ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
(Türkan Alpturan (Hüseynli)nin “Pambıq” hekayəsi haqqında – onuncu yazı)
Müasir uşaq ədəbiyyatında (çox az sayda olan uşaq, yeniyetmə və gənclərin yaradıcılığında) səmimiyyət, sadəlik və mənəvi dəyərlərin aşılanması hər zaman xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənc rəssam-yazıçı Türkan Alpturan (Hüseynli)nin “Pambıq” adlı hekayəsi də məhz bu baxımdan diqqətəlayiq nümunələrdən biridir. Bu kiçik həcmli, lakin dərin məzmunlu hekayə uşaq təfəkkürünün incəliyini, təbiətə yaxınlığını və saf duyğularını özündə ehtiva edir.
Hekayənin başlanğıcında oxucu yağışlı bir meşə mənzərəsi ilə qarşılaşır. Təbiətin canlı təsviri – yağışın bolluğu, heyvanların islanması, quşların isə bu vəziyyətdən sevinc duyması – müəllifin müşahidə qabiliyyətinin güclü olduğunu göstərir. Bu təsvirlər həm də uşaqlara təbiətin müxtəlif tərəflərini anlamağa kömək edir: bir hadisə kimisi üçün çətinlik, digəri üçün sevinc ola bilər.
Əsərin əsas qəhrəmanı olan Pambıq isə sadəcə bir siçan deyil – o, tənha, qorxmuş və köməyə möhtac bir varlıqdır. Onun taleyi uşaqlarda empatiya hissini oyadır. Atasını itirməsi, anasının yoxluğu, yuvasının dağılıb su ilə dolması kimi hadisələr balaca oxucunu dərindən təsirləndirir. Bu məqamda müəllif uşaqlara həyatın çətinliklərini göstərsə də, bunu qorxu yox, anlayış və mərhəmət üzərindən təqdim edir.
Hekayənin ən təsirli hissəsi isə xeyirxah sincabın ortaya çıxmasıdır. Sincab obrazı burada sadəcə bir heyvan deyil, humanizmin, yardımlaşmanın və paylaşmanın simvoludur. O, Pambığa yalnız yemək vermir, həm də ona sığınacaq yaradır, təhlükəsizlik hissi bəxş edir. Bu epizod uşaqlara öyrədir ki, yaxşılıq etmək böyük qəhrəmanlıq deyil, kiçik, amma səmimi addımlardan başlayır.
Hind qozunun qabığından düzəldilən yuva isə rəmzi məna daşıyır. Bu, çətin şəraitdə belə çıxış yolu tapmağın, ümidini itirməməyin bir simvoludur. Eyni zamanda müəllif burada yaradıcı düşüncəni və praktik ağılı da ön plana çəkir.
“Pambıq” hekayəsinin dili sadə və axıcıdır. Bu, onun əsas üstünlüklərindən biridir. Uşaqlar üçün yazılan əsərlərdə dilin aydın olması vacibdir və Türkan Alpturan bu prinsipi uğurla qoruyur. Eyni zamanda hekayədəki təsvirlər onun rəssam təxəyyülünün güclü olduğunu da göstərir – oxucu sanki hər səhnəni göz önündə canlandıra bilir.
Əsərin sonunda Pambığın artıq qorxmaması, yuvasında sakitcə anasını gözləməsi ümid mesajı verir. Bu, uşaqlara səbirli olmağı, çətin anların keçici olduğunu və yaxşı insanların hər zaman mövcud olduğunu aşılayır.
Nəticə etibarilə, “Pambıq” hekayəsi kiçik oxucular üçün yazılsa da, böyük mənəvi dəyərlər daşıyan bir əsərdir. Burada mərhəmət, dostluq, yardımlaşma və ümid kimi anlayışlar sadə, lakin təsirli formada təqdim olunur. Gənc müəllifin bu əsəri onun gələcəkdə daha böyük və dərin məzmunlu ədəbi nümunələr ortaya qoyacağından xəbər verir.
“Pambıq” – təkcə bir siçanın hekayəsi deyil, insan olmağın, başqasının dərdinə şərik çıxmağın kiçik, amma dəyərli dərsidir.
Türkan Alpturanın öz dünyası, söz dünyası (Zaur Ustacın “Türkan Alpturan” kitabına ön söz) Uşaqlıq dünyası rənglərin ən səmimi, ən saf danışdığı məkandır. Bu dünyada hər xətt bir hissin izidir, hər rəng bir duyğunun səsi. Gənc rəssam Türkan Alpturan (Hüseynli) də məhz belə bir daxili aləmin daşıyıcısı kimi öz yaradıcılığı ilə diqqəti cəlb edir. Onun “Sarı ördək fiquru”, “Quş yuvası”, “Yaz günü” və “Pinqvin balası” əsərləri təkcə uşaq təxəyyülünün məhsulu deyil, həm də həyatın ilkin estetik qavrayışının canlı təzahürüdür. Bu əsərlər bir həqiqəti aydın şəkildə göstərir: Türkanın öz dünyası var – saf, rəngarəng və səmimi bir dünya. “Sarı ördək fiquru” əsərində sadəlik xüsusi bir məna qazanır. Sarı rəngin dominantlığı yalnız bir fiqurun təsviri deyil, eyni zamanda sevincin, istiliyin və uşaqlıq enerjisinin rəmzidir. Ördəyin sadələşdirilmiş forması bizə göstərir ki, Türkan üçün əsas olan detalların çoxluğu deyil, hisslərin dürüstlüyüdür. Bu rəsmdəki sakit fon və mərkəzləşdirilmiş fiqur, uşağın diqqətini bir nöqtəyə toplamaq bacarığını və daxili harmoniyasını əks etdirir. “Quş yuvası” əsəri isə artıq bir qədər fərqli – daha kompleks və mənalı yanaşmanı nümayiş etdirir. Burada ev anlayışı, təhlükəsizlik hissi və təbiətlə bağlılıq ön plana çıxır. Rəssamın çəkdiyi quş yuvası yalnız fiziki bir məkan deyil, həm də sevgi və qayğının simvoludur. Ətrafdakı çiçəklər və rənglərin harmoniyası göstərir ki, Türkan üçün dünya gözəlliklərlə doludur və bu gözəlliklər insanın daxili aləmi ilə sıx bağlıdır. Bu əsərdə o, artıq yalnız müşahidə etmir, həm də hiss etdiyini qurur və ifadə edir. “Yaz günü” əsərində isə həyatın oyanışı, təbiətin yenilənməsi və ümid hissi öz əksini tapır. Burada rənglər daha canlı, kompozisiya isə daha hərəkətlidir. Quşun budaq üzərində təsviri, ətrafdakı incə detallar və rəng keçidləri Türkanın müşahidə qabiliyyətinin inkişaf etdiyini göstərir. Yazın gətirdiyi dirçəliş bu rəsmdə yalnız təbiətdə deyil, həm də gənc rəssamın yaradıcılığında hiss olunur. “Pinqvin balası” əsəri isə tamam başqa bir emosional çalar təqdim edir. Burada sadə, lakin çox təsirli bir obraz yaradılıb. Pinqvinin qırmızı papağı və şərfi soyuq mühitdə istilik və qorunma hissini simvolizə edir. Bu rəsmdə Türkanın empatiya qabiliyyəti özünü göstərir – o, sadəcə bir heyvan təsvir etmir, ona xarakter və duyğu verir. Bu isə artıq yaradıcı təfəkkürün daha dərin mərhələsinə keçidin göstəricisidir. Bu dörd əsəri bir araya gətirdikdə aydın olur ki, Türkanın yaradıcılığı təsadüfi deyil. O, öz daxili dünyasını ardıcıl şəkildə qurur və ifadə edir. Onun rəsmlərindəki ümumi cəhət – səmimiyyət, rənglərin təmizliyi və obrazların sadəliyi – uşaq dünyasının ən qiymətli xüsusiyyətlərindəndir. Bu dünyada süni heç nə yoxdur; hər şey olduğu kimidir. “Türkanın öz dünyası var” demək yalnız poetik bir ifadə deyil, həm də bir reallığın təsdiqidir. Bu dünya rənglərlə danışır, xətlər ilə hiss edir və hər baxan insana uşaqlığın unudulmuş duyğularını xatırladır. Əgər bu yaradıcılıq eyni istiqamətdə davam edərsə, gələcəkdə bu saf dünyanın daha da zəngin və dərin formalarını görmək mümkün olacaq. Onun təkcə bu kitabda təqdim olunan 9 rəsm əsərindən 4-nün mövzusu quşlarla, hekayəsinin isə hər ikisinin də təbiətlə, canlılarla bağlı olması onun nə qədər həyatsevər, azad-sərbəst bir ruha sahib olduğunu göstərir. Türkanın rəsmləri bizə bir şeyi xatırladır: incəsənət yaşdan asılı deyil, hissdən asılıdır. Və bu hiss onun dünyasında artıq formalaşmağa başlayıb. Zaur Ustacın “Rənglərin Şahzadəsi” adlandırdığı gənc rəssam Türkan Alpturan (Hüseynli) təkcə rənglərin deyil, eyni zamanda sazın da, sözün də şahzadəsidir. O, yalnız rəngkarlıqla kifayətlənməyib, musiqi ilə maraqlanır, hekayələr yazır, yaradıcı böyüklərlə dostluq edir. Onun Zaur Ustac və Yusuf Demirağ kimi sənət dostları var. Sənə gələcək həyat yollarında yeni-yeni zirvələr fəth etməyi arzulayıram, Türkan! Yolun həmişə açıq və günəşli olsun! Hörmətli Zaur müəllimə uşaq və gənclərə dəstək olduğuna görə təşəkkür edirəm! Allah Sizi qorusun, Zaur müəllim! Var olun! Nə yaxşı ki, varsınız!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
“Quş yuvası” – uşaqlıq dünyasının rəngi (Doqquzuncu yazı) Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Quş yuvası” adlı rəsm əsəri ilk baxışdan sadə, hətta nağılvari görünə bilər. Lakin bu sadəliyin arxasında həm estetik duyumun, həm də incə psixoloji müşahidənin izləri aydın şəkildə sezilir. Əsər, uşağın dünyanı necə gördüyünü və necə hiss etdiyini bizə rənglər, formalar və simvollar vasitəsilə çatdırır. Rəsmin mərkəzində yerləşən kiçik taxta quş yuvası yalnız fiziki bir obyekt deyil, həm də “ev”, “sığınacaq” və “təhlükəsizlik” anlayışlarının bədii simvoludur. Yuva üzərində dayanmış rəngarəng quş isə həyatın, azadlığın və ümidin təcəssümüdür. Bu iki obraz – yuva və quş – birlikdə insan həyatının ən fundamental münasibətini ifadə edir: kök və qanad. Rənglərin seçimi burada xüsusi diqqət çəkir. Sarı, yaşıl və qırmızı tonların harmoniyası həyat enerjisini, sevinc və dinamizmi ifadə edir. Mavi dam isə sakitlik və sabitlik rəmzi kimi çıxış edir. Bu rəng balansı əsərdə emosional tarazlıq yaradır. Əsərdəki çiçəklər reallıqdan daha çox uşağın təsəvvüründə formalaşmış ideal gözəlliyi əks etdirir. Onların iri və parlaq təsviri diqqəti cəlb edir və sanki tamaşaçını bu rəngli dünyaya daxil olmağa dəvət edir. Bu yanaşma uşaqların dünyanı daha emosional və şişirdilmiş formada qəbul etməsinin bədii ifadəsidir. Quşun qeyri-adi rəng çalarları da təsadüfi deyil. Bu, real quşdan çox, xəyalın məhsulu olan bir varlıqdır – azad düşüncənin, sərhədsiz fantaziyanın simvolu. Psixoloji baxımdan “Quş yuvası” əsəri uşağın daxili ehtiyaclarını əks etdirən maraqlı nümunədir. Yuva – qorunmaq, sevilmək və qəbul olunmaq istəyinin simvoludur. Onun üzərində dayanan quş isə bu təhlükəsiz mühitdən güc alaraq dünyaya açılmağı təmsil edir. Çiçəklərlə əhatələnmiş yuva ailə mühitinin istiliyini xatırladır. Bu, uşağın ailəyə bağlılığını və sevgini rənglər vasitəsilə ifadə etməsinin göstəricisidir. Kompozisiya baxımından əsər mərkəzləşdirilmiş quruluşa malikdir. Bütün diqqət yuva və onun üzərindəki quşa yönəlir. Yan tərəflərdə yerləşən çiçəklər isə bu mərkəzi ideyanı tamamlayan dekorativ elementlər kimi çıxış edir. Fırça vuruşlarının sərbəstliyi və rənglərin bir qədər naiv tətbiqi əsərə səmimiyyət və canlılıq qatır. Bu texnika akademik dəqiqlikdən çox emosional ifadəyə üstünlük verildiyini göstərir. “Quş yuvası” yalnız bir uşaq rəsmi deyil – bu, həyatın ən sadə, amma ən dərin həqiqətlərinin bədii ifadəsidir. Türkan Hüseynli bu əsərində bizə göstərir ki, sənət yaşdan asılı deyil; əsas olan dünyaya necə baxmaq və onu necə hiss etməkdir. Bu rəsm bizə xatırladır ki, hər bir insanın daxilində bir “yuva” və bir də “uçmaq istəyən quş” var. Onları qorumaq və inkişaf etdirmək isə həyatın ən böyük sənətidir.
“Pinqvin balası” – uşaq təxəyyülünün saf və isti dünyasına açılan pəncərə (Səkkizinci yazı) Gənc rəssam Türkan Hüseynli-nin “Pinqvin balası” adlı əsəri ilk baxışdan sadə, hətta uşaqcasına nağılvari görünə bilər. Lakin bu sadəliyin arxasında həm estetik zövq, həm də dərin emosional qatlar gizlənir. Bu əsər yalnız bir heyvan (quşun) təsviri deyil – o, uşaqlığın saflığını, sevincini və qorunmağa ehtiyac duyan incə dünyasını ifadə edən vizual bir poetikadır. Tabloda təsvir olunan balaca pinqvin obrazı minimal detallar vasitəsilə yaradılıb. Qara və ağ rənglərin klassik kontrastı üzərində qurulan kompozisiya, qırmızı papaq və şərf vasitəsilə canlandırılıb. Bu rəng seçimi təsadüfi deyil: qırmızı istiliyi, sevgini və həyat enerjisini simvolizə edir. Soyuq iqlimdə yaşayan pinqvinin üzərindəki bu isti rənglər sanki insan qayğısının və diqqətinin rəmzinə çevrilir. Sadə xətlər, yumşaq formalar və böyük gözlər obrazı daha da canlı və emosional edir. Bu üslub uşaqların dünyanı qavrama formasına yaxındır – konkretlikdən çox hissiyyat üstünlük təşkil edir. Psixoloji baxımdan “Pinqvin balası” əsəri təhlükəsizlik və sevgi ehtiyacını əks etdirir. Balaca və müdafiəsiz görünən obraz üzərindəki papaq və şərf vasitəsilə “qorunma” mesajı verir. Bu isə uşağın ailə mühitində hiss etdiyi isti münasibətlərin simvolik ifadəsidir. Pinqvinin iri, işıqlı gözləri isə diqqətəlayiqdir. Bu gözlər tamaşaçı ilə birbaşa emosional əlaqə yaradır. Sanki o, baxan şəxsdən sevgi və diqqət gözləyir. Bu xüsusiyyət uşaq rəssamlığının ən güclü tərəflərindən biridir – səmimiyyət və birbaşa emosional ünsiyyət. Fonun sadə, açıq rəngdə saxlanılması əsas obrazı ön plana çıxarır. Bu üsul klassik rəssamlıqda da tez-tez istifadə olunur: diqqət yayındırıcı elementlərdən qaçaraq əsas ideyanı vurğulamaq. Türkan Hüseynlinin bu yanaşması onun intuitiv olaraq kompozisiya qanunlarını hiss etdiyini göstərir. Qar dənəciklərini xatırladan xırda ağ nöqtələr isə əsərə dinamika qatır. Bu elementlər həm qış atmosferi yaradır, həm də kompozisiyaya poetik bir yüngüllük verir. “Pinqvin balası” yalnız şirin bir obraz deyil. O, həm də: -uşaqlığın təmizliyini, -qayğı və sevgiyə olan ehtiyacı, -sadəlikdə gizlənən gözəlliyi simvolizə edir. Balaca pinqvin – zəif, lakin ümid dolu bir varlıqdır. Onun üzündəki sakit ifadə isə dünyaya inamı və təhlükəsizliyə olan ehtiyacı əks etdirir. Türkan Hüseynlinin “Pinqvin balası” əsəri göstərir ki, böyük sənət yalnız mürəkkəblikdə deyil, bəzən ən sadə formaların içində gizlənir. Bu tablo uşağın daxili dünyasının güzgüsü, sevgi və qayğının vizual ifadəsidir. Bu əsər tamaşaçıya bir sual ünvanlayır: biz öz daxilimizdəki o saf və səmimi “balaca varlığı” qoruyub saxlaya bilirikmi? Məhz bu sual əsəri sadəcə bir rəsmdən çıxarıb, düşüncəyə və hissə çevrilən sənət nümunəsinə çevirir.
“Yaz günü” – rənglərin, həyatın və daxili harmoniyanın poetik təsviri (Yeddinci yazı) Müasir gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Yaz günü” adlı əsəri ilk baxışdan sadə bir təbiət təsviri kimi görünsə də, əslində bu tablo həyatın yenilənməsi, ruhun sakitliyi və insanın daxili dünyasının incə qatları haqqında dərin publisistik mesaj daşıyır. Rəsm həm kompozisiya, həm rəng seçimi, həm də simvolika baxımından yaz fəslinin yalnız təbiətdə deyil, insanın ruhunda baş verən oyanışını ifadə edir. Əsərin mərkəzində yerləşən quş obrazı azadlıq, ümid və həyat enerjisinin simvolu kimi çıxış edir. Onun mavi və bənövşəyi çalarlarla işlənmiş bədəni sanki səma ilə yer arasında bir körpü rolunu oynayır. Bu rənglər psixologiyada sakitlik, harmoniya və daxili balans hissi ilə əlaqələndirilir. Rəssamın bu seçimləri təsadüfi deyil – burada tamaşaçıya ötürülmək istənilən əsas mesaj daxili sükunət və ümidin qorunmasıdır. Quşun ətrafını əhatə edən çiçəkli budaqlar isə yazın gəlişini, təbiətin yenidən dirçəlişini simvolizə edir. Ağ çiçəklər saflığın, təmiz niyyətlərin və yeni başlanğıcların rəmzidir. Bu baxımdan əsər yalnız təbiət mənzərəsi deyil, həm də insan həyatında yeni mərhələlərin başlanmasını ifadə edən poetik bir metaforadır. Rəsmdə diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri dairəvi kompozisiyadır. Budaqların quşu əhatə etməsi sanki onu qoruyan bir mühit yaradır. Bu, psixoloji baxımdan təhlükəsizlik, ailə istiliyi və qorunma hissini ifadə edir. Belə bir quruluş tamaşaçıda sakitlik və rahatlıq hissi oyadır. Kompozisiyanın mərkəzində yerləşən quş həm də diqqətin fokus nöqtəsidir. Bu, insanın həyatında əsas olan dəyərlərin – sevgi, ümid və azadlığın – ön plana çıxarılması kimi yozula bilər. “Yaz günü” əsərinə ümumi psixologiya prizmasından yanaşdıqda burada bir neçə mühüm məqam ortaya çıxır: -Quş – insanın daxili “mən”i, azad olmaq istəyi və ruhun uçuş arzusu, -Çiçəklər – emosional yenilənmə, sevgi və həyat enerjisi, -Budaqlar – həyatın dayaqları, ailə və sosial bağlardır. Etibarı, dayanıqlığı və inkişafı simgələyir. Bu elementlərin bir araya gəlməsi göstərir ki, insan yalnız azadlıqla deyil, eyni zamanda bağlılıqla da tamamlanır. Yəni, azad ruh ailə və sevgi ilə harmoniyada olduqda həqiqi xoşbəxtlik yaranır. Rəssamın istifadə etdiyi pastel fon əsərə yumşaqlıq və poetiklik qatır. Bu fon üzərində parlaq rəngli quşun seçilməsi isə həyatın monotonluq içində belə öz parlaqlığını qoruduğunu göstərir. Rənglərin bu kontrastı tamaşaçıda həm estetik zövq yaradır, həm də emosional təsir gücünü artırır. “Yaz günü” əsəri yalnız bir rəsmdən ibarət deyil – bu, həyat fəlsəfəsinin vizual ifadəsidir. Yaz burada sadəcə təbiət hadisəsi deyil, həm də insanın daxili dirçəlişidir. Hər bir çiçək, hər bir rəng sanki deyir: həyat davam edir, yenilənir və hər dəfə yeni ümidlərlə başlayır. Gənc rəssamın bu əsərində diqqət çəkən ən mühüm cəhət onun sadə motivlər vasitəsilə dərin məna ötürə bilməsidir. Bu isə gələcəkdə onun daha böyük və daha təsirli əsərlərə imza atacağının göstəricisidir. Türkan Hüseynlinin “Yaz günü” əsəri incə duyğuların, təbiət sevgisinin və insan ruhunun harmoniyasının bədii təcəssümüdür. Bu tablo tamaşaçını yalnız baxmağa deyil, həm də düşünməyə, hiss etməyə və öz daxili dünyasına səyahət etməyə dəvət edir. Bu əsər göstərir ki, bəzən ən sadə görüntülərin arxasında ən dərin həqiqətlər gizlənir – və məhz sənət bu həqiqətləri görünən edir.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Rəngli sükutun dili – çiçəklər nə deyir? (“Vaz və 4 çiçək”lə söhbət – altıncı yazı) Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Vaz və 4 çiçək” adlı əsəri ilk baxışda sadə, zərif və estetik bir natürmort təsiri bağışlasa da, bu rəsmin dərinliyinə endikcə onun sadəcə çiçəklərdən və bir vazdan ibarət olmadığını anlayırıq. Bu əsər, əslində, ailə modelinin – ata, ana, bacı və qardaşdan ibarət olan dörd nəfərlik birliyin psixoloji və emosional harmoniyasını simvolik şəkildə əks etdirən incə bir bədii ifadədir. Rəsmdə diqqəti ilk çəkən məqam dörd qırmızı çiçəyin bir vaz içində yerləşdirilməsidir. Psixologiyada qırmızı rəng həyat enerjisini, sevgini, bağlılığı və bəzən də emosional intensivliyi ifadə edir. Bu çiçəklərin hər biri ayrı-ayrı fərdləri – ailə üzvlərini təmsil edir. Onların eyni kökdən çıxaraq bir vazda toplanması isə ailə bağlarının möhkəmliyini və birgə var olmağın vacibliyini göstərir. Vazın özü burada sadəcə bir qab deyil – o, ailənin təməlini, ev mühitini, valideynlərin yaratdığı təhlükəsiz və qoruyucu atmosferi simvollaşdırır. Bənövşəyi çalarlı vaz rəngi psixoloji baxımdan sakitlik, dərinlik və mənəvi zənginlik anlamı daşıyır. Bu isə onu göstərir ki, ailə yalnız fiziki deyil, həm də emosional və mənəvi bir sığınacaqdır. Dörd çiçəyin forması və yerləşməsi də təsadüfi deyil. Onlardan biri bir qədər kənara yönəlib – bu, fərdiliyi, ailə daxilində hər bir üzvün özünəməxsus xarakterə malik olduğunu göstərir. Digərləri isə bir-birinə daha yaxın, sanki bir-birini tamamlayan vəziyyətdədir. Bu isə ailə üzvləri arasında qarşılıqlı dəstək və empatiyanın mövcudluğunu əks etdirir. Yaşıl yarpaqlar isə inkişafı, yenilənməni və həyatın davamlılığını ifadə edir. Ailə psixologiyasında bu, xüsusilə uşaqların – bacı və qardaşın böyümə prosesində valideynlərin rolu ilə sıx bağlıdır. Yarpaqların çiçəkləri qoruması və onları tamamlaması valideyn qayğısının vizual metaforası kimi çıxış edir. Fonun sarı tonlarda işlənməsi isə rəsmin ümumi emosional fonunu müəyyənləşdirir. Sarı rəng psixologiyada istilik, sevinc və ümid rəmzidir. Bu, ailə daxilində mövcud olan pozitiv atmosferi, sevgi dolu münasibətləri və gələcəyə inamı simvolizə edir. Eyni zamanda, fonun yumşaq keçidlərlə verilməsi ailə həyatının dinamik, lakin harmonik axarını xatırladır. Bu əsərdə diqqət çəkən əsas psixoloji məqam odur ki, fərqli xarakterlərə malik dörd fərd bir məkanda – eyni vazda – harmonik şəkildə mövcuddur. Bu, sağlam ailə modelinin əsas prinsiplərindən biridir: fərqliliklərə baxmayaraq birgəlik, qarşılıqlı anlayış və emosional bağlılıq. Detallara keçsək, mərkəzdə aşağıdakı çiçək ananı təmsil edir. Ananın qucağından yüksələn iki qoşa çiçək isə Türkan və qardaşını simvolizə edir. Bir az kənarda olan çiçək isə atadır. Türkan özünü ataya yaxın ən kiçik ölçülü çiçək – qönçə kimi təsvir edib. Ananasın qucağında, özündən böyük qardaşının yanında və atasının himayəsində özünü çox xoşbəxt və dəyərli hiss edir. Ailədə ən kiçik olsa da özünü zirvədə təsəvvür edir. Türkan Hüseynlinin bu işi göstərir ki, incəsənət yalnız estetik zövq yaratmaqla kifayətlənmir, o, həm də insan psixologiyasının, sosial münasibətlərin və ailə dəyərlərinin dərin qatlarını açmaq gücünə malikdir. “Vaz və 4 çiçək” əsəri sadə kompozisiyası ilə mürəkkəb bir həqiqəti çatdırır: ailə – müxtəlif fərdlərin bir bütövə çevrildiyi, sevgi və anlayış üzərində qurulan canlı bir sistemdir. Bu rəsmi seyr edən hər kəs, istər-istəməz öz ailəsini xatırlayır və bu dörd çiçəyin arasında öz yerini axtarır. Bəlkə də bu əsərin ən böyük uğuru da elə bundadır – o, hər kəsə tanış olan, amma bəzən ifadə edə bilmədiyimiz hissləri rənglər vasitəsilə dilləndirir.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
