WWW.YAZARLAR.AZ

GÜNNUR XANIMIN YAZILARI

QƏNDAB XANIMIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

VALEH HEYDƏRİN YAZILARI

www.USTAC.az

Pərvanə Salmanqızı – “Ay işığı”

Yanvar 26, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

AY GÜNƏŞİM

(dördlük)

Vəsf etdiyin “Ay işığı”,
Öz nurundu, ay Günəşim!
Sən şəfəq saç, daim parla,
Mən də verim, pay Günəşim!

Müəllif: Zaur USTAC

“Ay işığı”

(Zaur Ustacın bir bənd şeiri üzərinə)

Bu misralar adi bir sevgi etirafı deyil — kainatın ritmi ilə döyünən, nurun mənşəyini sevgidə tapan dərin bir fəlsəfənin poetik ifadəsidir. Zaur Ustacın qələmindən süzülən bu sətirlərdə “Ay” artıq təkcə gecənin sakit simvolu deyil, “Günəş”in nurunu daşıyan, onun varlığını əks etdirən bir ruhdur.
“Ay işığı” burada ikinci dərəcəli bir parıltı yox, əslində mənbəyə — Günəşə bağlanan müqəddəs bir körpüdür. Şair deyir ki, sənin işığın mənim gördüyüm ay işığıdır, amma o nurun özü sənsən. Yəni sevən üçün sevilən yalnız işıq saçan deyil, işığın özüdür. Bu məqamda sevgi fiziki cazibədən çıxıb ontoloji bir məna qazanır — varlığın səbəbinə çevrilir.
“Sən şəfəq saç, daim parla” — bu bir xahiş deyil, bir inamdır. Burada sevgili günəş kimi daim doğmalı, daim ümid olmalıdır. Şəfəq — başlanğıcdır, yenilənmədir, qaranlığın sonudur. Şair sevgilini yalnız gecəni aydınladan yox, gündüzü yaradan bir güc kimi görür. Bu, sevginin insan ruhunu necə diriltdiyinin poetik sübutudur.
“Mən də verim, pay Günəşim” misrası isə münasibətin ən ali mərhələsini göstərir: qarşılıqlılığı. Sevgi təkcə almaq deyil, verməkdir. Günəş təkcə saçmır, qarşısında onu anlayan, nurunu dəyərə çevirən bir Ay olduğu üçün Günəşdir. Burada fədakarlıq var, harmoniya var, kosmik bir balans var.
Bu şeir bizə deyir ki, əsl sevgi birinin digərini kölgədə qoyması deyil, bir-birinin nurunu tamamlamasıdır. Ay Günəşsiz mənasızdır, Günəş isə Ayda əks olunmasa görünməz qalır. Sevgi də elə budur — iki ruhun bir nurda birləşməsi.
Bu misralar oxunduqca insan anlayır ki, sevgi sadəcə hiss deyil, işıq mübadiləsidir. Kiminsə parlamasına səbəb olmaq, kiminsə nurunda özünü tapmaqdır.
Və bu işıq sönməsin deyə, sözlər yazılır, qəlblər danışır, ruhlar bir-birini tanıyır…

Sevgi və hörmətlə, Pərvanə Salmanqızı

Jurnalist, şair-publisist

PƏRVANƏ SALMANQIZININ YAZILARI

www.USTAC.az

Sevginin, nurun və mənəvi bağlılığın poetik vəsfi

Yanvar 25, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

Sevginin, nurun və mənəvi bağlılığın poetik vəsfi
(Zaur Ustacın dördlüyü üzərinə mülahizələr)
Zaur Ustacın bu bir bəndi ilk baxışdan sadə, lakin dərin mənalarla yüklənmiş poetik düşüncənin parlaq nümunəsidir. Şair burada klassik Şərq poeziyasından gələn Ay və Günəş obrazlarını müasir duyumla yenidən yoğurur, onları yalnız təbiət hadisəsi kimi deyil, sevgi, ilahi nur, qarşılıqlı bağlılıq və mənəvi harmoniyanın rəmzi kimi təqdim edir:
Vəsf etdiyin “Ay işığı”,
Öz nurundu, ay Günəşim!
Bu misralarda diqqəti çəkən əsas məqam “Ay işığı”nın mənbəyinin açıqlanmasıdır. Klassik poetik ənənədə Ay çox vaxt müstəqil bir gözəllik rəmzi kimi təqdim olunsa da, şair elmi və fəlsəfi həqiqəti poetik dillə ifadə edir: Ayın nuru Günəşdən gəlir. Burada Ay – sevən, Günəş isə sevilən obrazına çevrilir. Sevən tərəf öz gözəlliyini, parlaqlığını, dəyərini sevdiyi varlıqdan alır və bunu sevə-sevə etiraf edir. Bu, təvazökarlıqla yoğrulmuş sevgi etirafıdır:
Sən şəfəq saç, daim parla,
Mən də verim, pay Günəşim!
Bu misralar bəndin fəlsəfi yükünü daha da dərinləşdirir. Burada münasibət birtərəfli deyil. Günəş parlayır, şəfəq saçır, həyat verir. Ay isə aldığı nuru geri qaytarmaq, onu paylaşmaq istəyir. Bu, mükəmməl sevgi modelidir – almaqla kifayətlənməyən, qarşılıq verməyi borc bilən sevgi.
Publisistik baxımdan bu bənd insan münasibətlərinə ünvanlanmış açıq bir mesajdır:
sevgi yalnız heyranlıq deyil, həm də məsuliyyətdir. Birinin nuruna sığınmaq olar, amma o nurun qarşılığında işıq saçmaq, fayda vermək, paylaşmaq da lazımdır. Bu, ailə münasibətlərindən tutmuş, dostluğa, müəllim–şagird, vətəndaş–cəmiyyət əlaqələrinə qədər geniş bir mənəvi spektri əhatə edir.
Zaur Ustac burada sevən insanın passiv mövqeyini rədd edir. Ay sadəcə Günəşin işığında gözəl görünən səssiz cisim deyil; o, öz növbəsində gecəni aydınladan, qaranlığa işıq gətirən bir varlıqdır. Bu yanaşma insanın cəmiyyətdəki roluna da işarədir: hər kəs öz yerində nur daşıyıcısı ola bilər.
Bəndin dili sadə, axıcı və səmimidir. “Ay Günəşim” müraciəti klassik sevgi poeziyasının isti nəfəsini xatırladır, eyni zamanda müasir oxucu üçün də doğma səslənir. Burada pafos yoxdur, amma emosional dərinlik kifayət qədər güclüdür. Şair hisslərini süni bəzəklərlə deyil, təbii metaforalarla ifadə edir.
Bu “dördlük” oxucunu düşünməyə vadar edir:
– Biz kimin nurundan pay alırıq?
– O nurun qarşılığında nə veririk?
Zaur Ustacın bu poetik nümunəsi göstərir ki, əsl sevgi işıq almaqla bitmir, işıq verməklə kamilləşir. Ay Günəşsiz parlamadığı kimi, insan da sevgi, inam və mənəvi dayaq olmadan bütöv ola bilməz. Amma ən gözəli odur ki, insan aldığı nuru başqalarına ötürməyi bacarsın.

Oxu: >>> Zaur Ustac – Ay Günəşim

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas-tənqidçi

Oxuyun >> Gözündə tük var

VALEH HEYDƏRİN YAZILARI

www.USTAC.az

“O işıq mən idim, qonaq gəlmişdim…”

Yanvar 22, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

O işıq mən idim

(dördlük)

O işıq mən idim, qonaq gəlmişdim,
Qapqara zülfünü görmək istədim…
Toxunmaq istədim, ağ bədəninə,
Telindən sünbullər hörmək istədim…

Müəllif: Zaur USTAC

“O işıq mən idim, qonaq gəlmişdim…”

(Zaur Ustacın bir bənd şeiri üzərinə)

Bəzən insan sevdiyinə addım atmır, işıq kimi süzülür ona doğru. Səs salmadan, iz qoymadan… Zaur Ustacın bu misralarında sevgi cismani varlıqdan çıxıb nur halına çevrilir.“O işıq mən idim” demək — mən artıq bədən deyiləm, mən hissəm, mən ruham deməkdir. Qonaq gəlmək isə müvəqqəti yox, ehtiramlı bir varoluşdur; sevəni incitmədən, ürəyinə toxunmadan var olmaq istəyi.
Bu işıq qaranlığı dağıtmaq üçün yox, qaranlıqda gizlənən gözəlliyi görmək üçün gəlir. “Qapqara zülfünü görmək istədim” misrası zahiri bir istək kimi səslənsə də, əslində insanın sirrə duyduğu ehtiyacdır. Qara zülflər gecəni xatırladır — dərin, səssiz, sirli… O gecədə itmək yox, o gecəni anlamaq arzusu var.
“Toxunmaq istədim, ağ bədəninə…” — burada toxunuş ehtirasın dili ilə yox, müqəddəsliyin sükutu ilə danışır. Ağlıq saflığın, paklığın rəmzidir. Bu toxunuş istəyi bədəni deyil, varlığı duymaq ehtiyacıdır. İnsan sevdiyini toxunaraq yox, hiss edərək yaşamaq istəyir. Çünki həqiqi sevgi iz buraxmaqdan çox, iz olmamaqdır.
“Telindən sünbüllər hörmək istədim…” — bu misra isə sevginin yaradıcılığa çevrildiyi andır. Sünbül həyatdır, bolluqdur, ümiddir. Sevilənin bir telindən belə həyat hörmək istəyən sevgi artıq özünü yox, gələcəyi düşünür. Bu sevgi almaq istəmir, yaratmaq istəyir. Sahiblənmir, becərir.
Bu misralar bizə göstərir ki, sevgi bəzən bir baxış, bəzən bir işıq, bəzən də qonaq kimi gələn bir ruha çevrilir. O sevgi nə qışqırır, nə tələb edir. Sadəcə var olur — səssiz, dərin və unudulmaz.
Zaur Ustacın sözlərindəki işıq, hər oxucunun içində bir anlıq yanır. Kimisi üçün həsrət olur, kimisi üçün dua, kimisi üçün isə ömür boyu sönməyən bir xatirə. Amma bir həqiqət dəyişmir:
İşıq olan sevgi heç vaxt kölgə salmır.

Sevgi və hörmətlə, Pərvanə Salmanqızı

Jurnalist, şair-publisist

PƏRVANƏ SALMANQIZININ YAZILARI

www.USTAC.az

Zaur Ustacın söz dünyasına səyahət – Günəşə doğru yolçuluq

Yanvar 4, 2026 www.bitik.az Bir şərh yazın

“YOLUN SONUNDA GÜNƏŞ VAR”
(Zaur Ustacın öz dünyası, söz dünyası)
Zaur Ustacın “YOLUN SONUNDA GÜNƏŞ VAR” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında yol–insan–zaman üçbucağını həm poetik, həm də fəlsəfi-publisistik dərinliklə ifadə edən nümunələrdəndir. Bu mətn təkcə lirika deyil. O, oxucunu daxili hesabat verməyə, həyatın mənası üzərində düşünməyə dəvət edən bir çağırışdır.
Şeirin ilk misrasından aydın olur ki, söhbət adi bir fiziki yoldan getmir. Burada yol taleyin, seçimin, insanın özünə doğru hərəkətinin metaforasıdır:
“Bu yol özünə doğru
sakit bir irəliləyişdir.”
Müəllif yol anlayışını nə qaçış, nə də qayıdış kimi təqdim edir. Bu, insanın öz iç dünyasına, öz həqiqətinə doğru apardığı səssiz, amma qətiyyətli yürüşdür. Bu baxımdan şeir ekzistensial fəlsəfə ilə səsləşir: insan haradan gəldiyini deyil, kimə çevrildiyini anlamalıdır.
Günəş şeirdə təkcə təbiət hadisəsi deyil. O, mənəvi məqsədin, ümidin, saf niyyətin simvoludur. Maraqlıdır ki, Günəş yolun sonunda deyil, sanki yolun özündədir:
“Günəş dayanıb yerində,
üfüqün lap kənarında,
səni gözlər.”
Bu gözləmə passiv deyil. Günəş insanın hazır olub-olmamasını yoxlayır. Onun rəngi insanın əməlindən asılıdır – parlaq da ola bilər, solğun da. Bu misra müəllifin açıq publisistik mövqeyidir: işıq kənardan verilmir, qazanılır.
Payız şeirdə təsadüfi mövsüm seçimi deyil. Payız – hesab vaxtıdır. Yarpaqlar keçmişi təmsil edir, yolun “daş yaddaşı” isə kollektiv tarixdir:
“Bu yolun daş yaddaşında
neçə ananın gözləri,
neçə min ilin sözü var.”
Burada yol artıq milli yaddaşa çevrilir. Analıq göz yaşları, minillik söz – bu, xalqın keçdiyi əzablı, amma şərəfli tarixin poetik kodudur. Müəllif fərdi taleni ümummilli taleyin içində təqdim edir.
Şeirin ən güclü poetik cəhətlərindən biri təbiətin danışan subyektə çevrilməsidir. Külək xəbər yayır, qamışlar baş əyir, sükut danışır. Bu, klassik Şərq poetikasının müasir interpretasiyasıdır. Xüsusilə qamış obrazı sufi mətnlərini xatırladır:
“— Keç,
amma iz qoymadan yox,
ürək qoyaraq keç.”
Bu çağırış artıq poetik deyil, əxlaqi prinsipdir. Müəllif oxucuya deyir: iz buraxmaq kifayət deyil, ürək buraxmaq lazımdır.
Şeirin kulminasiya nöqtələrindən biri zamanla bağlı misralardır:
“ayağın altda
vaxt xırdalanır”
Bu obraz zamanın insan üzərində hökmranlığının qırıldığını göstərir. İnsan yola çevrildikcə qorxular azalır. Bu, daxili azadlığın poetik ifadəsidir. Qorxu gedir, məsuliyyət gəlir.
Şeir finalda açıq publisistik çağırışa çevrilir:
“Biz getməsək, adi yoldu,
biz gedəndə dünya olur”
Bu misralar Zaur Ustacın həm şair, həm də publisist kimliyini aydın göstərir. Burada oxucu passiv müşahidəçi deyil, məsuliyyət daşıyan subyektdir. Dünya hazır vəziyyətdə verilmir – insanın addımı ilə formalaşır.
“YOLUN SONUNDA GÜNƏŞ VAR” şeiri:
-fərdi mənəvi axtarışı,
-milli yaddaşı,
-fəlsəfi düşüncəni,
-publisistik məsuliyyəti
vahid poetik mətnə çevirən mükəmməl sənət nümunəsidir.
Zaur Ustac bu şeirlə oxucuya bir yol göstərmir, yolun özünə çevirir. Və bu yolun üstündə doğan Günəş nə sorğu-sual edir, nə də hökm verir – sadəcə işıq saçır. Çünki həqiqi işıq hara getdiyini soruşmaz.
Bu şeir müasir Azərbaycan ədəbiyyatında daxili oyanışın, sakit irəliləyişin və məsuliyyətli işığın poetik güzgüsü kimi dəyərləndirilməlidir.

Oxu: >>>Zaur Ustac – Yolun sonunda Günəş var

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas-tənqidçi

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Tanrı ilə insan arasında bitməyən dialoq

Dekabr 31, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Tanrı ilə insan arasında bitməyən dialoq
(Zaur Ustacın “Oxu” şeiri haqqında)
Zaur Ustacın “Oxu” adlı şeiri ilk baxışdan poetik bir mətn təsiri bağışlasa da, mahiyyət etibarilə o, çağdaş insanın varlıq, bilik, iman və məsuliyyət qarşısındakı mövqeyini sorğulayan dərin publisistik-fəlsəfi manifestdir. Bu şeir yalnız oxumaq aktını deyil, dərk etməyi, anlamağı, məsuliyyət daşımağı və şüurlu yaşamağı ehtiva edən geniş mənəvi proqramdır.
Şeir “İlk söz — “Tanrı” idi” misrası ilə başlanır. Bu ifadə oxucunu birbaşa teoloji, eyni zamanda metafizik məkana aparır. Burada “ilk söz” anlayışı yalnız dini mətnlərə işarə deyil; bu, insan təfəkkürünün başlanğıcı, varlığın mərkəzi, mənanın qaynağıdır. Daş üzərində yazılmış söz obrazı əbədiliyi, dəyişməzliyi və zamanüstü həqiqəti simvolizə edir. Hələ zaman ölçü bilmədiyi, işığın kölgəsini tanımadığı bir mərhələdə söz artıq mövcuddur. Bu isə sözün – yəni idrakın – maddədən və zamandan əvvəl gəldiyini göstərir.
Şeirin ideya mərkəzi Tanrının “Oxu!” çağırışıdır. Bu çağırış klassik dini kontekstdə ilk vəhyə işarə etsə də, Zaur Ustac onu müasir insana ünvanlanmış universal bir əmr kimi təqdim edir. Burada “oxumaq” sadəcə kitab vərəqləmək deyil. Oxumaq – daşı, suyu, küləyi, yəni təbiəti; qorxuları, gecələri, unudulmuş şəhərləri, yəni tarixi və cəmiyyəti; ən nəhayət, insanın özünü oxumasıdır.
Müəllifin yanaşmasında oxumaq passiv proses yox, aktiv quruculuq aktıdır. İnsan özünü “pazl parçalarından yenidən qurmalıdır”. Bu misra müasir insanın parçalanmış kimliyinə, daxili xaosuna və özünü itirmə təhlükəsinə açıq mesajdır.
Şeirin ən güclü publisistik məqamlarından biri bu misralarda cəmlənir:
“Çünki, bilmədən inanmaq korluqdur,
inanmadan yaşamaq isə
uzun bir susqunluq.”
Bu fikir müasir cəmiyyət üçün olduqca aktualdır. Bir tərəfdə kor-koranə inanclar, digər tərəfdə isə ruhsuz, mənasız rasionalizm dayanır. Şair hər iki ifratı tənqid edir və insanı biliklə iman arasında sağlam tarazlığa çağırır. Burada oxumaq – həm ağlın, həm də qəlbin işidir.
Zaur Ustac insanın oxuma prosesini romantikləşdirmir. Əksinə, o göstərir ki, insan yaraları ilə oxuyur. Yıxıla-yıxıla, qalxa-qalxa öyrənir. Bu, həyatın özünün kitab olduğunu, hər təcrübənin bir sətir, hər sınağın bir dərs olduğunu vurğulayır. Oxumaq burada ağrısız bilik deyil, əzabla qazanılan hikmətdir.
Şeir dünya metaforasını “bir sözdən ibarət cümlə” kimi təqdim etməklə tamamlanır. Bu cümlə hələ oxunub bitməyib. Bu fikir insanın öyrənmə yolunun sonsuzluğunu, həqiqətin tam mənada heç vaxt sona çatmadığını göstərir. Deməli, oxumaq – insan var olduqca davam edən bir prosesdir.
Zaur Ustacın “Oxu” şeiri çağdaş oxucunu sadəcə ədəbiyyata deyil, şüura, məsuliyyətə, özünüdərkə çağıran güclü publisistik mətndir. Bu şeir bizə xatırladır ki, Tanrı ilə insan arasındakı ən böyük körpü söz, ən böyük əmr isə oxumaqdır. Dünya isə hələ də bu əmrin mahiyyətini tam dərk etməyib.
Bu baxımdan “Oxu” şeiri təkcə poetik nümunə deyil, zamanımıza ünvanlanmış mənəvi çağırışdır: >>>Zaur Ustac – Oxu

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas-tənqidçi

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Bu kişi nə demək istəyir, İlahi?!

Dekabr 25, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

SEVGİ HAQQINDA SƏMİMİ ETİRAF
(Zaur Ustacın dörd bəndəlik sevgi dastanı)
Çağdaş Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Zaur Ustac bizi təəccübün dərəcələrilə tanış etməyə davam edir. İstər poeziya, istə proza olsun, hər gün bir-birinə bənzəməyən əsərlər ortaya qoyan yazar sözlə nə etmək mümkündürsə hamısını edir desək, yanılmarıq. Onun bu gün yayımlanan “Ədn cənnəti” şeiri əsl sevgi dastanıdır. Sübhün al şəfəqləri, səhər mehilə yataqda iki sevgilinin qovuşması səhnəsi o qədər canlıdır ki, oxucu şeiri erotik film izləyirmiş kimi oxuyur. Və sonda uca Yaradana şükür əsl mahiyyəti açıb göstərir. Hər günümüzə qoy sevgi hakim olsun. Ən gözəl, ən mükəmməl sevgi. Şair dörd bəndəlik bir şeirdə ümumiləşdirilmiş əsl sevgi haqqında dastan yaradır.
Zaur Ustacın “ƏDN CƏNNƏTİ” şeiri zahirən sadə, lakin məzmun etibarilə çoxqatlı, simvolik və dərin poetik düşüncənin məhsulu kimi diqqəti cəlb edir. Bu şeir müəllifin lirikasına xas olan məişət detallarından fəlsəfi nəticə çıxarmaq, adi anı metafizik məna ilə yükləmək bacarığını aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Şeirin əsas mərkəzində otaq dayanır. Lakin bu otaq sıradan fiziki məkan deyil. Şair üçün otaq – hüzur, sakitlik, ilahi ahəng və daxili azadlıq məkanıdır. Elə bu səbəbdən də son misrada səslənən:
“Şükür, ey uca Yaradan,
Əsl cənnətdir otağım!”
fikri təsadüfi deyil. Burada “Ədn cənnəti” anlayışı dini-fəlsəfi kontekstdən çıxarılaraq insanın ruhunda və yaşadığı məkanda tapdığı xoşbəxtliklə eyniləşdirilir. Şair demək istəyir ki, cənnət uzaqda deyil, insanın öz daxili aləmində və yaşadığı sadə məkandadır.
Şeirin ilk bəndindən etibarən oxucu canlı bir tablo ilə üz-üzə qalır:
“Külək oynadır pərdəni,
Kölgələr gəzir üzündə.”
Burada külək, pərdə və kölgə sadəcə təbiət hadisələri deyil, poetik obrazlara çevrilmişdir. Külək hərəkəti, pərdə sərhədi, kölgə isə işıqla qaranlığın harmoniyasını təmsil edir. Şair kölgələri sanki canlı varlıq kimi təqdim edir – onlar “oynayır”, “qaçdı-tutdu” oynayır, “aman vermir”. Bu personifikasiya üsulu şeirə dinamika və həyatilik qatır.
Şeirdə insan bədəni ilə təbiət arasında qurulan paralellər xüsusi diqqət çəkir:
“Elə bil ki, kəpənəkdir
Cövlan edir göy çəməndə.”
Bu misralarda kölgələrin bədəndəki hərəkəti kəpənəyin çəməndə uçuşu ilə müqayisə olunur. Bu, həm estetik zövq, həm də təbiətlə insan arasındakı ayrılmaz bağın poetik ifadəsidir. Şair bədəni erotik çalarlarla deyil, saf, estetik və incə təsvirlərlə təqdim edir. Bu da şeirin mənəvi təmizliyini qoruyur.
Şeirin son bəndində Günəşə, pərdəyə, yatağa təşəkkür edilməsi, ardınca Yaradanın xatırlanması təsadüfi deyil:
“Sağ ol, Günəş, sağ ol, pərdə,
Bir də yaylı, düz yatağım…”
Burada şair varlığın ən xırda detallarına belə şükür etməyi oxucuya təlqin edir. Günəş – işıqdır, pərdə – sərhəddir, yataq – istirahət və sükunət rəmzidir. Bu üçlük insan həyatının əsas dayaq nöqtələrini simvolizə edir. Nəticədə maddi olan mənəvi olanla qovuşur.
“ƏDN CƏNNƏTİ” şeiri Zaur Ustacın poetik dünyasında sakitliyin, ahəngin və şükür fəlsəfəsinin manifesti kimi dəyərləndirilə bilər. Bu əsər oxucunu gurultulu emosiyalarla deyil, daxili rahatlıq, təmkin və düşüncə ilə təsirləndirir. Şair sübut edir ki, böyük poeziya üçün mütləq böyük hadisələrə ehtiyac yoxdur – bəzən bir pərdə, bir kölgə, bir günəş şüası kifayətdir.
Bu mənada “ƏDN CƏNNƏTİ” həm çağdaş Azərbaycan lirik poeziyasının uğurlu nümunəsi, həm də oxucunu şükür, sevgi və daxili harmoniya duyğularına səsləyən poetik çağırışdır: >>>ZAUR USTAC – ƏDN CƏNNƏTİ

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas-tənqidçi

Oxuyun >> Gözündə tük var

www.USTAC.az

Zaur Ustacın “Şeir şəkillər”i haqqında düşüncələr

Noyabr 30, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

ŞEİR OLMUŞ ŞƏKİLLƏR
(Zaur Ustacın “Şeir şəkillər”i haqqında düşüncələr)
Ədəbiyyatın ən möcüzəli cəhətlərindən biri odur ki, sözlər bəzən bir fotoaparatın (şəkilçəkənin) çəkdiyi kadrlardan daha aydın, daha təsirli təsvirlər yarada bilir. Şairlər bəzən bir şeir vasitəsilə elə canlı mənzərələr qururlar ki, insan özünü həmin o məkanda, həmin o anın içində hiss edir. Zaur Ustacın “Şeir şəkillər” adlandırdığı bu kiçik həcmli şeirlər toplusunda onun müxtəlif vaxtlarda kitabda da təqdim olunmuş dörd fotodan ilhamlanaraq yazdığı dörd şeir yer alıb (dörd foto – dörd şeir):

-“Qucağını geniş aç”,

-“Dünya bir pəncərədir”,

-“Can ay ana”,

– “Bu axşam”.

Onu mütləq qeyd etməliyəm ki, şeirlərlərin bəzilərilə əvvəlcədən tanış idim. Hətta ikisi haqqında ətraflı məqalə də yazmışam.
Kitab Azərbaycan Milli Qəhrəmanı Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin giziri şəhid Pəncəli Teymurovun səmada çəkilmiş fotoşəkili və Zaur Ustacın bu fotodan təsirlənib qələmə aldığı “Qucağını geniş aç” şeirilə başlayır. Sonra digər şəkillər və şeirlər gəlir. Kitabın adından da məlum olduğu kimi Zaur Ustac bu dörd şeiri məlum dörd fotodan ilhamlanaraq qələmə alıb.
Birinci üç şeir (“Qucağını geniş aç”, “Dünya bir pəncərədir”, “Can ay ana”) hərbçi həyatının bütün məqamlarına toxunur desək, yanılmarıq. Azərbaycan Milli Qəhrəmanı şəhid general-mayor Polad Həşimovun anası Səmayə xanımın sadəcə bir kadrda donub qalan baxışını Zaur Ustac çox təsirli təsvir edib. Bu şeirdə o, təkcə hərbçinin həyatını deyil, ona həyat verən, Vətən üçün igid-ər oğul böyüdən ananın mükəmməl obrazını yaradır:
Can ay Ana, bu baxışda nələr var…
Bu baxışda xanım, xatın bir Ana,
Sinəsində bağrı çat-çat olan var…
Bu baxışdan neçə Ana boylanar…
Bu baxışda Nüşabə tək şir Ana,
Tomris kimi kükrəyən var, yanan var…
Bu üç şeirdə elə məqamlar var ki, həmin ştrixləri ancaq hərbçi həyatına dərindən bələd olan qələm sahibləri edə bilər. Bu işdə şübhəsiz ki, Zaur Ustacın köməyinə peşəkar hərbçi olması gəlib.
Mənə ən maraqlı gələn “Bu axşam” şeiri və bu şeirin ilham qaynağı olan foto oldu.
“Bu axşam” şeiri duyğuların rənglərlə, əşyaların isə hisslərlə danışdığı bir şeirdir.
Şeir boyu bircə cümləlik motiv var: “Bu axşam yenə də gəlmədin, gülüm…” Amma bu motiv adi bir giley və ya sevgi yanğısı deyil. Bu ifadə əslində şair-fotoqrafın “mənzərə dəyişən” düyməsi rolunu oynayır. Hər dəfə təkrarlananda şair başqa bir mənzərəni, başqa bir detala hopmuş kədəri işıqlandırır. Sanki otaqda sakitcə gəzir və hər əşyanın ruhuna toxunur.
Üstündə sarı qələm, ağ kağız, öləziyən şam, pəncərə önündə soyuyan çay… Bir masa bu qədər danışa bilərmi? Bu əşyalar həmişə, hər yerdə gözümüzün önündə olsalar da şairin dilində canlı obrazlara çevrilirlər. Hətta sarı yarpaqlar belə kədəri duyub xiffət çəkir. Pəncərə şüşəsinin “ağlamağı”, şalın “üşüməsi”… Bunlar əşyalaşmış hiss deyil, hissləşmiş əşyadır. Bu, Zaur Ustac poeziyasının özünəməxsusluğudur.
Şeir göstərir ki, evin içində heç nə susmur. Gözləyən insanın tənhalığı gəlməyən insanın həsrətinə qarışır və yalnız şairin qəlbini deyil, bütün məkanı bürüyür. Ocaq üşüyür, odun ağlayır, yorğan büzüşür, külqabı qəmgin dayanır. Bu görüntülər sadəcə təsvir deyil – bunlar fotoya (rəsmə, şəkilə, tabloya) çevrilmiş duyğulardır.
Sanki otaqda görünməyən fotoqraf gəzir və hər detalın şəkilini çəkir. Bu fotoqraf – şairin öz qəlbidir.
Şeirin ikinci hissəsində məişət əşyaları bir-bir insan xarakteri qazanır, sanki səhnə rekvizitinə çevrilir. Mütəkkənin bir qol, masadakı külqabının və rəqqasın bir toxunuş üçün darıxmağı şairin uğurlu tapıntısıdır.
Burada şairin incə poetik müşahidəsi baş qaldırır. Sevgi yalnız sevənlərin iç dünyasını deyil, ətrafındakı məkanı da dəyişə bilir. Gəlməyən insanın yoxluğu (həsrəti, intizar) yalnız insanın ruhunda, əhval-ruhiyyəsində deyil, ətrafda (əşyalarda) da duyulur.
“Bu axşam” şeiri sanki fotoalbomdur. Amma albomun səhifələri kağız deyil, xatirələrdir. Şəkilləri kamera yox, hisslər çəkir. Buna görə də Zaur Ustacın poetik dilində adi əşyalar belə ruhlanır, nəfəs alır, danışır.
Bu şeirdə hadisə çox sadədir – birinin gəlməməsi. Amma poetik baxış bu sadəliyi obrazlarla genişləndirib böyük bir dünyaya çevirir. Hər misra yeni şəkildir, hər təsvir yeni kadrdır, hər epitet yeni rəngdir.
Zaur Ustac bu şeirdə oxucuya göstərir ki, bəzən insanın içindəki boşluq ətrafdakı hər şeyi kölgələyir, bəzən bir insanın yoxluğu otağın ən kiçik detalına qədər hiss olunur. “Bu axşam” sadəcə kədər şeiri deyil. Bu, incə müşahidə qabiliyyətnin, detalların poetik dildə canlanmasının bariz nümunəsidir.
Beləcə, şeir bütöv bir fotoalboma çevrilir – şeir olmuş şəkillərə.

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas-tənqidçi

ZAUR USTAC – QUCAĞINI GENİŞ AÇ – ŞEİR

www.USTAC.az

Zaur Ustacın “Can ay ana…” şeirində şəhidlik kultu və ana obrazı

Noyabr 6, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Zaur Ustacın “Can ay ana…” şeirində şəhidlik kultu və ana obrazı

Azərbaycanın müasir ədəbi düşüncəsində milli duyğuların, şəhidlik məfkurəsinin və ana-vətən sevgisinin poetik şəkildə ifadəsi xüsusi yer tutur. Bu dəyərlərin bədii təcəssümünü öz yaradıcılığında qabarıq şəkildə əks etdirən sənətkarlardan biri də Zaur Ustacdır. Onun “Can ay ana…” adlı şeiri təkcə bir şəhid anasına ünvanlanmış poetik müraciət deyil, həm də bütövlükdə Azərbaycan xalqının yaddaşına həkk olunmuş şəhidlik kultunun və ana obrazının vəhdətini ifadə edən bir mənəvi dastandır.

Şeir, general Polad Həşimovun müqəddəs şəhidliyinə və onun anasının baxışlarında cəmlənmiş kədər və qürura ithaf olunub. “Can ay ana…” misrası hər bənddə təkrar olunur, bir tərəfdən anamızın adını çağıran xalqın səsi kimi, digər tərəfdən isə şairin şəhidin anası qarşısında baş əyməsi kimi səslənir. Bu təkrir motivi şeirə həm ritmik bütövlük, həm də emosionallıq gətirir — oxucu sanki hər dəfə “Can ay ana” sözlərini eşidəndə içindən gələn bir ahla, bir dua ilə birləşir.

Zaur Ustac bu şeir vasitəsilə şəhid anasının baxışlarını poetik simvola çevirir. Baxış — burada həm xatirələrin güzgüsü, həm qürurun aynası, həm də səssiz fəryadın ifadəsidir. “Bu baxışda Poladının ilk dişi, ilk addımı, gülüşü var” misralarında anasının baxışında oğulun bütün ömrü cəmlənib. Uşaq gülüşündən döyüş meydanına qədər uzanan bir həyat baxışların dərinliyində yaşayır.

Şair hər bənddə “Bu baxışda nələr var…” və “Bu baxışda nələr yox…” sualını qoyur. Bu bədii qarşıdurma həyatla ölümün, varlıqla yoxluğun, sevinc və kədərin sərhədini müəyyənləşdirir.
Bir bənddə ana baxışında Poladın ilk addımı, ilk beşi, şux duruşu var, növbəti bənddə isə “Polad adlı oğul yox…” misrası ilə ölümün acı gerçəyi vurğulanır. Bu antitezalar vasitəsilə müəllif anasının baxışında həm həyatın bütöv panoramasını, həm də ölümün susqunluğunu göstərir.

Burada baxış həm fiziki, həm də metafizik anlam daşıyır. Zaman və məkan anlayışlarının “itdiyi”, “mizanların pozulduğu” bu baxış, əslində, dünyəvi ölçülərin fövqünə qalxan bir mənəvi halı təsvir edir. Ananın gözlərində artıq nə “yelkən” var, nə də “sükan” — yəni istiqamətini itirmiş bir dünya… Amma eyni zamanda bu baxışda qürur, ərənlik, cəsurluq, onur da var. Bu, Azərbaycan anasının təkcə kədərdə deyil, həm də qürurda böyük olduğunun poetik ifadəsidir.

Zaur Ustacın poetik dünyasında şəhidlik, Vətən qarşısında uca bir məqam kimi, həm milli kimliyimizin, həm də mənəvi dirənişimizin simvoludur. “Can ay ana…” şeirində Polad Həşimovun obrazı sadəcə bir şəxsiyyət kimi deyil, bir epoxanın siması, millətin qeyrət və mərdlik aynası kimi təqdim olunur. Şair onun adını çəkərkən əslində Vətən oğullarının ümumiləşmiş qəhrəman surətini yaradır.

“Bu baxışda Poladının mərdliyi,
Ərənliyi, cəsurluğu, qürur var…” –
bu misralar qəhrəmanlıq salnaməsi kimi səslənir. Burada həm də müəllifin dərin inamı duyulur: şəhidlər ölmür, onlar analarının baxışlarında, xalqın yaddaşında yaşayırlar.

Şeirin son bəndində şair Ananı tək bir qadın kimi yox, bir simvol kimi təqdim edir.
“Bu baxışda xanım, xatın bir Ana,
Sinəsində bağrı çat-çat olan var…” –
misraları ilə Azərbaycan qadınının qəhrəmanlıq və dözüm siması canlanır. Müəllif bu obrazı Nüşabə və Tomris kimi qədim türk qəhrəman analarla birləşdirərək, şəhid anasının qəlbindəki ağrını millətin tarixi yaddaşına bağlayır.
Beləcə, “Can ay ana” şeiri fərdi bir dərdin ümumxalq simvoluna çevrilməsi baxımından həm bədii, həm də ideoloji cəhətdən dərin əsərdir.

Zaur Ustacın “Can ay ana…” şeiri sadə sözlərlə böyük bir həqiqəti ifadə edir: Vətən uğrunda can verən övladların anaları – millətin mənəvi sütunlarıdır. Şair, Polad Həşimovun anası timsalında bütün şəhid analarına ehtiramını bildirir.

Bu şeir həm şəhidin ölməzliyini, həm də ananın müqəddəsliyini bədii dillə ölümsüzləşdirən bir ədəbi abidədir. Onun poetik gücü, emosional səmimiyyəti və milli ruhu oxucunu dərin düşüncələrə qərq edir.

Beləcə, “Can ay ana…” — Azərbaycan analarına yazılmış ağı, Vətənə yazılmış and, Polada həsr olunmuş əbədi dualar toplusudur.

Müəllif: Günnur Ağayeva

ZAUR USTAC – CAN AY ANA (Video)

ZAUR USTAC – CAN AY ANA (Mətn)

www.USTAC.az

Qucağını geniş aç… – Şəhidlik ruhunun poetik zəfəri

Noyabr 3, 2025 www.bitik.az Bir şərh yazın

Qucağını geniş aç… – Şəhidlik ruhunun poetik zəfəri

(Zaur Ustacın yaradıcılığında Vətən sevgisi və qəhrəmanlıq ideallarının poetik təcəssümü)

Azərbaycan ədəbiyyatında Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların xatirəsinə həsr olunmuş poetik nümunələr hər zaman mənəvi yaddaşımızın ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Bu əsərlər yalnız bir şəhidin taleyini deyil, bütöv bir millətin ruhunu, azadlıq eşqini və torpaq sevgisini ifadə edir. Zaur Ustacın “Qucağını geniş aç…” adlı şeiri də belə poetik abidələrdən biridir. Şeir gizir Pəncəli Teymurova həsr edilmişdir – Vətən uğrunda canını fəda etmiş igid bir Azərbaycan əsgərinin müqəddəs xatirəsinə ithaf olunmuş bu əsər həm poetik dərinliyi, həm də mənəvi gücü ilə seçilir.

Şeirdə Zaur Ustac yaradıcılığına xas əsas xüsusiyyətlər çox aydın görünür. “Şehçiçəyim” şeirində olduğu kimi “Qucağını geniş aç…” şeirində də şair real həyatda mövcud olan predmetləri böyük ustalıqla bədiiləşdirir. Zaur Ustac sevgi şeirlərində olduğu kimi vətənpərvərlik mövzusunda olan şeirlərdə də hər bir kəlmə ilə yerində ustaca davranmağı bacarır. Əgər “Şehçiçəyim” şeirində şair özünü bioloq kimi təqdim edirsə, “Qucağını geniş aç…” şeirində biz peşəkar hərbçi, qazi şairlə üz-üzə qalırıq:

“Çox döymüşdüm qapını, səhər-axşam taq-taraq,”

və ya

“Səhər-axşam deyərdim, bu canım sənə fəda,
Nə olur mənə olsun, təki sən görmə qada,
“Komandir yaxşı olsa, ordunu verməz bada”,”

Hərbçi-şair hərbçilərin səhər-axşam hərbi marş oxuya-oxuya sıra addımları ilə addımlamasını təsvir edir. Bu sadə təsvir isə çox dərin məna çalarları aşılayır.

Şeirin mərkəzində şəhidin vətənlə mənəvi söhbəti, onun torpağa dönüş anı dayanır. “Qucağını geniş aç, gəlirəm Ana Torpaq” misrası artıq bu mənəvi qovuşmanın poetik başlanğıcıdır. Burada Vətən “Ana” obrazı kimi təqdim olunur – şəhid oğul anasının qoynuna dönür, yəni torpağa qovuşur. Bu qovuşma ölüm deyil, əbədiyyətə keçid kimi təsvir olunur.

Zaur Ustacın poetik dili burada sadə, lakin dərin simvolik məna daşıyır. “Qapını döymək”, “bayraq”, “sancağ” kimi obrazlar həm mübarizəni, həm də azadlığın müqəddəsliyini ifadə edir. Şair şəhidin dilindən deyir:

“Hər gəlirəm deyəndə, əlimdə vardı bayraq,
O qutsal əmanətin, ünvanına yetibdi…”

Burada “bayraq” həm azadlıq, həm də şəhidlik simvoludur. O, əbədiyyətə gedərkən bu əmanəti – yəni Vətənin müstəqilliyini qoruyaraq gedir.

Zaur Ustacın bu şeiri sadəcə emosional ağı deyil, patriotizmin fəlsəfi poetikasıdır. O, şəhidin dilindən xalqın ruhunu danışdırır. “Bayraq olsun kəfənim” misrası Vətən sevgisinin son həddidir – şəhid öz həyatını bayrağa, torpağa, inama çevirir.

“Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim,
Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim…”

Bu sətirlərdə həm qəhrəmanlıq fəlsəfəsi, həm də milli qürur hissi var. Şair şəhidin dilindən düşmənə nifrət deyil, qalibin təmkinli məğrurluğunu ifadə edir: “Sevinməsin düşmənim” – bu, kin deyil, qələbənin etik ölçüsüdür.

Azərbaycan poeziyasında torpaq – ana obrazı çoxəsrlik ənənəyə malikdir. Ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın “Heydərbabaya salam”ında, Bəxtiyar Vahabzadənin “Ana dili”, “Gülüstan” poemalarında, Məmməd Arazın “Azərbaycan” şeirində də bu ruh var. Lakin Zaur Ustac bu motivi müasir milli mübarizə kontekstində yeni poetik çalarla təqdim edir.

Burada torpaq yalnız vətən deyil, həm də müqəddəs məzar, əbədi qovuşma yeri kimi təqdim olunur. Şəhid oğul torpağın qucağında rahatlıq tapır, çünki borcunu yerinə yetirib:

“Sancmışam Sancağımı, rahat gəlirəm indi…”

Bu misra poetik baxımdan zirvə nöqtəsidir. Burada həm mübarizənin tamamlanması, həm də ruhi rahatlıq var. Sancağın sancılması – yəni niyyətin hasil olması – artıq şəhidin missiyasının tamamlanması deməkdir.

Şeir üç bölmədən ibarətdir, hər bölmə bir mərhələni təmsil edir:

Torpağa qovuşma anı – ruhun Vətənlə görüşü.
Döyüş xatirəsi və əsgər yoldaşlarına sədaqət – vətənpərvərlik və birliyə çağırış.
Əbədiyyətin qapısı – şəhidin ruhani rahatlığı və anaya təsəlli.

Şair klassik xalq poeziyasına xas qafiyə və ritm sistemi qurur, lakin müasir sintaksis və leksika ilə onu yeni nəfəsə çevirir. Hər bəndin sonunda emosional kulminasiya yaranır: “rahat gəlirəm indi”, “yer ver girək qoynuna”, “qurban gedər torpağa” – bu misralar həm ritmik, həm də mənəvi cəhətdən yekun vurğusudur.

Zaur Ustacın yaradıcılığında şəhidlik mövzusu təkcə bir hadisə deyil, dünya duyumunun özəyidir. Onun şeirlərində şəhid – sadəcə itirilmiş insan deyil, millətin diriliyinin simvoludur. “Qucağını geniş aç…” şeiri bu xəttin ən parlaq nümunələrindəndir. Burada fərdi taledən ümummilli yaddaşa keçid baş verir: Pəncəli Teymurovun simasında bütün şəhidlər ucaldılır.

“Qucağını geniş aç…” Zaur Ustac yaradıcılığında Vətən sevgisi, şəhidlik və milli ruhun poetik sintezidir. Bu şeir həm bir igidin ruhuna dualı ithaf, həm də bütöv bir xalqın qəhrəmanlıq salnaməsidir.

Zaur Ustac bu əsərlə göstərir ki, torpaq yalnız üzərində yaşadığımız məkan deyil, onun uğrunda ölənlərin ruhudur. Şəhid oğulun Vətənə dönüşü, torpağın onu bağrına basması – millətin əbədiliyinin simvoludur.

Beləliklə, “Qucağını geniş aç…” həm ədəbi, həm publisistik, həm də mənəvi sənəd kimi dəyərlidir. O, bir daha sübut edir ki, Azərbaycan poeziyasında Vətənə sədaqət mövzusu nə keçmişdə solub, nə də gələcəkdə sönəcək – çünki hər yeni şəhid, hər yeni bayraq, hər yeni şeir bu ruhu yaşadır.

Müəllif: Günnur Ağayeva