Salam olsun, dəyərli Dostlar! 13 aprel balaca rəssam-yazıçı dostumuz Türkan Alpturan – Hüseynlinin doğum günüdür! “Yazarlar” jurnalı kollektivi adından balaca şahzadəni təbrik edir və öz hədiyyəmizi təqdim edirik:
ZAUR USTAC – TÜRKAN ALPTURAN – PDF
I>>> OXU >>>>>> XÜSUSİ BURAXILIŞ – 61
ZAUR USTAC – TÜRKAN ALPTURAN – PDF
Hörmətlə, Zaur USTAC
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I
I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I
Türkan Alpturan (Hüseynli) 13 aprel 2018-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Kiçik yaşlarından rəsmə böyük maraq göstərir. Hal-hazırda rəsm təhsilini davam etdirən Türkan bu sahədə ilk təhsilini 2024-cü ildə Türkiyə Cumhuriyətinin Eskişehir şəhərində ESAZDER-in (Eskişehir Azərbaycanlılar Dərnəyi) nəzdində olan uşaq dərnəyində almışdır.
İngilis dili təmayüllü liseyin rus dili bölməsində ikinci sinif şagirdi olan Türkan öz ana dili – Azərbaycan dilini gözəl bilir, bu dildə kiçik hekayələr yazır. Eyni zamanda yapon dilini də öyrənir.
Boş vaxtlarında gimnastika ilə məşğul olur. Musiqiyə böyük marağı olan Türkan pianoda ifa etməyi də öyrənir.
Balaca rəssamın ad gününü təbrik edir, uğurlar diləyir, həyatının rəssam palitrasındakı rənglər kimi rəngarəng olmasını arzulayırıq.
Türkan Alpturan (Hüseynli)nin fotoları
Türkan Alpturan (Hüseynli) və Turan NOVRUZLU
ZAUR USTAC – TÜRKAN ALPTURAN – PDF
I>>> OXU >>>>>> XÜSUSİ BURAXILIŞ – 61
Təqdim etdi: Zaur USTAC
Türkan Alpturan (Hüseynli)nin hekayələri
Türkan Alpturan (Hüseynli) haqqında
Uşaq təxəyyülünün rəngləri
(“Rəssam Türkan və panda Mimi” hekayəsi haqqında – on birinci yazı)
Müasir dövrdə uşaqların yaradıcılıq dünyası təkcə rənglər və şəkillərlə deyil, həm də söz və təxəyyülün vəhdəti ilə formalaşır. Gənc rəssam-yazıçı Türkan Alpturan (Hüseynli)nin “Rəssam Türkan və panda Mimi” adlı hekayəsi bu baxımdan xüsusi diqqətəlayiq nümunələrdən biridir. Bu əsər sadə uşaq hekayəsi olmaqla yanaşı, həm də dostluq, empatiya, yaradıcılıq və mədəniyyətlərarası ünsiyyət kimi mühüm dəyərləri özündə birləşdirən mənəvi-estetik bir mətndir.
Hekayənin başlanğıcı oxucunu dərhal uşaqlıq dünyasının saf və səmimi mühitinə aparır. Parkda oturub şəkil çəkən balaca rəssam obrazı – başında qırmızı beret, əynində panda şəkilli önlük – artıq oxucuya onun daxili dünyası haqqında ilkin təsəvvür yaradır. Bu təsvirlər təkcə vizual deyil, həm də simvolik xarakter daşıyır. Rəssamın geyimi onun yaradıcılıq ruhunu, panda təsviri isə gələcək hadisələrin poetik xəbərçisini əks etdirir.
Əsərin ən maraqlı məqamlarından biri reallıqla fantaziyanın incə şəkildə qovuşmasıdır. Balaca pandanın – Miminin qəfil peyda olması uşaqların sərhədsiz təxəyyülünün təzahürüdür. Bu, həm də uşaqların dünyanı necə qəbul etdiyini göstərir: onlar üçün qeyri-mümkün anlayışı yoxdur, hər şey mümkündür və hər şey dostluğa çevrilə bilər. Miminin danışması, onunla qurulan dialoq əsərə nağılvari bir ahəng qatır.
Hekayənin əsas ideya xətti dostluq üzərində qurulub. Türkan və Mimi arasında yaranan münasibət qısa zamanda dərin bağa çevrilir. Bu dostluq yalnız birgə vaxt keçirmək deyil, həm də mədəniyyətlərin paylaşılmasıdır. Mimi Yaponiyadan, Türkan isə Türkiyədən danışır. Bu epizodlar uşaqlara erkən yaşdan fərqli ölkələrə, mədəniyyətlərə maraq və hörmət aşılamaq baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə sakura bağçaları, qağayılar və göyərçinlər kimi obrazlar əsərin poetik məkanını genişləndirir.
Ad günü səhnəsi isə hekayənin emosional kulminasiyasıdır. Burada müəllif uşaqların sevincini, birlikdə paylaşmağın gözəlliyini və qəfil baş verən kiçik uğursuzluğun yaratdığı kədəri incəliklə təqdim edir. Tortun düşməsi və Miminin ağlaması çox tanış, real bir uşaq reaksiyasıdır. Lakin məhz bu məqamda Türkanın yaradıcı yanaşması üzə çıxır. O, problemi adi şəkildə həll etmir, onu sənət vasitəsilə aradan qaldırır – qızılgül ləçəkləri ilə tortu bəzəyərək həm estetik, həm də mənəvi bir həll yolu tapır. Bu, uşaqlara öyrədir ki, çətinliklər qarşısında yaradıcılıq və düşüncə ilə çıxış yolu tapmaq mümkündür.
Hekayənin sonu isə ümid və arzu ilə tamamlanır. Miminin sakura bağlarında birlikdə gəzmək arzusu təkcə bir səfər istəyi deyil, dostluğun davamlılığının və gələcəyə inamın rəmzidir. Bu arzu uşaqlara xəyal qurmağın gözəlliyini və dostluğun sərhəd tanımadığını xatırladır.
Publisistik baxımdan bu hekayə uşaqların estetik və mənəvi inkişafında mühüm rol oynaya biləcək bir nümunədir. Burada didaktika açıq şəkildə deyil, hadisələrin təbii axarında təqdim olunur. Oxucuya nəsihət verilmir, əksinə, o, hadisələrdən özü nəticə çıxarır. Bu isə müasir uşaq ədəbiyyatının əsas prinsiplərindən biridir.
Türkan Alpturan (Hüseynli)nin bu hekayəsi göstərir ki, uşaq yaradıcılığı sadəcə sadə təsvirlərdən ibarət deyil. Bu yaradıcılıq həm də dərin emosional zənginlik, geniş dünyagörüşü və incə estetik duyum tələb edir. “Rəssam Türkan və panda Mimi” məhz bu keyfiyyətləri özündə birləşdirərək həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün oxunaqlı və düşündürücü bir əsər kimi yadda qalır.
Nəticə etibarilə, bu hekayə uşaqlığın ən saf duyğularını – dostluğu, sevinc və kədəri, paylaşmağı və xəyalları – rəngarəng və səmimi bir dillə təqdim edir. Bu cür əsərlər gələcəyin yaradıcı, həssas və dünyaya açıq düşüncəli fərdlərinin formalaşmasına xidmət edir.
Türkan Hüseynlinin hekayələri haqqında
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Zaur Ustac və Türkan Alpturan (Hüseynli)
Müəllif: Zaur USTAC
Uşaq qəlbinin saflığından doğan mərhəmət hekayəsi
(Türkan Alpturan (Hüseynli)nin “Pambıq” hekayəsi haqqında – onuncu yazı)
Müasir uşaq ədəbiyyatında (çox az sayda olan uşaq, yeniyetmə və gənclərin yaradıcılığında) səmimiyyət, sadəlik və mənəvi dəyərlərin aşılanması hər zaman xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənc rəssam-yazıçı Türkan Alpturan (Hüseynli)nin “Pambıq” adlı hekayəsi də məhz bu baxımdan diqqətəlayiq nümunələrdən biridir. Bu kiçik həcmli, lakin dərin məzmunlu hekayə uşaq təfəkkürünün incəliyini, təbiətə yaxınlığını və saf duyğularını özündə ehtiva edir.
Hekayənin başlanğıcında oxucu yağışlı bir meşə mənzərəsi ilə qarşılaşır. Təbiətin canlı təsviri – yağışın bolluğu, heyvanların islanması, quşların isə bu vəziyyətdən sevinc duyması – müəllifin müşahidə qabiliyyətinin güclü olduğunu göstərir. Bu təsvirlər həm də uşaqlara təbiətin müxtəlif tərəflərini anlamağa kömək edir: bir hadisə kimisi üçün çətinlik, digəri üçün sevinc ola bilər.
Əsərin əsas qəhrəmanı olan Pambıq isə sadəcə bir siçan deyil – o, tənha, qorxmuş və köməyə möhtac bir varlıqdır. Onun taleyi uşaqlarda empatiya hissini oyadır. Atasını itirməsi, anasının yoxluğu, yuvasının dağılıb su ilə dolması kimi hadisələr balaca oxucunu dərindən təsirləndirir. Bu məqamda müəllif uşaqlara həyatın çətinliklərini göstərsə də, bunu qorxu yox, anlayış və mərhəmət üzərindən təqdim edir.
Hekayənin ən təsirli hissəsi isə xeyirxah sincabın ortaya çıxmasıdır. Sincab obrazı burada sadəcə bir heyvan deyil, humanizmin, yardımlaşmanın və paylaşmanın simvoludur. O, Pambığa yalnız yemək vermir, həm də ona sığınacaq yaradır, təhlükəsizlik hissi bəxş edir. Bu epizod uşaqlara öyrədir ki, yaxşılıq etmək böyük qəhrəmanlıq deyil, kiçik, amma səmimi addımlardan başlayır.
Hind qozunun qabığından düzəldilən yuva isə rəmzi məna daşıyır. Bu, çətin şəraitdə belə çıxış yolu tapmağın, ümidini itirməməyin bir simvoludur. Eyni zamanda müəllif burada yaradıcı düşüncəni və praktik ağılı da ön plana çəkir.
“Pambıq” hekayəsinin dili sadə və axıcıdır. Bu, onun əsas üstünlüklərindən biridir. Uşaqlar üçün yazılan əsərlərdə dilin aydın olması vacibdir və Türkan Alpturan bu prinsipi uğurla qoruyur. Eyni zamanda hekayədəki təsvirlər onun rəssam təxəyyülünün güclü olduğunu da göstərir – oxucu sanki hər səhnəni göz önündə canlandıra bilir.
Əsərin sonunda Pambığın artıq qorxmaması, yuvasında sakitcə anasını gözləməsi ümid mesajı verir. Bu, uşaqlara səbirli olmağı, çətin anların keçici olduğunu və yaxşı insanların hər zaman mövcud olduğunu aşılayır.
Nəticə etibarilə, “Pambıq” hekayəsi kiçik oxucular üçün yazılsa da, böyük mənəvi dəyərlər daşıyan bir əsərdir. Burada mərhəmət, dostluq, yardımlaşma və ümid kimi anlayışlar sadə, lakin təsirli formada təqdim olunur. Gənc müəllifin bu əsəri onun gələcəkdə daha böyük və dərin məzmunlu ədəbi nümunələr ortaya qoyacağından xəbər verir.
“Pambıq” – təkcə bir siçanın hekayəsi deyil, insan olmağın, başqasının dərdinə şərik çıxmağın kiçik, amma dəyərli dərsidir.
Türkan Hüseynlinin hekayələri haqqında
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Zaur Ustac və Türkan Alpturan (Hüseynli)
Müəllif: Zaur USTAC
“Quş yuvası” – uşaqlıq dünyasının rəngi
(Doqquzuncu yazı)
Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Quş yuvası” adlı rəsm əsəri ilk baxışdan sadə, hətta nağılvari görünə bilər. Lakin bu sadəliyin arxasında həm estetik duyumun, həm də incə psixoloji müşahidənin izləri aydın şəkildə sezilir. Əsər, uşağın dünyanı necə gördüyünü və necə hiss etdiyini bizə rənglər, formalar və simvollar vasitəsilə çatdırır.
Rəsmin mərkəzində yerləşən kiçik taxta quş yuvası yalnız fiziki bir obyekt deyil, həm də “ev”, “sığınacaq” və “təhlükəsizlik” anlayışlarının bədii simvoludur. Yuva üzərində dayanmış rəngarəng quş isə həyatın, azadlığın və ümidin təcəssümüdür. Bu iki obraz – yuva və quş – birlikdə insan həyatının ən fundamental münasibətini ifadə edir: kök və qanad.
Rənglərin seçimi burada xüsusi diqqət çəkir. Sarı, yaşıl və qırmızı tonların harmoniyası həyat enerjisini, sevinc və dinamizmi ifadə edir. Mavi dam isə sakitlik və sabitlik rəmzi kimi çıxış edir. Bu rəng balansı əsərdə emosional tarazlıq yaradır.
Əsərdəki çiçəklər reallıqdan daha çox uşağın təsəvvüründə formalaşmış ideal gözəlliyi əks etdirir. Onların iri və parlaq təsviri diqqəti cəlb edir və sanki tamaşaçını bu rəngli dünyaya daxil olmağa dəvət edir. Bu yanaşma uşaqların dünyanı daha emosional və şişirdilmiş formada qəbul etməsinin bədii ifadəsidir.
Quşun qeyri-adi rəng çalarları da təsadüfi deyil. Bu, real quşdan çox, xəyalın məhsulu olan bir varlıqdır – azad düşüncənin, sərhədsiz fantaziyanın simvolu.
Psixoloji baxımdan “Quş yuvası” əsəri uşağın daxili ehtiyaclarını əks etdirən maraqlı nümunədir. Yuva – qorunmaq, sevilmək və qəbul olunmaq istəyinin simvoludur. Onun üzərində dayanan quş isə bu təhlükəsiz mühitdən güc alaraq dünyaya açılmağı təmsil edir.
Çiçəklərlə əhatələnmiş yuva ailə mühitinin istiliyini xatırladır. Bu, uşağın ailəyə bağlılığını və sevgini rənglər vasitəsilə ifadə etməsinin göstəricisidir.
Kompozisiya baxımından əsər mərkəzləşdirilmiş quruluşa malikdir. Bütün diqqət yuva və onun üzərindəki quşa yönəlir. Yan tərəflərdə yerləşən çiçəklər isə bu mərkəzi ideyanı tamamlayan dekorativ elementlər kimi çıxış edir.
Fırça vuruşlarının sərbəstliyi və rənglərin bir qədər naiv tətbiqi əsərə səmimiyyət və canlılıq qatır. Bu texnika akademik dəqiqlikdən çox emosional ifadəyə üstünlük verildiyini göstərir.
“Quş yuvası” yalnız bir uşaq rəsmi deyil – bu, həyatın ən sadə, amma ən dərin həqiqətlərinin bədii ifadəsidir. Türkan Hüseynli bu əsərində bizə göstərir ki, sənət yaşdan asılı deyil; əsas olan dünyaya necə baxmaq və onu necə hiss etməkdir.
Bu rəsm bizə xatırladır ki, hər bir insanın daxilində bir “yuva” və bir də “uçmaq istəyən quş” var. Onları qorumaq və inkişaf etdirmək isə həyatın ən böyük sənətidir.
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Rəsm əsərlərinin analizi üzrə baş məsləhətçi:
Müəllif: Zaur USTAC
“Pinqvin balası” – uşaq təxəyyülünün saf və isti dünyasına açılan pəncərə
(Səkkizinci yazı)
Gənc rəssam Türkan Hüseynli-nin “Pinqvin balası” adlı əsəri ilk baxışdan sadə, hətta uşaqcasına nağılvari görünə bilər. Lakin bu sadəliyin arxasında həm estetik zövq, həm də dərin emosional qatlar gizlənir. Bu əsər yalnız bir heyvan (quşun) təsviri deyil – o, uşaqlığın saflığını, sevincini və qorunmağa ehtiyac duyan incə dünyasını ifadə edən vizual bir poetikadır.
Tabloda təsvir olunan balaca pinqvin obrazı minimal detallar vasitəsilə yaradılıb. Qara və ağ rənglərin klassik kontrastı üzərində qurulan kompozisiya, qırmızı papaq və şərf vasitəsilə canlandırılıb. Bu rəng seçimi təsadüfi deyil: qırmızı istiliyi, sevgini və həyat enerjisini simvolizə edir. Soyuq iqlimdə yaşayan pinqvinin üzərindəki bu isti rənglər sanki insan qayğısının və diqqətinin rəmzinə çevrilir.
Sadə xətlər, yumşaq formalar və böyük gözlər obrazı daha da canlı və emosional edir. Bu üslub uşaqların dünyanı qavrama formasına yaxındır – konkretlikdən çox hissiyyat üstünlük təşkil edir.
Psixoloji baxımdan “Pinqvin balası” əsəri təhlükəsizlik və sevgi ehtiyacını əks etdirir. Balaca və müdafiəsiz görünən obraz üzərindəki papaq və şərf vasitəsilə “qorunma” mesajı verir. Bu isə uşağın ailə mühitində hiss etdiyi isti münasibətlərin simvolik ifadəsidir.
Pinqvinin iri, işıqlı gözləri isə diqqətəlayiqdir. Bu gözlər tamaşaçı ilə birbaşa emosional əlaqə yaradır. Sanki o, baxan şəxsdən sevgi və diqqət gözləyir. Bu xüsusiyyət uşaq rəssamlığının ən güclü tərəflərindən biridir – səmimiyyət və birbaşa emosional ünsiyyət.
Fonun sadə, açıq rəngdə saxlanılması əsas obrazı ön plana çıxarır. Bu üsul klassik rəssamlıqda da tez-tez istifadə olunur: diqqət yayındırıcı elementlərdən qaçaraq əsas ideyanı vurğulamaq. Türkan Hüseynlinin bu yanaşması onun intuitiv olaraq kompozisiya qanunlarını hiss etdiyini göstərir.
Qar dənəciklərini xatırladan xırda ağ nöqtələr isə əsərə dinamika qatır. Bu elementlər həm qış atmosferi yaradır, həm də kompozisiyaya poetik bir yüngüllük verir.
“Pinqvin balası” yalnız şirin bir obraz deyil. O, həm də:
-uşaqlığın təmizliyini,
-qayğı və sevgiyə olan ehtiyacı,
-sadəlikdə gizlənən gözəlliyi simvolizə edir.
Balaca pinqvin – zəif, lakin ümid dolu bir varlıqdır. Onun üzündəki sakit ifadə isə dünyaya inamı və təhlükəsizliyə olan ehtiyacı əks etdirir.
Türkan Hüseynlinin “Pinqvin balası” əsəri göstərir ki, böyük sənət yalnız mürəkkəblikdə deyil, bəzən ən sadə formaların içində gizlənir. Bu tablo uşağın daxili dünyasının güzgüsü, sevgi və qayğının vizual ifadəsidir.
Bu əsər tamaşaçıya bir sual ünvanlayır: biz öz daxilimizdəki o saf və səmimi “balaca varlığı” qoruyub saxlaya bilirikmi?
Məhz bu sual əsəri sadəcə bir rəsmdən çıxarıb, düşüncəyə və hissə çevrilən sənət nümunəsinə çevirir.
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Rəsm əsərlərinin analizi üzrə baş məsləhətçi:
Müəllif: Zaur USTAC
Rəngli sükutun dili – çiçəklər nə deyir?
(“Vaz və 4 çiçək”lə söhbət – altıncı yazı)
Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Vaz və 4 çiçək” adlı əsəri ilk baxışda sadə, zərif və estetik bir natürmort təsiri bağışlasa da, bu rəsmin dərinliyinə endikcə onun sadəcə çiçəklərdən və bir vazdan ibarət olmadığını anlayırıq. Bu əsər, əslində, ailə modelinin – ata, ana, bacı və qardaşdan ibarət olan dörd nəfərlik birliyin psixoloji və emosional harmoniyasını simvolik şəkildə əks etdirən incə bir bədii ifadədir.
Rəsmdə diqqəti ilk çəkən məqam dörd qırmızı çiçəyin bir vaz içində yerləşdirilməsidir. Psixologiyada qırmızı rəng həyat enerjisini, sevgini, bağlılığı və bəzən də emosional intensivliyi ifadə edir. Bu çiçəklərin hər biri ayrı-ayrı fərdləri – ailə üzvlərini təmsil edir. Onların eyni kökdən çıxaraq bir vazda toplanması isə ailə bağlarının möhkəmliyini və birgə var olmağın vacibliyini göstərir.
Vazın özü burada sadəcə bir qab deyil – o, ailənin təməlini, ev mühitini, valideynlərin yaratdığı təhlükəsiz və qoruyucu atmosferi simvollaşdırır. Bənövşəyi çalarlı vaz rəngi psixoloji baxımdan sakitlik, dərinlik və mənəvi zənginlik anlamı daşıyır. Bu isə onu göstərir ki, ailə yalnız fiziki deyil, həm də emosional və mənəvi bir sığınacaqdır.
Dörd çiçəyin forması və yerləşməsi də təsadüfi deyil. Onlardan biri bir qədər kənara yönəlib – bu, fərdiliyi, ailə daxilində hər bir üzvün özünəməxsus xarakterə malik olduğunu göstərir. Digərləri isə bir-birinə daha yaxın, sanki bir-birini tamamlayan vəziyyətdədir. Bu isə ailə üzvləri arasında qarşılıqlı dəstək və empatiyanın mövcudluğunu əks etdirir.
Yaşıl yarpaqlar isə inkişafı, yenilənməni və həyatın davamlılığını ifadə edir. Ailə psixologiyasında bu, xüsusilə uşaqların – bacı və qardaşın böyümə prosesində valideynlərin rolu ilə sıx bağlıdır. Yarpaqların çiçəkləri qoruması və onları tamamlaması valideyn qayğısının vizual metaforası kimi çıxış edir.
Fonun sarı tonlarda işlənməsi isə rəsmin ümumi emosional fonunu müəyyənləşdirir. Sarı rəng psixologiyada istilik, sevinc və ümid rəmzidir. Bu, ailə daxilində mövcud olan pozitiv atmosferi, sevgi dolu münasibətləri və gələcəyə inamı simvolizə edir. Eyni zamanda, fonun yumşaq keçidlərlə verilməsi ailə həyatının dinamik, lakin harmonik axarını xatırladır.
Bu əsərdə diqqət çəkən əsas psixoloji məqam odur ki, fərqli xarakterlərə malik dörd fərd bir məkanda – eyni vazda – harmonik şəkildə mövcuddur. Bu, sağlam ailə modelinin əsas prinsiplərindən biridir: fərqliliklərə baxmayaraq birgəlik, qarşılıqlı anlayış və emosional bağlılıq. Detallara keçsək, mərkəzdə aşağıdakı çiçək ananı təmsil edir. Ananın qucağından yüksələn iki qoşa çiçək isə Türkan və qardaşını simvolizə edir. Bir az kənarda olan çiçək isə atadır. Türkan özünü ataya yaxın ən kiçik ölçülü çiçək – qönçə kimi təsvir edib. Ananasın qucağında, özündən böyük qardaşının yanında və atasının himayəsində özünü çox xoşbəxt və dəyərli hiss edir. Ailədə ən kiçik olsa da özünü zirvədə təsəvvür edir.
Türkan Hüseynlinin bu işi göstərir ki, incəsənət yalnız estetik zövq yaratmaqla kifayətlənmir, o, həm də insan psixologiyasının, sosial münasibətlərin və ailə dəyərlərinin dərin qatlarını açmaq gücünə malikdir. “Vaz və 4 çiçək” əsəri sadə kompozisiyası ilə mürəkkəb bir həqiqəti çatdırır: ailə – müxtəlif fərdlərin bir bütövə çevrildiyi, sevgi və anlayış üzərində qurulan canlı bir sistemdir.
Bu rəsmi seyr edən hər kəs, istər-istəməz öz ailəsini xatırlayır və bu dörd çiçəyin arasında öz yerini axtarır. Bəlkə də bu əsərin ən böyük uğuru da elə bundadır – o, hər kəsə tanış olan, amma bəzən ifadə edə bilmədiyimiz hissləri rənglər vasitəsilə dilləndirir.
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Rəsm əsərlərinin analizi üzrə baş məsləhətçi:
Müəllif: Zaur USTAC
Türkan Hüseynlinin “Qız qalası” adlı əsəri
(beşinci yazı)
Azərbaycan təsviri sənətində milli simvolların bədii təcəssümü hər zaman xüsusi yer tutmuşdur. Bu baxımdan gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Qız qalası” adlı əsəri həm mövzu seçimi, həm də ifadə vasitələri ilə diqqət çəkən və dərin mənalar daşıyan yaradıcılıq nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Əsərin adı birbaşa Azərbaycanın ən qədim və sirli memarlıq abidələrindən biri olan Qız qalası ilə bağlıdır. Bu qala yalnız memarlıq nümunəsi deyil, həm də xalq yaddaşında yaşayan rəvayətlər, miflər və tarixi yaddaşın daşıyıcısıdır. Qız qalası əsrlər boyu həm müdafiə tikilisi, həm də sirli hadisələrin mərkəzi kimi qəbul edilmiş, müxtəlif əfsanələrlə zənginləşmişdir .
Türkan Hüseynli bu məşhur abidəni realist detallarla deyil, daha çox simvolik və abstrakt yanaşma ilə təqdim edir. Bu isə əsəri yalnız təsviri yox, həm də fəlsəfi düşüncə predmetinə çevirir.
Rəsmə diqqətlə baxdıqda, ön planda iri, qızılı-sarı tonlarda təsvir olunmuş silindrik formalar diqqəti cəlb edir. Bu formalar birbaşa Qız qalasının strukturunu xatırladır, lakin klassik təsvirçilikdən uzaqdır. Rəssam burada konkret memarlıq dəqiqliyindən çox, formanın ruhunu təqdim etməyə çalışır.
Fon isə dinamik mavi və qırmızı rənglərin toqquşması ilə verilib:
-Mavi tonlar – səmanı, zamanın axarını və sakitliyi simvolizə edir,
-Qırmızı isə, ocağı, alovu, atəşi – qaynar ruhumuzu, Günəşi, istiliyi, hərarəti simvolizə edir. Yəqin ki, Türkan balamız Qız qalasının yanında “bu möhtəşəm tonqalı qalayanda” Bayram çərşənbələrimizdən ilhamlanıb.
Bu rəng qarşıdurması əsərin emosional yükünü artırır və tamaşaçını passiv müşahidəçidən aktiv düşünən subyektə çevirir.
Əsərdə diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri də onun abstrakt xarakteridir. Qız qalası burada konkret daş tikili kimi yox, yaddaşın, keçmişin və milli kimliyin simvolu kimi təqdim olunur.
Rəssamın istifadə etdiyi sərbəst fırça vuruşları və qeyri-dəqiq konturlar aşağıdakı fikirləri formalaşdırır:
-Tarix yalnız faktlardan ibarət deyil, həm də hisslər və xatirələrdir,
-Keçmiş zamanla silinmir, sadəcə forması dəyişir,
-Milli dəyərlər hər nə qədər dəyişsə də, öz mahiyyətini qoruyur.
Türkan Hüseynlinin bu əsərində xüsusi vurğulanmalı məqamlardan biri də gənc rəssam təfəkkürüdür. O, klassik mövzuya fərqli yanaşaraq onu müasir incəsənətin dili ilə yenidən təqdim edir. Bu isə göstərir ki:
-Gənc nəsil (uşaq və yeniyetmələr) milli irsə biganə deyil,
-Əksinə, onu yeni forma və üslublarla yaşadır.
“Qız qalası” əsəri sadəcə bir memarlıq abidəsinin təsviri deyil. Bu, Azərbaycan tarixinin, mədəniyyətinin və milli kimliyinin bədii interpretasiyasıdır. Türkan Hüseynli bu əsər vasitəsilə tamaşaçını düşünməyə, keçmişə fərqli baxmağa və sənətin sərhədsiz ifadə imkanlarını dərk etməyə dəvət edir.
Bu rəsm bir daha sübut edir ki, incəsənət yalnız gördüyümüzü deyil, hiss etdiyimizi də danışır – və bəzən ən dərin həqiqətlər məhz abstrakt formaların içində gizlənir.
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Rəsm əsərlərinin analizi üzrə baş məsləhətçi:
Müəllif: Zaur USTAC
Türkan Hüseynlinin “Çiçəkli 8” əsəri haqqında
(dördüncü yazı)
Müasir Azərbaycan təsviri sənətində gənc nəslin nümayəndələri (uşaq və yeniyetmələr) öz fərdi baxış bucaqları, səmimi ifadə vasitələri və duyğusal yanaşmaları ilə seçilirlər. Bu baxımdan gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Çiçəkli 8” əsəri həm ideya, həm də bədii ifadə baxımından diqqətəlayiq nümunə kimi dəyərləndirilə bilər.
Əsərin kompozisiya mərkəzində yerləşən “8” rəqəmi ilk baxışda sadə bir forma təsiri bağışlasa da, əslində çoxqatlı məna yükü daşıyır. Bu rəqəm sonsuzluğun işarəsini xatırladır və həyatın davamlılığı, zamanın dövriyyəsi, yenilənmə və əbədilik ideyalarını simvolizə edir. Rəssamın bu formaya müraciəti təsadüfi deyil – burada həm də qadın başlanğıcının, zərifliyin və həyatverici enerjinin rəmzi gizlənir. Yəqin ki, Türkan balamız anasına “8 mart” hədiyyəsi kimi başlayıb ərsəyə gətirdiyi bu əsər adi bayram münasibətilə hazırlanmış açıqcadan daha çoxunu özünüdə ehtiva edir.
Əsərin fonunda istifadə olunan sakit mavi tonlar tamaşaçıya sükunət və harmoniya hissi aşılayır. Mavi rəng burada həm səma, həm də ruhani təmizlik anlamında çıxış edir. Bu fon üzərində yerləşdirilmiş çəhrayı rəngli “8” forması isə sevgi, incəlik və mərhəmət kimi insani keyfiyyətləri ön plana çıxarır, mükəmməlliyi, tamlığı simvolizə edir. Rənglərin bu cür kontrast və eyni zamanda ahəngdar istifadəsi rəssamın estetik duyumunun yetkinliyindən xəbər verir.
Əsərin ətrafını bəzəyən çiçəklər isə kompozisiyanın ən canlı və emosional hissəsidir. Qırmızı, sarı və bənövşəyi çiçəklər həyatın müxtəlif çalarlarını, duyğuların rəngarəngliyini ifadə edir. Qırmızı çiçəklər ehtirası – həyat eşqini və enerjini, sarı çiçəklər ümid və işığı, bənövşəyi tonlar isə dərinlik və düşüncəni simvolizə edir. Bu çiçəklərin “8” fiqurunun ətrafında yerləşdirilməsi həyatın gözəlliklərinin məhz bu sonsuz dövrün içində çiçəkləndiyini göstərir.
“Çiçəkli 8” əsəri eyni zamanda qadın dünyasına incə bir ithaf kimi də qəbul oluna bilər. “8” rəqəmi vizual olaraq qadın siluetini xatırladır və çiçəklərlə birlikdə təqdim olunması qadının təbiətlə, həyatla və yaradıcılıqla ayrılmaz bağını vurğulayır. Bu yanaşma əsərə həm fəlsəfi, həm də emosional dərinlik qatır.
Texniki baxımdan əsərdə sərbəst fırça vuruşları, sadə lakin təsirli formalar diqqəti cəlb edir. Rəssam detallara həddindən artıq yüklənmədən, əsas ideyanı aydın və təsirli şəkildə təqdim etməyi bacarıb. Bu isə gənc rəssamın artıq formalaşmaqda olan fərdi üslubunun göstəricisidir.
Nəticə etibarilə, “Çiçəkli 8” sadəcə dekorativ bir tablo deyil, həyatın sonsuz axarını, qadınlığın gözəlliyini və təbiətin əbədi yenilənməsini özündə birləşdirən poetik bir vizual əsərdir. Türkan Hüseynlinin bu əsəri onun gələcək yaradıcılıq yolunda daha böyük uğurların müjdəçisi kimi qiymətləndirilə bilər. Yolun daim açıq və gül-çiçək olsun, Türkan xanım – rənglərin Şahzadəsi!
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Rəsm əsərlərinin analizi üzrə baş məsləhətçi:
Müəllif: Zaur USTAC
Türkan Hüseynlinin “Sarı ördək fiquru”
(üçüncü yazı)
Müasir dövrdə incəsənətin ən saf, ən təbii və ən təsirli qatlarından biri məhz uşaq yaradıcılığıdır. Bu baxımdan gənc rəssam Türkan Hüseynlinin təqdim olunan əsəri sadəliyi ilə diqqət çəksə də, mahiyyət etibarilə dərin emosional və estetik yük daşıyan bir sənət nümunəsidir. Bu rəsmdə ilk baxışdan sarı rəngli balaca bir ördək təsviri görünsə də, əslində burada uşaq dünyasının təmizliyi, həyatın ilkin duyğuları və rənglərin psixoloji dili öz əksini tapır.
Əsərin mərkəzində yerləşən sarı ördək fiquru kompozisiyanın əsas ideya daşıyıcısıdır. Sarı rəng təsadüfi seçilməmişdir. Rənglərin psixologiyasında sarı günəşin, istiliyin, sevincin və həyat enerjisinin rəmzi hesab olunur. Türkanın bu seçimi onun daxili dünyasında hökm sürən nikbinliyi və saf duyğuları əks etdirir. Ördəyin sadələşdirilmiş forması isə uşaq təfəkkürünün birbaşa, filtrsiz və səmimi baxışını nümayiş etdirir. Burada akademik realizmdən çox, hisslərin və təsəvvürün ön planda olması diqqəti cəlb edir.
Fonun açıq mavi çalarlarla işlənməsi əsərin ümumi ovqatını tamamlayır. Mavi rəng sakitliyin, sonsuzluğun və xəyalın simvoludur. Bu fon üzərində sarı ördəyin daha da qabarıq görünməsi rəssamın instinktiv kompozisiya duyumuna malik olduğunu göstərir. Aşağı hissədəki yaşıl tonlar isə təbiətin, həyatın davamlılığının və yenilənmənin rəmzi kimi çıxış edir. Beləliklə, üç əsas rəng – sarı, mavi və yaşıl – əsərdə harmonik bir üçlük yaradaraq vizual balans qurur.
Rəsmdə diqqət çəkən digər mühüm cəhət formaların sadəliyidir. Ördəyin konturları sərt deyil, yumşaq keçidlərlə verilib. Bu isə əsərə dinamik yox, daha çox sakit və müşahidə xarakterli bir aura bəxş edir. Göz detalının xüsusi vurğulanması isə fiqura müəyyən canlılıq qatır. Bu kiçik detal vasitəsilə rəssam obrazı “canlandırmağa” nail olur.
Publisistik baxımdan bu əsər yalnız bir uşaq rəsmi kimi deyil, həm də gələcək potensialın göstəricisi kimi qiymətləndirilməlidir. İncəsənət tarixində bir çox böyük rəssamların yaradıcılığı məhz bu cür sadə, lakin səmimi eskizlərlə başlamışdır. Türkan Hüseynlinin əsərində də müşahidə olunan rəng duyumu, kompozisiya instinkti və obraz yaratmaq bacarığı onun gələcəkdə bu sahədə daha uğurlu nəticələr əldə edə biləcəyinə işarə edir.
Eyni zamanda bu rəsmdə uşaqlara xas olan azadlıq hissi açıq şəkildə hiss olunur. Burada heç bir çərçivə, heç bir məcburi qayda yoxdur. Rəssam istədiyi kimi görür, hiss edir və bunu rənglər vasitəsilə ifadə edir. Məhz bu sərbəstlik incəsənətin ən qiymətli xüsusiyyətlərindən biridir.
Nəticə etibarilə, Türkan Hüseynlinin bu əsəri sadəliyin içində gizlənən dərinliyi ilə seçilir. Bu rəsmdə həm uşaqlıq saflığı, həm də yaradıcı potensialın ilkin işartıları öz əksini tapır. Bu cür əsərlər bizə xatırladır ki, incəsənətin əsası texnikadan əvvəl hissdir – və Türkan bu hissi artıq kətan üzərinə köçürməyi bacarır.
RƏNGLƏRİN DİLƏ GƏLDİYİ UŞAQLIQ DÜNYASI
Rəsm əsərlərinin analizi üzrə baş məsləhətçi:
Müəllif: Zaur USTAC