ilə vətəndaşlıq mövqeyi birləşir. Ana övladının həyatından nigarandır, amma onun Vətən qarşısındakı borcunu da anlayır. Bu münasibət əsərə ailə istiliyi gətirməklə yanaşı, hərbi xidmətin arxasında dayanan mənəvi dayaqları da göstərir.
“Seçilmiş” povestində hərbi əməliyyatların hazırlanması və icrası geniş yer tutur. Hadisələrin inkişafında polkovnik Cəfər Kərimli, professor Sabir Göyçəli, mayor Əhməd Ağalı, baş leytenant Kamilə Murad və digər obrazlar iştirak edirlər. Onların hər biri ümumi məqsədin müəyyən mərhələsinin həyata keçirilməsinə xidmət edir.
Polkovnik Cəfər Kərimli təşkilatçılıq qabiliyyəti, məsuliyyət hissi və hadisələrə strateji yanaşması ilə seçilir. O, tabeliyində olan hərbçilərin imkanlarını qiymətləndirir, qərarların nəticələrini düşünür və tapşırığın icrasını ümumi planın tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirir. Onun narahatlığı zəiflik deyil, üzərinə düşən məsuliyyətin ağırlığını dərk etməsidir.
Professor Sabir Göyçəli isə bilik və hazırlığın hərbi fəaliyyət üçün əhəmiyyətini təcəssüm etdirir. Əsgərin dil hazırlığında onun iştirakı elmin, təhsilin və peşəkar təcrübənin müdafiə sahəsindəki rolunu önə çıxarır. Bu obraz vasitəsilə müəllif oxucuya xatırladır ki, müasir dövrdə Vətənin müdafiəsi yalnız fiziki güc və silahlarla məhdudlaşmır. İntellektual hazırlıq, xarici dilləri bilmək, fərqli mədəni mühitləri anlamaq və məlumatları düzgün təhlil etmək də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mayor Əhməd Ağalı və baş leytenant Kamilə Muradın fəaliyyəti isə komanda işinin vacibliyini göstərir. Əməliyyatın ayrı-ayrı mərhələlərinin həyata keçirilməsində onların müşahidəçilik, ünsiyyət və vəziyyəti qiymətləndirmə bacarıqları ön plana çıxır. Hər kəs öz üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirir, əldə olunan məlumatlar ümumi məqsədə xidmət edir.
Əsərdə diqqət çəkən cəhətlərdən biri də hərbi xidmətin kollektiv xarakterinin qabardılmasıdır. Qəhrəmanlıq ayrı-ayrı şəxslərin fərdi hünəri ilə məhdudlaşmır. Hətta ən cəsur döyüşçü belə düzgün planlaşdırmaya, etibarlı silahdaşlara, qarşılıqlı etimada və koordinasiyalı fəaliyyətə ehtiyac duyur.
Bu baxımdan “Seçilmiş” fərdi igidliklə kollektiv məsuliyyətin vəhdətini göstərən əsər kimi dəyərləndirilə bilər. Əsgərin bacarığı nə qədər yüksək olsa da, onun uğurunda komandirin təcrübəsi, professorun biliyi, silahdaşlarının dəstəyi və ümumi hazırlıq mühüm rol oynayır.
Povestdəki hərbi həyat təsvirləri oxucuda belə bir qənaət yaradır: Vətəni qorumaq üçün güclü orduya, peşəkar kadrlara, intellektual hazırlığa, dəmir intizama və mənəvi birliyə ehtiyac var. Bu keyfiyyətlər bir-birini tamamladıqda ən mürəkkəb vəzifələrin öhdəsindən gəlmək imkanı artır.
Povestin hadisələri 2018-ci ilin iyulunda məxfi idarədə keçirilən görüşlərlə daha geniş məcraya yönəlir. Əsgərin qarşısında duran vəzifə onun əvvəlki döyüş təcrübəsindən fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. O, Arşak Karayanın kimliyini mənimsəməli və həmin şəxsin keçmişi ilə bağlı məlumatları öyrənərək planlaşdırılan əməliyyatda iştirak etməlidir.
Bu xətt əsərin süjetinə gərginlik gətirir. Oxucu bir tərəfdən əməliyyatın necə hazırlanacağını izləyir, digər tərəfdən isə Əsgərin qarşılaşacağı mənəvi çətinlikləri düşünür. Çünki başqasının kimliyini daşımaq, onun davranışlarını təqlid etmək və ətrafdakıların etimadını qazanmaq adi bir vəzifə deyil. Belə şəraitdə hər bir söz, jest və qərar həlledici əhəmiyyət kəsb edə bilər.
Əsgərin əvvəlki döyüşlərdə qazandığı təcrübə ona kömək etsə də, qarşıdakı sınaq yalnız cəsarət tələb etmir. Burada səbir, özünüidarəetmə, müşahidəçilik və insan psixologiyasını anlamaq qabiliyyəti də önə çıxır.
Müəllif bu xətt vasitəsilə qəhrəmanlığın çoxşaxəli mahiyyətini açmağa çalışır. İgidlik bəzən açıq döyüşdə düşmənin üzərinə getmək, bəzən isə özünü büruzə vermədən, səssiz və görünməz şəkildə məsuliyyət daşımaqdır. Hər iki halda insanın məqsədinə sədaqəti və iradəsi əsas şərtlərdən biri kimi çıxış edir.
Əsərdə Arşakın keçmişi ilə bağlı məlumatların toplanması, onun əlaqələrinin araşdırılması, müxtəlif şəxslərlə söhbətlər və əldə olunan məlumatların müqayisəsi süjetin detektiv xarakterini gücləndirir. Oxucu hadisələrin arxasında gizlənən həqiqəti öyrənmək üçün yeni məlumatların ortaya çıxmasını gözləyir. Beləliklə, hərbi mövzu ilə araşdırma süjeti birləşir.
Bununla yanaşı, bu cür səhnələrə yalnız macəra marağı baxımından yanaşmaq düzgün olmazdı. Əsərin əsas ideyası insanın çətin şəraitdə öz iradəsini qoruması və üzərinə düşən məsuliyyətə sadiq qalmasıdır. Əsgərin uğuru yalnız kimliyini inandırıcı şəkildə təqdim etməsindən deyil, eyni zamanda mürəkkəb vəziyyətlərdə soyuqqanlılığını saxlamaq bacarığından asılıdır.
Povestdə Əsgər Əfşarlının “Şimşək” ləqəbi ilə təqdim edilməsi obrazın bədii səciyyəsini gücləndirir. Şimşək sürət, qəfil hərəkət və güc assosiasiyası yaradır. Bu ad qəhrəmanın döyüş qabiliyyətinə, çevikliyinə və çətin vəziyyətlərdə qətiyyətli davranışına uyğun gəlir.
Lakin obrazın maraqlı cəhəti onun yalnız döyüşçü kimliyi ilə məhdudlaşmamasıdır. Əsgər eyni zamanda oğuldur, gələcək həyat yoldaşıdır, dostdur və insan kimi öz daxili dünyası olan bir şəxsiyyətdir. O, tapşırığı yerinə yetirən hərbçi olmaqla yanaşı, anasının narahatlığını anlayan, doğmalarına bağlı olan, keçmişin ağrılarını yaddaşında daşıyan insandır.
Məhz bu çoxqatlılıq qəhrəmanı oxucuya yaxınlaşdırır. Çünki qəhrəmanlıq insanı hisslərdən məhrum etmir. Əksinə, insanın öz doğmalarını sevməsi, itkiləri dərindən yaşaması və gələcək haqqında arzularının olması onun mübarizəsinə daha böyük məna verir.
Əsərin süjetində Əsgərin hərbi tapşırığı ilə şəxsi həyatının paralel inkişafı da əhəmiyyətlidir. Onun həyatında təhlükə ilə ümid, ağrı ilə sevinc, tənhalıqla doğmalıq yanaşı mövcuddur. Bu ziddiyyətlər obrazın mənəvi portretini zənginləşdirir.
“Şimşək” ləqəbi ilə hərəkət edən döyüşçü təhlükəli şəraitdə cəsarətli və qətiyyətli ola bilər. Lakin onun qəhrəmanlığının əsl mənası yalnız döyüş meydanında göstərdiyi bacarıqla müəyyənləşmir. Əsgərin öz daxilindəki tərəddüdlə mübarizəsi, tapşırığın mahiyyətini dərk etməsi və şəxsi hisslərini məsuliyyətlə uzlaşdırması da onun şəxsiyyətinin mühüm cəhətləridir.
Əsərdə Murad obrazı da xüsusi diqqət çəkir. Onun həyat hekayəsi şəxsi itkinin, kimlik axtarışının və mənəvi ağrının insan taleyinə təsirini göstərir. Muradın keçmişi ilə bağlı hadisələr oxucunu müharibənin insanın ailə həyatına və gələcək taleyinə vurduğu zərbələr haqqında düşünməyə vadar edir.
Onun davranışlarında keçmişin ağrısı, itirilmiş doğmaların xatirəsi və ədalət axtarışı özünü göstərir. Bu obraz vasitəsilə müəllif müharibənin yalnız cəbhədə baş vermədiyini, onun insanın daxilində də uzun müddət davam etdiyini nümayiş etdirir.
Müharibənin bitməsi və ya hərbi əməliyyatların dayanması insanın bütün ağrılarının dərhal aradan qalxması demək deyil. İtirilmiş ailə üzvlərinin xatirəsi, dağıdılmış evlər, yarımçıq qalmış uşaqlıq və gənclik illəri yaddaşda yaşayır. Bəzən insanın bütün sonrakı həyatı həmin xatirələrlə müəyyənləşir.
Muradın taleyi də bu mənada əsərin emosional qatını gücləndirir. O, keçmişin ağrısından tamamilə uzaqlaşa bilməsə də, özünü hadisələrin passiv qurbanı kimi təqdim etmir. Onun fəaliyyəti, iradəsi və Əsgərlə qurduğu münasibət birgə mübarizənin əhəmiyyətini önə çıxarır.
Bununla belə, əsərin yaratdığı mənzərəni yalnız qisas duyğusu üzərindən oxumaq düzgün olmazdı. Müharibənin ağrısını anlamaqla insanın zorakılıq qarşısında necə davranmalı olduğu barədə düşünmək fərqli məsələlərdir. Ədəbiyyatın gücü də ondadır ki, o, oxucunu qəhrəmanın duyğularını anlamağa çağırmaqla yanaşı, həmin duyğuların nəticələri üzərində düşünməyə də imkan verir.
Bu baxımdan Muradın obrazı fərdi faciənin ümumi tarixi yaddaşla birləşdiyi bədii simalardan biridir. Onun taleyində insanın itkilərlə yaşamaq, özünü yenidən qurmaq və həyatına məna vermək mübarizəsi əks olunur.
“Seçilmiş” povestində Vətən anlayışı coğrafi məkan olmaqdan daha geniş məna daşıyır. Vətən doğma torpaq, ailə, ana dili, milli yaddaş, insanların ortaq tarixi və gələcək arzularının birliyidir. Əsgərin həyatını Vətənə xidmətə həsr etməsi də bu bütöv anlayışla bağlıdır.
Əsərdə İraq türkməni Əbdül Kamalın iştirakı ilə milli köklər, ortaq dil və qardaşlıq mövzusu genişlənir. Onun Azərbaycanla mənəvi yaxınlığı, Azərbaycan dilində ünsiyyət qurması və azərbaycanlılarla əlaqələri türk xalqları arasında tarixi-mədəni münasibətlərə işarə edir.
Bu xətt əsərin coğrafi üfüqlərini genişləndirir. Hadisələr yalnız Azərbaycanın sərhədləri daxilində cərəyan etmir; müxtəlif ölkələrdə yaşayan insanların taleləri, ortaq maraqları və qarşılaşdıqları təhlükələr də süjetə daxil olur. Bununla müəllif Vətənə bağlılıq mövzusunu milli yaddaş və qardaşlıq anlayışları ilə əlaqələndirir.
Əlbəttə, müxtəlif xalqların nümayəndələrini eyni siyasi və ya hərbi mövqedə olan şəxslərlə eyniləşdirməmək mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əsərdə qarşıdurmanın əsas səbəbləri konkret cinayətkar fəaliyyət, terror, zorakılıq və işğalçılıq niyyətləri ilə əlaqələndirildikdə onun mənəvi mesajı daha aydın görünür. İnsanları etnik mənsubiyyətinə görə deyil, əməllərinə, seçimlərinə və məsuliyyətinə görə qiymətləndirmək ədalət anlayışının əsas şərtlərindəndir.
Povestin əsas qəhrəmanları üçün Vətən sevgisi başqalarına nifrətdən daha geniş məna daşımalıdır. Bu sevgi doğma torpağı qorumaq, insan həyatına dəyər vermək, ailəni və gələcəyi müdafiə etmək, xalqın təhlükəsizliyini təmin etmək kimi məqsədlərdə təcəssüm edir.
“Müqəddəs zəfər” silsiləsinin adı əsərin ideya istiqamətini müəyyənləşdirən mühüm işarədir. Zəfər anlayışı burada yalnız hərbi üstünlük və ya döyüş tapşırığının uğurla başa çatması kimi məhdudlaşdırılmır. O, həm də mənəvi dirçəliş, doğma yurda qayıdış, ailə bağlarının bərpası və gələcəyə inamın yenidən yaranması ilə əlaqələndirilir.
Povestin sonluğunda Əsgərin doğma mühitə qayıtması, ailəsinin yanında olması, dostlarının onunla görüşməsi və Xocalı ilə bağlı təsvirlər bu mənanı daha aydın göstərir. Əvvəlki fəsillərdə gərginlik, gizlilik, təhlükə və ağır sınaqlarla müşayiət olunan hadisələr sonda ailə istiliyi, qonaqpərvərlik, sevinc və ümid atmosferi ilə əvəzlənir.
Bu keçid əsərin kompozisiyasında mühüm rol oynayır. Oxucu anlayır ki, bütün çətinliklərin arxasında qorunmalı olan konkret bir həyat dayanır. Hərbi əməliyyatın məqsədi yalnız təhlükəni aradan qaldırmaq deyil, insanların rahat yaşaya biləcəyi mühitin yaradılmasıdır. Ev, ailə, doğmalarla görüş və uşaqların gələcəyi Vətən müdafiəsinin mənəvi nəticələri kimi təqdim olunur.
Əsərin sonunda Xocalıya ünvanlanan poetik misralar bu düşüncələri ümumiləşdirir. Dağların, yamacların, çiçəklərin və günəş şəfəqlərinin təsviri doğma yurdun təbii gözəlliyini ön plana çıxarır. Müharibənin ağrılarını yaşamış torpağın yenidən həyatla dolması, yaraların sağalması və arzuların çiçəklənməsi Zəfərin bədii mənzərəsinə çevrilir.
Bu mənzərədə Xocalı yalnız keçmiş faciənin adı deyil. O, həm də dirçəlişin, qayıdışın, insan iradəsinin və gələcək ümidlərinin rəmzidir. Əsərin finalında ailə səhnələrinin təbiət təsvirləri və poetik parçalarla birləşməsi oxucuda emosional tamamlanma hissi yaradır.
Beləliklə, povestdə Zəfər bir növ mənəvi bütövlüyün bərpası kimi təqdim olunur. İnsan doğma yurduna qayıdır, ailəsi ilə bir araya gəlir, dostları ilə görüşür və gələcəyini yenidən qurmağa başlayır. Bu mənzərə müharibənin dağıdıcı təsirinə qarşı həyatın davamlılığını ifadə edir.
Xəlil Mirzənin “Seçilmiş” povesti mövzu və süjet quruluşuna görə hərbi-dramatik və macəra elementlərini birləşdirir. Əsərdə dialoqlar, məlumatların mərhələli şəkildə açıqlanması, gizli məqsədlər və gözlənilməz vəziyyətlər hadisələrin inkişafına dinamika verir.
Müəllif hərbi mühitin təsvirində rütbələrə, xidmət münasibətlərinə, tapşırıq və hesabatlara, komanda daxilindəki ünsiyyətə yer ayırır. Bu detallar əsərin təsvir etdiyi mühitin xarakterini müəyyənləşdirir. Eyni zamanda, məişət səhnələri və ailə dialoqları hərbi süjetin emosional gərginliyini yumşaldır, qəhrəmanların şəxsi həyatını göstərir.
Povestin proloqu ilə əsas hadisələr arasında müəyyən fərq də diqqəti cəlb edir. Proloqda fəlsəfi mühakimələr və insanın daxili aləminə dair ümumiləşdirmələr üstünlük təşkil etdiyi halda, sonrakı hissələrdə hadisələr, dialoqlar və əməliyyatların gedişi ön plana keçir. Bu fərq əsərin düşüncə və hərəkət qatlarını bir-birindən ayırır.
Tərəddüd haqqında ilkin düşüncələrin Əsgərin taleyi ilə əlaqələndirilməsi müəllifin ideya məqsədini aydınlaşdırır. Bununla belə, fəlsəfi hissələrdə bəzi fikirlərin təkrarlanması və izahların uzanması mətnin ritminə təsir göstərə bilər. Ayrı-ayrı epizodlarda hadisələrin daha yığcam təqdim olunması, obrazların daxili düşüncələrinin daha çox bədii detal və davranış vasitəsilə açılması əsərin təsir gücünü artıra bilər.
Hərbi əməliyyatların geniş təsviri də müəllifin seçdiyi üslubun xüsusiyyətlərindəndir. Bu səhnələr dinamika yaratsa da, onların bədii təsiri qəhrəmanların psixoloji vəziyyəti və hadisələrin mənəvi nəticələri ilə əlaqələndirildikdə daha güclü olur. Çünki oxucu üçün təkcə hadisənin necə baş verməsi deyil, həmin hadisənin insan taleyində nəyi dəyişdirməsi də vacibdir.
Əsərin müsbət cəhətlərindən biri qəhrəmanların şəxsi həyatına qayıdışla bağlı sonluğun yaradılmasıdır. Bu seçim döyüş səhnələrinin arxasında duran əsas məqsədi — sülh, ailə, doğma yurd və insan həyatının qorunmasını — daha aydın göstərir.
Povestin finalında ailə səhnələrinin geniş yer tutması təsadüfi deyil. Müharibənin yaratdığı dağıntılar və itkilər yalnız döyüş meydanında deyil, insanların evlərində, münasibətlərində və xatirələrində də öz izini buraxır. Buna görə də doğma yurda qayıdış, evin qurulması, ailə üzvlərinin bir araya gəlməsi və gündəlik həyatın bərpası Zəfərin mühüm göstəricilərindəndir.
Əsgərin evə qayıtması, Səadət ananın qayğısı, Kamilənin onunla ünsiyyəti və silahdaşların görüşü qəhrəmanın həyatının yalnız hərbi tapşırıqlardan ibarət olmadığını göstərir. Döyüşçü üçün də evin istiliyi, doğmaların səsi, süfrə başında toplaşmaq, gələcək haqqında düşünmək həyati əhəmiyyət daşıyır.
Əsərin sonunda görünən bu mənzərə oxucuya bir həqiqəti xatırladır: Vətəni qorumaq həyatın özünü qorumaqdır. Torpaq yalnız xəritədəki sərhədlərdən ibarət deyil. O torpaqda yaşayan insanlar, onların evləri, xatirələri, dili, adət-ənənələri və gələcəyə dair arzuları da Vətənin ayrılmaz hissəsidir.
Xocalının təsviri isə bu düşüncələri daha yüksək mənəvi səviyyəyə qaldırır. Uzun müddət ağrı və faciə ilə xatırlanan bir məkanın həyat, ümid və quruculuq rəmzinə çevrilməsi milli yaddaşın bərpasını ifadə edir. Burada keçmiş unudulmur, lakin gələcəyin qurulmasına mane olan yeganə mənbəyə də çevrilmir. Əksinə, keçmişdən alınan dərs insanı daha güclü, daha məsuliyyətli və daha ümidli olmağa sövq edir.
Bu mənada “Seçilmiş” povestinin sonluğu yalnız qəhrəmanların taleyinin tamamlanması deyil. O, müharibənin yaratdığı mənəvi gərginliyin həyatın davamlılığı ilə qarşılaşdığı nöqtədir. Döyüşçülər yenidən doğmalarına qovuşur, ailələr qurulur, evlərdə süfrələr açılır və doğma yurdun sabahına inam möhkəmlənir.
Xəlil Mirzənin “Müqəddəs zəfər” silsiləsindən “Seçilmiş” povesti Vətənə xidmət, hərbi peşəkarlıq, insan iradəsi, ailə bağlılığı və tarixi yaddaş mövzularını bir araya gətirən əsərdir. Müəllif Əsgər Əfşarlı obrazının timsalında qəhrəmanlığın müxtəlif tərəflərini göstərməyə çalışır: döyüş hazırlığı, təhlükə qarşısında cəsarət, çətin şəraitdə qərar vermək, şəxsi hissləri idarə etmək və məsuliyyətə sadiq qalmaq.
Əsərin ideya mərkəzində insanın özünü sınaqdan keçirməsi dayanır. Tərəddüd, qorxu, ağrı və itki insan həyatının reallıqlarıdır. Lakin şəxsiyyətin böyüklüyü bu hisslərin heç birini yaşamamaqda deyil, onların qarşısında iradəsini, vicdanını və məqsədini qoruya bilməkdədir.
Əsgərin taleyi göstərir ki, əsl qəhrəmanlıq təkcə güclü olmaq deyil, gücünü hansı məqsədə yönəltdiyini anlamaqdır. Hərbi peşəkarlıq bilik, intizam, dözümlülük və kollektiv məsuliyyətlə tamamlandıqda daha böyük məna qazanır. Xocalı faciəsinin onun həyatında buraxdığı izlər isə tarixi yaddaşın insan şəxsiyyətinin formalaşmasındakı rolunu önə çıxarır.
Povestin sonluğu əsərin başlıca ideyasını ümumiləşdirir: Zəfərin əsl dəyəri yalnız qazanılmış qələbə ilə ölçülmür. Onun mənası insanların öz evlərinə qayıtmasında, ailələrin yenidən birləşməsində, doğma yurdun dirçəlməsində və gələcəyə inamın bərpasında da yaşayır.
“Müqəddəs zəfər” anlayışının mənəvi məzmunu da məhz burada üzə çıxır. Müqəddəslik Vətənə sədaqətdə, şəhidlərin xatirəsinə ehtiramda, insan həyatına verilən dəyərdə, doğma torpağın qorunmasında və qazanılmış sülhün məsuliyyətlə yaşadılmasındadır.
Zəfərin işığında keçmişin ağrıları unudulmur, amma gələcəyin ümidləri də kölgədə qalmır. Xocalının yenidən həyatla nəfəs alması, doğma yurdda evlərin işıqlanması, insanların öz torpaqlarında sabaha inamla baxması qələbənin ən təsirli mənəvi ifadəsidir.
Xəlil Mirzənin “Seçilmiş” povesti də oxucunu bu həqiqət üzərində düşünməyə çağırır: Vətəni qorumaq böyük şərəf olduğu qədər böyük məsuliyyətdir. Qəhrəmanlıq yalnız təhlükəli anda göstərilən cəsarət deyil; o, insanın bütün həyatı boyu daşıdığı vicdan, sədaqət və borc hissidir.
Müqəddəs Zəfərin işığı isə ən çox həmin dəyərlərin yaşadığı yerdə parlayır — doğma torpaqda, ailə ocağında, xalqın yaddaşında və azad gələcəyə inamında. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Hələlik! Hələ nə zəfərlər gözləıyir bizi!!!
Salam olsun Vətən yolunda canından keçənlərə!Salam olsun şəhidlik zirvəsinə ucalan müqəddəs ruhlara!
Bəzən insan haqqında danışmaq üçün onun tutduğu vəzifəni, daşıdığı rütbəni, qazandığı təltifləri sadalamaq kifayət etmir. Çünki insanın əsl böyüklüyü nə rütbəsində, nə də sinəsindəki medalların sayında ölçülür. Əsl böyüklük onun insanlara münasibətində, dar gündə göstərdiyi mərdlikdə, ətrafındakı insanların qəlbində buraxdığı izdə, əmanətə necə sahib çıxmasında görünür. Şəhid kapitan Kamran Fərəcov da məhz belə insanlardan idi.
Onun haqqında danışarkən ilk növbədə bir zabit, bir döyüşçü, bir Vətən müharibəsi şəhidi obrazı göz önünə gəlir. Lakin Kamranı yaxından tanıyanların yaddaşında onun başqa bir xüsusiyyəti daha çox yaşayır: insanlığı!
Sadəliyi, səmimiyyəti, təvazökarlığı, əsgərlərinə münasibəti, çətin anlarda onların yanında olması, zabit məsuliyyətini insanlıq duyğusundan ayırmaması Kamran Fərəcovun şəxsiyyətini xarakterizə edən əsas cizgilər idi. Ona görə də bu yazının adı təsadüfən “Allah adamı” seçilməyib. Çünki Allah adamı olmaq yalnız müəyyən sözləri söyləmək, ibadət etmək, dini ifadələr işlətmək deyil. Allah adamı olmaq həm də insanı sevmək, haqqı qorumaq, mərhəmətli olmaq, əmanətə sahib çıxmaq, ehtiyacı olanın yanında dayanmaq, Vətən qarşısında borcunu sonadək yerinə yetirməkdir. Kamran Fərəcovun həyatında bu keyfiyyətlərin hər birinə rast gəlmək mümkündür.
SƏNÇƏRƏDİDƏN VƏTƏN YOLUNA
Kamran Fərəcov 14 yanvar 1978-ci ildə Astara rayonunun Səncərədi kəndində dünyaya göz açmışdı. Cənub bölgəsinin təbiəti kimi saf, zəhmətkeş və sadə insanların arasında böyümüşdü.
İlk təhsilini Astara şəhər 2 saylı tam orta məktəbində almışdı. Sonrakı həyat yolu isə onu hərb sənətinə gətirib çıxardı. Həzi Aslanov adına Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində ali hərbi təhsil alan Kamran həyatını Azərbaycan Ordusu ilə bağladı.
Bu seçim adi peşə seçimi deyildi. Hərbçi olmaq Vətən qarşısında məsuliyyət götürməkdir. Zabit olmaq isə özündən əvvəl əsgərini düşünmək, onun həyatına cavabdeh olmaq, ən ağır anda belə soyuqqanlılığını itirməmək deməkdir. Kamran Fərəcov bu məsuliyyəti bütün varlığı ilə dərk edən zabitlərdən idi.
Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarında xidmət edən kapitan Kamran Fərəcovun hərbi fəaliyyəti Vətənə sədaqət nümunəsi idi. Amma onu fərqləndirən yalnız peşəkarlığı deyildi. Kamran zabit formasının altında böyük bir insan qəlbi daşıyırdı.
“ƏSGƏRİM” DEYƏRƏK
Zabit üçün əsgər sadəcə tabeliyində olan hərbçi deyil. Əsl zabit əsgərinin taleyini öz taleyinin bir parçası hesab edir. Kamran Fərəcovun əsgərlərinə münasibəti də belə idi.
O, əsgərləri ilə məsafəli, soyuq münasibət quran komandirlərdən deyildi. Əksinə, onların problemlərini dinləyər, qayğıları ilə maraqlanar, ehtiyaclarını öyrənər, imkan daxilində kömək edərdi. Əsgərlərinə ata kimi yanaşardı. Qardaş kimi münasibət göstərərdi. Bu münasibət onun komandir kimi nüfuzunu daha da artırırdı.
Əsgər komandirinin yalnız əmrini deyil, ürəyini də hiss edir. Əgər komandir onu qoruyursa, onun qayğısına qalırsa, çətinliyini öz çətinliyi hesab edirsə, həmin əsgər də komandirinin arxasınca ölümə belə getməkdən çəkinmir.
Kamran Fərəcovun əsgərləri ilə münasibətinin mahiyyəti məhz bu mənəvi bağ üzərində qurulmuşdu. O, əsgərinə yuxarıdan aşağı baxmırdı. Əksinə, əsgərinin çiyninə əl qoyub onunla bir insan kimi danışmağı bacarırdı. Bu sadə görünən davranışın arxasında böyük bir zabitlik məktəbi dayanırdı.
SADƏLİYİ İLƏ BÖYÜK İNSAN
İnsan haqqında ən doğru qiyməti onun yanında rəsmi şəkildə dayananlar yox, gündəlik həyatını onunla bölüşənlər verirlər.
Kamran Fərəcovun haqqında deyilən sözlərdə diqqəti çəkən əsas məqam da budur: onu tanıyanlar ilk növbədə onun insanlığından danışırlar. Onun sadəliyi, səmimiliyi, mehribanlığı və qorxmazlığı xüsusi vurğulanır. Belə insanlar özlərini böyük göstərməyə çalışmırlar. Onlar böyük olduqlarını davranışları ilə sübut edirlər. Kamran da belələrindən idi. O, kapitan rütbəsini üstünlük vasitəsinə çevirməmişdi. Zabitlik onun üçün əsgərlərə əmr verməkdən daha çox, onlara nümunə olmaq idi:
Döyüşdə ön sırada olmaq…
Çətinlikdə əsgərindən əvvəl ayağa qalxmaq…
Əsgərinin qayğısını öz qayğısından üstün tutmaq…
Lazım gələndə onunla çörəyini bölüşmək…
Bunlar bir zabitin yazılı vəzifə təlimatında bəlkə də ayrıca maddələrlə ifadə olunmur. Amma əsl zabitliyin mənası məhz bunlarda yaşayır. Kamran Fərəcov da öz zabitliyini belə yaşadırdı.
ALLAH ADAMI
Kamran haqqında danışanların söylədiyi bir cümlə onun mənəvi dünyasını anlamaq üçün kifayət qədər təsirlidir:
“Cəbrayılda ilk azan verən məhz şəhid Kamran oldu.”
Bu hadisə sadəcə bir dini mərasim kimi qiymətləndirilə bilməz. İşğaldan azad olunmuş torpaqda illər sonra azan səsinin ucalması bütöv bir xalqın mənəvi qələbəsinin ifadəsi idi. Cəbrayıl torpağında ilk azan… İllərlə düşmən tapdağında qalmış bir yurdda yenidən “Allahu Əkbər” səsinin eşidilməsi… Bu, tarixə yazılan mənəvi bir an idi. Və həmin anın iştirakçısı Kamran Fərəcov oldu. Deyilənə görə, həmin zaman onun sevincinin həddi-hüdudu yox idi. Bu sevinc təsadüfi deyildi. Çünki o, torpağın azadlığını yalnız hərbi qələbə kimi qəbul etmirdi. O, həmin qələbənin mənəvi və müqəddəs tərəfini də duyurdu. Cəbrayılda azan verməsi onun Vətən, torpaq və Allah qarşısındakı mənəvi bağlılığının bir ifadəsinə çevrildi. Bəlkə də buna görə onu tanıyanlar haqqında danışarkən “Allah adamı” ifadəsini işlətməkdə haqlıdırlar. Çünki Kamranın Allah sevgisi insan sevgisindən ayrılmırdı.
CƏBRAYILDA SEVİNC, QUBADLIDA ŞƏHADƏT
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən şərəfli səhifələrindən birini yazdı.
Bu müharibədə Azərbaycan Ordusunun zabit və əsgərləri illərlə işğal altında qalmış torpaqların azadlığı uğrunda döyüşdülər.
Kapitan Kamran Fərəcov da həmin müqəddəs savaşın iştirakçısı idi:
Cəbrayıl istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak etdi.
Qubadlı istiqamətində döyüşdü.
Hər qarış torpağın azadlığı uğrunda savaşdı.
Cəbrayılın azadlığını gördü.
Orada ilk azanı verdi.
Bu, onun həyatının ən xoşbəxt anlarından biri idi.
Amma qarşıda Qubadlı döyüşləri vardı.
Və 21 oktyabr 2020-ci il…
Qubadlı torpağında Kamran Fərəcovun döyüş yolu şəhidlik zirvəsinə çatdı.
İnsan ömrünün son nöqtəsi bəzən onun bütün həyatının mənasını özündə birləşdirir.
Kamranın son döyüşü də belə oldu.
O, Vətən uğrunda döyüşərkən şəhid oldu.
Amma əslində şəhidlik onun həyatının sonu yox, adının əbədiyyətə keçidi idi.
İKİ QIZIN ATASI
Kamran Fərəcov ailəli idi. Onun iki qızı — Şəms və Dəniz atasının yadigarı olaraq qaldılar. Şəhid atanın övladı olmaq həm qürurdur, həm də böyük məsuliyyətdir. İki qız böyüyəcək. Atalarının şəkillərinə baxacaq. Onun haqqında danışılanları eşidəcək. “Kamran necə insan idi?” — deyə soruşacaqlar. Onlara cavab verənlər isə yalnız “atanız kapitan idi”, “döyüşçü idi”, “şəhid idi” deməyəcəklər.
Deyəcəklər:
“Atanız yaxşı insan idi.”
Ən böyük miras da budur. Çünki rütbələr zamanla dəyişir, vəzifələr unudulur, sənədlər arxivlərə köçürülür, medalların üzərinə toz qonur. Amma insanın yaxşı adı yaddaşlarda yaşayır. Kamranın qızlarına qoyduğu ən böyük miras da məhz bu yaxşı addır. Onlar böyüdükcə atasının təkcə Vətən üçün deyil, insanlar üçün necə yaşadığını daha yaxşı anlayacaqlar. Atalarının əsgərlərinə ata kimi yanaşdığını, dostlarına səmimi olduğunu, insanlara hörmət etdiyini, Vətənə sədaqətlə xidmət etdiyini öyrənəcəklər.
Və bir gün onların hər biri fəxrlə deyəcək:
“Mən şəhid kapitan Kamran Fərəcovun qızıyam.”
ANA VƏ ATA ÜÇÜN
Şəhidlik xəbərinin bir ailəyə gətirdiyi ağrını sözlə ifadə etmək mümkün deyil. Ata Qılman Fərəcov, ana Rəviyyə Əliyeva üçün övlad itkisi həyatın ən ağır sınaqlarından biri oldu. Övlad böyütmək illər tələb edir. Onun ilk addımını görmək, məktəbə yola salmaq, uğurlarına sevinmək, hərbi məktəbə qəbulunu fəxrlə qarşılamaq… Sonra isə bir gün onun tabutunu qarşılamaq… Bu ağrının adı yoxdur. Lakin şəhid ailələrini ayaqda saxlayan bir həqiqət var:
Övladları Vətən üçün yaşadı və Vətən üçün canından keçdi.
Kamranın ailəsi də bu böyük qüruru daşıyır.
“VƏTƏN UĞRUNDA”
Kamran Fərəcovun döyüş yolu dövlət tərəfindən də yüksək qiymətləndirildi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 15 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən kapitan Kamran Fərəcov ölümündən sonra “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edildi.
Bu təltif onun Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirməsinin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsinin ifadəsi idi.
Cəbrayılın azad olunması uğrunda göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə ölümündən sonra “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edildi.
Qubadlının azad olunması uğrunda göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə ölümündən sonra “Qubadlının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edildi.
Bundan başqa, o, ölümündən sonra “İgidliyə görə” medalı və III dərəcəli “Rəşadət” ordeni ilə təltif edildi.
Bütün bu təltiflər bir həqiqəti təsdiqləyir:
Kamran Fərəcov Vətən qarşısındakı borcunu sonadək yerinə yetirdi.
ƏN BÖYÜK TƏLTİF — İNSANLARIN QƏLBİNDƏKİ YERİ
Medallar və ordenlər şəhidin qəhrəmanlığının dövlət tərəfindən verilən qiymətidir.
Amma Kamranın başqa bir “təltifi” də var.
O, öz əsgərlərinin yaddaşında yaşayır.
Bu, heç bir sərəncamla verilmir.
Heç bir medalın üzərində yazılmır.
Bu, insanın ömrü boyu qazandığı mənəvi mükafatdır.
Əsgər komandirini illər keçsə də unutmursa, deməli, o komandir öz vəzifəsini yalnız kağız üzərində deyil, ürəklə yerinə yetirib.
Kamran Fərəcovun əsgərləri onu xatırlayanda yalnız döyüşçünü xatırlamırlar.
Onlar özlərinə ata kimi yanaşan, qayğı göstərən, çətin anda yanında olan bir insanı xatırlayırlar.
Belə komandirlər əsgərlərin yaddaşında əbədi yaşayırlar.
Çünki onlar əsgərin yalnız hərbi həyatına deyil, insan kimi formalaşmasına da təsir edirlər.
ŞƏHİDİN SƏSİ
Bəzən düşünürəm: Kamran bu gün yaşasaydı, nə deyərdi?
Yəqin ki, çox şey dəyişməzdi.
Yenə sadə danışardı.
Yenə əsgərlərinin halını soruşardı.
Yenə özündən əvvəl başqasını düşünərdi.
Yenə Vətənin qayğısını çəkərdi.
Bəlkə də Cəbrayıl torpağında verdiyi azanın səsini xatırlayardı. O səs indi də yaddaşlardadır. Çünki bəzi səslər torpağın üstündən çəkilib getsə də, yaddaşdan silinmir. Kamranın azanı da belədir. Bir vaxtlar işğal altında olan Cəbrayılda yüksələn həmin səs bu gün azad Azərbaycanın mənəvi tarixinin bir parçasıdır.
SƏNƏ MİNNƏTDARIQ, KAPİTAN!
Kamran Fərəcovun həyatı qısa oldu:
1978-ci ilin 14 yanvarından 2020-ci ilin 21 oktyabrına qədər…
42 il.
Amma bəzən bir insanın 42 illik ömrü yüz illərin yaddaşına sığmayan iz buraxır.
Kamranın ömrü də belə oldu.
O, Astaranın Səncərədi kəndindən Vətən yoluna çıxdı.
Zabit oldu.
Kapitan oldu.
Əsgərlərinə ata oldu.
Dostlarına qardaş oldu.
Cəbrayılda azan verdi.
Qubadlıda şəhid oldu.
Və adını Azərbaycanın şanlı şəhidlik salnaməsinə yazdı.
Bu gün Səncərədi kənd qəbiristanlığında onun məzarı qarşısında dayananda insanın ağlına çox söz gəlir:
Amma bəlkə də ən doğru söz budur:
Sən öz ömrünü Vətənə verdin, Kamran!
Sənin iki qızın var — Şəms və Dəniz.
Sənin ata-anandan gələn bir ocağın var.
Sənin həyat yoldaşın Nuranə xanım var.
Sənin əsgərlərin var.
Səni tanıyan dostların, silahdaşların var.
Və ən əsası, sənin Vətənin var.
Sən bu Vətən üçün canından keçdin.
ALLAH ADAMLARI ÖLMÜR
Allah adamı, insan olmaq:
İnsan ölümü ilə yox, unudulması ilə yox olur.
Unudulmayanlar isə başqa bir ömür yaşayırlar.
Kamran Fərəcov da yaşayır.
Cəbrayılın azad səmasında.
Qubadlının dağlarında.
Azərbaycan Ordusunun tarixində.
Əsgərlərinin xatirəsində.
İki qızının qəlbində.
Anasının duasında.
Atasının qürurunda.
Həyat yoldaşının xatirələrində.
Səncərədi kəndinin yaddaşında.
Və Azərbaycan xalqının şəhidlik yaddaşında.
Onun həyatına baxanda bir daha anlayırıq ki, qəhrəmanlıq yalnız döyüş meydanında silah götürmək deyil:
Qəhrəmanlıq həm də insan olaraq yaşamaqdır.
Əsgərini sevməkdir.
Ədalətli olmaqdır.
Sadə qalmaqdır.
Səmimi olmaqdır.
Çətin gündə başqasının yanında dayanmaqdır.
Vətən torpağına ayaq basanda şükür etməkdir.
Azad olunmuş torpaqda Allahın adını uca səslə anmaqdır.
Və lazım gələndə həmin torpağın uğrunda canını fəda etməkdir.
Kamran Fərəcov bütün bunları öz ömrü ilə göstərdi. Ona görə də onun haqqında deyilən “Allah adamı” sözü sadəcə bir ifadə deyil. Bu, bir insanın həyatına verilən mənəvi qiymətdir.
Kamran Fərəcov sadə yaşadı, səmimi yaşadı, insanları sevdi, əsgərlərini qorudu, Vətəninə xidmət etdi və şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Bəlkə də Allah adamının ən böyük xüsusiyyəti elə budur:
O, özü bu dünyadan getsə də, yaxşılığı bu dünyada qalır.
Kapitan Kamran Fərəcovun yaxşılığı isə əbədi qalacaq.
Çünki onun həyatının son sözü ölüm olmadı.
Onun həyatının son sözü Vətən oldu.
Ruhu şad olsun!
Allah rəhmət eləsin!
Şəhidlik zirvəsində qərar tutan bütün Vətən övladlarının ruhu qarşısında baş əyirik.
Yol verin atam gəlsin… (oçerk) İnsan taleləri. Qismət. Həyat yolu. Elə ömürlər var ki, illərlə ölçülmür. Onların qiyməti yaşanan günlərin sayı ilə deyil, Vətən yolunda göstərilən fədakarlıqla, xalq üçün görülən işlərlə, arxada qoyulan izlərlə müəyyənləşir. Belə ömürlərdə insanın doğulduğu gün qədər, Vətən qarşısında son nəfəsini verdiyi gün də tarixə çevrilir. Şəhidlik zirvəsinə ucalan insanların həyat yolu məhz belə müqəddəs bir mənəvi yaddaşa çevrilir. Azərbaycanın Vətən müharibəsində ərazi bütövlüyümüz uğrunda canından keçən qəhrəmanlarımızın hər birinin taleyində ayrıca bir dastan, ayrıca bir insan ömrü, ayrıca bir ailə hekayəsi yaşayır. Kapitan Ruslan Mehman oğlu Qəhrəmanovun həyat yolu da məhz belə nümunəvi tarixi hekayətlərdən biridir. Ruslan Mehman oğlunun ömrünün ən böyük mənası isə yalnız döyüş meydanında göstərdiyi igidliklə məhdudlaşmır. Ruslan Qəhrəmanov həm də bir hərbçi ailəsinin övladı idi. Onun atası Mehman Qəhrəmanov Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş, müharibə veteranı, Qarabağ qazisi olmuşdu. Ata Qarabağ savaşının ağır illərindən keçmişdi, oğul isə həmin mübarizənin davamını öz çiyinlərinə götürmüşdü. Bu mənada Ruslan Qəhrəmanovun taleyi “atalar və oğullar” ifadəsinin ən müqəddəs məzmunlarından birini özündə yaşadır: ata Vətənin müdafiəsinə qalxır, oğul həmin müqəddəs yolun davamçısına çevrilir. Hərbçi ailəsində doğulan oğul Ruslan Qəhrəmanov 6 oktyabr 1988-ci ildə Almaniyanın Maqdeburq şəhərində, hərbçi ailəsində dünyaya göz açıb. Onun uşaqlıq və yeniyetməlik illəri isə Azərbaycanın Şəmkir torpağı ilə, Keçili kəndi ilə bağlı olub. Rövşən İsmayılov adına 2 saylı orta məktəbdə təhsil alan Ruslanın Vətənə bağlılığı hələ məktəb illərindən özünü göstərirdi. O, 9-cu sinfə qədər burada oxuduqdan sonra Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil almaq qərarına gəldi. Maraqlıdır ki, onun əvvəlcə tibb sahəsinə meyli olub. Lakin həyatının istiqamətini dəyişən əsas amil Vətən sevgisi idi. Ruslan hərbçi olmaq qərarına gəldi. Bu qərarın arxasında, şübhəsiz, ailə tərbiyəsinin, atasının həyat yolunun da mühüm rolu vardı. Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş Mehman Qəhrəmanovun keçdiyi döyüş yolu oğlunun yaddaşında Vətənə xidmət anlayışını canlı bir nümunəyə çevirmişdi. Ata öz döyüş yolu ilə oğluna bir həqiqəti öyrətmişdi: Vətən sevgisi yalnız sözlə ifadə olunmur, lazım gələndə onun uğrunda həyatını ortaya qoymaqla təsdiqlənir. Ruslan da bu yolu seçdi. Leytenantdan kapitana – şərəfli yol Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyi bitirdikdən sonra Ruslan Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə qəbul oldu. Ali hərbi təhsilini başa vurduqdan sonra leytenant rütbəsi ilə Vətənə xidmətə başladı. Beləliklə, bir zamanlar atasının keçdiyi hərb yolunun davamçısı olan oğul Azərbaycan Ordusunun sıralarında öz yerini tutdu. Ruslan Qəhrəmanov peşəkar hərbçi kimi formalaşdıqca onun Vətənə xidmət anlayışı da daha da möhkəmlənirdi. O, Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrində xidmət edirdi. Hərbi peşənin ən məsuliyyətli sahələrindən birini seçən Ruslan qarşısına qoyulan tapşırıqların icrasında yüksək peşəkarlıq və cəsarət nümayiş etdirirdi. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri onun döyüş təcrübəsinin mühüm mərhələlərindən biri oldu. Həmin döyüşlərdə iştirak edən Ruslan Qəhrəmanov sonralar Vətən müharibəsində daha böyük sınaqlarla üz-üzə gələcəkdi. O, artıq yalnız hərbiçi deyil, döyüş təcrübəsi olan zabit idi. “General” olmaq yox, Vətənə xidmət etmək Ruslan haqqında xatirələrdə onun xarakterini, dünyagörüşünü və hərbçi əqidəsini ifadə edən bir məqam xüsusilə diqqət çəkir. Dostlarından biri ona “sən general olacaqsan” deyəndə Ruslanın cavabı belə olur: “General əqidə deyil.” Bu qısa cavab əslində onun həyat fəlsəfəsini ifadə edirdi. Ruslan üçün hərbi rütbə məqsəd deyildi. O, rütbənin arxasında dayanan məsuliyyəti anlayırdı. Onun üçün əsas məsələ Vətənə xidmət etmək, verilən tapşırığı yerinə yetirmək və lazım gəldikdə Vətən uğrunda canından keçmək idi. Bu düşüncə tərzi onun döyüş meydanındakı davranışında da özünü göstərdi. Üç balanın atası Həyatının digər tərəfi isə ailəsi idi. Ruslan ailəli idi. İki qızı və bir oğlu vardı. Onun ən kiçik övladı Yusif Vətən müharibəsi başlananda cəmi 10 günlük idi. Bu detal insanı istər-istəməz düşündürür. Cəmi on günlük körpəsinin üzünə, qoxusuna doymamış ata döyüş meydanına yollanırdı. Qarşıda onu Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində ağır döyüşlər gözləyirdi. Arxada isə həyat yoldaşı, iki qızı və yenicə dünyaya gəlmiş oğlu vardı. İnsan olaraq Ruslanın ürəyində övladlarının sevgisi vardı. Zabit kimi isə qarşısında Vətən borcu dayanırdı. Bu iki hissin qarşıdurmasında o, Vətəni seçdi. Amma o, övladlarını da Vətənin gələcəyi kimi görürdü. Qızlarına döyüşə getməzdən əvvəl verdiyi tapşırıq onun mənəvi dünyasının necə böyük olduğunu göstərir: “Mən şəhid olanda öndə sizlər gedin, bayrağımızı tutaraq, fəxrlə “Vətən sağ olsun deyin!” Bu sözlər sadəcə bir atanın övladlarına vəsiyyəti deyildi. Bu, bir zabitin öz övladlarına Vətən dərsi idi. “Mən ora elə şəhid olmağa gedirəm” 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Ermənistanın işğalı altında olan torpaqlarımızın azad edilməsi məqsədilə başladığı Vətən müharibəsi Ruslan Qəhrəmanovun həyatının son və ən şərəfli mərhələsi oldu. Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində gedən döyüşlərdə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin kapitanı kimi iştirak edən Ruslan ən ağır tapşırıqların icrasında öndə gedirdi. Döyüşlərdən əvvəl dostlarından biri ona: “Çalış şəhid olma, körpə balaların səni gözləyir” deyəndə Ruslanın cavabı belə olmuşdu: “Mən ora elə şəhid olmağa gedirəm.” Bu cümlə ilk baxışda ağır səslənə bilər. Lakin onun məzmununda qorxu yox, seçilmiş yolun dərk edilməsi vardı. Ruslan ölüm axtarmırdı. O, Vətən qarşısında öz borcunun nə olduğunu bilirdi. Şəhidlik onun üçün məqsəd yox, Vətən uğrunda döyüşün ən ağır nəticəsinə hazır olmaq idi. “Tam hazıram mən hər şeyə…” Ruslanın son sözləri onun mənəvi portretini daha aydın göstərir: “Tam hazıram mən hər şeyə. Mən şəhid olsam oğlum gəlir əvəzimə. Gözüm arxada qalamayacaq. Nə həyəcanla gözləyirəm gecənin o qaranlığında Kəlbəcərə girməyi”… Bu sözlərin içində həm ata, həm zabit, həm də Vətən sevdalısı olan bir insanın bütöv obrazı görünür. O, oğlunu özünün davamçısı kimi görürdü. “Oğlum gəlir əvəzimə” deyərkən əslində həyatın davamlılığına, Vətənin gələcəyinə inanırdı. Birinci Qarabağ müharibəsinin veteranı olan ata Mehman Qəhrəmanovdan başlayan yol Ruslanın timsalında davam etdi. Ruslan isə öz növbəsində üç övladını yadigar qoydu. Beləcə, “atalar və oğullar” xətti yalnız bir ailənin deyil, bütöv bir xalqın yaddaşında mənəvi davamlılığın simvoluna çevrildi. Kəlbəcər arzusu Ruslan Qəhrəmanovun ən böyük arzularından biri döyüşərək Kəlbəcərə daxil olmaq idi. O, Kəlbəcəri görmək, həmin torpaqda Azərbaycan bayrağının dalğalandığını görmək istəyirdi. Hətta bu arzu onun məzar daşında da yaşadılıb. İşğal illərində Qarabağın hər qarışı kimi Kəlbəcər də onun üçün uzaqda qalmış bir Vətən parçası idi. Ruslanın arzusu həmin torpaqlara döyüşçü kimi qayıtmaq idi. Taleyin hökmü ilə o, Kəlbəcərin azadlığını öz gözləri ilə görə bilmədi. Lakin onun döyüş yoldaşları və Azərbaycan Ordusu sonrakı günlərdə bu müqəddəs arzunu gerçəkləşdirdi. Bu gün Kəlbəcər azaddır. Ruslanın ömrü isə həmin azadlığın qazanılmasına aparan müqəddəs yolun bir hissəsidir. Son döyüş Cəbrayıl uğrunda gedən ağır döyüşlərin birində Ruslan Qəhrəmanov və döyüş yoldaşları kəşfiyyat zamanı mühasirəyə düşürlər. Belə məqamda insanın əsl siması üzə çıxır. Ruslan döyüş yoldaşlarının həyatını düşünərək maşından düşür və onlara: “Siz gedin, mən sizi qoruyacam” deyir. Bu sözlərin ardınca o, öz həyatını təhlükəyə ataraq yoldaşlarının xilas olmasına şərait yaradır. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin kapitanı Ruslan Qəhrəmanov 5 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində gedən döyüşlər zamanı snayper gülləsinə tuş gələrək qəhrəmancasına şəhid oldu. Onun şəhid olduğu gün, 5 oktyabr, doğum günündən cəmi bir gün əvvəl idi. Ruslanın 32 illik ömrü belə başa çatdı. Lakin onun həyat yolu bitmədi. Çünki şəhidlərin ömrü onların şəhadəti ilə tamamlanmır. Onlar xalqın yaddaşında, övladlarının həyatında, döyüş yoldaşlarının xatirələrində, azad edilmiş torpaqların hər qarışında yaşamağa davam edirlər. Ata ilə oğul arasında müqəddəs bağ Ruslan Qəhrəmanovun həyatını düşündükdə ilk növbədə ata Mehman Qəhrəmanov yada düşür. Birinci Qarabağ müharibəsində döyüşmüş ata… Vətən qarşısında borcunu yerinə yetirmiş ata… Sonra onun yolunu davam etdirən oğul… Bu, Azərbaycan tarixində dəfələrlə təkrarlanan bir mənəvi mənzərədir. Qarabağ müharibəsinin ilk mərhələsində döyüşən ataların övladları illər sonra Vətən müharibəsində silaha sarıldılar. Ata torpağı qorumaq üçün döyüşdü. Oğul torpağı azad etmək üçün döyüşdü. Ata işğalın ağrısını yaşadı. Oğul zəfərin yolunda şəhid oldu. Belə ailələrdə Vətən sevgisi nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi mirasdır. Ruslanın həyatında bu mirasın necə güclü olduğunu onun hərbi yolundan, döyüşdəki davranışından və son sözlərindən görmək mümkündür. “Atalar və oğullar” Ruslan Qəhrəmanovun həyatı bir ailənin tarixindən daha böyük məna daşıyır. Bu, atadan oğula keçən Vətən sevgisinin tarixidir. Mehman Qəhrəmanov Birinci Qarabağ müharibəsinin döyüşçüsü idi. Onun oğlu Ruslan İkinci Qarabağ müharibəsinin qəhrəmanı oldu. Ata Vətənin müdafiəsinə qalxdı. Oğul Vətənin bütövlüyü uğrunda canından keçdi. Bu gün isə Ruslanın üç övladı atasının yadigarıdır. Beləcə, bir ailənin üç nəsli arasında görünməz, lakin möhkəm bir mənəvi bağ yaranır: Vətən sevgisi. Bu sevgi nə müharibə ilə başlayır, nə də şəhidliklə bitir. O, nəsildən-nəslə ötürülür. Ruslanın “Mən şəhid olsam oğlum gəlir əvəzimə” sözləri də məhz bu baxımdan xüsusi məna qazanır. Ruslan Qəhrəmanovun ömrü Vətən üçün yaşandı, şəhadəti isə Vətən tarixində əbədi yaşamaq haqqı qazandı. Ruhu şad olsun! Vətən sağ olsun! 12.09.2026. Bakı.
Əsl qəhrəmanlıq səs-küylə gəlmir. Bəzən o, sakit bir insanın məsuliyyətli addımlarında, əsgərinə olan sevgisində, Vətən qarşısında verdiyi sözə son nəfəsədək sədaqətində görünür…
Belə qəhrəmanlar haqqında danışarkən çox sözə ehtiyac qalmır. Onların ömür yolu öz-özlüyündə bir kitabdır. Hər səhifəsində bir insanın xarakteri, bir ailənin sevgisi, bir əsgərin sədaqəti, bir zabitin məsuliyyəti, bir Vətən oğlunun fədakarlığı görünür. Mayor Emin Bəhmən oğlu Süleymanovun həyatı da beləcə, sakit və əmin addımlarla yazılmış, son səhifəsi Vətən müharibəsinin qanlı-qürurlu tarixində tamamlanmış bir ömür kitabıdır.
Onun haqqında danışanlar ilk növbədə xarakterini xatırlayırlar: ciddi idi, sirr saxlamağı bacarırdı, ailəcanlı idi, işinə son dərəcə məsuliyyətlə yanaşırdı. Ən başlıcası isə vətənpərvər idi. Əsgərlərini övladı kimi sevirdi. Bu xüsusiyyətlərin hər biri ayrıca bir insan keyfiyyətidir. Lakin bunlar bir şəxsdə birləşəndə artıq xarakterdən daha böyük məna qazanır – zabitlik ləyaqətinə çevrilir.
Emin Süleymanov 21 iyul 1977-ci ildə İmişli rayonunda polis ailəsində dünyaya göz açmışdı. Uşaqlıq illəri İmişlinin doğma mühitində keçmişdi. O, Namiq Şirinov adına 5 saylı tam orta məktəbdə təhsil almış, sonralar həyat yolunu hərbi sahə ilə bağlamışdı. Hərbi peşə onun üçün təsadüfi seçim deyildi. İntizam, məsuliyyət, Vətənə xidmət kimi anlayışlar onun həyatında getdikcə daha möhkəm yer tuturdu.
1992-1995-ci illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydə təhsil alması Eminin gələcək zabitlik yolunda mühüm mərhələ oldu. Hərbi liseydə formalaşan nizam-intizam, kollektivçilik, məsuliyyət və Vətənə bağlılıq duyğuları sonrakı həyatında da özünü göstərdi.
1995-ci ildə Həzi Aslanov adına Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinə daxil olan Emin Süleymanov burada ali hərbi təhsil aldı. Sonralar bu ali məktəb Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbi kimi fəaliyyət göstərdi. Emin artilleriyaçı ixtisasına yiyələndi.
1999-cu ildə ali hərbi məktəbi bitirərək leytenant rütbəsində hərbi xidmətə başlayan gənc zabitin qarşısında uzun və məsuliyyətli bir yol açıldı. Gənc yaşlarından hərbi hissələrdə xidmət edən Emin Süleymanov zaman keçdikcə öz peşəkarlığı, intizamı və məsuliyyətli davranışı ilə seçildi.
Zabitlik onun üçün yalnız rütbə, çin deyi, eyni zamanda çiyində böyük məsuliyyət demək idi. Zabit olmaq əsgərin qarşısında cavabdeh olmaq, verilmiş tapşırığın nəticəsini düşünmək, çətin anda düzgün qərar vermək, özündən əvvəl xidmət etdiyi dövlətin və Vətənin mənafeyini düşünmək idi.
Bu baxımdan “sakit” sözü onun xarakterini ifadə edən ən doğru sözlərdən biridir.
Sakit insanlar bəzən yanlış anlaşılır. Onların daxili dünyasının zənginliyi zahiri təmkininin arxasında görünməyə bilər. Lakin hərbi mühitdə insanın əsl xarakteri çətinlik qarşısında üzə çıxır. Emin Süleymanov da çətin anlarda özünü itirməyən, məsuliyyəti üzərinə götürməyi bacaran zabitlərdən idi.
Onun sakitliyində zəiflik yox, özünəinam vardı.
Əminliyində isə məsuliyyət.
Emin Süleymanov ailəli idi. Həyat yoldaşı Məhsəti xanımla iki övlad böyüdürdü. Bir oğlu, bir qızı onun üçün həyatın ən böyük mənalarından idi. Evdə onu gözləyən ailəsi, övladlarının səsi, ata qayğısına ehtiyacı olan iki balası vardı.
Amma hərbçi ailələrinin taleyində bir həqiqət var: ata evdə ailənin başçısı olduğu kimi, xidmətdə də Vətənin oğludur.
Emin bu iki məsuliyyəti öz həyatında birləşdirə bilmişdi. Ailəsinə bağlı, ailəcanlı insan kimi tanınırdı. Eyni zamanda xidmət etdiyi hərbi hissənin, rəhbərlik etdiyi şəxsi heyətin qarşısında üzərinə düşən vəzifəni layiqincə yerinə yetirirdi.
Onun haqqında deyilən “əsgərlərini övladı kimi sevirdi” ifadəsi bu baxımdan xüsusi məna daşıyır.
Əsgəri sevmək onu qorumaqdır.
Əsgəri qorumaq isə hərbi rəhbər üçün yalnız insani hiss deyil, həm də peşə borcudur.
Emin Süleymanovun zabit obrazının mühüm cəhətlərindən biri məhz bu idi: tabeliyində olan şəxsi heyətə yalnız icraçı qüvvə kimi deyil, həyatını etibar etdiyi insanlar kimi yanaşırdı.
2020-ci ilin 27 sentyabrında Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən biri başladı.
Vətən müharibəsi Azərbaycan Ordusunun qarşısında böyük və tarixi vəzifələr qoydu. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımızın azad edilməsi uğrunda başlayan döyüşlər qısa zamanda böyük bir xalq savaşına çevrildi.
Emin Süleymanov da bu müharibənin ilk günlərindən döyüşlərdə iştirak etdi.
Artilleriyaçı zabit üçün döyüş meydanı həm də dəqiqlik, soyuqqanlılıq, peşəkarlıq və məsuliyyət tələb edən bir məkandır. Burada səhvin qiyməti ağırdır. Bir qərarın arxasında əsgərin həyatı, bir bölmənin taleyi, bəzən bütöv bir əməliyyatın nəticəsi dayanır.
Mayor Emin Süleymanov belə bir məsuliyyətin içində döyüşürdü.
Murovdağ…
Füzuli…
Xocavənd…
Şuşa…
Daşaltı…
Laçın…
Bu adların hər biri Vətən müharibəsinin tarixində ayrıca bir səhifədir. Emin Süleymanov həmin səhifələrin bir çoxunda öz imzasını qanı ilə yazdı.
Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak edən Azərbaycan əsgər və zabitləri çətin relyef, ağır hava şəraiti və düşmənin müqaviməti ilə üz-üzə idilər. Burada döyüşmək təkcə silah və texnika deyil, dözüm, iradə və mənəvi möhkəmlik tələb edirdi.
Emin bütün bu sınaqlardan keçdi.
Sonra Füzuli istiqaməti…
Füzulinin azadlığı Azərbaycan Ordusunun böyük uğurlarından biri idi. Şəhərin və rayonun kəndlərinin azad olunması istiqamətində gedən döyüşlərdə Azərbaycan hərbçiləri böyük qəhrəmanlıq göstərdilər. Emin Süleymanov da bu döyüşlərdə iştirak edən zabitlərdən biri idi.
Xocavənd istiqamətində döyüşlər daha bir ağır sınaq idi.
Döyüşlərin coğrafiyası genişləndikcə mayor Emin Süleymanovun hərbi yolu da Vətən müharibəsinin müxtəlif istiqamətlərindən keçirdi.
Lakin qarşıda ən böyük sınaqlardan biri – Şuşa dayanırdı.
Şuşa!
Azərbaycanın ruhunun, tarixinin, mədəniyyətinin, musiqisinin, poeziyasının şəhəri.
Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlər Vətən müharibəsinin ən ağır və ən şərəfli səhifələrindən birinə çevrildi.
Emin Süleymanov 7 noyabr 2020-ci ildə Şuşa rayonunun Daşaltı kəndi istiqamətində gedən əməliyyatlarda iştirak etdi.
Daşaltı…
Bu adın özündə böyük bir tarix var. Şuşaya gedən yolun yaddaşında Daşaltının xüsusi yeri var. 2020-ci ilin noyabrında Azərbaycan Ordusunun qəhrəman oğulları həmin istiqamətdə böyük iradə və fədakarlıq göstərdilər.
Emin də həmin döyüşçülərin sırasında idi.
Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaət sonralar dövlət tərəfindən də yüksək qiymətləndirildi. Emin Süleymanov ölümündən sonra “Şuşanın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edildi.
Lakin Eminin döyüş yolu Şuşa ilə bitmirdi.
Laçın istiqamətində də döyüş tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi davam edirdi.
9 noyabr 2020-ci il…
Müharibənin qələbəyə çox yaxın olduğu, Azərbaycanın bütün xalqının böyük bir tarixi xəbəri gözlədiyi günlərdən biri.
Laçın istiqaməti.
Döyüş tapşırığı.
Və mayor Emin Süleymanov…
Həmin gün o, döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid oldu.
Beləcə, 43 illik ömür yolu Vətən uğrunda şəhidlik zirvəsində tamamlandı.
Şəhidlik…
İmişli torpağı onu bağrına basdı.
Emin Süleymanov Xubyarlı kənd qəbiristanlığında dəfn edildi.
Şəhid zabitin həyatı haqqında danışarkən onun təltiflərini də xatırlamaq lazımdır.
Emin Süleymanov xidmət illərində III, II və I dərəcəli “Qüsursuz xidmətə görə” medalları ilə təltif olunmuşdu. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi, 95 illiyi və Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi yubiley medallarına layiq görülmüşdü.
Vətən müharibəsində göstərdiyi xidmətlərə görə isə ölümündən sonra “Vətən uğrunda”, “İgidliyə görə”, “Xocavəndin azad olunmasına görə”, “Şuşanın azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edildi. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda döyüşlərdə göstərdiyi igidlik və vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə III dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeninə layiq görüldü.
Bu təltiflər bir zabitin ömür yolunun dövlət tərəfindən verilmiş qiymətidir.
Emin Süleymanovun atası Bəhmən Nəriman oğlu Süleymanov, anası Tamara Nəzər qızı Süleymanova idi. Onun Mehman və Elçin adlı qardaşları, Şəhla adlı bacısı vardı.
Bu ailənin bir övladı Vətən müharibəsində şəhid oldu.
Bu, yalnız bir ailənin itkisi deyildi.
Bu, Azərbaycan ailələrinin 2020-ci ildə yaşadığı böyük ağrıların bir hissəsi idi.
Amma hər ağrının içində qürur da vardı.
Çünki Eminin ailəsi bilirdi ki, onların oğlu, həyat yoldaşı, atası, qardaşı öz ömrünü Vətən yolunda başa vurub.
Onun oğlu Bəhmən və qızı Emilya atasının adını yalnız ailə xatirəsi kimi deyil, Azərbaycan tarixinin şərəfli bir səhifəsi kimi daşıyacaqlar.
Atalar gedir, adlar qalır.
Övladlar böyüyür, atalarının ömrünü öyrənirlər.
Bir gün onlar öz övladlarına danışacaqlar:
“Bizim atamız mayor Emin Süleymanov idi. O, Vətən müharibəsində döyüşdü. Şuşanın, Xocavəndin, Füzulinin, Murovdağın, Laçının azadlığı uğrunda vuruşdu. Vətən üçün şəhid oldu.”
Bu sözlər bir ailənin tarixindən çıxaraq xalqın yaddaşına çevrilir.
Emin Süleymanov haqqında “ciddi”, “sakit”, “sirr saxlamağı bacaran”, “məsuliyyətli”, “ailəcanlı”, “vətənpərvər” deyirlər.
Bütün bu sözlərin içində onun şəxsiyyətini tamamlayan bir məqam var:
əminlik.
O, öz işini bilirdi.
Öz məsuliyyətini anlayırdı.
Əsgərinə münasibətini bilirdi.
Ailəsinin ona olan ehtiyacını bilirdi.
Vətənin qarşısında borcunu bilirdi.
Və son ana qədər öz yolundan dönmədi.
“Sakit və əmin” – onun xarakterini ifadə edən bu iki söz əslində bir zabitin bütöv həyat fəlsəfəsini özündə cəmləşdirir.
Sakit idi – çünki özünə inanırdı.
Əmin idi – çünki qarşısında dayanan məqsədin müqəddəsliyini dərk edirdi.
Bu gün Emin Süleymanovun adı çəkiləndə yalnız bir mayorun bioqrafiyasından danışmırıq.
Biz Azərbaycan zabitinin obrazından danışırıq.
O zabitin ki, sakit görünür, amma daxilində böyük bir Vətən sevgisi daşıyır.
O zabitin ki, əsgərinə övladı kimi yanaşır.
O zabitin ki, verilən tapşırığı yerinə yetirməyi şərəf məsələsi sayır.
O zabitin ki, son döyüşünə qədər öz vəzifə başında olur.
O zabitin ki, Vətən uğrunda canından keçməyi ən ali xidmət hesab edir.
Emin Süleymanovun həyat yolu gələcək nəsillər üçün də bir örnəkdir.
QLOBALLAŞMA ŞƏRAİTİNDƏ “XƏZAN” JURNALININ FƏALİYYƏTİNDƏ ANA DİLİNİN GENİŞ İMKANLARINDAN DÜNYA MİQYASINDA İSTİFADƏ TEXNOLOGİYASI
(HESABAT MƏRUZƏSİ – TAM VERSİYA)
Giriş
Hörmətli tədbir iştirakçıları, əziz həmkarlar!
Müasir dövrdə qloballaşma yalnız iqtisadiyyatın, siyasətin və beynəlxalq münasibətlərin deyil, həm də dilin, ədəbiyyatın, mədəniyyətin və informasiya mübadiləsinin inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm amilə çevrilmişdir. İnformasiya-kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan insanların bir-biri ilə əlaqə yaratmaq, milli ədəbi nümunələrlə tanış olmaq və mədəni dəyərləri paylaşmaq imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir.
Belə bir şəraitdə milli mətbuatın və ədəbi-bədii nəşrlərin qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Ənənəvi çap üsulunu qorumaqla yanaşı, elektron nəşriyyat imkanlarından istifadə etmək, milli dilin ifadə potensialını rəqəmsal mühitdə nümayiş etdirmək, yerli ədəbi nümunələri beynəlxalq informasiya məkanına çıxarmaq müasir dövrün zəruri tələblərindəndir.
Azərbaycan dilinin zəngin söz ehtiyatı, ifadə imkanları, poetik ahəngi, obrazlı düşüncə ənənələri və müxtəlif üslublarda məna yaratmaq qabiliyyəti onun dünya informasiya məkanında təmsil olunması üçün geniş imkanlar yaradır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə etmək isə yalnız dövlət və böyük nəşriyyatların deyil, müstəqil yaradıcı kollektivlərin, ədəbi dərgilərin, elektron platformaların və ayrı-ayrı müəlliflərin də qarşısında duran mühüm vəzifədir.
“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının fəaliyyəti bu baxımdan diqqətəlayiq nümunə kimi təqdim oluna bilər. Jurnalın ənənəvi çap nəşri ilə yanaşı, internet vasitəsilə elektron formatda oxuculara çatdırılması milli ədəbi irsin qorunması, müəlliflərin tanıdılması və Azərbaycan dilində yaradılmış mətnlərin coğrafi sərhədlərdən kənara çıxarılması baxımından əhəmiyyətlidir.
“Yazarlar.az” platformasında “Xəzan” jurnalının müxtəlif illərdə nəşr edilmiş nömrələrinin PDF formatında bir araya gətirilməsi bu fəaliyyətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Saytda jurnalın 2016-cı ildən başlayaraq müxtəlif illər üzrə nömrələrinə keçidlər təqdim olunması elektron arxivçilik və rəqəmsal əlçatanlıq baxımından əhəmiyyətli təcrübədir. https://yazarlar.az/2021/03/10/x%C9%99zan-jurnali-pdf/
Bu hesabat məruzəsinin məqsədi “Xəzan” jurnalının fəaliyyətini beş əsas istiqamət üzrə təhlil etmək, onun iqtisadi müstəqillik modelini, ənənəvi və elektron yayım imkanlarını, maliyyələşmə prinsiplərini, beynəlxalq auditoriyaya çıxışını və Azərbaycan dilinin rəqəmsal məkandakı rolunu nəzərdən keçirməkdir.
I. Birinci əsas sual: “Xəzan” jurnalının iqtisadi müstəqilliyi və müstəqil fəaliyyət modeli
Müstəqil mətbuatın davamlı fəaliyyəti üçün mühüm şərtlərdən biri iqtisadi dayanıqlılıqdır. Redaksiyanın fəaliyyətini davam etdirməsi, müəlliflərlə əməkdaşlıq etməsi, materialları hazırlaması, nəşri çap etdirməsi və oxuculara çatdırması müəyyən maliyyə resursları tələb edir.
Böyük maliyyə imkanlarına malik olmayan ədəbi-bədii nəşrlər üçün bu məsələ xüsusilə aktualdır. Belə nəşrlərin uzunömürlülüyü yalnız maddi imkanlarla deyil, həm də yaradıcı kollektivin iradəsi, müəlliflərin etimadı, oxucuların dəstəyi və təşkilati işin düzgün qurulması ilə bağlıdır.
“Xəzan” jurnalının fəaliyyət təcrübəsi bu baxımdan müstəqil nəşr modelinin imkanlarını göstərir. Jurnalın nəşrinin ardıcıl davam etdirilməsi, müxtəlif müəlliflərin yaradıcılıq nümunələrinə yer verilməsi və əvvəlki nömrələrin elektron arxivdə saxlanılması onun təşkilati davamlılığını nümayiş etdirən əlamətlərdəndir.
Müstəqillik burada yalnız kənar maliyyə mənbələrindən asılı olmamaq kimi başa düşülməməlidir. Bu anlayış, eyni zamanda, redaksiya qərarlarının yaradıcı məqsədlərə uyğun verilməsi, nəşrin öz istiqamətini qoruması, müəlliflərlə münasibətlərin etimad əsasında qurulması və fəaliyyətin uzunmüddətli perspektivə hesablanması deməkdir.
Təqdim olunan məlumatlara əsasən, “Xəzan” jurnalı öz fəaliyyətini iqtisadi müstəqillik prinsipləri əsasında qurur. Bu təcrübənin əsas dəyəri ondan ibarətdir ki, ədəbi nəşrin yaşaması üçün mütləq iri maliyyə strukturlarına bağlı olmağın yeganə yol olmadığı göstərilir.
Bununla belə, iqtisadi müstəqilliyin real vəziyyətini elmi əsaslarla qiymətləndirmək üçün çap xərcləri, satış gəlirləri, abunə və sifariş göstəriciləri, elektron yayım xərcləri və digər maliyyə məlumatları da nəzərə alınmalıdır. Bu cür məlumatlar nəşrin dayanıqlılığını daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verər.
“Xəzan” nümunəsində əsas nəticə belə ifadə oluna bilər: yaradıcı məqsəd, redaksiya intizamı, müəllif-oxucu etimadı və qənaətli təşkilati model bir araya gəldikdə müstəqil ədəbi nəşrin davamlı fəaliyyəti üçün əlverişli zəmin yaranır.
II. İkinci əsas sual: Jurnalın ənənəvi kağız variantında ölkə daxilində və ölkə hüdudlarından kənarda yayılması
Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə ənənəvi kitab və jurnal nəşrinin əhəmiyyəti azalmamışdır. Kağız nəşr oxucu ilə mətn arasında xüsusi münasibət yaradır. Jurnalın səhifələrini vərəqləmək, onu şəxsi kitabxanada saxlamaq, başqa oxuculara ötürmək və gələcək nəsillər üçün qorumaq çap mədəniyyətinin üstünlüklərindəndir.
“Xəzan” jurnalının kağız formatında nəşrinin davam etdirilməsi Azərbaycan mətbuatının ənənələrinə bağlılığın ifadəsidir. Çap variantı müəlliflərin yazılarını müəyyən bir dövrün ədəbi sənədi kimi qoruyur, jurnalı kitabxanalara, şəxsi kolleksiyalara və müxtəlif ədəbi tədbirlərə aparmaq imkanı yaradır.
Ənənəvi nəşrin mühüm üstünlüklərindən biri onun internetə çıxışdan asılı olmamasıdır. Elektron resurslardan istifadə imkanları məhdud olan oxucular, eləcə də çap nəşrinə üstünlük verən insanlar jurnal ilə birbaşa tanış ola bilirlər.
Jurnalın ölkə daxilində yayılması Azərbaycan dilində yazan müəlliflərlə müxtəlif bölgələrdə yaşayan oxucular arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Ölkə hüdudlarından kənarda yaşayan azərbaycanlılar üçün isə belə nəşrlər ana dili ilə əlaqəni qorumağın, milli ədəbi mühiti izləməyin və vətənlə mənəvi bağlılığı yaşatmağın vasitələrindən biridir.
Bu baxımdan kağız jurnal sadəcə məlumat daşıyıcısı deyil. O, milli yaddaşın, ədəbi irsin və mədəni ünsiyyətin fiziki daşıyıcısıdır.
“Xəzan”ın çap və elektron nəşr formalarının paralel şəkildə mövcudluğu iki fərqli oxu mədəniyyətini birləşdirir. Bir tərəfdə çap ənənəsi, digər tərəfdə isə rəqəmsal əlçatanlıq dayanır. Bu iki istiqamətin bir-birini tamamlaması nəşrin imkanlarını genişləndirir.
Bununla yanaşı, jurnalın ölkə hüdudlarından kənarda yayılmasının miqyasını daha dəqiq göstərmək üçün çap tirajı, sifarişlərin coğrafiyası, kitabxana fondlarına daxilolma və xaricə göndərilən nüsxələrin sayı kimi göstəricilərin ayrıca qeydə alınması faydalı olardı.
Beləliklə, ənənəvi çap nəşri “Xəzan”ın fəaliyyətində keçmişə bağlılıqdan daha artıq məna daşıyır. O, müasir rəqəmsal imkanlarla birlikdə milli ədəbiyyatın davamlılığını təmin edən vasitələrdən biridir.
III. Üçüncü əsas sual: Yetmişdən artıq sayın nəşri, maliyyə dayanıqlılığı və müəllif-oxucu dəstəyi
Bir ədəbi-bədii jurnalın uzun müddət nəşr olunması onun fəaliyyətində müəyyən sabitliyin formalaşdığını göstərən mühüm göstəricidir. Hər yeni nömrə redaksiya işi, müəlliflərlə əlaqə, materialların seçilməsi, mətnlərin hazırlanması, dizayn, korrektə və nəşr prosesinin təşkilini tələb edir.
“Xəzan” jurnalının 2016-cı ildən başlayan nəşr tarixçəsi və “Yazarlar.az” saytında toplanmış elektron arxivi onun davamlı fəaliyyətini izləməyə imkan verir. Saytda 2024-cü ilədək olan nömrələrlə yanaşı, sonrakı nəşrlər haqqında da məlumatlar mövcuddur. 2025-ci ilin 68-ci nömrəsi və 2026-cı ilin 71-ci nömrəsi barədə elektron materiallar jurnalın nəşr tarixinin davam etdiyini göstərir. https://yazarlar.az/wp-content/uploads/2025/09/XEZAN-jurnali-PDF-%E2%84%9668.pdf https://yazarlar.az/wp-content/uploads/2026/02/XEZAN-%E2%84%9671-SON.pdf
Bu faktlar jurnalın nəşr ardıcıllığının və elektron arxivinin əhəmiyyətini göstərir. Yetmişdən artıq nömrənin işıq üzü görməsi isə təqdim olunan hesabatın əsas müddəalarından biri kimi jurnalın uzunmüddətli nəşr təcrübəsini ifadə edir.
Təqdim etdiyiniz məlumatlara görə, jurnal müəlliflərin və oxucuların dəstəyi hesabına maliyyələşir, nəşrini müntəzəm davam etdirir və bu prosesdə ciddi maddi-maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmədən fəaliyyət göstərir. Bu modelin ən mühüm xüsusiyyəti ədəbi nəşrin öz yaradıcı mühiti ilə birbaşa əlaqəsinə əsaslanmasıdır.
Müəllif jurnalda dərc olunmaqla öz yaradıcılığını oxucuya çatdırır. Oxucu isə jurnalın növbəti sayını əldə etməklə, onu başqalarına tövsiyə etməklə və elektron versiyasını paylaşmaqla bu ədəbi mühitin genişlənməsinə töhfə verir. Nəticədə nəşrin ətrafında qarşılıqlı maraq və etimad münasibətləri formalaşır.
Bu münasibətlər jurnalın mənəvi kapitalını təşkil edir. Mənəvi kapital dedikdə yalnız müəlliflərin nüfuzu deyil, həm də redaksiyanın etibarlılığı, nəşrin ədəbi mühitdə tanınması, oxucuların marağı və jurnalın davamlı fəaliyyətinə göstərilən dəstək nəzərdə tutulur.
Belə bir modelin üstünlüyü onun yaradıcı təşəbbüsə söykənməsidir. Lakin bu üstünlüyün uzun müddət qorunması üçün maliyyə şəffaflığı, xərclərin düzgün planlaşdırılması, oxucu auditoriyası ilə daimi əlaqə və çap keyfiyyətinin saxlanılması vacibdir.
Jurnalın elektron arxivinin mövcudluğu da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Əvvəlki nömrələrin internetdə saxlanılması onların yalnız cari oxucuya deyil, gələcək tədqiqatçılara, ədəbiyyatşünaslara və müxtəlif ölkələrdə yaşayan Azərbaycan dili istifadəçilərinə də əlçatan olmasına şərait yaradır.
Deməli, “Xəzan”ın nəşr təcrübəsində diqqət çəkən məqam yalnız nömrələrin sayı deyil. Əsas məsələ bu nəşr ənənəsinin qorunması, müəllif-oxucu münasibətlərinin davam etdirilməsi və milli ədəbiyyata xidmət edən platformanın yaşadılmasıdır.
IV. Dördüncü əsas sual: “Yazarlar.az” platforması və PDF texnologiyası vasitəsilə dünya miqyasında yayım
İnternet milli mətbuatın fəaliyyət coğrafiyasını köklü şəkildə dəyişmişdir. Əvvəllər bir jurnalın başqa ölkədə oxucuya çatması üçün çap, daşınma, poçt və yayım şəbəkələrinə ehtiyac vardı. İndi isə elektron nəşr düzgün yerləşdirildikdə, internet bağlantısı olan istifadəçi onu dünyanın müxtəlif nöqtələrindən əldə edə bilər.
“Xəzan” jurnalının “Yazarlar.az” platformasında PDF formatında təqdim edilməsi bu imkanlardan istifadənin konkret nümunəsidir. Jurnalın müxtəlif nömrələrinə aid keçidlərin vahid səhifədə toplanması oxucuya əvvəlki buraxılışları axtarmaq və əldə etmək üçün rahat imkan yaradır. https://yazarlar.az/2021/03/10/x%C9%99zan-jurnali-pdf/
PDF formatının bir sıra üstünlükləri vardır. İlk növbədə, bu format jurnalın səhifə quruluşunu, mətnlərin yerləşməsini, başlıqları, şəkilləri və ümumi dizaynını qorumağa imkan verir. Oxucu nəşri kompüterdə, planşetdə və ya mobil telefonda aça, onu cihazında saxlaya və lazım gəldikdə yenidən oxuya bilər.
Elektron formatın digər mühüm üstünlüyü coğrafi sərhədlərdən asılılığın azalmasıdır. Azərbaycan dilində danışan və ya bu dili öyrənən insanlar dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayırlar. Onların hamısının çap jurnalını əldə etmək imkanı olmaya bilər. Elektron nəşr isə bu maneəni müəyyən dərəcədə aradan qaldırır.
Bu üsul xaricdə yaşayan azərbaycanlılar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ana dilində ədəbi nümunələrin müntəzəm yayımlanması dilin gündəlik istifadəsinə, milli ədəbiyyatla əlaqənin qorunmasına və yeni nəsillərin Azərbaycan dilində mətnlərlə tanışlığına kömək edə bilər.
Elektron arxiv həm də mədəni yaddaşın qorunması baxımından vacibdir. Ayrı-ayrı nömrələrin vahid platformada toplanması nəşrin tarixini izləməyi, müəlliflərin yaradıcılığını müqayisə etməyi və müəyyən dövrün ədəbi prosesləri haqqında təsəvvür formalaşdırmağı asanlaşdırır.
Bununla belə, elektron yayımın davamlılığı yalnız PDF fayllarının yerləşdirilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Müasir dövrdə axtarış sistemlərinə uyğun başlıqlar, düzgün təsvirlər, mətnlərin indeksləşdirilməsi, mobil cihazlara uyğun səhifə quruluşu, ehtiyat nüsxələr və müəllif hüquqlarının qorunması da vacib məsələlərdir.
“Xəzan” jurnalının rəqəmsal inkişafı üçün aşağıdakı istiqamətlər xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər:
Elektron arxivin sistemləşdirilməsi. Bütün nömrələrin il, say, müəllif və mövzu üzrə asan tapılan kataloqda təqdim olunması.
Axtarış sistemlərində görünürlüğün artırılması. Məqalələrin başlıqlarının və müəllif adlarının axtarış sistemləri tərəfindən düzgün tanınması.
Mobil oxu imkanlarının genişləndirilməsi. PDF-lərlə yanaşı, mümkün olduqda mətnlərin mobil ekranda rahat oxunan HTML variantlarının hazırlanması.
Sosial şəbəkələrdə yayım. Yeni nömrələrdən seçilmiş yazıların, qısa təqdimatların və müəllif müsahibələrinin paylaşılması.
Çoxdilli məlumatlandırma. Jurnalın özü Azərbaycan dilində nəşr olunsa belə, onun məqsədi, məzmunu və əldə olunma qaydaları haqqında qısa ingilisdilli, rusdilli və digər dillərdə məlumatların verilməsi.
Elektron statistikanın təhlili. Sayta daxilolmaların, PDF fayllarının yüklənməsinin, oxucu coğrafiyasının və təkrar ziyarətlərin müntəzəm izlənilməsi.
Bu tədbirlər Azərbaycan dilində yaradılan ədəbi mətnlərin dünya miqyasında əlçatanlığını artırmağa və “Xəzan”ın rəqəmsal platforma kimi imkanlarını genişləndirməyə kömək edə bilər.
V. Beşinci əsas sual: Azərbaycan dilinin imkanları, beynəlxalq auditoriya və 50–80 milyon oxucu məsələsi
Məruzənin ən mühüm və eyni zamanda əlavə statistik izaha ehtiyac duyan istiqaməti “Xəzan” jurnalının beynəlxalq auditoriyası ilə bağlıdır.
Təqdim etdiyiniz məlumata görə, jurnalın internet vasitəsilə yayımı geniş coğrafiyanı əhatə edir və ayrı-ayrı statistik müşahidələrdə potensial auditoriyanın 50–80 milyon nəfərə çata biləcəyi ehtimalı irəli sürülür. Eyni zamanda, ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı ölkələri, Orta Asiya ölkələri və Azərbaycan əsas oxucu coğrafiyası kimi göstərilir. Türkiyənin ilk onluqda yer alması, İranın isə həmin onluqda görünməməsi də diqqətçəkən müşahidə kimi təqdim olunur. Afrika ölkələrindən gələn müraciətlərin və statistik göstəricilərin nəzərəçarpan olması jurnalın coğrafi əhatəsi haqqında əlavə suallar yaradır.
Bu məlumatların düzgün şərhi üçün əvvəlcə bir anlayışı dəqiqləşdirmək lazımdır: internetdə məzmunun müəyyən ölkələrdən açılması ilə həmin məzmunun real, daimi və unikal oxucular tərəfindən oxunması eyni göstərici deyil.
Məsələn, sayta daxilolmaların sayı, səhifəyə baxışlar, PDF faylının yüklənməsi, unikal istifadəçilər və real oxucu sayı müxtəlif anlayışlardır. Bir istifadəçi sayta bir ay ərzində dəfələrlə daxil ola bilər. Digər tərəfdən, avtomatlaşdırılmış sistemlərin, axtarış robotlarının və texniki xidmətlərin yaratdığı müraciətlər də bəzi statistik hesabatlarda görünə bilər.
Buna görə də 50–80 milyon rəqəmi ölçmə metodologiyası, hesabat dövrü və ilkin statistika ilə təsdiqlənmədən jurnalın faktiki oxucu sayı kimi təqdim edilməməlidir. Əgər bu rəqəm saytın mümkün auditoriyasına, geniş internet əhatəsinə və ya ümumi baxış göstəricilərinə aid hesablamadırsa, onun məhz hansı göstəricini ifadə etdiyi ayrıca izah olunmalıdır.
Bu qeyd jurnalın beynəlxalq fəaliyyətinin əhəmiyyətini azaltmır. Əksinə, statistik məlumatların düzgün təhlili onun real nailiyyətlərini daha aydın göstərməyə imkan verir.
Ölkələr üzrə müşahidələrin əhəmiyyəti
Təqdim olunan statistik müşahidələrdə ABŞ və Rusiyanın, Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrin, Orta Asiya dövlətlərinin və Azərbaycanın ön sıralarda göstərilməsi müxtəlif ehtimallar əsasında izah oluna bilər.
ABŞ-da və Avropanın bir sıra ölkələrində yaşayan azərbaycanlı icmalar ana dilində nəşrlərə maraq göstərə bilərlər. Rusiyada və Orta Asiyada Azərbaycan dili ilə tarixi, mədəni və ailə əlaqələri olan geniş auditoriyanın mövcudluğu da bu marağın formalaşmasına təsir edə bilər. Azərbaycan isə jurnalın yaradıldığı, müəlliflərinin böyük hissəsinin fəaliyyət göstərdiyi və əsas ədəbi mühitinin formalaşdığı ölkə kimi təbii olaraq mühüm mövqeyə malikdir.
Türkiyənin ilk onluqda yer alması dil və mədəniyyət yaxınlığı ilə bağlı mümkün izahlardan biridir. Bununla belə, Türkiyədəki göstəricinin səviyyəsini yalnız dil qohumluğu ilə izah etmək olmaz. Saytın axtarış sistemlərində görünməsi, məqalələrin paylaşılması, konkret müəlliflərə maraq və istifadəçilərin internet davranışları da rol oynaya bilər.
İranın ilk onluqda görünməməsi də ayrıca tədqiq edilməli məsələdir. Bu fakt öz-özlüyündə orada Azərbaycan dilinə və ya Azərbaycan ədəbiyyatına marağın zəif olduğunu sübut etmir. Statistik nəticəyə axtarış vərdişləri, istifadə olunan əlifba, texniki əlçatanlıq, platformanın tanınma səviyyəsi və ölçmə üsulu təsir göstərə bilər.
Afrika ölkələrinin statistik hesabatlarda görünməsi isə ayrıca maraq doğurur. Bu göstərici müxtəlif ölkələrdən sayta texniki müraciətlərin, axtarış sistemlərinin fəaliyyətinin və ya həqiqi oxucuların mövcudluğunun nəticəsi ola bilər. Hansı ehtimalın üstünlük təşkil etdiyini müəyyən etmək üçün konkret ölkələr, istifadəçi davranışları, baxılan səhifələr və müraciətlərin mənbələri təhlil edilməlidir.
Beləliklə, ölkələr üzrə sıralama yalnız rəqəmlər toplusu deyil, həm də gələcək tədqiqat istiqamətidir. Düzgün təhlil olunduqda bu məlumatlar Azərbaycan dilindəki ədəbi mətnlərə hansı bölgələrdə daha çox maraq göstərildiyini müəyyən etməyə kömək edə bilər.
Azərbaycan dilinin rəqəmsal mühitdə imkanları
Azərbaycan dilinin beynəlxalq informasiya məkanında mövqeyinin möhkəmlənməsi üçün dilin zənginliyini nümayiş etdirmək qədər onun rəqəmsal vasitələrlə əlçatanlığını təmin etmək də vacibdir.
Dil yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil. O, xalqın tarixi yaddaşını, dünyagörüşünü, milli təfəkkürünü, mənəvi dəyərlərini və bədii təxəyyülünü özündə birləşdirir. Poeziya, nəsr, publisistika, ədəbi tənqid və tərcümə vasitəsilə bu xüsusiyyətlər müxtəlif mətnlərdə təzahür edir.
“Xəzan” kimi ədəbi-bədii jurnalların əsas missiyalarından biri də həmin imkanları yaşatmaq və yeni müəlliflərin yaradıcılığını oxucuya təqdim etməkdir.
İnternet bu missiyaya yeni ölçü əlavə edir. Azərbaycan dilində yazılmış mətnlər yalnız çap olunduğu ölkədə deyil, dünyanın müxtəlif yerlərində axtarıla, paylaşıla və oxuna bilər. Elektron arxivlər dilin müxtəlif üslublarını, terminoloji imkanlarını və ədəbi inkişafını izləmək üçün əlavə mənbəyə çevrilir.
Bununla belə, dilin dünya miqyasında yayılması yalnız texnologiyanın mövcudluğu ilə təmin edilmir. Mətnlərin keyfiyyəti, müəlliflərin yaradıcılıq səviyyəsi, redaktə və korrektə işi, axtarış sistemlərində düzgün təqdimat və oxucularla davamlı ünsiyyət də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
“Xəzan”ın gələcək inkişafı üçün əsas istiqamətlərdən biri də Azərbaycan dilində yaradılan mətnlərin beynəlxalq oxucuya daha asan çatdırılmasıdır. Bunun üçün jurnalın Azərbaycan dilindəki əsas məzmunu qorunmaqla yanaşı, xarici oxuculara yönəlmiş qısa təqdimatlar, müəllif bioqrafiyaları və seçilmiş mətnlərin tərcümələri hazırlana bilər.
Belə bir yanaşma ana dilinin mövqeyini zəiflətmir. Əksinə, Azərbaycan dilində yaradılmış ədəbi sərvətin başqa dillərdə də tanınmasına, onun müəlliflərinin beynəlxalq ədəbi mühitdə görünməsinə şərait yaradır.
VI. Beş əsas sualın ümumiləşdirilməsi
Aparılan təhlil “Xəzan” jurnalının fəaliyyətini bir-biri ilə əlaqəli beş istiqamətdə qiymətləndirməyə imkan verir.
Birinci istiqamət — iqtisadi müstəqillik. Jurnalın davamlı nəşri və öz yaradıcı xəttini qoruması müstəqil ədəbi fəaliyyət modelinin əhəmiyyətini göstərir. Bu modelin maliyyə dayanıqlılığını dəqiq qiymətləndirmək üçün gəlir və xərc göstəricilərinin sistemli uçotu vacibdir.
İkinci istiqamət — ənənəvi çap. Kağız nəşr jurnalın ədəbi dəyərini fiziki formada qoruyur, müəlliflərlə oxucular arasında birbaşa əlaqə yaradır və çap mədəniyyətinin davamlılığına xidmət edir.
Üçüncü istiqamət — müəllif və oxucu dəstəyi. Yetmişdən artıq nömrənin nəşri və elektron arxivdə əvvəlki buraxılışların qorunması jurnalın fəaliyyət tarixinin izlənməsinə imkan verir. Təqdim olunan məlumata görə, müəllif və oxucu dəstəyi nəşrin davamlılığında mühüm rol oynayır.
Dördüncü istiqamət — elektron yayım. “Yazarlar.az” platformasında PDF nömrələrinin toplanması jurnalın internet vasitəsilə əlçatanlığını genişləndirir və onun coğrafi sərhədlərdən kənara çıxmasına şərait yaradır.
Beşinci istiqamət — beynəlxalq auditoriya və ana dili. Müxtəlif ölkələrdən gələn internet müraciətlərinin təhlili jurnalın potensial auditoriyasını müəyyənləşdirmək üçün faydalıdır. Bununla yanaşı, 50–80 milyon rəqəminin hansı statistik göstəricini ifadə etdiyini dəqiqləşdirmək beynəlxalq əhatə haqqında əsaslandırılmış nəticə çıxarmaq üçün zəruridir.
Bu beş istiqamətin vəhdəti “Xəzan”ın fəaliyyətini yalnız ədəbi nəşr işi kimi deyil, milli dilin rəqəmsal mühitdə təmsil olunması baxımından da nəzərdən keçirməyə imkan verir.
VII. Gələcək fəaliyyət üçün təkliflər
Məruzədə nəzərdən keçirilən məsələlər əsasında “Xəzan” jurnalının fəaliyyətinin daha da təkmilləşdirilməsi üçün bir sıra praktik təkliflər irəli sürmək olar.
1. Elektron statistikanın vahid hesabat sisteminin yaradılması. Hər ay üzrə ölkələrdən gələn müraciətlər, unikal istifadəçilər, səhifə baxışları və PDF yükləmələri ayrı-ayrılıqda qeydə alınmalıdır. Bu, potensial auditoriya ilə real istifadəçi göstəricilərini fərqləndirməyə imkan verər.
2. Beynəlxalq oxucu coğrafiyasının xəritələşdirilməsi. Sayta daxilolmaların coğrafiyası müntəzəm təhlil olunmalı, əsas oxucu bölgələri və yeni inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirilməlidir.
3. Elektron arxivin inkişaf etdirilməsi. Jurnalın bütün nömrələri ardıcıl kataloqlaşdırılmalı, müəlliflərin adları, məqalələrin başlıqları və nəşr tarixləri üzrə axtarış imkanı yaradılmalıdır.
4. Azərbaycan dilində rəqəmsal məzmunun keyfiyyətinin artırılması. Mətnlərin redaktəsi, düzgün kodlaşdırılması, mobil cihazlarda oxunaqlılığı və axtarış sistemlərində görünürlüğü təmin edilməlidir.
5. Xarici auditoriyaya təqdimat. Jurnal haqqında ingilis və rus dillərində qısa məlumatlar, seçilmiş yazıların tərcümələri və müəllif təqdimatları hazırlanmalıdır. Bu iş Azərbaycan dilindəki əsas məzmunun qorunması şərti ilə həyata keçirilməlidir.
6. Diaspor və ədəbi təşkilatlarla əməkdaşlıq. Xaricdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan icmaları, kitabxanalar, universitetlər və ədəbi birliklərlə əlaqələrin genişləndirilməsi elektron nəşrin tanınmasına töhfə verə bilər.
7. Müəllif hüquqlarının qorunması. Elektron yayım zamanı müəlliflərin razılığı, mənbəyə istinad və materialların düzgün təqdimatı təmin olunmalıdır.
8. İqtisadi dayanıqlılığın gücləndirilməsi. Çap və elektron nəşrin xərcləri ayrıca planlaşdırılmalı, oxucu dəstəyi və digər qanuni maliyyə imkanları şəffaf şəkildə idarə edilməlidir.
Bu təkliflərin məqsədi yalnız jurnalın texniki imkanlarını artırmaq deyil. Başlıca məqsəd onun ədəbi missiyasını qorumaq, Azərbaycan dilindəki mətnlərin əlçatanlığını genişləndirmək və nəşrin gələcək fəaliyyətini daha etibarlı əsaslar üzərində qurmaqdır.
Nəticə
Hörmətli tədbir iştirakçıları!
Qloballaşma dövründə milli dilin qorunması və inkişafı yalnız onun gündəlik həyatda işlədilməsi ilə məhdudlaşmır. Dilin müasir informasiya vasitələrində təmsil olunması, elektron arxivlərdə qorunması, yeni nəsillərə çatdırılması və dünya oxucusuna təqdim edilməsi də bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir.
“Xəzan” jurnalının fəaliyyəti ənənəvi çapla elektron nəşrin bir araya gətirilməsinin imkanlarını nümayiş etdirir. Jurnalın kağız variantı ədəbi nəşr ənənəsini yaşadır, “Yazarlar.az” platformasında təqdim olunan PDF nömrələri isə həmin məzmunun coğrafi sərhədlərdən kənara çıxmasına şərait yaradır.
Yetmişdən artıq nömrənin nəşr olunması, əvvəlki buraxılışların elektron arxivdə toplanması və müəllif-oxucu əlaqələrinin davam etdirilməsi jurnalın təcrübəsini öyrənmək üçün əsas yaradır. Bu təcrübənin mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, milli ədəbiyyata xidmət ənənəvi nəşriyyat imkanları ilə rəqəmsal texnologiyaların uzlaşdırılması əsasında həyata keçirilə bilər.
Beynəlxalq auditoriyaya dair statistik göstəricilər isə əlavə araşdırma və dəqiqləşdirmə tələb edir. ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı ölkələri, Orta Asiya, Azərbaycan, Türkiyə və Afrika ölkələri üzrə müşahidələr jurnalın potensial yayım coğrafiyasını öyrənmək baxımından maraqlıdır. Lakin bu müşahidələrin elmi nəticəyə çevrilməsi üçün real istifadəçi sayı, baxışlar, yükləmələr və coğrafi göstəricilər bir-birindən fərqləndirilməlidir.
Əsas məsələ yalnız neçə nəfərin jurnala daxil olması deyil, Azərbaycan dilində yaradılmış ədəbi sözün həmin insanlara hansı məzmunu çatdırması, onlarda hansı marağı oyatması və milli ədəbiyyatla hansı əlaqəni yaratmasıdır.
Ana dilinin imkanlarından dünya miqyasında istifadə etmək texnologiyanın özünü məqsədə çevirmək deyil. Texnologiya burada vasitədir; əsas məqsəd isə milli sözün yaşaması, inkişaf etməsi və yeni auditoriyalara çatdırılmasıdır.
“Xəzan”ın gələcək inkişafı üçün ən mühüm istiqamət də məhz budur: ana dilinin zənginliyini qorumaq, ədəbi irsi rəqəmsal yaddaşa çevirmək, müəlliflə oxucu arasında məsafəni azaltmaq və Azərbaycan sözünü dünya informasiya məkanında daha görünən etmək.
Əgər ənənəvi nəşr mədəniyyəti, iqtisadi məsuliyyət, müəllif-oxucu etimadı və müasir rəqəmsal texnologiyalar bir-birini tamamlayarsa, müstəqil ədəbi jurnalın imkanları onun fiziki tirajından və fəaliyyət göstərdiyi coğrafiyadan daha geniş ola bilər.
Bu baxımdan “Xəzan” jurnalının təcrübəsi Azərbaycan dilinin müasir informasiya mühitində təmsil olunması, milli ədəbi sərvətin qorunması və rəqəmsal yayım imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində diqqətəlayiq fəaliyyət nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər.
Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm!
Eşq olsun Azərbaycan sözünə, ana dilimizə və milli ədəbiyyatımızın yaşamasına xidmət edən bütün yaradıcı insanlara!
28 oktyabr 2026-cı il tarixdə AMEA N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbi tənqid şöbəsində ““Xəzan” jurnalı və onun perspektivləri” mövzusunda müzakirə keçirilmişdir. Müzakirədə ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri və əməkdaşları, eyni zamanda “Xəzan” jurnalının baş redaktoru və redaksiya heyətinin üzvləri iştirak etmişlər. Tədbiri giriş sözü ilə açan ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli Azərbaycan ədəbiyyatında jurnalçılıq tarixindən danışmış, diqqəti on birinci ildir ki, davamlı nəşr olunan “Xəzan” jurnalına yönəltmişdir. “Xəzan” jurnalının baş redaktoru Əli bəy Azəri jurnalın yaranma zərurəti, nəşri, ölkənin bölgələrinə yayılması, xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı qələm adamları ilə əlaqə və s. barədə geniş məruzə etmişdir. Məruzənin sonunda ədəbi tənqid şöbəsi əməkdaşlarının suallarını cavablandırmışdır. AMEA A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Əzizağa Elsevər ““Xəzan” jurnalında nəsr əsərləri”, jurnalın redaksiya heyətinin üzvü Zeynəb Cəmaləddin ““Xəzan” jurnalında poeziya və tərcümə”, “Göyçay” qəzetinin baş redaktoru, jurnalın redaksiya heyətinin üzvü Adil Məmməd “Bölgələrdə yaşayan şair və yazıçıların əsərləri “Xəzan” jurnalında” və “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, jurnalın redaksiya heyətinin üzvü Zaur Ustac “İnternet resursları üzərindən “Xəzan” jurnalının yayılması və ədəbi əlaqələrin qurulması” mövzularında çıxışlar etdilər. Eyni zamanda AMEA N. Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu ədəbi tənqid şöbəsinin əməkdaşları Qürbət Mirzəzadə, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elnarə Qaragözova və Əsmər Hüseynova çıxış edərək jurnalın nəşrinin daha da təkmil formada davam etdirilməsi üçün iradlarını bildirdilər, təkliflərini söylədilər. Jurnalın baş redaktoru Əli bəy Azəri iştirakçılara təşəkkürünü bildirdi, iradların qəbul edildiyini söylədi, təklifləri həyata keçirməyə çalışacağını dedi. Ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri Vaqif Yusifli tövsiyyələrini söyləyib müzakirəyə yekun vurdu.
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
