Bahar çiçəyi (Günay Əliyevanın “Bahar çiçəkləri” kitabına ön söz) Bahar hər zaman təbiətin yenidən doğuluşunun, ümidin, işığın və həyatın rəmzi olub. Çiçəklər isə baharın ən zərif müjdəçiləridir. Onlar səssiz dillə sevginin, gözəlliyin və saflığın nəğməsini oxuyurlar. Elə buna görə də Günay Əliyevanın “Bahar çiçəkləri” kitabının adı ilk baxışdan oxucunu təbiətin füsunkar aləminə aparsa da, kitabı vərəqlədikcə aydın olur ki, burada söhbət təkcə bahardan yox, insan ruhunda çiçək açan milli dəyərlərdən, vətən sevgisindən, ana dilindən, mədəniyyətdən və mənəvi bağlılıqdan gedir (Günay Əliyeva – Bahar çiçəkləri – pdf). Bu kitabın hər yazısı sanki bir çiçəkdir. Hər çiçəyin öz ətri, öz rəngi, öz gözəlliyi olduğu kimi, hər publisistik yazının da öz ruhu, öz nəfəsi, öz missiyası var. Müəllif bu yazılar vasitəsilə uzaq Norveçdə yaşayan soydaşlarımızın Azərbaycan sevgisini, doğma dilimizə bağlılığını, milli-mədəni irsimizi yaşatmaq istiqamətində görülən işləri böyük səmimiyyət və məsuliyyət hissi ilə oxucuya təqdim edir. Günay Əliyeva publisistikaya yalnız hadisələri qeydə alan müşahidəçi kimi yanaşmır. O, hadisələrin içində yaşayan, onların sevincini və məsuliyyətini bölüşən, milli dəyərlərin qorunmasına öz əməli ilə xidmət edən ziyalı kimi çıxış edir. Məhz buna görə kitabdakı yazılar sadəcə informasiya daşımır; onlar oxucunu düşündürür, qürurlandırır və gələcəyə ümidlə baxmağa sövq edir. Xaricdə doğulub böyüyən azərbaycanlı uşaqların ana dilini öyrənməsi, milli kimliyini qoruması, Azərbaycan tarixini və ədəbiyyatını tanıması kitabın əsas ideya xəttini təşkil edir. Müəllif göstərir ki, Vətəndən min kilometrlərlə uzaqda yaşamaq Vətəndən uzaq düşmək demək deyil. Əksinə, milli kimliyini yaşadan insan harada olursa-olsun Azərbaycanı yaşadır. Kitabın diqqətçəkən cəhətlərindən biri də burada mədəniyyətimizin müxtəlif sahələrini əhatə edən tədbirlərin, görüşlərin, təqdimatların və yaradıcı insanların fəaliyyətinin geniş şəkildə işıqlandırılmasıdır. Yazıçılar, şairlər, müəllimlər, alimlər, incəsənət nümayəndələri və diaspor fəalları bu səhifələrdə vahid bir amal ətrafında birləşirlər: Azərbaycanı tanıtmaq, ana dilini yaşatmaq və milli yaddaşı gələcək nəsillərə ötürmək. Müəllifin dili sadə, axıcı və səmimidir. O, mürəkkəb publisistik konstruksiyalardan çox, canlı müşahidələrə, faktlara və insan talelərinə üstünlük verir. Bu isə kitabın həm mütəxəssislər, həm də geniş oxucu auditoriyası tərəfindən maraqla oxunmasına imkan yaradır. “Bahar çiçəkləri” bir müəllifin yaradıcılıq hesabatı olmaqdan daha artıq məna daşıyır. Bu kitab Azərbaycan diasporunun mədəni salnamələrindən biridir. Burada hər yazı gələcək üçün qorunub saxlanılan bir sənəd, bir xatirə, bir tarix parçasıdır. İnanıram ki, bu kitabı oxuyan hər bir insan burada özünə doğma olan nəyisə tapacaq: ana dilinin hərarətini, vətən sevgisinin müqəddəsliyini, insanlığın gözəlliyini və bahar təravətini. Bahar torpağa necə yeni nəfəs gətirirsə, Günay Əliyevanın “Bahar çiçəkləri” də oxucu qəlbinə eyni təravəti, eyni ümid işığını gətirir. Bu kitab uzun illər sonra da öz dəyərini qoruyacaq, milli yaddaşımızın və diaspor tariximizin qiymətli nümunələrindən biri kimi yaşayacaqdır. Oxucunu bu mənəvi baharın gözəl çiçəklərini sevə-sevə seyr etməyə və onların ətrini duymağa dəvət edirəm.
“39” – Bir ömrün poetik salnaməsi (Murad Eloğlunun kitabı haqqında) Müasir Azərbaycan poeziyasında hər yeni kitab sadəcə şeirlər toplusu deyil, həm də müəllifin daxili aləminin, həyat fəlsəfəsinin, mənəvi dünyasının oxucu ilə səmimi söhbətidir. Bu baxımdan Murad Eloğlunun “39” adlı şeirlər kitabı son illərdə işıq üzü görən diqqətəlayiq nəşrlərdən biri kimi xüsusi maraq doğurur. Kitab təkcə müəllifin otuz doqquz yaşının poetik hesabatı deyil, həm də bir insanın taleyinin, duyğularının, ağrılarının, sevinclərinin və həyat həqiqətlərinin bədii salnaməsidir. Nəşr “Yazarlar” jurnalının Yaradıcılıq Komissiyasının qərarı ilə “Qarabağ yazarları” seriyası çərçivəsində hazırlanmış, “USTAC.AZ” nəşrləri tərəfindən yüksək poliqrafik səviyyədə çap edilmişdir. Murad Eloğlu müasir Azərbaycan poeziyasında səmimiyyəti ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Onun poeziyası mürəkkəb bədii konstruksiyalar üzərində deyil, həyatın öz həqiqətləri üzərində qurulur. Şair süni pafosa, ağır metaforalara deyil, oxucunun ürəyinə yol tapan təbii ifadəyə üstünlük verir. Elə buna görə də onun şeirlərini oxuyan hər kəs misralarda öz həyatından bir parçanı görə bilir. “39” kitabının ən böyük üstünlüyü müəllifin yaşadığı hissləri gizlətmədən, olduğu kimi oxucuya təqdim etməsidir. Burada sevinc də var, həsrət də var, ayrılıq da var, Vətən sevgisi də, ailə məhəbbəti də, sosial narahatlıqlar da. Kitab bütövlükdə insan ömrünün müxtəlif mərhələlərinin poetik xəritəsini yaradır. Toplunun əsas ideya sütunlarından biri ailə dəyərləridir. Xüsusilə ata mövzusu kitab boyunca aparıcı xətt kimi davam edir. “Atamdan ötəri darıxıram mən”, “Ata”, “Biz səni saxlaya bilmirik Ata”, “Çox görmə atamı dünya”, “Atalar yatağa düşməsin Allah” kimi şeirlərdə müəllif ata itkisini yalnız şəxsi faciə kimi deyil, insanın həyat dayağının sarsılması kimi təqdim edir. Bu şeirlərdə hiss olunan səmimiyyət oxucunu dərhal öz təsiri altına alır. Ata obrazı müəllif üçün həm də mərdliyin, zəhmətin, vicdanın və ailə bütövlüyünün rəmzidir. Anaya həsr olunan şeirlər də kitabın ən təsirli nümunələri sırasındadır. “Həqiqət anamın sözündə imiş”, “Tək səni vəsf edə bilmədim ana”, “Qadın” kimi əsərlərdə ana müqəddəsliyin zirvəsində dayanır. Burada ana yalnız ailənin dayağı deyil, insanın mənəvi dünyasının başlanğıcı, mərhəmətin və sonsuz məhəbbətin ünvanıdır. Müəllif ana obrazını yüksək poetik duyğularla təqdim edərək milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının vacibliyini xatırladır. Kitabın mühüm istiqamətlərindən biri də Vətən mövzusudur. Qarabağ zəfərinin doğurduğu qürur hissi, şəhidlərə sonsuz ehtiram, Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı müəllifin poetik düşüncəsində xüsusi yer tutur. “Paradına qurban olum ey əsgər”, “Ürəyimi göynədər”, “Getmişdim Şəhidlər xiyabanına”, “Bayram qabağı” kimi şeirlərdə müəllif pafosdan uzaq, lakin olduqca təsirli və səmimi vətəndaş mövqeyi nümayiş etdirir. Burada Vətən anlayışı təkcə coğrafi məkan deyil, müqəddəs amal, mənəvi kimlik və milli yaddaşdır. Murad Eloğlu sevgi lirikasında da öz dəst-xəttini qoruyur. Onun sevgi şeirlərində romantika həyatın acı təcrübələri ilə vəhdət təşkil edir. “Tək sənin xətrinə”, “Gözəllər gözümə baxanda sən gəl”, “Sənin öz yolun var, mənim öz yolum”, “Peşman olarsan”, “Özümü odlara sala bilmərəm” kimi şeirlərdə sevgi yalnız hiss deyil, insanı kamilləşdirən mənəvi sınaq kimi təqdim olunur. Müəllif sevginin yalnız qovuşmaqdan ibarət olmadığını, bəzən ayrılığın, sədaqətin və dözümün də eşqin ayrılmaz hissəsi olduğunu göstərir. Toplunun sosial məzmunlu şeirləri də xüsusi diqqət çəkir. “Ey pul”, “Çətin”, “Məndə sənin günündəyəm”, “Mən sənə nə nağıl danışım bala?” kimi əsərlərdə müəllif müasir cəmiyyətin sosial problemlərinə toxunur. Yoxsulluq, maddi çətinliklər, insanların bir-birinə münasibətində yaranan dəyişikliklər poetik dillə təqdim olunur. Şair ittiham etmir, hökm vermir; sadəcə həyatın reallığını göstərərək oxucunu düşünməyə vadar edir. Bu xüsusiyyət publisistik ruhun poeziyada uğurlu təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər. Murad Eloğlu ana dili məsələsinə də biganə qalmır. “Öz dilim” və “Ana dilim qəribsəmə” şeirlərində müəllif milli kimliyin əsas dayaqlarından biri olan Azərbaycan dilinin qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Xarici dillərin öyrənilməsini təqdir etsə də, ana dilinə laqeyd münasibəti milli təhlükə kimi qiymətləndirir. Bu mövqe müəllifin vətəndaş məsuliyyətindən irəli gəlir. Kitabın diqqət çəkən cəhətlərindən biri də müəllifin xalq şeirinə bağlılığıdır. Qoşma, gəraylı və digər klassik formalar müasir duyğularla birləşərək yeni nəfəs qazanır. Xalq danışıq dili, atalar sözləri, gündəlik ifadələr və canlı üslub Murad Eloğlunun poeziyasını oxucuya daha da yaxınlaşdırır. O, klassik ənənəyə sadiq qalmaqla yanaşı, müasir insanın daxili dünyasını da uğurla ifadə edir. Müəllif tez-tez “Muradam” müraciəti ilə özünə üz tutur. Bu bədii üsul şeirlərdə daxili monoloqu gücləndirir və müəlliflə oxucu arasında səmimi körpü yaradır. Oxucu sanki şairin daxili söhbətinin canlı şahidinə çevrilir. “39” kitabını oxuduqca aydın olur ki, burada hər şeir müəllif ömrünün müəyyən bir mərhələsini əks etdirir. Uşaqlıq xatirələri, valideyn sevgisi, ailə məsuliyyəti, övlad qayğısı, Vətən sevgisi, sosial narahatlıqlar, dostluq, sevgi və həyatın müxtəlif sınaqları poetik şəkildə ümumiləşdirilərək geniş oxucu auditoriyasına təqdim edilir. Murad Eloğlunun poeziyasında diqqəti cəlb edən əsas cəhətlərdən biri də nikbinlik hissidir. Müəllif ağır həyat hadisələrindən yazsa da, ümidsizliyə qapılmır. O, insanı yaşamağa, mübarizə aparmağa, Allaha inanmağa, ailəyə sahib çıxmağa və milli-mənəvi dəyərləri qorumağa çağırır. Bu baxımdan onun şeirləri tərbiyəvi-estetik mahiyyət daşıyır. Nəşrin yüksək poliqrafik keyfiyyəti, səliqəli tərtibatı, estetik üz qabığı və peşəkar redaktəsi kitabın ümumi dəyərini daha da artırır. Bu, Azərbaycan kitab mədəniyyətinin inkişafı baxımından da sevindirici hadisədir. Murad Eloğlu artıq müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yaradıcılıq yolu formalaşdırmış şairlərdən biridir. Onun “Qızıl qələm”, “İlin şairi”, “Ziyadar” kimi mükafatlara layiq görülməsi və “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətində fəaliyyəti bu yaradıcılığın təsadüfi olmadığını göstərir. Nəticə olaraq demək olar ki, “39” təkcə şeirlər kitabı deyil. Bu əsər insan ömrünün poetik salnaməsi, ailəyə və Vətənə sevginin etirafı, milli-mənəvi dəyərlərin bədii təbliği, sevinc və kədərin, ümid və mübarizənin səmimi ifadəsidir. Kitabı vərəqləyən oxucu yalnız Murad Eloğlunun həyat yoluna deyil, həm də öz daxili aləminə səyahət edir. Məhz buna görə də “39” müasir Azərbaycan poeziyasında oxunmağa, müzakirə olunmağa və gələcək nəsillərə çatdırılmağa layiq dəyərli poetik nəşrlərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
ZAUR USTAC – ÖVLADIYAM Zaur Ustacın “Övladıyam” şeiri Zaur Ustacın “Övladıyam” şeiri müasir Azərbaycan vətənpərvərlik poeziyasının ən təsirli nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. 2020-ci ilin 13 noyabr tarixində, Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı möhtəşəm Qələbədən dərhal sonra qələmə alınmış bu əsər təkcə poetik düşüncənin məhsulu deyil, həm də xalqın milli ruhunun, tarixi yaddaşının və mənəvi özünüdərkinin bədii ifadəsidir. Şeirin əsas ideyası Azərbaycan insanının öz kökünə, tarixinə, dövlətinə və milli-mənəvi dəyərlərinə sonsuz bağlılığını nümayiş etdirməkdir. Müəllif hər bənddə özünü Azərbaycanın müxtəlif tarixi, mədəni və mənəvi qatları ilə əlaqələndirərək “övladıyam” ifadəsini bir növ poetik manifest səviyyəsinə yüksəldir. Bu baxımdan əsər fərdi lirika ilə ictimai-vətəndaş mövqeyinin vəhdətini yaradır. Şeir ilk misralardan oxucunu qalib xalqın qürur hissi ilə qarşılayır: “Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam!” Bu misralarda müəllif özünü yalnız bir fərd kimi deyil, bütöv xalqın nümayəndəsi kimi təqdim edir. Burada “Müzəffər ordu” ifadəsi Azərbaycanın şanlı hərbi tarixinin və Qarabağ Zəfərinin simvoluna çevrilir. “Ərənlər yurdu” anlayışı isə xalqın qəhrəmanlıq ənənələrinin davamlılığını vurğulayır. Əsərin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri Azərbaycan tarixinin görkəmli şəxsiyyətlərinə ardıcıl müraciətdir. Şair Nəsimi, Babək, Şah Xətai, Nadir şah kimi tarixi simaları sadəcə xatırlatmır, onları milli xarakterin formalaşmasında iştirak edən mənəvi dayaqlar kimi təqdim edir. Bu yanaşma şeirin ideya yükünü daha da artırır. Müəllif göstərir ki, bugünkü Azərbaycan insanı keçmişindən güc alır və həmin tarixi irsin daşıyıcısıdır. Xüsusilə Nəsimi obrazının təqdimatı diqqəti çəkir: “Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü…” Bu misralarda sözə sədaqət, həqiqətə bağlılıq və mənəvi bütövlük ideyaları ön plana çıxır. Şair milli kimliyi yalnız hərbi qəhrəmanlıqla deyil, həm də mənəvi kamillik və ədalət anlayışları ilə əlaqələndirir. “Övladıyam” şeirində Azərbaycanın qədim odlar diyarı olması da xüsusi poetik çalarlarla ifadə olunur: “Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam!” Burada od və alov obrazları sadəcə coğrafi və tarixi atribut deyil, həm də xalqın xarakterini ifadə edən simvollardır. Mübarizlik, dözümlülük, enerji və həyat eşqi bu metaforalar vasitəsilə oxucuya çatdırılır. Əsərin digər mühüm cəhəti milli liderlik və dövlətçilik ənənələrinin vurğulanmasıdır. Şair Şah Xətai və Nadir şahın adlarını çəkərək Azərbaycan dövlətçilik tarixinin qüdrətini yada salır, müasir dövrdə isə ölkənin əldə etdiyi uğurları həmin tarixi xəttin davamı kimi təqdim edir. Bu yanaşma keçmişlə bu gün arasında möhkəm mənəvi körpü yaradır. Şeirin poetik quruluşu klassik aşıq və ozan poeziyasının ənənələrinə söykənir. Hər bəndin sonunda təkrarlanan “övladıyam” ifadəsi əsərin ritmini və emosional təsir gücünü artırır. Bu təkrar həm də müəllifin milli mənsubiyyət hissini gücləndirən əsas bədii vasitəyə çevrilir. Oxucu hər bənddə Azərbaycanın yeni bir xüsusiyyəti ilə qarşılaşır və həmin xüsusiyyətin “övladı” kimi təqdim olunan lirik qəhrəmanın mənəvi portreti tamamlanır. Sonuncu bənd isə şairin fəlsəfi dünyagörüşünü əks etdirir: “Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!” Burada müəllif həyatın, zamanın və insan varlığının dərin mənalarına diqqət çəkir. Şeir yalnız vətənpərvərlik duyğularını deyil, həm də milli müdriklik ənənəsini tərənnüm edir. Bütövlükdə “Övladıyam” əsəri Zaur Ustac yaradıcılığında milli ruhun, tarixi yaddaşın və dövlətçilik düşüncəsinin parlaq ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Şeir Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsini, mənəvi zənginliyini və milli qürurunu poetik dillə əks etdirir. Müəllif keçmişdən gələn irsi bu günün reallıqları ilə birləşdirərək oxucuda vətənə sevgi, tarixə hörmət və gələcəyə inam hissi formalaşdırır. Bu mənada “Övladıyam” təkcə bir şeir deyil, həm də Azərbaycançılıq ideologiyasının, milli kimlik düşüncəsinin və qalib xalq ruhunun poetik manifesti kimi dəyərləndirilə bilər. Zaur Ustac bu əsəri ilə müasir Azərbaycan vətənpərvərlik poeziyasına sanballı töhfə vermiş, milli ruhun bədii ifadəsində özünəməxsus poetik mövqeyini nümayiş etdirmişdir.
Zaur Ustacın “Şehçiçəyim” şeiri (Zaur Ustac – Şehçiçəyim) Zaur Ustacın “Şehçiçəyim” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında klassik məhəbbət lirikasının ənənələrini yaşadan, eyni zamanda fərdi duyğuların səmimi və poetik ifadəsi ilə seçilən əsərlərdən biridir. Şeir öz məzmunu, obrazlar sistemi və bədii ifadə vasitələri baxımından oxucunu romantik hisslərin dərin qatlarına aparır, sevginin ülvi mahiyyətini poetik dillə təqdim edir. “Şehçiçəyim” adının özü əsərin ideya yükünü müəyyənləşdirən əsas açarlardan biridir. Şeh təbiətdə təmizlik, saflıq, təravət və həyat rəmzi kimi qəbul olunur. Müəllif sevgilisini məhz “Şehçiçəyim” adlandırmaqla onu adi gözəllik ölçülərindən kənara çıxarır, təbiətin ən saf və zərif varlığı kimi təqdim edir. Şeirin ilk misralarından başlayaraq bu poetik yanaşma diqqəti cəlb edir: “Tacısan dünyamda sən çiçəklərin, Köksündən bal süzən, tər Şehçiçəyim…” Burada sevilən obrazı bütün çiçəklərin tacı, yəni ən ali və ən gözəl nümunəsi kimi təqdim edilir. “Köksündən bal süzən” ifadəsi isə onun mənəvi zənginliyini, sevgi və mərhəmət dolu təbiətini simvolizə edir. Şeirin əsas xüsusiyyətlərindən biri müəllifin məhəbbəti sadəcə hiss kimi deyil, insanı öz iradəsindən çıxaran, onun düşüncələrini və həyatını dəyişdirən güclü bir mənəvi qüvvə kimi təqdim etməsidir. Bu məqam xüsusilə ikinci misrada özünü göstərir: “Sehrinə düşmüşəm, nur ləçəklərin, Əqli başdan alan, zər Şehçiçəyim…” Burada sevgi bir növ sehr kimi təqdim olunur. Sevgilinin ləçəkləri nur saçır, onun cazibəsi isə aşiqin ağlını başından alır. Klassik Şərq poeziyasında tez-tez rast gəlinən bu motiv Zaur Ustacın qələmində müasir poetik çalarlarla yenidən səslənir. Şeirin ikinci bəndində müəllif özünün seçimini və sevgiyə sədaqətini vurğulayır: “Sağımda, solumda çox çiçək açar, Pərvanəyə dönüb, dövrəmdə uçar, Sərrafam, seçmişəm, dürr Şehçiçəyim…” Bu misralarda şair özünü sərrafa bənzədir. Sərraf qiymətli daşları tanıyan və seçən insandır. Müəllif də həyatında çox gözəlliklər görsə də, onların içərisindən ən qiymətlisini – “dürr”, yəni inci dəyərində olan Şehçiçəyini seçdiyini bildirir. Bu məqam sevginin təsadüfi deyil, şüurlu və dəyər əsaslı seçim olduğunu göstərir. Əsərin ən təsirli hissəsi son bənddə özünü göstərir. Burada aşiqin vüsal arzusu, həsrətin ağrısı və sevgi uğrunda hər cür fədakarlığa hazır olması poetik şəkildə ifadə olunur: “Bir kərə, bir anlıq olsa da, vüsal, Ruhuma rahatlıq verməyir xəyal, Sonu ölümsə də, gəl qoynuna al, Həsrətdə yaşamaq, zor Şehçiçəyim…” Bu misralarda sevginin dramatik tərəfi ön plana çıxır. Aşiq üçün xəyal belə təsəlli vermir, o, gerçək vüsal arzulayır. Hətta bu yolun sonu ölüm olsa belə, sevgidən vaz keçmək istəmir. Burada klassik Azərbaycan və ümumən Şərq məhəbbət poeziyasının fədakarlıq və sədaqət motivləri müasir duyğularla qovuşur. Dil və üslub baxımından “Şehçiçəyim” sadə, axıcı və musiqili quruluşa malikdir. Şair xalq şeiri ənənələrindən, klassik poetik obrazlardan və zəngin təşbehlərdən məharətlə istifadə etmişdir. “Bal süzən”, “nur ləçəklər”, “dürr”, “pərvanə”, “sərraf” kimi ifadələr şeirin bədii dəyərini artırır və oxucunun təsəvvüründə canlı poetik mənzərə yaradır. Nəticə etibarilə, “Şehçiçəyim” məhəbbətin saflığını, seçilmiş insanın mənəvi gözəlliyini və aşiq qəlbinin sədaqətini tərənnüm edən uğurlu lirik nümunədir. Zaur Ustac bu əsərində sevginin həm işıqlı, həm də ağrılı tərəflərini incə poetik çalarlarla təqdim etmiş, oxucunu duyğuların zəngin dünyasına dəvət etmişdir. Şeir bir daha göstərir ki, həqiqi məhəbbət zaman və məkan sərhədlərini aşan, insan ruhunu ucaldan və ona yaşamaq gücü verən ən böyük mənəvi dəyərlərdən biridir.
(Zaur Ustac – Ülyahəzrət şeiri haqqında) Müasir Azərbaycan poeziyasında sevgi mövzusu daim aktual olmuş, şairlər bu əbədi duyğunu müxtəlif bədii çalarlarla ifadə etmişlər. Zaur Ustacın “Ülyahəzrət” şeiri də sevginin sadəcə hiss deyil, bütöv bir mənəvi hakimiyyət, könül səltənəti kimi təqdim edildiyi poetik nümunələrdən biridir. Şeir həm klassik Şərq poeziyasının eşq-fəlsəfi ənənələrini, həm də çağdaş lirikanın səmimiyyətini özündə birləşdirir. Əsərin adından başlayaraq müəllif oxucunu xüsusi bir poetik mühitə daxil edir. “Ülyahəzrət” müraciəti adətən hökmdarlara, ali məqama sahib şəxslərə ünvanlanır. Lakin şeirdə bu titul siyasi və ya dünyəvi hakimiyyət sahibinə deyil, sevgiliyə verilir. Beləliklə, şair sevginin hökmranlığını, könül üzərindəki mütləq hakimiyyətini ön plana çıxarır. Şeirin ilk bəndində bu fikir aydın şəkildə ifadə olunur: “Könül sarayımın sultanı sənsən, Qəlbimdə qurduğun taxtın mübarək!” Burada “könül sarayı”, “sultan”, “taxt” kimi obrazlar klassik poeziyanın zəngin məcaz sistemini xatırladır. Şair qəlbini bir dövlətə, sevgilisini isə həmin dövlətin hökmdarına bənzədir. Maraqlıdır ki, bu hakimiyyət zorla deyil, könüllü şəkildə qəbul edilir: “Ruhum təbəəliyi özü üstənib, Biətin mübarək, andın mübarək!” “Təbəəlik”, “biət”, “and” sözləri siyasi və dini leksikadan gəlsə da, burada məhəbbətin mənəvi terminlərinə çevrilir. Şair öz ruhunun sevgiliyə könüllü şəkildə bağlandığını bildirir. Bu bağlılıq əsarət deyil, ali səadət kimi təqdim olunur. İkinci bənddə zaman və məkan anlayışları sevgilinin varlığı ilə yeni məna qazanır: “Zaman neçə kərə dayandı, durdu, Bircə təbəssümün min dünya qurdu…” Bu misralarda hiperbola sənətindən ustalıqla istifadə olunmuşdur. Bir təbəssümün “min dünya qurması” sevgilinin mənəvi gücünü göstərir. Şair üçün artıq zamanın axarı, dünyanın ölçüsü adi məntiqə tabe deyil. Eşqin yaratdığı duyğu reallığın sərhədlərini aşır. Bəndin davamında isə sevgili həyatverici qüvvə kimi təqdim olunur: “Baxışın isitdi viranə yurdu, Ocağın mübarək, odun mübarək!” “Viranə yurd” ifadəsi yalnız fiziki məkanı deyil, şairin daxili aləmini də simvolizə edir. Sevgilinin baxışı bu viranəliyi isidən, ona yenidən həyat verən müqəddəs bir ocaqdır. Burada od həm məhəbbətin hərarətini, həm də dirçəldici gücünü ifadə edir. Şeirin son bəndi sənət və fədakarlıq motivləri ilə diqqəti cəlb edir: “Sözdən ilmə-ilmə toxunub tacın, Nəyim var, nəyim yox qoy olsun bacın…” Şair sevgilinin tacının sözlərdən toxunduğunu deyir. Bu, həm poetik yaradıcılığa işarədir, həm də sevgilinin böyüklüyünün şair sözü ilə əbədiləşdirildiyini göstərir. Burada söz sadəcə ifadə vasitəsi deyil, dəyər yaradan sənət materialıdır. Bəndin kulminasiya nöqtəsi isə aşağıdakı misralardır: “Bu yolda qurbanlıq özü Ustacın, Məqamın mübarək, adın mübarək!” Şair özünü eşq yolunda qurban verməyə hazır olduğunu bildirir. Bu, klassik aşiqlərin fədakarlıq ənənəsinin müasir ifadəsidir. Burada müəllif təxəllüsünü mətnə daxil etməklə həm öz poetik imzasını qoyur, həm də hisslərinin səmimiliyini vurğulayır. “Ülyahəzrət” şeirinin əsas məziyyətlərindən biri onun dilinin sadəliyi ilə obrazlarının zənginliyinin vəhdət təşkil etməsidir. Şeirdə mürəkkəb fəlsəfi fikirlər yoxdur, lakin hər misra dərin emosional yük daşıyır. “Sultan”, “taxt”, “biət”, “ocaq”, “tac”, “məqam” kimi anlayışlar bir-biri ilə əlaqələnərək bütöv poetik sistem yaradır. Nəticə etibarilə, Zaur Ustacın “Ülyahəzrət” şeiri məhəbbəti könül səltənəti səviyyəsinə yüksəldən, sevgilini mənəvi hakimiyyətin zirvəsində təqdim edən təsirli lirik əsərdir. Şeir oxucuda həm klassik poeziyanın nəfəsini hiss etdirir, həm də müasir insanın sevgi etirafı kimi səslənir. Bu baxımdan “Ülyahəzrət” təkcə sevgi şeiri deyil, həm də könüllü sədaqətin, mənəvi bağlılığın və ülvi hisslərin poetik tərənnümüdür.
Qışın qoynunda açan ümid çiçəyi (Zaur Ustac – Ağçiçəyim şeiri) Azərbaycan poeziyasında təbiət obrazları həmişə insan duyğularının, mənəvi saflığın və həyat eşqinin ifadə vasitəsi olmuşdur. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının məhsuldar qələm sahiblərindən olan Zaur Ustac də bu ənənəni uğurla davam etdirən sənətkarlardandır. Onun “Ağçiçəyim” şeiri sadə həcmə malik olsa da, dərin məna yükü, poetik səmimiyyəti və rəmzi obrazları ilə oxucuda güclü təəssürat yaradır. Şeir müəllifin müxtəlif nəşrlərində və ədəbi portallarda yayımlanmışdır. “Ağçiçəyim” ilk baxışda təbiət təsviri təsiri bağışlasa da, əslində burada həyatın ən çətin anlarında belə ümidin, gözəlliyin və saflığın yaşaması ideyası ön plana çəkilir. Şair qışın sərt hökm sürdüyü bir məqamda gözlənilmədən çiçək görür: “Qış tüğyan edirdi ömür bağında, Hamı süst yatırdı ağ yorğanında, Qəfil gördüm səni bar budağında, Xoş gördük, günaydın, ay Ağ çiçəyim!” Bu misralarda “ömür bağı” insan həyatının poetik modelidir. Qış isə yalnız təbiət hadisəsi deyil; çətinliklərin, durğunluğun, ümidsizliyin rəmzidir. Belə bir vaxtda ağ çiçəyin görünməsi həyatın yenilənməsi, ruhun oyanışı və gələcəyə inam kimi mənalandırılır. Şair çiçəklə salamlaşır, ona “günaydın” deyir. Bu müraciət tərzi əsərə xüsusi səmimiyyət və canlılıq gətirir. Şeirin ikinci bəndində ağ rəngin poetik gücü diqqəti cəlb edir: “Dümağsan, qar sənin yanında qara, Tanrım rüsxət verib, baxmayıb qara, Bu, qarlı qış hara, tər çiçək hara…” Burada ağ çiçək saflığın, mənəvi təmizliyin və ilahi gözəlliyin simvoluna çevrilir. Şairin müqayisəsi son dərəcə təsirlidir: qarın özü belə çiçəyin yanında qara görünür. Bu bədii ifadə vasitəsi ilə müəllif çiçəyin qeyri-adi gözəlliyini və seçilmişliyini vurğulayır. Oxucu hiss edir ki, söhbət yalnız bir çiçəkdən deyil, insan həyatında qarşılaşılan ən saf duyğulardan, bəlkə də sevgidən, ümiddən və ya mənəvi kamillikdən gedir. Şeirin üçüncü bəndi müəllifin daxili təvazökarlığını nümayiş etdirir: “Əllərim pak deyil oxşayım səni, Həddim o hədd deyil qoxlayım səni, Bağbanam borcumdur yoxlayım səni…” Bu misralarda lirik qəhrəman özünü gözəlliyin qarşısında məsuliyyət daşıyan bir bağban kimi təqdim edir. O, çiçəyi sahiblənmək və ya ona hökm etmək istəmir. Əksinə, onu qorumağı, yaşatmağı öz vəzifəsi hesab edir. Bu yanaşma insanın təbiətə, gözəlliyə və müqəddəs dəyərlərə münasibətinin poetik ifadəsidir. “Ağçiçəyim” şeirinin əsas üstünlüklərindən biri onun sadə və anlaşıqlı dilidir. Şair mürəkkəb poetik konstruksiyalara müraciət etmədən dərin fəlsəfi məzmun yarada bilir. Təbiət mənzərəsi ilə insan ruhunun vəziyyəti arasında qurulan paralellər əsərin emosional təsir gücünü artırır. Məhz buna görə şeir həm klassik poeziya ənənələrinə bağlıdır, həm də müasir oxucunun duyğularına yaxın gəlir. Ədəbiyyatşünasların və tənqidçilərin Zaur Ustac yaradıcılığı haqqında yazılarında da onun təbiət obrazları vasitəsilə insanın daxili aləmini ifadə etmək bacarığı xüsusi qeyd olunur. “Ağçiçəyim” şeiri müəllifin sevgi, təbiət və mənəvi saflıq mövzularına həssas münasibətinin uğurlu nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilir. Nəticə etibarilə, “Ağçiçəyim” qışın qoynunda açan bir çiçəyin təsviri ilə başlayıb insan ruhunun işığına çevrilən poetik əsərdir. Bu şeirdə ağ çiçək yalnız təbiət hadisəsi deyil, həm də ümidin, gözəlliyin, saflığın və həyat eşqinin rəmzidir. Zaur Ustacın səmimi və obrazlı qələmi sayəsində bu kiçik həcmli şeir oxucunun yaddaşında uzun müddət yaşayan mənəvi bir tabloya çevrilir.
Acının poetik tərcüməsi və ümidin poetikası (Zaur Ustac – Bilərəm) Zaur Ustacın ədəbiyyatşünas alim və şair Qəndabın “Acılara alışmışam” şeirinə nəzirə olaraq qələmə aldığı “Bilərəm” şeiri klassik Azərbaycan ədəbi ənənələrinin müasir dövrdə yaşadılmasının uğurlu nümunələrindən biridir. Bu nəzirə yalnız poetik cavab deyil, həm də mənəvi həmrəylik, dostluq, təsəlli və insan taleyinə həssas münasibətin bədii ifadəsidir. Qəndabın “Acılara alışmışam” şeiri həyatın ağrılarını, insanın qarşılaşdığı sınaqları və tale ilə mübarizəsini əks etdirən səmimi etiraf təsiri bağışlayır. Şeirin lirik qəhrəmanı yaşadığı çətinlikləri gizlətmir, əksinə onları həyat məktəbi kimi təqdim edir. Burada acı həyatın ayrılmaz hissəsi kimi göstərilir. Zaur Ustac isə “Bilərəm” nəzirəsində həmin ağrını qəbul etməklə kifayətlənmir, ona mənəvi dayaq olmaq missiyasını öz üzərinə götürür. Şair ilk misralardan etibarən qarşı tərəfə müraciət edir: “Gəl, bir olaq bu yürüşdə, Acını acım bilərəm.” Bu misralarda insanın ağrını bölüşmək istəyinin ən səmimi ifadəsi görünür. Müəllif bildirir ki, həyat yolunda heç kəs tək qalmamalıdır və başqasının dərdi onun da dərdidir. Azərbaycan poeziyasında nəzirə yazmaq qədim və zəngin ənənəyə malikdir. Nizami Gəncəvidən başlayaraq Füzuli, Vaqif, Seyid Əzim Şirvani və digər klassiklər bu ədəbi ənənəni inkişaf etdiriblər. Nəzirə sadəcə forma təkrarı deyil, əvvəlki əsərlə yaradıcı dialoq qurmaq sənətidir. “Bilərəm” şeirində Zaur Ustac məhz bu prinsipi qoruyur. O, Qəndabın poetik dünyasına daxil olur, onun hisslərini anlayır və həmin hisslərə öz baxışını əlavə edir. Beləliklə, iki şeir arasında mənəvi körpü yaranır. Birinci şeirdə həyatın ağrıları ön plana çıxırsa, ikinci şeirdə həmin ağrılara qarşı mənəvi müqavimət və dəstək hissi güclənir. Şeirin ikinci bəndində müəllif sözün mənəvi qüvvəsinə diqqət çəkir: “Gücünə güc qatsın sözüm, Sənə qurban iki gözüm…” Bu misralar Azərbaycan poeziyasında tez-tez rast gəlinən könül yaxınlığının və səmimi münasibətin ifadəsidir. Burada söz yalnız poetik vasitə deyil, həm də təsəlli, dayaq və ümid mənbəyidir. Şair inanır ki, doğru zamanda deyilən bir söz insanın yükünü yüngülləşdirə bilər. “Bir az taqət, bir az dözüm” ifadəsi isə həyat fəlsəfəsini özündə ehtiva edir. Çünki insanı çətin günlərdən keçirən əsas keyfiyyətlərdən biri məhz səbir və dözümdür. Şeirin son bəndi xüsusi diqqət çəkir: “Adın Qəndab, özün nabat, Deyirsən acıyam, heyhat…” Burada müəllif maraqlı poetik qarşılaşdırma yaradır. Qəndab adının semantik yükündən istifadə edərək onu “nabat”la müqayisə edir. Nabat Azərbaycan mədəniyyətində şirinlik, şəfa və saflıq rəmzi kimi qəbul olunur. Şair bununla demək istəyir ki, özünü acı hesab edən insanın daxilində əslində böyük bir mənəvi şirinlik və insanlıq mövcuddur. “Ustaca qat” ifadəsi həm müəllif təxəllüsünə işarədir, həm də dostcasına dəstəyin poetik formasıdır. Şair acının üstünə ümid, kədərin üstünə təbəssüm, tənhalığın üstünə dostluq əlavə etməyə çalışır. “Bilərəm” şeiri yalnız bir nəzirə deyil, həm də ədəbi həmrəyliyin nümunəsidir. Müasir dövrdə poeziyanın əsas missiyalarından biri insanları bir-birinə yaxınlaşdırmaq, onların duyğularını paylaşmaqdır. Zaur Ustacın bu əsərində məhz həmin missiya aydın görünür. Şair qarşı tərəfin ağrısını öz ağrısı hesab edir, onun yoluna işıq tutmağa çalışır. Bu baxımdan şeir təkcə Qəndaba ünvanlanmış poetik cavab deyil, həm də həyatın müxtəlif sınaqları ilə üzləşən hər bir insana ünvanlanan mənəvi mesajdır. Zaur Ustacın “Bilərəm” nəzirəsi klassik nəzirə ənənəsinin müasir Azərbaycan poeziyasında yaşadılmasının uğurlu nümunələrindən biridir. Şeirdə dostluq, mənəvi dayaq, sözün gücü, insan ağrısına şərik olmaq kimi ali dəyərlər ön plana çəkilir. Əgər Qəndabın “Acılara alışmışam” şeiri həyatın ağrılarını poetik etirafdırsa, “Bilərəm” həmin ağrılara uzanan dost əlidir. Bu baxımdan “Bilərəm” şeiri yalnız bir poetik cavab deyil, həm də insanın insana mənəvi dayaq olmasının, sözün təsəlli gücünün və Azərbaycan poeziyasında yaşamaqda davam edən yüksək mənəvi ənənələrin parlaq ifadəsi kimi dəyərləndirilə bilər.
DAŞLAŞMIŞ ZAMANIN DANIŞAN SƏSSİZLİYİ (Zaur Ustacın – “Daş oğul” essesi haqqında) Azərbaycan ədəbiyyatında bəzi əsərlər var ki, onların təsir gücü hadisələrin böyüklüyündən deyil, duyğuların dərinliyindən qaynaqlanır. Şair-publisist, tərcüməçi, naşir və ictimai xadim Zaur Ustacın qələmə aldığı “Daş oğul” essesi də məhz belə nümunələrdəndir. Əsər ilk baxışda sadə bir ziyarət səhnəsini təsvir etsə də, mahiyyət etibarilə analıq duyğusunun əbədiliyinə, söz adamının ölümsüzlüyünə və xalq yaddaşının gücünə həsr olunmuş dərin fəlsəfi düşüncə nümunəsidir. Müəllif oxucunu hadisələrin mərkəzinə aparmaq üçün xüsusi bədii üsula müraciət edir. Əsərin ilk cümlələrindən etibarən oxucu özünü Bakı şəhərinin müqəddəs məkanlarından biri olan Fəxri xiyabanın səssizliyində hiss edir. Burada daş, ağac, qərənfil və insan duyğuları bir-birinə qarışaraq xüsusi emosional mühit yaradır. Yazıçı məkan təsvirini sadəcə dekorasiya kimi təqdim etmir; Fəxri xiyaban əsərdə canlı obraz kimi çıxış edir və hadisələrin mənəvi fonunu formalaşdırır. Essenin əsas gücü onun mərkəzində dayanan iki obrazdan qaynaqlanır: daşlaşmış oğul və yaşlı ana. Bir tərəfdə xalqın yaddaşında yaşayan böyük şairin mərmər heykəli, digər tərəfdə isə onu dünyaya gətirən, böyüdən və şöhrətə aparan yolda mənəvi dayaq olan ana dayanır. Müəllif bu qarşılaşmanı adi görüş kimi deyil, zamanın, taleyin və insan ömrünün fəlsəfi dialoqu kimi təqdim edir. Əsərin emosional yükünü artıran mühüm məqamlardan biri də şairin anası Güllü ananın obrazıdır. O, burada təkcə bir insan deyil, ümumiləşdirilmiş Ana obrazıdır. Onun baxışlarında bütün anaların həsrəti, sevgisi və övladına bağlılığı cəmlənmişdir. Müəllif çox incə müşahidələrlə göstərir ki, ana üçün övlad heç vaxt böyümür, heç vaxt yaşlanmır və heç vaxt tam ayrılmır. İllər keçsə də, məşhurluq qazansa da, ömür yolu başa çatsa da, ana gözündə övlad yenə həmin körpə olaraq qalır. “Daş oğul” essesində ən təsirli məqamlardan biri “Balam…” kəlməsi ətrafında qurulan bədii-fəlsəfi yükdür. Müəllif bu bircə sözü bütöv bir həyatın, bir ömrün, bir taleyin xülasəsi kimi təqdim edir. Əslində, əsərin kulminasiya nöqtəsi də məhz budur. Burada söz artıq dil vahidi olmaqdan çıxır, analıq hisslərinin daşıyıcısına çevrilir. Müəllif göstərir ki, bəzən minlərlə kitabın ifadə edə bilmədiyini bir ana sözü ifadə edə bilir. Esse həm də böyük şair Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığına və şəxsiyyətinə verilmiş mənəvi ehtiram nümunəsidir. Müəllif onun adını sadəcə xatırlatmır, xalqın yaddaşında yaşayan söz adamı kimi təqdim edir. Yazıda şairin fiziki yoxluğu ilə mənəvi varlığı arasında maraqlı paralel qurulur. Heykəl sussa da, onun yaratdığı söz dünyası danışmağa davam edir. Bu fikir Azərbaycan ədəbi düşüncəsində sənətkarın ölümsüzlüyü ideyasının müasir ifadəsi kimi səslənir. Publisistik baxımdan əsərin mühüm üstünlüklərindən biri də müəllifin sadə və anlaşıqlı dil ilə yüksək emosional təsir yaratmağı bacarmasıdır. Zaur Ustac ağır fəlsəfi mühakimələri mürəkkəb ifadələrə deyil, canlı müşahidələrə və həyat həqiqətlərinə söykəyir. Bu səbəbdən esse həm ədəbiyyatşünaslar, həm də adi oxucular üçün eyni dərəcədə təsirli görünür. “Daş oğul” eyni zamanda Azərbaycan milli-mənəvi dəyərlərinin təbliği baxımından da əhəmiyyətlidir. Əsərdə ana müqəddəsliyi, övlad sevgisi, sənətkara ehtiram, xalq yaddaşı və milli kimlik kimi anlayışlar bir-biri ilə üzvi şəkildə əlaqələndirilir. Müəllif oxucuya göstərir ki, xalqın böyüklüyü yalnız yaratdığı şəxsiyyətlərlə deyil, həm də həmin şəxsiyyətləri yetişdirən analarla ölçülür. Nəticə etibarilə, “Daş oğul” sadəcə bir esse deyil, analıq haqqında yazılmış mənəvi himndir. Bu əsərdə daş danışmır, amma susqunluğu ilə böyük həqiqətləri çatdırır; ana ağlamır, amma baxışları ilə bir ömrün tarixini söyləyir; şair görünmür, amma sözü ilə yaşayır. Zaur Ustacın bu əsəri Azərbaycan publisistikasında duyğu ilə düşüncənin, sənədiliklə bədii təsvirin uğurlu vəhdətini nümayiş etdirən qiymətli nümunə kimi yadda qalır. “Daş oğul”un əsas mesajı isə çox sadə və eyni zamanda çox böyükdür: zaman insanları aparsa da, ana sevgisini, böyük söz adamlarının xatirəsini və xalqın yaddaşını məhv edə bilmir. Dünyanın ən böyük kitabı bəzən həqiqətən də bircə sözdən ibarət olur: – Balam… Ümumilikdə Zaur Ustacın “Daş oğul” essesi müasir Azərbaycan publisistikasında analıq duyğusunun, xalq yaddaşının və söz adamına göstərilən ehtiramın bədii-publisistik ifadəsi kimi diqqəti cəlb edən təsirli nümunələrdən biridir. Müəllif bu əsərdə təkcə Azərbaycan Xalq şairi Zəlimxan Yaqubın xatirəsini anmır, eyni zamanda ana məhəbbətinin zaman və ölüm üzərindəki mənəvi qələbəsini təsvir edir. 07.06.2026. Bakı.
Sevginin poetik təcəssümü və nəzirə ənənəsinin müasir təzahürü (Zaur Ustacın – “Desən” şeiri haqqında publisistik düşüncələr) Azərbaycan poeziyasında sevgi mövzusu hər zaman öz aktuallığını qoruyub saxlamış, müxtəlif dövrlərdə müxtəlif poetik biçimlərdə ifadə olunmuşdur. Klassik irsimizdən başlayaraq müasir dövrümüzə qədər sevgi şeirləri insan ruhunun ən incə duyğularını, mənəvi dünyasının ən həssas qatlarını əks etdirən ədəbi nümunələr kimi dəyərləndirilmişdir. Bu zəngin ənənənin davamı kimi tanınmış şair və ədəbiyyatşünas alim Qəndabın “Gəl qoynuma Sevgilim” şeiri və həmin əsərə nəzirə olaraq qələmə alınmış Zaur Ustacın “Desən” şeiri xüsusi maraq doğurur. Nəzirə yazmaq Şərq və Azərbaycan ədəbiyyatında qədim və zəngin ənənəyə malikdir. Bu ənənə sadəcə bir şeirə cavab vermək deyil, həm də müəllifin öz poetik dünyasını, bədii düşüncə tərzini və yaradıcılıq imkanlarını ortaya qoyması deməkdir. Uğurlu nəzirə həm orijinal əsərin ruhunu qoruyur, həm də ona yeni məna qatları əlavə edir. Zaur Ustacın “Desən” şeiri də məhz bu baxımdan diqqəti cəlb edir. Şeir ilk misralardan etibarən sevginin sədaqət və təslimiyyət fəlsəfəsini ön plana çıxarır: “Harda olsan gələrəm, Bircə dəfə gəl desən.” Bu iki misrada aşiq obrazının mənəvi bütövlüyü, sevgiyə sonsuz bağlılığı və sevdiyi insanın bir sözünə belə hazır olması ifadə edilir. Burada sevgi yalnız hiss deyil, həm də könüllü fədakarlıq kimi təqdim olunur. Şair sevgini insanın mənəvi seçimlərinin zirvəsi kimi dəyərləndirir. Növbəti misralarda bu bağlılıq daha da dərinləşir: “Gül qoynunda ölərəm, Bircə dəfə öl desən.” Bu ifadələr Azərbaycan məhəbbət lirikasında tez-tez rast gəlinən aşiqanə mübaliğənin müasir və səmimi nümunəsi kimi çıxış edir. Burada ölüm anlayışı faciə kimi deyil, sevginin müqəddəsliyi qarşısında könüllü fədakarlığın rəmzi kimi təqdim olunur. Şairin poetik düşüncəsində sevgi insanın varlığını aşan mənəvi dəyərə çevrilir. Şeirin ikinci bəndində müəllif sevgilinin sözünü müqəddəs məna daşıyan ifadə səviyyəsinə yüksəldir: “Ehtiyac yox öyəsi; Kəlmən Quran ayəsi…” Bu misralarda klassik poeziyanın təsirini hiss etmək mümkündür. Sevgilinin sözü ilahi hikmətə bənzədilir, onun danışığı mənəvi işıq mənbəyi kimi təqdim olunur. Burada müəllif dini-mənəvi simvollardan istifadə etməklə sevgiyə ucalıq qazandırır. Bununla yanaşı, “Çox sözüm var deyəsi, / Bülbül ollam, ol desən” misralarında sevginin ilhamverici gücü vurğulanır. Sevgili aşiq üçün təkcə məhəbbət obyekti deyil, həm də yaradıcılıq qaynağıdır. Şeirin son bəndi isə əsərin ideya yükünü tamamlayır: “Ruhum ruhunla qoşa, Sən de, verək baş-başa…” Bu misralarda artıq fiziki yaxınlıqdan deyil, ruhların vəhdətindən danışılır. Şair sevgini iki qəlbin, iki taleyin, iki mənəvi aləmin birləşməsi kimi təqdim edir. Buradakı səmimiyyət və sadəlik oxucunun diqqətini xüsusi şəkildə cəlb edir. “Qalan ömrü xoş yaşa, / Ustac qalar, qal desən.” Son misra isə şeirin ən təsirli poetik məqamlarından biridir. Müəllif öz təxəllüsünü bədii mətnə ustalıqla daxil edərək həm klassik ənənəyə sadiqliyini göstərir, həm də sevgidə qalmağın, sədaqətdə sabit olmağın mənəvi dəyərini vurğulayır. Burada “qalmaq” sözü sadəcə fiziki mövcudluq deyil, həm də sevginin, vəfanın və mənəvi bağlılığın davamlılığı mənasında işlədilir. Zaur Ustac müasir Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yaradıcılıq xətti ilə seçilən şairlərdəndir. Onun poeziyasında vətənpərvərlik, mənəvi dəyərlər, sevgi, insanlıq və həyat fəlsəfəsi əsas mövzulardan biri kimi çıxış edir. Şairin yaradıcılığı həm oxucu auditoriyası, həm də tədqiqatçılar tərəfindən maraqla qarşılanır. Zaur Ustac Azərbaycan ədəbiyyatında müasir nəzirə ənənəsini yaşadan müəlliflərdən biri kimi “Desən” şeirində həm klassik poetik düşüncəyə bağlılığını, həm də fərdi yaradıcılıq üslubunu nümayiş etdirir. Onun sevgi lirikasında emosional səmimiyyət, xalq şeirinin ahəngi və klassik poeziyanın estetik çalarları üzvi şəkildə birləşir. Nəticə etibarilə, “Desən” şeiri təkcə bir nəzirə nümunəsi deyil, həm də sevginin mənəvi böyüklüyünü, sədaqətin gücünü və insan ruhunun ülvi duyğularını əks etdirən poetik əsərdir. Qəndabın “Gəl qoynuma Sevgilim” şeirindən doğan bu bədii dialoq Azərbaycan ədəbiyyatında nəzirə ənənəsinin bu gün də yaşadığını və yeni poetik çalarlarla zənginləşdiyini göstərir. Şeirin əsas uğuru ondadır ki, müəllif sevgi hissini pafossuz, səmimi və oxucunun qəlbinə yaxın bir dillə ifadə etməyi bacarmışdır. Məhz buna görə də “Desən” sevgi lirikasının müasir nümunələri arasında özünəməxsus yer tutan poetik əsər kimi dəyərləndirilə bilər. 30.05.2026. Bakı.
“Əsl vaxtıdır” – könüllərin görüş nöqtəsi (Zaur Ustac – Əsl vaxtıdır) Azərbaycan poeziyasında nəzirə ənənəsi əsrlər boyu söz sənətinin ən canlı və ən dəyərli istiqamətlərindən biri olmuşdur. Klassik irsimizdən süzülüb gələn bu ənənə təkcə poetik cavab deyil, həm də fikir, duyğu və mənəviyyat dialoqudur. Müasir Azərbaycan ədəbi mühitində də bu ənənəni yaşadan sənətkarlar sırasında şair-publisist Zaur Ustacın xüsusi yeri vardır. Onun tanınmış ədəbiyyatşünas alim və şair Qəndabın “Sən gecikmə” şeirinə yazdığı “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi məhz bu mənəvi-estetik bağlılığın parlaq nümunələrindən biridir. Qəndabın “Sən gecikmə” şeiri duyğuların sükut dili ilə danışdığı, baxışların sözləri əvəz etdiyi bir poetik ovqat yaradırdı. Şeirin əsas xəttində zaman, həsrət, gözlənti və könül yaxınlığı dayanırdı. Şair insanın daxili aləmini sakit, lakin təsirli poetik boyalarla təqdim etmişdi. Zaur Ustac isə “Əsl vaxtıdır” nəzirəsində həmin ruhu davam etdirərək mövzunu başqa bir mənəvi mərhələyə daşıyır. “Əsl vaxtıdır” şeirində ilk diqqət çəkən məqam poetik işığın və mənəvi yüksəlişin obrazlaşdırılmasıdır: “Gözündən könlümə süzülən işıq, Meraca uzanan cığır olubdu…” Bu misralarda sevgi artıq adi hiss olmaqdan çıxır, mənəvi kamilliyə aparan yol təsiri bağışlayır. “Merac” anlayışının işlədilməsi şeirin fəlsəfi qatını gücləndirir. Burada könül işığı ilahi yüksəlişin simvoluna çevrilir. Şair baxışları sadəcə gözlərin ifadəsi kimi deyil, ruhlar arasında gizli körpü kimi təqdim edir. Şeirin ikinci bəndində tale və insan iradəsi mövzusu diqqət mərkəzinə çəkilir: “Faili-muxtarıq, qədər bir naxış, Min istək yaradır adi bir baxış…” Burada müəllif insanın seçim haqqı ilə taleyin hökmü arasında incə poetik harmoniya yaradır. “Qədər bir naxış” ifadəsi taleyi əvvəlcədən çəkilmiş bir ornament kimi təqdim etsə də, “faili-muxtarıq” anlayışı insanın öz iradəsini və mənəvi seçim gücünü ön plana çıxarır. Bu isə şeirə sadəcə romantik deyil, həm də düşüncə-estetik dəyər qazandırır. Zaur Ustacın poetik üslubunda diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri də daxili ahəng və mənəvi istilikdir. Şair süni pafosdan uzaq duraraq hissləri səmimi şəkildə təqdim edir. Xüsusilə bu misralar poetik duyumun gücünü nümayiş etdirir: “İsti nəfəsinlə ali bir alqış, Ruhumu çuğlayıb, qəlbə dolubdu.” Burada nəfəs sadəcə fiziki yaxınlıq deyil, mənəvi dirilik, ruhun oyanışı kimi mənalandırılır. Şair hissləri zahiri emosiyadan çıxararaq ruhani səviyyəyə yüksəldir. Şeirin son bəndi isə nəzirənin ən təsirli poetik yekunu hesab oluna bilər: “Ustacam, dərsimi aldım dərindən, Nə sən gecikmisən, nə tez gəldim mən, Sevdanın odunu aldım əlindən, Sonda iki səyyah yolun bulubdu.” Bu misralarda müəllif həm ehtiramını, həm də poetik bağlılığını böyük ustalıqla ifadə edir. Buradakı “ustacam” müraciəti yalnız bir şəxsə deyil, həm də sənətə, sözə və mənəvi məktəbə ünvanlanan ehtiram təsiri bağışlayır. “İki səyyah” obrazı isə həyat və sevgi yolunda bir-birini anlayan ruhların simvoludur. “Əsl vaxtıdır” nəzirəsi göstərir ki, Zaur Ustac üçün poeziya yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də mənəvi ünsiyyət formasıdır. O, Qəndabın poetik ovqatını qoruyaraq ona yeni düşüncə çalarları əlavə etmiş, nəticədə müasir nəzirə ənənəsinin uğurlu nümunələrindən birini yaratmışdır. Bu əsər həm də çağdaş Azərbaycan poeziyasında sözün mənəvi gücünü nümayiş etdirir. Şeir oxucuya tələsik hisslərin deyil, yetişmiş duyğuların, zamanında yetişən sevgilərin daha qiymətli olduğunu xatırladır. “Əsl vaxtıdır” adı da təsadüfi seçilməyib. Şair demək istəyir ki, insanın qəlbi doğru ünvanını tapanda artıq nə gec var, nə də tez – məhz əsl vaxtıdır. Zaur Ustacın bu nəzirəsi müasir ədəbi mühitdə klassik ənənəyə yaradıcı münasibətin uğurlu örnəyi kimi qiymətləndirilə bilər. Şeir həm poetik dilin axıcılığı, həm fəlsəfi yükü, həm də mənəvi-estetik dəyəri ilə oxucunun yaddaşında iz buraxır. Ən əsası isə bu əsər sübut edir ki, həqiqi poeziya zamanın fövqündə dayanır və könüldən gələn söz gec-tez öz yolunu tapır.
