Acılara alışmışam Acılarla yetişdim Ağrılarda mən bişdim. Bir bəladan qurtarıb, O bir bəlaya düşdüm. Başdan-başa acıyam Yaşamaqsa şipşirin! Təzada bax sevdiyim, Elə bil ki taleyim Tərs üzünə çönübdür. Bir vaxt yandırıb-yaxan, Məni yıxan acılar İndi ömür-günümün Mənasına dönübdür! Deyirəm ki, görəsən Həyatın özü kimi Mən də şirin olsaydım, Yaşamın mənasını Onda necə tapardım?! Nə yaxşı ki, yana-yana Öz külümə qarışmışam, Yaşamağı sevdiyimdən Acısına alışmışam! Müəllif: QƏNDAB
Sevginin poetik təcəssümü və nəzirə ənənəsinin müasir təzahürü (Zaur Ustacın – “Desən” şeiri haqqında publisistik düşüncələr) Azərbaycan poeziyasında sevgi mövzusu hər zaman öz aktuallığını qoruyub saxlamış, müxtəlif dövrlərdə müxtəlif poetik biçimlərdə ifadə olunmuşdur. Klassik irsimizdən başlayaraq müasir dövrümüzə qədər sevgi şeirləri insan ruhunun ən incə duyğularını, mənəvi dünyasının ən həssas qatlarını əks etdirən ədəbi nümunələr kimi dəyərləndirilmişdir. Bu zəngin ənənənin davamı kimi tanınmış şair və ədəbiyyatşünas alim Qəndabın “Gəl qoynuma Sevgilim” şeiri və həmin əsərə nəzirə olaraq qələmə alınmış Zaur Ustacın “Desən” şeiri xüsusi maraq doğurur. Nəzirə yazmaq Şərq və Azərbaycan ədəbiyyatında qədim və zəngin ənənəyə malikdir. Bu ənənə sadəcə bir şeirə cavab vermək deyil, həm də müəllifin öz poetik dünyasını, bədii düşüncə tərzini və yaradıcılıq imkanlarını ortaya qoyması deməkdir. Uğurlu nəzirə həm orijinal əsərin ruhunu qoruyur, həm də ona yeni məna qatları əlavə edir. Zaur Ustacın “Desən” şeiri də məhz bu baxımdan diqqəti cəlb edir. Şeir ilk misralardan etibarən sevginin sədaqət və təslimiyyət fəlsəfəsini ön plana çıxarır: “Harda olsan gələrəm, Bircə dəfə gəl desən.” Bu iki misrada aşiq obrazının mənəvi bütövlüyü, sevgiyə sonsuz bağlılığı və sevdiyi insanın bir sözünə belə hazır olması ifadə edilir. Burada sevgi yalnız hiss deyil, həm də könüllü fədakarlıq kimi təqdim olunur. Şair sevgini insanın mənəvi seçimlərinin zirvəsi kimi dəyərləndirir. Növbəti misralarda bu bağlılıq daha da dərinləşir: “Gül qoynunda ölərəm, Bircə dəfə öl desən.” Bu ifadələr Azərbaycan məhəbbət lirikasında tez-tez rast gəlinən aşiqanə mübaliğənin müasir və səmimi nümunəsi kimi çıxış edir. Burada ölüm anlayışı faciə kimi deyil, sevginin müqəddəsliyi qarşısında könüllü fədakarlığın rəmzi kimi təqdim olunur. Şairin poetik düşüncəsində sevgi insanın varlığını aşan mənəvi dəyərə çevrilir. Şeirin ikinci bəndində müəllif sevgilinin sözünü müqəddəs məna daşıyan ifadə səviyyəsinə yüksəldir: “Ehtiyac yox öyəsi; Kəlmən Quran ayəsi…” Bu misralarda klassik poeziyanın təsirini hiss etmək mümkündür. Sevgilinin sözü ilahi hikmətə bənzədilir, onun danışığı mənəvi işıq mənbəyi kimi təqdim olunur. Burada müəllif dini-mənəvi simvollardan istifadə etməklə sevgiyə ucalıq qazandırır. Bununla yanaşı, “Çox sözüm var deyəsi, / Bülbül ollam, ol desən” misralarında sevginin ilhamverici gücü vurğulanır. Sevgili aşiq üçün təkcə məhəbbət obyekti deyil, həm də yaradıcılıq qaynağıdır. Şeirin son bəndi isə əsərin ideya yükünü tamamlayır: “Ruhum ruhunla qoşa, Sən de, verək baş-başa…” Bu misralarda artıq fiziki yaxınlıqdan deyil, ruhların vəhdətindən danışılır. Şair sevgini iki qəlbin, iki taleyin, iki mənəvi aləmin birləşməsi kimi təqdim edir. Buradakı səmimiyyət və sadəlik oxucunun diqqətini xüsusi şəkildə cəlb edir. “Qalan ömrü xoş yaşa, / Ustac qalar, qal desən.” Son misra isə şeirin ən təsirli poetik məqamlarından biridir. Müəllif öz təxəllüsünü bədii mətnə ustalıqla daxil edərək həm klassik ənənəyə sadiqliyini göstərir, həm də sevgidə qalmağın, sədaqətdə sabit olmağın mənəvi dəyərini vurğulayır. Burada “qalmaq” sözü sadəcə fiziki mövcudluq deyil, həm də sevginin, vəfanın və mənəvi bağlılığın davamlılığı mənasında işlədilir. Zaur Ustac müasir Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yaradıcılıq xətti ilə seçilən şairlərdəndir. Onun poeziyasında vətənpərvərlik, mənəvi dəyərlər, sevgi, insanlıq və həyat fəlsəfəsi əsas mövzulardan biri kimi çıxış edir. Şairin yaradıcılığı həm oxucu auditoriyası, həm də tədqiqatçılar tərəfindən maraqla qarşılanır. Zaur Ustac Azərbaycan ədəbiyyatında müasir nəzirə ənənəsini yaşadan müəlliflərdən biri kimi “Desən” şeirində həm klassik poetik düşüncəyə bağlılığını, həm də fərdi yaradıcılıq üslubunu nümayiş etdirir. Onun sevgi lirikasında emosional səmimiyyət, xalq şeirinin ahəngi və klassik poeziyanın estetik çalarları üzvi şəkildə birləşir. Nəticə etibarilə, “Desən” şeiri təkcə bir nəzirə nümunəsi deyil, həm də sevginin mənəvi böyüklüyünü, sədaqətin gücünü və insan ruhunun ülvi duyğularını əks etdirən poetik əsərdir. Qəndabın “Gəl qoynuma Sevgilim” şeirindən doğan bu bədii dialoq Azərbaycan ədəbiyyatında nəzirə ənənəsinin bu gün də yaşadığını və yeni poetik çalarlarla zənginləşdiyini göstərir. Şeirin əsas uğuru ondadır ki, müəllif sevgi hissini pafossuz, səmimi və oxucunun qəlbinə yaxın bir dillə ifadə etməyi bacarmışdır. Məhz buna görə də “Desən” sevgi lirikasının müasir nümunələri arasında özünəməxsus yer tutan poetik əsər kimi dəyərləndirilə bilər. 30.05.2026. Bakı.
“Əsl vaxtıdır” – könüllərin görüş nöqtəsi (Zaur Ustac – Əsl vaxtıdır) Azərbaycan poeziyasında nəzirə ənənəsi əsrlər boyu söz sənətinin ən canlı və ən dəyərli istiqamətlərindən biri olmuşdur. Klassik irsimizdən süzülüb gələn bu ənənə təkcə poetik cavab deyil, həm də fikir, duyğu və mənəviyyat dialoqudur. Müasir Azərbaycan ədəbi mühitində də bu ənənəni yaşadan sənətkarlar sırasında şair-publisist Zaur Ustacın xüsusi yeri vardır. Onun tanınmış ədəbiyyatşünas alim və şair Qəndabın “Sən gecikmə” şeirinə yazdığı “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi məhz bu mənəvi-estetik bağlılığın parlaq nümunələrindən biridir. Qəndabın “Sən gecikmə” şeiri duyğuların sükut dili ilə danışdığı, baxışların sözləri əvəz etdiyi bir poetik ovqat yaradırdı. Şeirin əsas xəttində zaman, həsrət, gözlənti və könül yaxınlığı dayanırdı. Şair insanın daxili aləmini sakit, lakin təsirli poetik boyalarla təqdim etmişdi. Zaur Ustac isə “Əsl vaxtıdır” nəzirəsində həmin ruhu davam etdirərək mövzunu başqa bir mənəvi mərhələyə daşıyır. “Əsl vaxtıdır” şeirində ilk diqqət çəkən məqam poetik işığın və mənəvi yüksəlişin obrazlaşdırılmasıdır: “Gözündən könlümə süzülən işıq, Meraca uzanan cığır olubdu…” Bu misralarda sevgi artıq adi hiss olmaqdan çıxır, mənəvi kamilliyə aparan yol təsiri bağışlayır. “Merac” anlayışının işlədilməsi şeirin fəlsəfi qatını gücləndirir. Burada könül işığı ilahi yüksəlişin simvoluna çevrilir. Şair baxışları sadəcə gözlərin ifadəsi kimi deyil, ruhlar arasında gizli körpü kimi təqdim edir. Şeirin ikinci bəndində tale və insan iradəsi mövzusu diqqət mərkəzinə çəkilir: “Faili-muxtarıq, qədər bir naxış, Min istək yaradır adi bir baxış…” Burada müəllif insanın seçim haqqı ilə taleyin hökmü arasında incə poetik harmoniya yaradır. “Qədər bir naxış” ifadəsi taleyi əvvəlcədən çəkilmiş bir ornament kimi təqdim etsə də, “faili-muxtarıq” anlayışı insanın öz iradəsini və mənəvi seçim gücünü ön plana çıxarır. Bu isə şeirə sadəcə romantik deyil, həm də düşüncə-estetik dəyər qazandırır. Zaur Ustacın poetik üslubunda diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də daxili ahəng və mənəvi istilikdir. Şair süni pafosdan uzaq duraraq hissləri səmimi şəkildə təqdim edir. Xüsusilə bu misralar poetik duyumun gücünü nümayiş etdirir: “İsti nəfəsinlə ali bir alqış, Ruhumu çuğlayıb, qəlbə dolubdu.” Burada nəfəs sadəcə fiziki yaxınlıq deyil, mənəvi dirilik, ruhun oyanışı kimi mənalandırılır. Şair hissləri zahiri emosiyadan çıxararaq ruhani səviyyəyə yüksəldir. Şeirin son bəndi isə nəzirənin ən təsirli poetik yekunu hesab oluna bilər: “Ustacam, dərsimi aldım dərindən, Nə sən gecikmisən, nə tez gəldim mən, Sevdanın odunu aldım əlindən, Sonda iki səyyah yolun bulubdu.” Bu misralarda müəllif həm ehtiramını, həm də poetik bağlılığını böyük ustalıqla ifadə edir. Buradakı “ustacam” müraciəti yalnız bir şəxsə deyil, həm də sənətə, sözə və mənəvi məktəbə ünvanlanan ehtiram təsiri bağışlayır. “İki səyyah” obrazı isə həyat və sevgi yolunda bir-birini anlayan ruhların simvoludur. “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi göstərir ki, Zaur Ustac üçün poeziya yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də mənəvi ünsiyyət formasıdır. O, Qəndabın poetik ovqatını qoruyaraq ona yeni düşüncə çalarları əlavə etmiş, nəticədə müasir nəzirə ənənəsinin uğurlu nümunələrindən birini yaratmışdır. Bu əsər həm də çağdaş Azərbaycan poeziyasında sözün mənəvi gücünü nümayiş etdirir. Şeir oxucuya tələsik hisslərin deyil, yetişmiş duyğuların, zamanında yetişən sevgilərin daha qiymətli olduğunu xatırladır. “Əsl vaxtıdır” adı da təsadüfi seçilməyib. Şair demək istəyir ki, insanın qəlbi doğru ünvanını tapanda artıq nə gec var, nə də tez – məhz əsl vaxtıdır. Zaur Ustacın bu nəzirəsi müasir ədəbi mühitdə klassik ənənəyə yaradıcı münasibətin uğurlu örnəyi kimi qiymətləndirilə bilər. Şeir həm poetik dilin axıcılığı, həm fəlsəfi yükü, həm də mənəvi-estetik dəyəri ilə oxucunun yaddaşında iz buraxır. Ən əsası isə bu əsər sübut edir ki, həqiqi poeziya zamanın fövqündə dayanır və könüldən gələn söz gec-tez öz yolunu tapır.
ƏSL VAXTIDIR (Qəndab – Sən gecikmə) Gözündən könlümə süzülən işıq, Meraca uzanan cığır olubdu, Məchul baxışların dərinliyində, Neçə min açmamış arzu solubdu…
Faili-muxtarıq, qədər bir naxış, Min istək yaradır adi bir baxış, İsti nəfəsinlə ali bir alqış, Ruhumu çuğlayıb, qəlbə dolubdu.
Ustacam, dərsimi aldım dərindən, Nə sən gecikmisən, nə tez gəldim mən, Sevdanın odunu aldım əlindən, Sonda iki səyyah yolun bulubdu. 29.05.2026. Bakı. Müəllif: Zaur USTAC
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir
“GƏL” NƏZİRƏSİNDƏ İNSANİLİK, MƏNƏVİ DƏSTƏK VƏ ƏDƏBİ VARİSLİK RUHU (Zaur Ustac – Gəl) Müasir Azərbaycan poeziyasında klassik nəzirə ənənəsini yaşadan, onu çağdaş düşüncə ilə zənginləşdirən qələm adamlarından biri də Zaur Ustacdır. Onun ədəbiyyatşünas alim-şair Qəndabın “Amansızdır xəstəliyim” şeirinə yazdığı “GƏL” nəzirəsi yalnız poetik cavab deyil, həm də mənəvi dayaq, insani həmrəylik və yaşamaq eşqini təlqin edən mükəmməl bədii nümunədir. Bu şeir bir tərəfdən klassik nəzirə məktəbinin poetik xüsusiyyətlərini qoruyursa, digər tərəfdən müəllifin fərdi üslubunu, ictimai düşüncəsini və humanist baxışlarını özündə əks etdirir. Azərbaycan ədəbiyyatında nəzirə yazmaq yalnız forma təkrarı deyil. Bu, bir şairin digər şairlə mənəvi dialoqu, poetik söhbəti, fikrə və duyğuya verilən cavabdır. Klassik Şərq poeziyasında geniş yayılmış bu ənənə Nizami, Füzuli, Vaqif, Sabir kimi sənətkarların yaradıcılığında mühüm yer tutmuşdur. Müasir dövrdə isə bu ənənənin yaşadılması həm ədəbi yaddaşın qorunması, həm də söz sənətinin davamlılığı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qəndabın “Amansızdır xəstəliyim” şeirində həyatın ağrıları, insanın daxili iztirabları, dərdlə üz-üzə qalması poetik dillə təqdim olunursa, Zaur Ustac həmin ağrıya ümid, təsəlli və birlik hissi ilə cavab verir. Bu baxımdan “GƏL” şeiri bir növ poetik məlhəm təsiri bağışlayır. Şeirin ilk bəndində müəllif dərdin qarşısında təslim olmamağı təlqin edir: “Sənə gələn, mənə gəlsin”, Sipər çəkək dərdə qoşa. Elə həmən təslim olma, Ömrü vuraq birgə başa. Bu misralarda yalnız fərdi hisslər deyil, ümumbəşəri humanizm vardır. Müəllif dərdi bölüşməyi, ağrını paylaşmağı həyat fəlsəfəsi kimi təqdim edir.“Sipər çəkək dərdə qoşa” ifadəsi birlik ideyasının poetik zirvəsidir. Burada insanın insana dayaq olması əsas ideya kimi ön plana keçir. “GƏL” şeirinin əsas gücü onun səmimiyyətindədir. Müəllif oxucuya yuxarıdan baxmır, öyüd vermir, əksinə, dərdi birlikdə yaşamağı təklif edir. Bu, müasir dövrün mənəvi ehtiyaclarından biridir. İnsanların getdikcə tənhalaşdığı bir zamanda belə misralar cəmiyyətə mənəvi yaxınlıq mesajı verir. Şeirin ikinci bəndində müəllif həyatın fəlsəfi mahiyyətinə toxunur: Hər nə gəlsə, bizə gələr, Dildən çıxan sözə gələr, Haqdan doğru düzə gələr, Könlü fərah, xürrəm yaşa. Burada taleyə münasibət, sözün məsuliyyəti və haqq anlayışı ön plana çıxır. “Dildən çıxan sözə gələr” misrası Azərbaycan xalq hikmətinə söykənən dərin mənalı poetik qənaətdir. Şair insanın dediyi sözün, etdiyi əməlin qarşısına çıxacağını xatırladır. Bu fikir həm dini-mənəvi, həm də etik baxımdan böyük məna daşıyır. “Haqdan doğru düzə gələr” misrası isə müəllifin ədalət və ilahi həqiqət anlayışını poetik şəkildə ifadə edir. Burada insanın düzgün yaşaması, haqq yolundan ayrılmaması əsas mənəvi çağırış kimi təqdim edilir. Şeirin son bəndində müəllif özünəməxsus poetik ifadə ilə ustad-şagird münasibətinə, dostluğa və mənəvi bağlılığa toxunur: Hər söz Ustaca fərmandır, Əlin əlimdə dərmandır, Sinəm halalca xırmandır, Baballa qoyma baş-başa. Bu misralarda Zaur Ustacın daxili dünyası, insan münasibətlərinə verdiyi dəyər açıq görünür. “Əlin əlimdə dərmandır” misrası sadəcə poetik təşbeh deyil, insanın insana şəfa olması ideyasının bədii ifadəsidir. Şair burada mənəvi yaxınlığın, dost əlinin ən böyük təsəlli olduğunu vurğulayır. “Sinəm halalca xırmandır” misrası isə müəllifin geniş ürək sahibi olduğunu göstərir. Burada həm mərhəmət, həm də saflıq duyulur. Şair insanları kinə, nifrətə deyil, halallığa və vicdanlı yaşamağa çağırır. Zaur Ustacın yaradıcılığına diqqət etdikdə onun poeziyasında insanlıq, mərhəmət, milli-mənəvi dəyərlər və sözə sədaqət xəttinin daim aparıcı mövqe tutduğu görünür. O, şeirlərində sadəcə estetik gözəllik yaratmağa çalışmır, həm də oxucunun mənəvi dünyasına təsir etməyi bacarır. .“GƏL” şeiri də bu baxımdan müəllifin humanist poetik düşüncəsinin uğurlu nümunələrindəndir. Burada həyat eşqi, dostluq, ümid və mənəvi dayaq ideyaları poetik ahənglə təqdim edilir. Şeir həm forma baxımından axıcıdır, həm də məna yükü etibarilə düşündürücüdür. “GƏL” nəzirəsi çağdaş Azərbaycan poeziyasında nəzirə ənənəsinin uğurlu davamı olmaqla yanaşı, insanı yaşamağa, mübarizəyə və mənəvi birliyə çağıran dəyərli poetik nümunədir. Şeir göstərir ki, söz yalnız estetik vasitə deyil, həm də mənəvi dayaq, ruhi təsəlli və insani körpüdür. Qəndabın nisgil dolu poetik harayına Zaur Ustac ümid, dostluq və mərhəmət dili ilə cavab verir. Bu isə ədəbiyyatın əsas missiyasını — insanı insana yaxınlaşdırmaq missiyasını bir daha təsdiqləyir. 19.05.2026. Bakı – Novxanı.
