Rəngli sükutun dili – çiçəklər nə deyir? (“Vaz və 4 çiçək”lə söhbət – altıncı yazı) Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Vaz və 4 çiçək” adlı əsəri ilk baxışda sadə, zərif və estetik bir natürmort təsiri bağışlasa da, bu rəsmin dərinliyinə endikcə onun sadəcə çiçəklərdən və bir vazdan ibarət olmadığını anlayırıq. Bu əsər, əslində, ailə modelinin – ata, ana, bacı və qardaşdan ibarət olan dörd nəfərlik birliyin psixoloji və emosional harmoniyasını simvolik şəkildə əks etdirən incə bir bədii ifadədir. Rəsmdə diqqəti ilk çəkən məqam dörd qırmızı çiçəyin bir vaz içində yerləşdirilməsidir. Psixologiyada qırmızı rəng həyat enerjisini, sevgini, bağlılığı və bəzən də emosional intensivliyi ifadə edir. Bu çiçəklərin hər biri ayrı-ayrı fərdləri – ailə üzvlərini təmsil edir. Onların eyni kökdən çıxaraq bir vazda toplanması isə ailə bağlarının möhkəmliyini və birgə var olmağın vacibliyini göstərir. Vazın özü burada sadəcə bir qab deyil – o, ailənin təməlini, ev mühitini, valideynlərin yaratdığı təhlükəsiz və qoruyucu atmosferi simvollaşdırır. Bənövşəyi çalarlı vaz rəngi psixoloji baxımdan sakitlik, dərinlik və mənəvi zənginlik anlamı daşıyır. Bu isə onu göstərir ki, ailə yalnız fiziki deyil, həm də emosional və mənəvi bir sığınacaqdır. Dörd çiçəyin forması və yerləşməsi də təsadüfi deyil. Onlardan biri bir qədər kənara yönəlib – bu, fərdiliyi, ailə daxilində hər bir üzvün özünəməxsus xarakterə malik olduğunu göstərir. Digərləri isə bir-birinə daha yaxın, sanki bir-birini tamamlayan vəziyyətdədir. Bu isə ailə üzvləri arasında qarşılıqlı dəstək və empatiyanın mövcudluğunu əks etdirir. Yaşıl yarpaqlar isə inkişafı, yenilənməni və həyatın davamlılığını ifadə edir. Ailə psixologiyasında bu, xüsusilə uşaqların – bacı və qardaşın böyümə prosesində valideynlərin rolu ilə sıx bağlıdır. Yarpaqların çiçəkləri qoruması və onları tamamlaması valideyn qayğısının vizual metaforası kimi çıxış edir. Fonun sarı tonlarda işlənməsi isə rəsmin ümumi emosional fonunu müəyyənləşdirir. Sarı rəng psixologiyada istilik, sevinc və ümid rəmzidir. Bu, ailə daxilində mövcud olan pozitiv atmosferi, sevgi dolu münasibətləri və gələcəyə inamı simvolizə edir. Eyni zamanda, fonun yumşaq keçidlərlə verilməsi ailə həyatının dinamik, lakin harmonik axarını xatırladır. Bu əsərdə diqqət çəkən əsas psixoloji məqam odur ki, fərqli xarakterlərə malik dörd fərd bir məkanda – eyni vazda – harmonik şəkildə mövcuddur. Bu, sağlam ailə modelinin əsas prinsiplərindən biridir: fərqliliklərə baxmayaraq birgəlik, qarşılıqlı anlayış və emosional bağlılıq. Detallara keçsək, mərkəzdə aşağıdakı çiçək ananı təmsil edir. Ananın qucağından yüksələn iki qoşa çiçək isə Türkan və qardaşını simvolizə edir. Bir az kənarda olan çiçək isə atadır. Türkan özünü ataya yaxın ən kiçik ölçülü çiçək – qönçə kimi təsvir edib. Ananasın qucağında, özündən böyük qardaşının yanında və atasının himayəsində özünü çox xoşbəxt və dəyərli hiss edir. Ailədə ən kiçik olsa da özünü zirvədə təsəvvür edir. Türkan Hüseynlinin bu işi göstərir ki, incəsənət yalnız estetik zövq yaratmaqla kifayətlənmir, o, həm də insan psixologiyasının, sosial münasibətlərin və ailə dəyərlərinin dərin qatlarını açmaq gücünə malikdir. “Vaz və 4 çiçək” əsəri sadə kompozisiyası ilə mürəkkəb bir həqiqəti çatdırır: ailə – müxtəlif fərdlərin bir bütövə çevrildiyi, sevgi və anlayış üzərində qurulan canlı bir sistemdir. Bu rəsmi seyr edən hər kəs, istər-istəməz öz ailəsini xatırlayır və bu dörd çiçəyin arasında öz yerini axtarır. Bəlkə də bu əsərin ən böyük uğuru da elə bundadır – o, hər kəsə tanış olan, amma bəzən ifadə edə bilmədiyimiz hissləri rənglər vasitəsilə dilləndirir.
Türkan Hüseynlinin “Sarı ördək fiquru” (üçüncü yazı) Müasir dövrdə incəsənətin ən saf, ən təbii və ən təsirli qatlarından biri məhz uşaq yaradıcılığıdır. Bu baxımdan gənc rəssam Türkan Hüseynlinin təqdim olunan əsəri sadəliyi ilə diqqət çəksə də, mahiyyət etibarilə dərin emosional və estetik yük daşıyan bir sənət nümunəsidir. Bu rəsmdə ilk baxışdan sarı rəngli balaca bir ördək təsviri görünsə də, əslində burada uşaq dünyasının təmizliyi, həyatın ilkin duyğuları və rənglərin psixoloji dili öz əksini tapır. Əsərin mərkəzində yerləşən sarı ördək fiquru kompozisiyanın əsas ideya daşıyıcısıdır. Sarı rəng təsadüfi seçilməmişdir. Rənglərin psixologiyasında sarı günəşin, istiliyin, sevincin və həyat enerjisinin rəmzi hesab olunur. Türkanın bu seçimi onun daxili dünyasında hökm sürən nikbinliyi və saf duyğuları əks etdirir. Ördəyin sadələşdirilmiş forması isə uşaq təfəkkürünün birbaşa, filtrsiz və səmimi baxışını nümayiş etdirir. Burada akademik realizmdən çox, hisslərin və təsəvvürün ön planda olması diqqəti cəlb edir. Fonun açıq mavi çalarlarla işlənməsi əsərin ümumi ovqatını tamamlayır. Mavi rəng sakitliyin, sonsuzluğun və xəyalın simvoludur. Bu fon üzərində sarı ördəyin daha da qabarıq görünməsi rəssamın instinktiv kompozisiya duyumuna malik olduğunu göstərir. Aşağı hissədəki yaşıl tonlar isə təbiətin, həyatın davamlılığının və yenilənmənin rəmzi kimi çıxış edir. Beləliklə, üç əsas rəng – sarı, mavi və yaşıl – əsərdə harmonik bir üçlük yaradaraq vizual balans qurur. Rəsmdə diqqət çəkən digər mühüm cəhət formaların sadəliyidir. Ördəyin konturları sərt deyil, yumşaq keçidlərlə verilib. Bu isə əsərə dinamik yox, daha çox sakit və müşahidə xarakterli bir aura bəxş edir. Göz detalının xüsusi vurğulanması isə fiqura müəyyən canlılıq qatır. Bu kiçik detal vasitəsilə rəssam obrazı “canlandırmağa” nail olur. Publisistik baxımdan bu əsər yalnız bir uşaq rəsmi kimi deyil, həm də gələcək potensialın göstəricisi kimi qiymətləndirilməlidir. İncəsənət tarixində bir çox böyük rəssamların yaradıcılığı məhz bu cür sadə, lakin səmimi eskizlərlə başlamışdır. Türkan Hüseynlinin əsərində də müşahidə olunan rəng duyumu, kompozisiya instinkti və obraz yaratmaq bacarığı onun gələcəkdə bu sahədə daha uğurlu nəticələr əldə edə biləcəyinə işarə edir. Eyni zamanda bu rəsmdə uşaqlara xas olan azadlıq hissi açıq şəkildə hiss olunur. Burada heç bir çərçivə, heç bir məcburi qayda yoxdur. Rəssam istədiyi kimi görür, hiss edir və bunu rənglər vasitəsilə ifadə edir. Məhz bu sərbəstlik incəsənətin ən qiymətli xüsusiyyətlərindən biridir. Nəticə etibarilə, Türkan Hüseynlinin bu əsəri sadəliyin içində gizlənən dərinliyi ilə seçilir. Bu rəsmdə həm uşaqlıq saflığı, həm də yaradıcı potensialın ilkin işartıları öz əksini tapır. Bu cür əsərlər bizə xatırladır ki, incəsənətin əsası texnikadan əvvəl hissdir – və Türkan bu hissi artıq kətan üzərinə köçürməyi bacarır.
Türkan Hüseynlinin “Yazın gəlişi” əsəri haqqında (ikinci yazı) Təsviri sənət insanın daxili aləminin ən saf və birbaşa ifadə vasitələrindən biridir. Xüsusilə uşaq və yeniyetmə rəssamların əsərlərində bu saflıq daha aydın hiss olunur. Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Yazın gəlişi” adlı əsəri də məhz belə səmimi, təbii və duyğularla zəngin yaradıcılıq nümunəsidir. Bu tablo yalnız bir təbiət təsviri deyil, həm də ümidin, yenilənmənin və saf duyğuların bədii ifadəsidir. Əsərə ilk baxışda diqqəti cəlb edən əsas məqam onun rəng palitrasıdır. Rəssam yaz fəslinin xarakterik çalarlarını – yaşılın müxtəlif tonlarını, göyün sakit mavilərini və çiçəklərin parlaq rənglərini ustalıqla bir araya gətirmişdir. Yaz fəsli təbiətin oyanışı, həyatın yenidən başlanğıcı kimi qəbul olunur və bu xüsusiyyətlər əsərdə açıq şəkildə hiss olunur. Təbiətdə baş verən bu dəyişikliklər insan psixologiyasına da müsbət təsir göstərir, ona enerji və ruh yüksəkliyi bəxş edir . Türkanın əsəri də məhz bu müsbət enerjini tamaşaçıya ötürməyi bacarır. Kompozisiyanın mərkəzində geniş çəmənlik təsviri yer alır. Bu çəmənlikdə müxtəlif rəngli güllər – qırmızı, mavi, sarı tonlarda təsvir olunmuş çiçəklər həyatın rəngarəngliyini simvolizə edir. Güllərin müxtəlif ölçülərdə verilməsi isə perspektiv hissini gücləndirir və əsərə dinamika qatır. Bu çiçəklər yalnız təbiətin elementi deyil, həm də sevincin, ümidin və gələcəyə inamın rəmzidir. Əsərin sol hissəsində yerləşən ağac və onun altında təsvir olunmuş kiçik fiqur xüsusi diqqət çəkir. Bu fiqur sanki təbiətlə dialoq halındadır – ya dua edir, ya da sadəcə yazın gəlişini hiss edərək ona heyran qalır. Bu detal əsərə fəlsəfi məna qatır: insan və təbiət vəhdəti, insanın təbiət qarşısında kiçik, lakin duyğusal varlıq olması ideyası ön plana çıxır. Rəsmin aşağı hissəsində verilmiş kiçik su hövzəsi isə həyatın davamlılığını, təbiətin dövranını simvolizə edir. Suyun içindəki detallar – balıqları xatırladan formalar, su bitkiləri – kompozisiyanı zənginləşdirir və onu daha canlı edir. Bu elementlər uşağa xas müşahidə qabiliyyətinin və təxəyyülün gücünü göstərir. Göy üzündə çəkilmiş ay fiquru isə əsərə xüsusi poetik çalar verir. Adətən yaz mövzulu rəsmlərdə günəş dominant olur, lakin burada ayın seçilməsi rəssamın fərqli baxışını nümayiş etdirir. Bu, həm də gecə ilə gündüzün, sakitliklə oyanışın vəhdətini ifadə edə bilər. Türkan Hüseynlinin bu əsərində diqqət çəkən ən mühüm cəhətlərdən biri onun səmimiyyətidir. Burada akademik qaydalardan daha çox duyğu, təmiz baxış və uşağa xas fantaziya ön plandadır. Bu isə əsəri daha təsirli və yadda qalan edir. Belə işlər göstərir ki, gənc rəssamın yaradıcılıq potensialı kifayət qədər yüksəkdir və düzgün istiqamətləndirildikdə gələcəkdə daha yetkin və dərin əsərlər ortaya qoya bilər. Publisistik baxımdan yanaşdıqda, “Yazın gəlişi” əsəri təkcə bir rəsm deyil, həm də bir mesajdır. Bu mesaj insanları təbiətə daha həssas yanaşmağa, onun gözəlliklərini görməyə və qiymətləndirməyə çağırır. Eyni zamanda, bu əsər uşaqların yaradıcılıq imkanlarının dəstəklənməsinin nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir. Nəticə etibarilə, Türkan Hüseynlinin “Yazın gəlişi” əsəri həm estetik, həm də mənəvi baxımdan dəyərli bir yaradıcılıq nümunəsidir. Bu tablo baharın təravətini, uşaqlıq saflığını və insanın təbiətlə harmoniyasını özündə birləşdirərək tamaşaçıya sadə, lakin dərin bir duyğu yaşadır.
Türkan Hüseynlinin ümidlə boyanan üfüqləri (“Gün batımı” rəsmi haqqında – birinci yazı) Uşaqlıq – saf duyğuların, təmiz baxışların və sərhədsiz xəyal gücünün dövrüdür. Məhz bu dövrdə yaranan yaradıcılıq nümunələri bəzən ən peşəkar əsərlərdən belə daha təsirli, daha səmimi olur. Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin təqdim etdiyi “Gün batımı” adlı bu rəsm əsəri də məhz belə bir səmimiyyətin, daxili dünyasının rənglərlə ifadəsinin bariz nümunəsidir. Türkan Hüseynli 13 aprel 2018-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Kiçik yaşlarından rəsmə böyük maraq göstərən Türkan artıq erkən yaşlarında dünyanı özünəməxsus şəkildə görməyi və onu kağız üzərinə köçürməyi bacarıb. Hal-hazırda rəsm təhsilini davam etdirən bu balaca istedad sahibi ilk sistemli təhsilini 2024-cü ildə Türkiyə Cumhuriyyətinin Eskişehir şəhərində ESAZDER-in nəzdində fəaliyyət göstərən uşaq dərnəyində alıb. Bu, onun yaradıcılıq yolunda ilk ciddi addımlarından biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Gün batımı” rəsm əsərinə nəzər saldıqda ilk baxışdan diqqəti cəlb edən əsas məqam rənglərin harmoniyası və kompozisiyanın sadəliyi ilə yanaşı dərin məna yükü daşımasıdır. Əsərdə gün batımı təsvir olunub. Üfüq xəttində qızılı və narıncı çalarların hakim olduğu günəş, sanki bir günün sonunu deyil, yeni bir başlanğıcın xəbərçisini simvolizə edir. Bu, uşağın dünyagörüşündə zamanın yalnız bir axın deyil, həm də davamlı ümid mənbəyi kimi qəbul olunduğunu göstərir. Göy üzündə çəkilmiş göy qurşağı isə əsərin ən təsirli elementlərindən biridir. Rənglərin ardıcıl və ahəngdar düzülüşü həyatın rəngarəngliyini, müxtəlif duyğuların bir arada mövcudluğunu ifadə edir. Göy qurşağı həm də ümidin, arzuların və gələcəyə inamın simvoludur. Türkanın bu elementi əsərinə daxil etməsi onun daxili dünyasında pozitiv enerjinin və nikbin baxışın üstünlük təşkil etdiyini göstərir. Rəsmdə yer alan qara siluet şəklində çəkilmiş palmalar və quşlar isə kompozisiyaya dinamika və həyat qatır. Palmalar ekzotik bir mühit təsəvvürü yaradır, eyni zamanda azadlıq və sakitlik hissini oyadır. Uçan quşlar isə sərbəstliyi, azad ruhu və sonsuz üfüqlərə doğru hərəkəti simvolizə edir. Bu detallar uşağın xəyal gücünün sərhədsizliyindən xəbər verir. Dənizin mavi çalarlarla təsviri isə sakitlik, dərinlik və düşüncə dünyasının rəmzidir. Dalğaların sadə, lakin ifadəli çəkilişi göstərir ki, müəllif təbiətin ritmini hiss edir və onu öz baxış bucağı ilə təqdim etməyi bacarır. Su səthində əks olunan işıq və rəng keçidləri isə əsərə əlavə estetik dəyər qatır. Bu rəsm əsəri texniki baxımdan sadə görünsə də, məzmun etibarilə olduqca zəngindir. Burada uşağın dünyanı necə gördüyü, nələri hiss etdiyi və hansı duyğularla yaşadığı açıq şəkildə əks olunur. Ən önəmlisi isə odur ki, Türkan Hüseynli artıq bu yaşında rənglər vasitəsilə öz fikrini ifadə etməyi bacarır ki, bu da gələcəkdə onun daha böyük uğurlara imza atacağından xəbər verir. Gənc rəssamın yaradıcılığı bir daha sübut edir ki, incəsənət yaş tanımır. Əsas olan duymaq, görmək və bunu ifadə edə bilməkdir. Türkan Hüseynlinin bu əsəri isə həm onun istedadının ilkin parıltısı, həm də gələcək yaradıcılıq yolunun ümidverici başlanğıcı kimi dəyərləndirilə bilər. Şübhəsiz ki, belə istedadlı uşaqların vaxtında aşkar olunması, dəstəklənməsi və inkişaf etdirilməsi cəmiyyətin mədəni gələcəyi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Türkan Hüseynli kimi gənc fidanların yetişməsi isə sabahın güclü sənətkarlarının formalaşmasının təməlini qoyur.
Zəfər Günü gənc xalçaçı-rəssam Natiq Nəcəfzadənin “Zəfər: qədim və müasir naxışlarda” adlı xalça eskizlərindən ibarət ilk fərdi sərgisi açıldı. 8 noyabr-Zəfər Günü ‘NUR Art House” qalareyası ənənəsinə sadiq qalaraq sənətsevərləri xoş günümüzün aynası, dar günümüzün dayağı olan xalça sərgisinə dəvət etdi..İçərişəhər”Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı, Dünya Azərbaycanlıları Mədəniyyət Mərkəzi,Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi və “NUR Art House”qalareyasının dəstəyi ilə” Azərbaycan xalçaçıları”İB-nin üzvü, istedadlı xalçacı – rəssam Natiq Nəcəfzadə” Zəfər:qədim və müasir naxışlarda” adlı xalça eskizləri sərgisi ilə tamaşaçıları qələbə diləkli milli naxışlarımıza müasir baxışını təqdim etdi.
Xovsuz və xovlu xalça eskizləri xalqlmızın milli kimliyini və Zəfərə aparan yolun keşməkeşini özünəməxsus bədii ifadəsi ilə həm rəng, həm də sözlə təsvir edərək sülh, sabitlik, firavanlıq və qəhrəmanlıq keyfiyyətlərimizin təcəssümüdür.Xalça bizim yaşam tərzimizin,Vətənə məhəbbətimizin, iqtisadi durumumuzun,adət-ənənələrimizin canlı obrazıdır. Proqram – sərgidə sənətsevərlərə təqdim olunan əsərlərdə xalçaçı-rəssam ,rəngkar və qrafik Natiq Nəcəfzadə yaradıcılığında ənənənin və varislik xüsusiyyətinin naxışlı kompozisiyalarda poetik ifadəsi nümayiş olunur. Bu, həmin qan yaddaşıdır ki, igidlərimizi Vətən müharibəsində mənfur erməni təxribatına qarşı əks-hücum həmləsi ilə Şuşamıza qədər aparan Zəfər yolunun təkanverici qüvvəsi oldu. Bu, Vətənə məhəbbət, maddi-mənəvi dəyərlərimizə sədaqət, tariximizə hörmət, adət-ənənələrimizi yaşatmaq hissindən qaynaqlanan qəhrəmanlıq mücəssiməsidir. On gün davam edəcək sərgi zamanı sənətsevərlər Natiq Nəcəfzadənin Ustad dərslərində iştirak edəcək, onunla xalça aləminə səyahət edib,naxışların sirrini, kompozisiya quruluşu haqqında fikirləri,xalça sənətində rəng həllinin özəlliklərini öyrənəcəklər. Daim gənc istedadlara sənətdə ilk addımlarını atan və milli mədəni irsimizi yaşatmaq arzusunda olan gənclərə dəstək olan “NUR Art House”qalareyası bu istiqamətdə məqsədyönlü fəaliyyətini gələcəkdə də davam etdirmək niyyətindədir. Sərgi 08 noyabr 2022- ci ildə Içərişəhər,Qəsr küçəsi 27 ünvanda yerləşən”NUR Art House”qalareyasında saat 17.00 da açılan bu sərgi tamaşacıların zövqünü oxşadı. Belə ki, sərginin açılışına dəvət edilmiş iştirakçıların arasında şəhid ailələri, qazilər,Vətən müharibəsi iştirakçıları,müxtəlif sənətçilər, ziyalılar, media nümayəndələri vardı.. Istedadlı xalçaçı -rəssam Natiq Nəcəfzadə yaradıclıgına həsr olunmuş tədbiri qalareyanın əməkdaşı Z.Əliyev açaraq sözü Dünya Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzi İB-nin fəxri əməkdaşı ,AJB-nin üzvü,”Xarıbülbül”ƏM-nin sədri,Nəzakət Əhmədovaya verdi. O,Natiq Nəcəfzadənin sənətini yüksək dəyərləndirərək təskilatın təşəkkürünü bildirdi ,ona bu sahədə yeni – yeni uğurlar dilədi. Azərbaycan Mədəniyyətinin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə ona DAMM İB- nin Fəxri Diplomunu təqdim etdi.. Eyni zamanda AYB -nin üzvü, Prezident təqaüdçüsü,”Yazarlar”jurnalının təsisçi redaktoru Zaur Ustaca söz verildi . O , göstərdiyi xidmətlərə görə jurnalın təsis etdiyi “Ziyadar”diplomunu və yenicə çapdan çıxmış Zaur Ustac “Seçilmiş əsərləri”(9 çildliyin) -nin l -ci cildini xalçaçı rəssama təqdim etdi. Həmin kitabın ll-ci cildini”(Mustafa Müseyiboglu–70″ layihəsinin rəhbəri olguna görə)və”Ziyadar” Diplomunu jurnalın əməkdaşı Nəzakət Əhmədovaya da təqdim edərək ona ədəbi-bədii, publisistika sahəsində yaradıcılıq uğurları arzuladı. Sərginin davamı olaraq gənc istedadların şəhidlərimizə həsr etdikləri şeirlər və sazçıların Vətənimizi tərənnüm edən mahnıları dinlənildi. Səhid Zaur Ismayılzadənin dayısı Rafiq müəllim. ,qazilər,xalçacı sənət adamları,M.S.Ordubadi muzeyinin aparıcı əməkdaşı Rasimə xanım, hərbi qospitalın işçisi,44günlük müharibə zamanı yaralı əsgərlərimizə tibbi yardım etmiş Əsmər xanım və b.çixış edərək Namiqə ugurlar və can saglıgı arzuladılar. Sonda ənənəvi xatirə şəkilləri çəkildi. FOTOLAR:
AJB-nin üzvü, “Qürur” Bədii Yaradıcılıq Mərkəzi Nəzdindəki” Xaribülbül” Ədəbi Məclisinin sədri, ”Yazarlar”jurnalının əməkdaşı, DAMM vəSİM İB -in Fəxri üzvü.
Rənglər də poeziya kimidir. Şair portreti söz çələngindən hörür,rəssam isə rənglərin hormoniyasından və daxili dünyasının vəhdətindən. Aralarındakı fərq şairin susmayan söz dünyası, rəssamın isə səssizlik içərisindəki axtarışlarıdır, desək, bəlkə də, yanılmarıq. Əslində əsərlərinə fırçanın gücü ilə can verən rəssamlar bir yazar qədər də təbiətə, həyata, insanlara olan münasibətlərini, düşüncə və hisslərini də kətana köçürdürlər. Bu isə çətin və daha məsuliyyətlidir. Bu yaxınlarda gənc rəssam Aysel xanımın rəsm əsərləri ilə tanış olmam, məni bir daha rənglər aləminin sirli-sehrli dünyasına varmama səbəb oldu.
Əliyeva Aysel Etibar qızı 16.08.1979-cu ildə Bakı şəhərində dünyaya göz açıb. Ali təhsillidir. Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Ərəb, ingilis, rus və ibri dillərini bilir. Aysel Əliyeva 10 ilə yaxın DTX zabiti olub. Son dərəcə maraqlı daxili dünyası olan bu xanımın həm uşaqlıq, həm də tələbəlik illəri rənglər dünyasından keçib. Onun rəsm əsərləri mövzu etibarı ilə zəngin və maraqlıdır. İlk öncə Ayselin rəsmlərində özünəməxsus cizgilər, fərqli baxış məni özünə çəkdi. İnsanın öz düşüncələrini rənglərlə ifadə edə bilməsi çox maraqlıdır. Həmin düşüncələrin kreativ, bənzərsiz və qeyri- adi olması yaranan rəsm əsərlərini də son dərəcə maraqlı edir. Rəssam daxilən qeyri-adi düşünməsə rəsmələri adi və darıxdırıcı olur. Aysel xanımın çox maraqlı daxili aləmi olduğundan yaratdığı rəsmlər də olduqca maraqlıdır. Bəzən rəsmlər o qədər qeyri-adi olur ki, onları seyr etdikdə mənasını anlamaq üçün müəllifin izahına ehtiyac duyulur. Maraqlıdır ki, Aysel xanımın rəsm əsərlərində klassik yanaşmadan fərqli olaraq rəsmlərə və ümumiyyətlə incəsənətə müasir və kreativ baxış dərhal sezilir. Rəsmlər bir çox maraqlı məqamları əhatə edir və bu sahələr müasir elmin göstəriciləri olaraq izləyicilərdə böyük maraq kəsb edir. Önəmli olan odur ki, rəssam incəsənətin müasir cərəyanlarından istifadə edir.
Məsələn «Prozopaqnoziya», «Yaranma» və s. neyroqrafika, «Katarsis», «Sükut və söhbət» və s. rəqəmsal üsuldan istifadə edilib və hətta gələcəkdə NFT-yə (Non-Fungible Token) da müraciət etmək fikirindədir. Aysel xanım özü deyir ki, mənzərə, natürmort və digər realizmi çəkməyi o qədər də sevmir. Hesab edir ki, bunu müvafiq işıq və rakursla fotoda çəkmək olar və gözəl bir foto-şəkil alınar. Əsasən daxili hissiyatları, hissləri, əhval-ruhiyyəni, yəni gizli və tam izah olunmayanları çəkməyə üstünlük verir. Bir çox qeyri adi rəsmlərin müəllifi olan Aysel Əliyeva hesab edir ki, gözəllik hər zaman daxildədir. S.Ekzüperinin“Yalnız ürək iti görəndir. Ən vacib şeyi gözlərinizlə görə bilməzsiniz” sözlərini əsas tutaraq, müəllif hesab edir ki, gözəl nəsə sadəcə lazımsız bir örtük ola bilər. Ən vacibi isə daxildədir. İnsanın gözəlliyi onun daxili dünyasındadır. Aysel xanım hesab edir ki, əgər ətrafa diqqətlə baxsaq, hər şey gözəldir. Suvaqsız divardan asılan meynə budağı, yağış gölməçələri, başımızın üstündəki parça buludlar, öz işinin dalınca qaçan qarışqa, asfalt çatlağında bitən kiçik bir ot… Bizi hər yerdə təkrarsız gözəllik müşayət edir. Bu fikirlər onun ətrafa estetik baxışının tam ifadəsidir. Bəlkə ona görədir ki,onun təbiət mövzuları da xüsusi maraq kəsb edir. Onun “Zəncirotular gün batan çağında” adlandırdığı rəsm əsəri bu baxımdan daha da qiymətlidir. İlk təəssürat belə yaranır ki, səma günəşi qüruba yola salır. Axşamın həzin mehi ləçəkləri tökülən zəncirotuları yelləyir. Müəllif səmanı indiqo rəngində təsvir edir. Neyroqrafika vasitəsi ilə çiçəklərin budaqları balıq toruna çevrilib günəş diskini tutub saxlayıb. Müəllif təbiətdə olan bu möcüzəli anı bütün tamlığı ilə çatdıra bilmişdir. Rəssamın yaradıcılığında yağış, damcı obrazını da müşahidə etmək olur ki, bu da gözəllik bəxş edir. Təbiətin möcüzələrindən biri də damladır. Xüsusilə ləçəklər üzərinə düşən ilk damla gözəllik etibarı ilə bənzərsizdir. Müəllif “İlk damla” əsərində yalnız damlanın gözəlliyini deyil, onun xəfif səsini də əks etdirə bilib. Bu gözəllik eyni zamanda ilk toxunuşdan başlayan bir sevgidir. Yağış damlası ilə ağac ləçəyinin ilk qovuşması kimi də əks edilmişdir. Aysel Etibarqızının rəsm mövzuları olduqca geniş və çoxşaxəlidir. İnsan və onun gücü, düşüncəsi, fikirləri və təbii ki, insanın dünyaya, həyata olan sevgisi, Ayselin yaradıcılığında qırmızı bir xətlə keçir. “Buddanın təbəssümü” əsəri bu baxımdan çox maraqlı və dəyərli bir əsərdir. Buddanın təbəssümü hədsiz və təmənnasız sevginin ifadəsidir. İnsanlara yaxşılıq etmək, sevmək kimi gözəl və ali hissləri aşılamaq bu rəsmdə öndə gedir. Əsərdə xoşbəxtliyin əsası olan daxili azadlıq, müdriklik kimi yüksək hisllər əksini tapır. Rəsmdə bu hisslər neyro-xətlər vasitəsi ilə verilir. Aysel Əliyevanın yaradıcılığına hansı prizmadan yanaşsaq da, sonda onun yaradıcılığının əsas istiqamətinin vətənpərvərlik üzərində köklənməsinin şahidi oluruq. Qarabağ torpaqlarının azad olması rəssamın yaradıcılığında da yadda qalan cizgilər yaradıb. Onun “Qarabağ üzərində günəş” adlı rəsm əsəri Qarabağ torpaqların azadlığının fırça ilə təsviri qürurverici anlar yaşadır. Qazanılan zəfərdən sonra Qarabağ torpaqları üzərində doğan günəş öz nurunu və şəfəqini evlərimiz üzərinə yaydı. Uzun illər istilik verməyən günəş qələbə sevgisinə bələndi. Uzun illərin həsrətinin vüsalı bu əsərdə tam bir azadlıq tablosu kimi diqqət çəkir. Ana obrazı bütün yaradıcılığın simgəsidir. Bu baxımdan da rəsm əsərlərində ana obrazını yaratmaq hər bir rəssamın arzusudur. Aysel xanımın da yaratdığı ana obrazı tam bir ana obrazıdır, desək, heç də yanılmarıq.Rəssamın əsərlərindən biri “Ana ürəyi” adlandırılmışdır. Əsərdə ana və övladlarının bağlılığı əsas götürülmüş və müəllif bu rəsmdə ürək yaradaraq istəyinə nail olmuşdur. Ürəyə həyat verən isə xüsusi neyro-xətlərdir. Burada verilən uşaq əllərinin ölçüləri müəllifin övladları Leyla və Muradın əllərinin ölçüləri ilə müvafiqdir. Aysel xanımın yüzədək rəsm əsəri sevilərək izlənilir. Onun əsərlərinin kataloqunu hazırlanmaq üçün təqdim edilmişdir. Ümidvarıq ki, rəssamın əsərləri ona yeni uğurlar qazandıracaq və onun əsərləri ölkəmizdən kənarda da seviləcəkdir.
Алиш бек Субхан оглу Керемли( Керимли- Ширвани, в Европе и Сирии его знают, как Алиш Шамахылы) родился 21- ого апреля 1322- ого года в городе Шамахы. Он является представителем династии Керимли, проживающей ныне в селе Арабшалбаш Гобустанского района. Представители этой династии во все времена отличались умением рисовать, мастерить, творить – словом, заниматься делами, требующими талант и особое воображение. В родном Шамахы, когда он был центром науки и медицины, Алиш бек получил уникальное религиозное и общественное образование, которое не способны дать наши нынешние университеты. Наряду с тем , что он был известным архитектором, он также мог бы быть медиком, астрологом , математиком или же религиозным деятелем. Но Алиш бек, обладающий особым даром рисовть, устремился в расцветающий в то время Восток и избрал себе профессией архитектуру. За короткое время он завоевал известность своими работами в Дамаске, Ширазе, Тэбризе. Его работы в Бахчасарае в Крыму пронесли славу о нем в Россию, а затем и в Европу. Последняя его работа – знаменитый во всем мире Московский Кремль (крепость Керимли), в котором обьединены красота и мощь, Восток и Запад. 22-ого июня 1371-ого года он стал жертвой предательства и в результате покушения, был убит в пригороде Москвы. В Шамахы до наших дней сохранился старый мост-дело рук Керимли у входа в город. Этот факт был весьма уверенно подтвержден летом 2017-ого года 83 –х летним жителем Шамахы, Гулу Балаевым, который был прекрасно осведомлен разными периодами истории родного города.
Поездка в Москву и Кремль Алиш бек Керимли уехал в Москву по приглашению Великого Князя. В конце 1366-ого года, посланники Великого Князя Московского русского дворца, Боярин И. А. Барантинский, посол Ширваншахов в Московском княжестве Гафур бек и 10 подданых князя пустились в путь. Преодолев долгий путь, 5-ого января 1367- ого года, в одно морозное зимнее утро, они дошли до столицы Ширваншахов, город Шамахы. Они были встречены с почетом и уважением и вошли во двор через главные ворота дворца. После встречи на высшем уровне, боярин Варатинский ознакомил Шейха Ибрагима Ширваншаха с содержанием письма Великого Князя Московского. Роль переводчика выполнял посол Ширваншахов в Москве Гафур бек. На основании этого письма, всемирно известный строитель- архитектор Алиш Кэрэмли приглашается Московским Князем для выполнения мощного строительства. Это было первое письмо Дмитрия Ивановича с просьбой к Шейху Ибрагиму. Несмотря на то, что шейх не хотел отпускать своего любимого зодчего, учитывая желание самого Алиш бека и гарантию Князя о безопасности архитектора, он соглашается на это. Получив от Ширваншаха благословление на поездку, мастер начинает готовиться в путь и 10-ого января 1367-ого года вместе с русскими послами отправляется в Москву. В Москве, для его безопасности, выделяется 7 человек охраны. Но он выбирает среди этих людей только одного солдата по имени Егор Булич. 14-ого марта 1367-ого года между Алиш беком и Князем Москвы Дмитрием Ивановичем подписывается контракт, по которому Алиш беку в его работе предоставляется полная свобода. Никто не имеет права вмешиваться в его работу и оказывать какое-либо давление. Чтобы никто не посмел превзойти его, Дмитрий Иванович предоставляет ему титул и полномочия барина. В котракте так же обязывается высокая оплата, не разрешается вмешательство, тайное наблюдение или внезапная ревизия со стороны князя. Все необходимые сведения в виде письменного отчета, должен был предоставить князю сам архитектор, тогда, когда он посчитает нужным. Никаких вмешательств в проект зодчего во время его работы не должно было быть. На основании этого контракта, не было ограничения на количество используемых в строительстве, рабочих. Алиш бек имел право в любое время привлечь на работу, желаемое им, количество рабочих. Единственным серьезным требованием Князя было то, что строительство должно было завершиться в течение 4-х лет. Алиш бек обещает не только это, но и то, что эта крепость будет обладать необычной красотой, будет охранять Москву не одно тысячелетие, всем понравится и превратится в место, которым все будут любоваться и гордиться. Для подтверждения своих обещаний, Алиш бек достает из кармана маленький коран и, положив руку на священную книгу мусульман, клянется выполнить свое обещание. Для того, чтобы строительство закончилось на год раньше, Алиш бек Керимли берет на себя не только архитектуру, но и возглавляет строительную работу. Оплату предусматривалось произвести только после полного окончания работы и принятия его, как лучшего строительства, после тайного голосования. По восточным законам, оплата составляла ровно половину цены материала, используемого на строительство. В случае, если работа не понравится, оплата не производилась. Однако, на время работы, зодчий обеспечивался всем необходимым и зарплатой 300 рублей золотом в месяц. Проживание архитектора предполагалось у старшей сестры князя и должны были быть обеспечены все его необходимые потребности в еде и одежде. Несмотря на возражение воеводы Бобракова-мужа сестры, все расходы Великий Князь взял на себя Строительство Московской крепости должно было вестись в основном, на острове, омываемом с четырех сторон Москвой рекой и ее притоком Яузой и там должен был создаться внутренний город, окруженный прочными крепостными стенами. А в предназначенных для военной и наблюдательной цели частях, должны были быть построены различной формы и размеров башни и ворота. В начале Алиш бек чертит и утверждает у Великого Князя чертежи 5-и башен и нескольких проходных вышек. Затем он определяет места для строительства кирпичных печей. Хотя архитектор и не должен был заниматься этим,но Алиш бек сам прогуливался по улицам, где жили бедняки,выбирал здоровых рабочих, принимал их условия и предлагал свои. Таким образом, в строительство было привлечено 1500 рабочих. Алиш бек обещал старательным рабочим оставить за ними квартиры и все предметы быта. Строительство начинается 25 ого марта, в день русского праздника Благоденствия. Этот праздник празднуется в честь зачатия Марии от Святого духа. Во время празднования, мусульманин Алиш бек, так же присутствует там и зажигает свечи. До этого времени многие и даже некоторые епископы не знали о том, что мусульмане принимали Иисуса, как пророка. В день начала строительства, Алиш бек достает из кармана коран и начинает нараспев читать суру «Марьям». Так как в его дела никто не имел права вмешиваться, то даже сам Митрополит Алексий не решается ему помешать. Таким образом, с одной стороны грубым голосом епископ читает Библию, а на другой стороне Алиш бек нараспев читает суру из корана. В этот же день в основу стен крепости закладываются крупные черные камни. В первый рабочий день в строительстве принимают участие все. Даже сам Великий Князь участвует при этом. Подлое предательство- смерть. 22-го июня 1371-ого года, будучи пьяным, атаман казак, нанося сильный удар сзади мечом, обезглавил Алиш бека. Это произошло на 9-ом километре дороги Москва – Смоленск, у нынешней дороги Волоколамск, недалеко от лесного массива, где проходила церемония проводов и возвращения нашего великого мастера. Целью этого унизительного убийства было убрать великого зодчего и стереть его имя, как мастера, воздвигнувшего Кремль, из истории навсегда. Алиш бека Керимли, ставшего жертвой жестокого убийства, хоронят там же. Больше всех по этому поводу скорбит племянница Великого Князя, Анна. Несмотря на то, что ее любовь к зодчему была безответной, она совершает постриг волос и уходит в монастырь в Пензе. До конца своей жизни Анна ухаживает за могилой мастера. Строительства, оставшиеся после него Кремль в Москве Здание медресе в Тебризе Три четырехэтажных здания в квартале «Сады» Дамаска. Багдадский мост через реку Диджле Фонтаны и дворец в Бахчасарае в Крыму. Дворец князя Додиа в древней столице Грузии Мсхета (Недалеко от Тбилиси) Комплекс торца Керим ага в Тебризе Огромная Каравансара, состоящая из 80 комнат, в Ширазе. Мечеть Джума в городе Дябиле. Десятки зданий в Шамахы и, сохранившиеся до сегодняшнего дня, остатки моста –входа в старый город.
Память о нем сохранилась В романе Сергея Бородина «Дмитрий Донской», написанного в 1941-ом году, имеются сведения о самом Алиш беке и его родине. Впервые сведения об Алиш Керемли были упомянуты в Азербайджане Огтаем Элдэгэзом. (Ульфат Джавад «Кремль построил Азербайджанец» «Научные произведения» института истории имени А. Бакиханова НАНА. Баку, 2009год ,том 28, стр.205) Азербайджанский писатель Хафиз Мирза написал о нем повесть «Архитектор московского Кремля Керемли». Эта повесть была опубликована в газетах и в книге « Последнее начало». В 2012-ом году в издательстве «Зердаби» в Баку была опубликована книга Али Ахмедоглу, состоящая из 168 страниц, под названием «Награда архитектору Кремля» . Очень интересна поэма, охватившая всю жизнь Алиш бека Керимли от рождения до смерти, «Алиш и Анна» автора Заур Устаджа.
Молодой художник- музыкантом Гюлю ханум подготовлен эскиз с изображением черт лица зодчего. Известный поэт- художник Сехран Аллахверди, который возраждает облики известных личностей, создал портрет зодчего , который предоставлен вашему вниманию выше.
Osloda Nizami Gəncəvi adına həftəsonu Azərbaycan dili məktəbinin ən fəal dinləyicilərindən biri olan Səlim Abbaszadənin Norveçdə norveç dilində “NAGORNO-KARABAKH” adlı Azərbaycanın şanlı Zəfərlə başa çatan 44 günlük müharibəsi haqqında yığcam şəkildə rəngli fotoların müşayəti ilə tam məlumatı özündə əks etdirən yeni kitabı işıq üzü görmüşdür. Kitabın norveç dilində olması yerli əhalinin və bu dildə oxuyub anlayan hər kəsin Azərbaycanın haqq işi barəsəndə məlumatlandırılmasını hədəfləyir. Səlim kimi yeniyetmə bir gəncin bu addımı gələcəyin etibarlı əllərdə olduğunu bir daha sübut edir və Vətənini (doğma Azərbaycanı) sevən hər bir vətəndaşın, milliyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, yaşından, harada yaşamasından asılı olmayaraq, həmişə qürurla “MƏN AZƏRBAYCANLIYAM” deyəcəyinin bariz nümunəsidir. Məncə, çoxları Səlimdən örnək götürməlidir. Biz də “Yazarlar” jurnalı olaraq, ənənəmizə sadiq qalır və Səlimi yeni kitabların nəşrinə görə verilən “Ziyadar” Mükafatı ilə təltif edirik. Uğurlarınız bol olsun, cənab Səlim Abbaszadə! Bir daha təbriklər və vətəndə yaşayan vətənsevər vətəndaşlar adından belə nəcib əməlinizə görə təşəkkürlər!!!
Zaur USTAC
“Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,
şair-publisist.
Səlimin kitabı – Norveçdə belə də yaşamaq olar.“NAGORNO-KARABAKH” Səlim Abbaszadənin kitabı.“Ziyadar” diplom N: 060 – 06.02.2021. Bakı – Oslo.
