SOL AYAQ
(hekayə)
Qəhrəman qazilərimizə ithaf

Sağ ayağını irəli atdı, sol ayağını da atanda sanki ayağına bir neçə yerdən mil sancıldı.
* * *
Döyüşlərin birində Mərdanın sol ayağının əsgər çəkməsinə bir neçə yerdən mərmi qəlpəsi dəyərək çəkməsini deşmiş, ayağını yüngül yaralamışdı. Yaraları tibbi sanitar qovşağında müalicə etmişdilər. Amma hələ də qəlpələrin yeri onu incidirdi. Taborları hər gün yeni-yeni qələbələrlə hücuma keçdiyindən, yeni çəkmə almaq fürsəti əldə edə bilməmişdi. Çəkmənin deşiklərindən hərdənbir dolan daş-kəsək də bir başqa cür əziyyət verirdi. Bunu onun əsgər yoldaşları da görür, amma təsəlli verəcək bir söz də tapmırdılar. Müharibədə hər gün ermənilər üzərində qazandıqları qələbələr Mərdanın sol ayağında olan əziyyəti azaldırdı.
* * *
Növbəti qələbədən sonra tabor səngərdə dincəlirdi. Gecə qəfildən düşmən ağır artilleriyadan atəş açmağa başladı. Qızğın döyüş başladı. Erməni hiyləgərliyinə bələd olan döyüşçülərimiz şübhəsiz ki, belə vəziyyətlərə hazır idi.
* * *
Şəmsi sol ayağında dizdən aşağı ağrı hiss etdi. Bir qədər aralıda düşən mərmi partlayışından ayağının yaralandığını başa düşdü. Ayağını tərpətmək istədi, amma tərpədə bilmədi. Əlini qaranlıqda ayağına aparanda dəhşətə gəldi. Sol ayağı topuqdan bir az yuxarı yox idi. Ağrı isə get-gedə artırdı. Qışqırıb yoldaşlarına sanitar çağırmağı xahiş etdi. Mərmi qəlpəsinin qopardığı ayağı bir qədər aralıda tapıldı. Şəmsini xərəyə qoyanda ağrıdan qıvrılsa da ani olaraq qopmuş ayağından çəkməni çıxarıb Mərdana tərəf tulladı. Ayağını isə sanitardan aldığı əksiyə bükdü.
-Mərdan, ayağımızın razmeri eyni olar, götür, gey, – dedi
-Nə danışırsan, Şəmsi, elə şeymi olar?
-Yekəxanalıq etmə, götür, dedim, – ağrıdan qıvrılsa da zarafatından qalmadı.
***
Səhər açıldı. Döyüş səngimiş, düşmən susdurulmuşdu. Amma Mərdan hələ də çəkməyə gözünün ucu ilə də baxmırdı.
Düşmən əsgərlərimizin əks-hücumuna tab gətirməyib səngərlərini qoyub qaçmışdı. Ordumuzun gücü və müasir texnikamız öz işini görmüşdü.
Komandirləri gedib düşmən səngərinə yerləşmələri baradə əmr verdi. Mərdan ayağa qalxdı, səngərdən çıxmaq istəyəndə sol ayağındakı kəskin ağrı onu dayandırdı. Geriyə baxdı, Şəmsinin çəkmələrini gördü. Qayıtdı, utana-utana, xəcalət çəkə-çəkə ayağını incidən cırıq deşik çəkmələri çıxardıb Şəmsinin çəkməsini ayağına geyindi. Mənəvi əzabı can rahatlığı əvəz etdi. Amma ürəyindən bir ayaq asılıb qaldı – Şəmsinin sol ayağı
***
Hadisədən 16 gün sonra 44günlük müharibə Azərbaycan ordusunun şanlı qələbəsi ilə başa çatdı. Sağ-salamat evlərinə qayıdanların sırasında Mərdan da vardı.
* * *
Mərdan Şəmsinin dəqiq adresini bilməsə də hansı rayondan olduğunu bilirdi. Doğma evlərində bir ay qalıb istirahət etdikdən sonra Şəmsinin olduğu rayonun hərbi komissarlığına gedib döyüşçü yoldaşının dəqiq adresini öyrəndi. Sol ayaq çəkməsini sellofan torbaya qoyub onlara yollandı. Darvazaları bağlı idi. Qonşulardan soruşdu. Harasa qohumlarının yasına getdiklərini söylədilər. Şəmsinin isə ayağı tam sağalmadığından evdə qoyub darvazanı bağlayıb getmişdilər.
* * *
Bir qədər tərəddüd içində dayandı. Mərdan sellofan torbaya qoyduğu sol ayaq çəkməsini ordan çıxardıb darvazanın ağzına qoydu və sürətli addımlarla oradan uzaqlaşdı.

İNTİHAR
(hekayə)

Yenə gözünə yuxu getmirdi. Beləcə, neçə gün idi ki, yata bilmirdi. Gecəni sübhə kimi o tərəf-bu tərəfə aşır, səhəri dirigözlü açırdı. Neçə vaxt idi ki, fikirləşməkdən üzülüb əldən düşmüşdü. Sevgisinə, sevdiyi qızdan – Səriyyədən müsbət cavab ala bilmirdi. Küçələrin xəlvəti yerində, Kürün sahilində, qız səhənglə su gətirməyə gedərkən saxlayır, dil tökür, eşqini min bir dillə izhar edir, qız isə daş atıb başını tutur, israrla onu sevmədiyini, sevə bilmədiyini, sevməyəcəyini açıqca bəyan edirdi.
Bütün bunlar xəyalında dolaşdıqca, Səriyyənin siması, ideallarında axtardığı qız obrazı canlandıqca başına sanki hava gəlir, gözlərinə mil çəkilir, yata bilmirdi.
Qəfil qorxunc bir fikir Yadigarın fikrini çulğadı: intihar etmək. Gedib özünü Kürə atıb bu sevdadan canını qurtarmaq qərarını verdi. Kəndləri çayın kənarında olduğundan uzun yol getməyəcəkdi.
Yerindən səssizcə durdu, geyinib otaqdan astaca çıxdı.
Ata-anasının, bacı-qardaşının eşitməməsi (kiçik qardaşı onunla bir otaqda yatırdı) üçün barmaqlarının ucu ilə yeriyirdi. Ayaqqabılarını geyinib səssizcə həyətə düşdü, taxta darvazanı açıb küçəyə çıxdı. Evlərindən sağa dönən kimi dar küçə düz Kürün sahilindəki bəndə sarı uzanırdı. Sağ və solda geniş həyətlər (aran rayonlarında həyətlər böyük olur) yerləşirdi. Gecə yarı olduğundan hamı yatmış, səs-səmir gəlmirdi. Arabir həyətlərdə itlər hürür, onlar da Yadigar səsini çıxarmadığı üçün səslərini tez kəsirdilər. İtlər səssiz rəqibdən (ələlxüsus gecə) qorxurlar. İtlərinin səsini arabir, yataqlarında da olsa eşidən sahibləri gecənin bu vədəsində çaqqala, tülküyə hürdüklərini zənn edib narahat olmurdular.
Həyətlərin yanından keçib kəndin kənarı ilə axan arxa (kanala) çatdı. Kiçik körpünün üstündən keçən kimi yol bəndin üstünə çıxırdı. Bu bəndi vaxtilə ata-babaları, nənələri-anaları min bir əziyyətlə kürəklərində torpaq daşıyıb qurmuşdular ki, çay daşanda kəndi yuyub aparmasın.
Yadigar körpünü keçib bəndin üstünə çıxdı. Ordan Kürün sahilindəki qayanın üstünə otuz-qırx addımlıq yol idi. Bənddən aşağı düşüb yulğun ağaclarının arası ilə gedən cığırla qayalığa yaxınlaşdı. Özünü bu qayalıqdan Kürə atacağına qərar vermişdi.
Gecə doğmuş ayın şüası Kürün lacivərd sularına düşüb qırçın ləpələrin üzərində bərq vururdu. Çayın o biri tayında uzanıb gedən Tuğay meşələrində oxuyan quşların səsi bu gözəlliyə gözəllik qatırdı. Arabir ulaşan canavarın, çaqqalın, tülkünün səsi insanda yaşamaq hissini qaynadırdı. Yay fəsli olduğundan suyun üstünə tullanıb ordan şappıltı ilə suya düşən balıqlar intihar etmək üçün qayanın kənarına yaxınlaşıb ordan suya tullanmaq qərarına gələn Yadigarın həyat eşqini bir daha artırdı. Bir anlıq dayanıb fikirləşməyə məcbur oldu. Axı, özünə qəsd etsə bir gözəl qızın, sevdiyinin naminə bütün bu gözəlliklərdən məhrum olacaqdı?! Bir də ki, Səriyyə onu sevmir, indi Yadigar burda intihar həddində olarkən o yatağında mışıl-mışıl yatır. Axı, bütün sevənlər qoşa yaranıb? Leyli və Məcnun, Əsli və Kərəm, Fərhad və Şirin, Bahadur və Sona, Romeo və Cülyetta və həyatda gördüyü, tanıdığı, görüb-tanımadığı milyonlarla sevənlər…
“Məni sevməyənin sevgisini mən ürəyimdə “qətlə” yetirməliyəm. Özünəqəsd Allah tərəfindən də qəbul olunmur” – düşündü.
Bütün bunları fikirləşən Yadigarın qəlbində, sanki bir təbəddülat baş verdi, ürəyində bir yüngüllük yarandı. Qayadan geri çəkildi. Ordan cüma-cuma çayın qumlarla dolu yastı sahilinə endi. Paltarını qumların üstündə soyunub ayın parlaq işığında insanda yaşamaq, bu həyatdan zövq almaq eşqini gücləndirən suya baş vurdu. Bir xeyli o tərəf-bu tərəfə üzdü. Canına yayılan sərinlik düşüncələrini bir qədər də aydınlaşdırdı, onu sadəlövh düşüncələrdən, mənasız yerə bu gözəl dünyadan ayrılmaq fikrindən tamamilə daşındırdı.
Mənası olmayan sevgini bu sulara qərq etdiyi qərarına gəldi.
Sudan çıxıb paltarını geyindi, endiyi cığırla qayanın üstünə qalxdı.
Yadigar gəldiyi yolla evlərinə qayıtdı. İndi daha ehtiyat etmədən gedirdi. Evdəkilər duyuq düşüb hardan gəldiyini soruşsaydılar havasını dəyişmək üçün bəndin üstünə çıxdığını deyəcəkdi.
Yataq otağına girdi. Ağ mələfəni üstünə çəkdi. Mənəvi cəhətdən çox rahatlandığından və neçə gündür yata bilmədiyindən dərhal dərin yuxuya getdi.