“Gecənin öz sirri, öz aləmi var”
(Zaur Ustacın – “Aşiq gecələr” şeiri haqqında)
Zaur Ustacın “Aşiq gecələr” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında romantik-psixoloji lirikanın incə və təsirli nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Bu əsərdə gecə obrazı sadəcə zaman kəsiyi kimi yox, həm də ruhun dərinliklərini açan, sirrli və cazibədar bir məkan kimi təqdim olunur. Şair gecəni bir növ aşiqin mənəvi aləminin aynasına çevirir və oxucunu bu aləmin içərisinə dəvət edir.
Əsərin ilk misralarından etibarən müəllifin poetik üslubu özünü göstərir. “O zülmət gecənə şam olum, gülüm” misrası klassik Şərq poeziyasından gələn şam–pərvanə motivini müasir duyumla yenidən canlandırır. Burada şam yanmaq, əriyib yox olmaq, sevgi uğrunda özünü fəda etmək simvoludur. Şairin “aşiq gecələr” ifadəsi isə gecəni passiv fon kimi deyil, sevən, duyan, hətta seçən bir varlıq kimi təqdim edir. Bu antropomorf yanaşma şeirə xüsusi emosional dərinlik verir.
Zaur Ustacın poetikasında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri obrazların çoxqatlılığıdır. “İşıldaquş” obrazı, “əriyən mumlar”, “yumulu gözlər” kimi ifadələr həm vizual, həm də metaforik yük daşıyır. Bu obrazlar vasitəsilə şair gecənin sakitliyində gizlənən daxili yanğıları, səssiz ehtirasları və ümidləri ifadə edir. Xüsusilə “əriyən mumlara aşiq gecələr” misrası zamanın keçiciliyi və hisslərin yanaraq tükənməsi ideyasını incə şəkildə çatdırır.
Şeirin ikinci bəndində isə lirizm daha da güclənir. Burada aşiqin arzuları, gözləntiləri və sevgi ehtiyacı ön plana çıxır. “İstərəm bir gecə qoynunda uyam” misrası sadə görünsə də, onun arxasında böyük bir mənəvi yaxınlıq, rahatlıq və tamamlanma istəyi dayanır. Bu, fiziki yox, daha çox ruhani bir qovuşma arzusudur. Şair bu hissi şişirtmədən, səmimi və təbii şəkildə təqdim edir ki, bu da əsərin təsir gücünü artırır.
Üçüncü bənddə isə fəlsəfi çalarlar güclənir. “Gecənin öz sirri, öz aləmi var” fikri şairin dünyagörüşünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Gecə burada yalnız romantik fon deyil, həm də idrak məkanıdır. İnsan gündüzün səs-küyündə itirdiyi düşüncələri gecənin sükutunda tapır. Şairin özünə istinad etməsi (“Ustac da bundan xəbərdar”) isə əsərə müəllif mövqeyini birbaşa daxil edir və publisistik çalar yaradır.
Şəhrizad obrazına müraciət isə təsadüfi deyil. Bu istinad şeirə həm klassik Şərq ədəbiyyatı ilə bağ, həm də nağılvari, sirli atmosfer qatır. Şəhrizad gecələrin hekayəçisi olduğu kimi, burada da gecə sirrin, gözəlliyin və cazibənin daşıyıcısıdır. “Sirli gözəllərə aşiq gecələr” misrası ilə şair bu ideyanı yekunlaşdırır və oxucunu düşünməyə vadar edir: bəlkə də gecə özü aşiqdir, insan isə sadəcə bu eşqin şahididir.
Ümumilikdə, “Aşiq gecələr” şeiri Zaur Ustac yaradıcılığında romantik lirikanın yetkin nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əsərdə dilin sadəliyi ilə obrazların zənginliyi, klassik motivlərlə müasir hissiyyatın sintezi uğurla vəhdət təşkil edir. Şair oxucunu yalnız oxumağa yox, həm də hiss etməyə, düşünməyə və gecənin səssizliyində öz daxili dünyası ilə üzləşməyə çağırır.
Bu şeir göstərir ki, gecə təkcə qaranlıq deyil — o, sevginin, sirrin, ilhamın və bəzən də insanın özünü tapdığı ən səmimi zamandır. Zaur Ustac isə bu gecələri sözlə işıqlandırmağı bacaran şairlərdəndir. Gecələriniz daim sakit və işıqlı olsun, Zaur Ustac!
Müəllif: Günnur Ağayeva
ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Zaur Ustacın “Buta”sı haqqında
Oxuyun >> Gözündə tük var