1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Rusiyanın 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə Xocalı şəhərini işğal edərkən, etnik azərbaycanlılara qarşı baş vermiş soyqırımdır. Xocalı Ermənistan dəstələri tərəfindən zəbt olunduqdan sonra orada qalan mülki əhali deportasiya olundu. Bu əməllər mütəşəkkil formada həyata keçirildi. Deportasiya olunan əhalinin əksəriyyəti Xankəndidə saxlanıldı və bu barədə qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası hakimiyyətinin müvafiq əmri olduğunun aşkar göstəricisidir. Xocalıda dinc əhalinin, o cümlədən qadınların girov kimi tutulması və saxlanılması “DQR” hakimiyyətinin Xocalının bütün dinc insanlarını əvəzsiz olaraq Azərbaycan tərəfinə qaytarmağa hazır olması ilə bağlı bəyanatları ilə aşkarca ziddiyyət təşkil edir. Girovların saxlanma şəraiti kəskin dərəcədə qeyri-qənaətbəxş olmuş, Xocalının saxlanılan sakinlərinə qarşı zorakılıq tətbiq edilmişdir. Xocalı sakinləri qanunsuz olaraq mülkiyyətlərindən məhrum edildi, onların əmlakı Xankəndidə və ətraf məntəqələrdə məskunlaşan şəxslər tərəfindən mənimsənildi. “DQR” hakimiyyəti həmçinin şəhərdən çıxan və ya deportasiya olunan Xocalı sakinlərinə məxsus evləri zəbt etmək üzrə orderlər verməklə başqa şəxslərə məxsus bu cür əmlakın mənimsənilməsini leqallaşdırdılar. Xocalıya hücumda Müstəqil Dövlətlər Birliyinin ordusuna məxsus olan 366-cı motoatıcı alayın hərbçiləri iştirak etmişdir.
Xocalı soyqırımı nəticəsində 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca və qarı olmaqla, 613 Xocalı sakini qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib. Düşmən gülləsindən 76-sı uşaq olmaqla, 487 nəfər yaralanıb. 1275 nəfər əsir götürülüb. Əsir götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək məlum deyil.
Azərbaycanda Xocalı soyqırımının işıqlandırması əsasən Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin adı ilə əlaqələndirilir. O, qısa müddətli hərbi jurnalistlik karyerasında ən vacib xidməti Xocalıda törədilən vəhşilikləri lentə almaq olmuşdur. Xocalının müdafiəsi zamanı yeddi Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı iştirak etmişdir. Döyüşlərdə Şöhrət Həsənov şəhid olmuş və ölümündən sonra Azərbaycan prezidenti tərəfindən “İgidliyə görə” medalı ilə təltif olunmuşdur. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Allahverdi Bağırov erməni polkovnik Vitali Balasyan vasitəsilə üç gün ərzində 1003 Xocalı əsirini ermənilərin əlindən xilas etmişdir.
Hazırda Xocalı soyqırımının tanınması Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilmişdir. Azərbaycandan başqa, Xocalını tam səviyyədə qətliam kimi Pakistan və Sudan tanıyır. Faciəni parlament səviyyəsində qətliam kimi Meksika, Kolumbiya, Çexiya, Bosniya,Herseqovina, Cibuti, Peru, Honduras, Panaa, İordaniya, Rumıniya və Şotlandiya tanıyır.İndiyədək ABŞ-ın 22 ştatı Xocalını qətliam kimi tanıyan sənəd qəbul edib. Bu hadisə Azərbaycanda “Xocalı soyqırımı” və “Xocalı faciəsi” kimi, digər ölkələrdə isə “Xocalı qətliamı” kimi anılır. Hal-hazırda,bu hadisələrdə hər hansı şəkildə iştirakı olmuş şexslər hələlik öz vicdanları qarşısında cavabdehdirlər,ancaq vaxt gələcəkdir ki,onlar tarixin məhkəməsi qarşisinda cavab verməli olacaqlar. Şəhidlərimizin qanı yerdə qalmayacaq.
Azərbaycan dövləti uzun illərdir Xocalı haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması üçün ardıcıl, sistemli və məqsədyönlü iş aparır: “Bir neçə ölkə Xocalı soyqırımını rəsmən tanıyıb. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın təşəbbüsü ilə başlanmış “Xocalıya ədalət” kampaniyası çox uğurlu nəticələr verib. Bütün bunlar dünya ictimaiyyətinin Xocalı haqqında məlumatlandırılmasında mühüm rol oynayıb.
Azərbaycan xalqı əsrlər boyu sülhsevər olub. Millətimə qarşı törədilən soyqırımını bütün insaniyyətə edilən cinayət sayıram. Azərbaycan qadını, anası olaraq nəinki öz ölkəmdə, bütün dünyada müharibələrə son qoyulmasını, uşaqlara xoşbəxt gələcək, firavan, gülüş dolu həyat arzulayıram. İnsanları sülh, həqiqət, sevinc dolu bir dünyada şad, firavan yaşaması uğrunda mübarizəyə səsləyirəm.
Könlümə yazmışam Sənin adını. Allahın verdiyi, Lütfüsən oğlum. Həyatıma anlam qatanım, Şanım, şöhrətim, Bu günüm, sabahım, Gələcəyimsən oğlum. Sənin adınla bağlıdır Hər uğurum, addımım, arxam, dayağımsan, muradımsan, oğlum. Sən gedəndən Sən mənim “ÖZ”ümsən – Mən sən olmuşam, oğlum. Sən mənim canımda, qanımdasan, oğlum. Sən baxışlarımda, duruşumdasan. Hər ayaq izimdə, hər baxışda – hər yerdə, Mən sən olmuşam, oğlum!..
ÜMİD YERİ
Mən həyatı yaşayaraq öyrəndim, Bütün çətinliklərə sinə gərdim, Kimisinə dost kimisinə sirdaş oldum, Kimlərinsə ümid yeri oldum. Haqsızlıqlardan uzaq oldum, Ehtiyacı olanın yanında oldum, İnandıqlarımdan çox haqsızlıq gördüm, Kimlərinsə ümid yeri oldum. Doğrularımı görməyənlərin Haqsızlıqlarını bağışladım, Kimlərinsə ümid yeri oldum. Peşman olduğumuz səbəblər oldu; Özün-özünlə qalırsan, düşünürsən, Zaman tələssə də, yenidən başlayırsan həyatı, Kimlərinsə ümid yeri olursan!..
Bəzən sonu kədər olur? Amma ömür qədər olur eşq. Dünyanı sevmişəm gözündə sənin. Bəzən hər yerdəyəm – Dilindəki nəğməyəm, Qəlbindəki sevgiyəm, Hər sözündə, “öz”ündə, Canında, qanındayam. Hər nəfəs alışında Səndəyəm, səninləyəm. Bəzən üzünə tökülən telində, O telinə toxunan əlindəyəm. Gözlərinin nəmində, Yağışın damlasında, Doğan günəşdəyəm mən. Dünyanı sevmişəm Gözündə sənin.
Dönüb baxım bu dünyaya
Axıb gedən bu ömür də Geri dönməz, axıb gedər, Ömür keçər, dünya dönər, Dönüb baxım bu dünyaya.
Mən doymadım baharından, Payız, adlı xəzanından, Qismət ola, ya olmaya, Dönüb baxım bu dünyaya.
Sevgi dolu öz dünyamda O gözlərə bir yol baxım… Birdən dönüb baxmaz bir də, Dönüm baxım bu dünyaya.
Baxım doğan günəşə, Baxım çağlayan suya, Baxım ötən illərə… Dönüb baxım bu dünyaya.
Pərvanə Salmanqızı10 noyabr 1974-cü ildə anadan olub. Gənclik illərindən poeziya aşiqidir. “Dəmir yumruq” adlı kitabı 2021-ci ildə “Borçalı” nəşriyyatında nəfis şəkildə çap olunaraq oxucuların ixtiyarına verilib. Şeirləri müxtəlif mətbuat orqanlarında və ədəbi məcmuələrdə dərc olunur. Bir neçə Fəxri fərman və mükafatla təltif olunub.
Sizin Azərbaycan gəncliyinə göstərdiyiniz diqqət və qayğı əvəzolunmazdır. Gənclərin sağlam ruhda böyüməsində, inkişafında atdığınız əzmkar addımlarınız daim diqqətimizdədir. Bu gün mən bir əsgər anası kimi, Sizin siyasətinizi dəstəkləyir, gördüyünüz işlərinizdə uğurlar diləyirəm. Mənim Sizə təşəkkür məktubu yazmaqda məqsədim övladım – əsgər İbadov Məhəmməd Mahir oğlunun xidmət etdiyi Gəncə şəhər N saylı Hərbi Hissədə yaradılan şəraitin yüksək səviyyədə olduğunu bildirməkdir. Sizin bütün sahələrə olduğu kimi hərb sahəsinə də göstərdiyiniz xüsusi diqqət, əsgər və zabitlərin nizam-intizamla xidmətlərini uğurla tamamlaması, hərbçilərdə, hərbi xidmət keçən əsgərlərdə yaratdığınız ruh yüksəkliyi bütün əsgər anaları kimi, məni də sevindirir. Ali Baş Komandan kimi Sizin cəbhə bölgəsinə səfərləriniz, əsgərlərlə səmimi görüşləriniz Azərbaycan Ordusuna verdiyiniz böyük dəyərin əyani sübutu idi. Yeni-yeni hərbi hissələrin tikilib istifadəyə verilməsi hərbçilərdə böyük ruh yüksəkliyi yaratmaqla yanaşı, Vətənə və xalqa olan dərin məhəbbətinizin təzahürüdür.
Övladımın xidmət etdiyi hərbi hissədə onunla görüşüm zamanı əsgərlərdə vətənpərvərlik ruhunun yüksək olduğunun və Ali Baş Komandana mütləq sədaqətin şahidi oldum. Hərbi hissədə yaradılan yüksək şərait mənə xoş təsir bağışladı. Bir Azərbaycan qadını və əsgər anası kimi gördüyüm şərait məni çox sevindirdi. Hərbi hissədən ayrılarkən özümə söz verdim ki, xoş təəssüratlarımı Sizinlə bölüşüm və yaradılan şəraitə görə minnətdarlığımı bildirim. Azərbaycan xalqı Sizə daim güvənib, etibar edib, arxalanıb və yanınızda olub. Bir ana olaraq fəxr edirəm ki, övladım Milli Ordumuzun əsgəridir. Mən də vətəndaş olaraq, əsgər anası olaraq ulu öndərimiz Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu, Sizin də uğurla davam etdirdiyiniz yeni Azərbaycan siyasətinin təbliğatçısı, bu müqəddəs amalın xidmətçisiyəm.
Möhtərəm cənab Prezident, Sizə təşəkkür edir, işlərinizdə, fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayır, dərin inam və ehtiramımı bildirirəm.
Hörmətlə,
Abdullayeva Pərvanə Salman qızı, əsgər anası.
Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu
Yazıçılıq… Bu sənətdir, yoxsa istedad? Yalnız öz istedadına güvənərək, ölməz kitab yazmaq mümkün deyil. Amma günlərlə masa arxasında əyləşib, özünü yazmağa məcbur etməklə də milyonların ağlını və qəlbini fəth edəcək sətirlər yaratmaq mümkün deyil. Müəllif eyni zamanda üç kainatda yaşayır və bu dünyaları birləşdirməyə çalışır – bizi əhatə edən material aləm, bizim daxilimizdəki məni aləm və bunların sərhəddində yaranan bizim şəxsi aləmimiz. Kitablar insanları böyük əməllərə ilhamlandırır, həyatdan küsmüşlərə ümid və məslək verir, xilas edir, istiqamətləndirir. Gözlərini açır və yol göstərir. Kitab – ən böyük həmsöhbətdir.. Onun müəllifi isə – sənin yaxınına, ən anlayışlı dostuna çevrilən dahidir. Beynəlxalq Yazıçılar Gününüz mübarək olsun! Hörmətlə: Pərvanə Salmanqızı
