Sevgimin arxasınca Süründün illər boyu; İstədin qazanasan Quru hədiyyələrlə… Ancaq izin qalmadı, Yalnız ötüb keçmisən! Bir çiçək qəbul etdim, Çiçəyin öz xətrinə…
Sevgimin arxasınca Süründün illər boyu; Mən zərif dağ ceyranı, Sənin sevdan qurd olub, Gah da hiyləgər ovçu… Hey süründün arxamca, Nə bir faydanı gördüm, Nə də zərər vermisən…
Sevgimin arxasınca Süründün illər boyu; Yoxluğunla, varlığın Bilinmədi heç zaman… İzim qalan, yerlərdə Çox görmüşəm üzünü. Yaxşı ki, yoxluğunla Tanıtmısan özünü….
20 fevral 2026-cı il tarixində axşam saat 19:30-dan 22:30-a qədər təxminən 3 saata yaxın vaxt ərzində “LiteRA” kitab evində şair, tərcüməçi, esseist, müstəqillik illəri Azərbaycan şeirinin öncüllərindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr və tərcümə məsələləri üzrə katibi Səlim Babullaoğlunun müstəqillik dövrü ədəbiyyatımızın inkişafında, xüsusilə də şeirimizin yeni ideya-məzmun keyfiyyətləri, eyni zamanda fərqli forma və üslub imkanlar qazanaraq yüksəlməsində, dünya poeziyasındakı mütərəqqi meyllərlə səsləşməsi yolunda xidmətləri olan Səlim Babullaoğlu ilə möhtəşəm şeir gecəsi baş tutub. Heç bir xüsusi dəvətnamə olmadan yalnız və yalnız ədəbiyyat saytlarında və sosial şəbəkələrdə yayımlanmış “şeir gecəsi” barədə məlumat əsasında toplanmış gecənin qonaqları təxminən 3 saata yaxın bir vaxt ərzində özünəməxsus üslubu və ifa tərzi ilə seçilən tanınmış şair Səlim Babullaoğlunun ifasında həm müəllif, həm dünya şairlərindən seçmə tərcümələrlə tanış olublar. Gecənin gedişində Səlim Babullaoğlu həmçinin qonaqları maraqlandıran sualları cavablandırıb. Sonda kitablar imzalanıb, xatirə şəkilləri çəkdirilib. Möhtəşəm gecədən fotolar:
Tanınmış şair, yazıçı, publisist, tərcüməçi, naşir Aysel Nəsirzadənin yeni şeirlər kitabı işıq üzü görüb. “Kritika” nəşriyyatında “Poeziya seriyası – 1” silsiləsindən nəfis şəkildə çap olunmuş kitab “Gerisi nağıl” adlanır. Arıq kitabın içindəkilər barədə müəyyən fikir oyadan adı uğurlu seçim kimi dəyərləndirmək olar. Aysel xanım yeni kitabı haqqında öz təəssüratlarını bölüşüb:
“Əziz dostlar, Sevinclə bölüşmək istəyirəm ki, “Gerisi nağıl” adlı şeirlər kitabım artıq çapdan çıxıb. Kitab Kritika nəşriyyatında işıq üzü görüb və bu, nəşriyyatın poeziya seriyasında ilk kitabdır. Bu mənim üçün həm qürurverici, həm də çox həyəcanlı bir başlanğıcdır. “Gerisi nağıl” – içimdən keçənlərin, susub danışan duyğuların, xatirələrin və ümidlərin misralara çevrilmiş halıdır. Hər şeir bir az yol, bir az yaddaş, bir az da ürək söhbətidir. İnanıram ki, bu kitabın səhifələrində hər kəs özündən bir parça tapacaq. Kitabın redaktoru Gündüz Sevindik, korrektoru Yeganə Əhmədovadır. Ön sözün müəllifi isə dəyərli xalq şairi Sabir Rüstəmxanlıdır. Hər birinə ayrı ayrılıqda təşəkkürümü bildirirəm.
Çəkdikləri zəhmətə, göstərdikləri diqqətə və bu məsuliyyətli işə ürəklə yanaşdıqlarına görə kitabımın naşiri Zaur Həsənzadə və dəyərli Sayalı xanıma səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Bu kitabın ərsəyə gəlməsində onların əməyi və dəstəyi xüsusi yer tutur.
Kitabı artıq aşağıdakı mağazalardan əldə edə bilərsiniz: Libraff mağazalar şəbəkəsi Kitabevim.az Qlobus 28 may filialı Milli book cafe 28 may filialı Çinar kitab evi Akadem kitab – Elmlər Akademiyası Ali Nino mağazalar şəbəkəsi Sinkod kiyab evi Kitabyurdu kitab evi Kitabıstan Kitabevin book cafe – Xırdalan Məktəbli kitab evi – Qəbələ
Oxuyan, paylaşan, dəstək olan hər kəsə əvvəlcədən təşəkkür edirəm. Sözün yolçuluğunda sizin varlığınız ən böyük gücdür.”
Yazarlar.az olaraq, biz də öz növbəmizdə Aysel Nəsirzadəi təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq.!
HƏRBÇİ RUHU VƏ HƏRBİ-VƏTƏNPƏRVƏRLİK (Ramiz Duyğun poeziyasının ağ-qara rəngi) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bugünkü söhbətimizin mövzusu dövrünün ən hünərli oğullarından biri Ramiz Duyğun barədə olacaq. Bu gün onun andan olmasından 88 il ötür. Bu qoşa “8” xoşbəxtlik rəmzi olsa da, şair bu günu görmədi. Ən xırda bir sevindirici hadisəyə ürəkdən sevinməyi bacaran Ramiz Duyğun özünü elə də xoşbəxt hiss etmirdi. Yüksək rütbədə və vəzifələrdə olsa da həyat hər üzünü ona göstərmişdi. Ramiz Duyğunun poeziyası müasir Azərbaycan ədəbiyyatında hərbi vətənpərvərlik ruhunun ən parlaq, ən təsirli və ən davamlı ifadələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Onun yaradıcılığı yalnız poetik düşüncənin məhsulu deyil, həm də bir ömrün – əsgər ömrünün, zabit taleyinin, Vətən ağrısı ilə yoğrulmuş həyatın bədii salnaməsidir. Poeziya, sözün həqiqi mənasında, həyatın inikasıdırsa, Ramiz Duyğunun şeirləri bu həyatın ən gərgin, ən sarsıdıcı və eyni zamanda ən şərəfli məqamlarını – müharibəni, mübarizəni, itkiləri və qələbəyə inamı əks etdirir. O, yalnız müşahidəçi şair deyil; hadisələrin içində olan, döyüş ruhunu yaşayan və yaşadan sənətkardır. Bu baxımdan onun poeziyası “səngər poeziyası” kimi xarakterizə oluna bilər. QISA ARAYIŞ Ramiz Duyğun (Məlikov) 1938-ci il fevralın 10-da Azərbaycanın Əli Bayramlı (indiki Şirvan) rayonunun Güdəcühür kəndində anadan olub. Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra Şimali Qafqaz, Belorusiya və Zaqafqaziya hərbi dairələrində müxtəlif vəzifələrdə hərbi həkim kimi xidmət edib. 1978–1990-cı illərdə Tibb İnstitutunun xüsusi hazırlıq kafedrasında müəllim və şöbə rəisi kimi çalışıb. Uzun illər Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinə rəhbərlik edən Ramiz Duyğun, həm də “Hünər” televiziya verilişinin müəllifi və aparıcısı kimi tanınıb. 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan şair “Vətən kimi şirin”, “Vətən beşiyim mənim”, “Göy üzü damar-damar”, “Qalibiyyət dastanı” və digər şeir kitablarının müəllifi idi. Ədəbiyyat sahəsində təqdim olunan nüfuzlu “Ziyadar” mükafatı laureatı idi. Ramiz Duyğun 19 iyun 2025-ci ildə 87 yaşında vəfat edib. Ramiz Duyğunun poeziyasında hərbçi ruhu yalnız müharibə səhnələri ilə məhdudlaşmır. Bu ruh onun vətəndaş mövqeyində, ədalətə münasibətində, haqsızlığa qarşı barışmazlığında da özünü göstərir. O, poeziyada da bir əsgər kimi prinsipialdır – haqqın tərəfində dayanır, yalanı, xəyanəti və biganəliyi sərt şəkildə tənqid edir. Bu baxımdan onun şeirləri mənəvi mübarizə meydanıdır. Eyni zamanda, Ramiz Duyğun poeziyasında insanilik də itmir. Onun şeirlərində ana, ailə, sevgi motivləri də yer alır. Lakin bu mövzular belə vətənpərvərlik ruhundan kənarda qalmır. Şair üçün sevgi də, kədər də, həyatın bütün duyğuları da Vətənlə bağlıdır. Bu isə onun yaradıcılığının ideya bütövlüyünü təmin edir. Ramiz Duyğunun yaradıcılığında hərbi vətənpərvərlik mövzusu təsadüfi deyil. Uzun illər hərbi xidmətdə olması onun dünyagörüşünü, duyğularını və poetik istiqamətini formalaşdırmışdır. Bu səbəbdən onun şeirlərində Vətən anlayışı abstrakt məfhum deyil, konkret torpaq, konkret savaş, konkret insan taleləri ilə bağlıdır. O, Vətəni yalnız sevmir, onu qorumağa çağırır, uğrunda döyüşməyə səsləyir. Ramiz Duyğunun poeziyasında hərbçi ruhunun əsas xüsusiyyətlərindən biri çağırış xarakteridir. Onun şeirləri oxucunu passiv müşahidəçi olmağa qoymur, onu hərəkətə səsləyir. “Qalx!”, “Döyüş!”, “Qisas al!” kimi imperativ ifadələr şairin lirikasında tez-tez rast gəlinən motivlərdir. Bu çağırışlar emosional təsir gücü ilə seçilir və oxucuda mübarizə ruhunu oyadır. Şair üçün poeziya yalnız estetik zövq vasitəsi deyil, həm də ideoloji silahdır. Onun şeirlərindəki çağırış ruhu xüsusilə diqqətəlayiqdir: “Sıyrıl qılınc kimi yaqut qınından, Bil ki, göz yaşları kimləri sevir. Nifrət vulkanları qopsun qanından, Sən göz yaşlarını gülləyə çevir.” Bu misralarda şair passiv kədəri rədd edir, onu aktiv müqavimətə – mübarizəyə çevirməyə çağırır. Göz yaşı burada zəifliyin deyil, gücün başlanğıc nöqtəsinə çevrilir. Bu, Ramiz Duyğun poeziyasının əsas ideya xəttidir: ağlamaq yox, döyüşmək! Onun poeziyasında Vətən uğrunda mübarizə yalnız fiziki qarşıdurma deyil, həm də mənəvi möhkəmlik, iradə və birlik məsələsidir: “Biz bu gün Vətənin vuran əliyik, Yalnız irəliyə ağılla, güclə. Bu gün döyməliyik, düzəltməliyik, Qələbə gerbini zindan-çəkiclə.” Burada həm dağıdıcı, həm də qurucu missiya vəhdətdə təqdim olunur. Şairə görə, qələbə yalnız düşməni məğlub etmək deyil, həm də Vətəni yenidən qurmaqdır. Ramiz Duyğunun şeirlərində Qarabağ mövzusu xüsusi yer tutur. Bu mövzu onun yaradıcılığında həm ağrı, həm qürur, həm də müqəddəs amal kimi çıxış edir. Qarabağ onun üçün sadəcə coğrafi məkan deyil, milli kimliyin, tarixin və mənəviyyatın simvoludur: “Qara gözlərinin qara giləsi – Qarabağ yad yurda heç vaxt qarışmaz.” Bu misralarda Qarabağın əbədiliyi, onun Azərbaycan ruhundan ayrılmazlığı vurğulanır. Şair burada həm də milli yaddaşı oyadır, oxucunu unutqanlığa qarşı səsləyir. Şuşa mövzusu isə Ramiz Duyğun poeziyasında ayrıca bir emosional zirvə təşkil edir. Şuşa onun üçün həm itirilmiş cənnət, həm də qayıdılacaq müqəddəs məkan kimi təqdim olunur: “Ürəyimdə Şuşa ağlar, Buludlarla baş-başa ağlar.” Bu misralarda Şuşa təkcə şəhər deyil, canlı varlıq kimi təqdim olunur – ağlayan, həsrət çəkən, gözləyən bir varlıq. Bu antropomorfizm şairin emosional təsir gücünü daha da artırır. Ramiz Duyğunun poeziyasında yalnız qəhrəmanlıq və çağırış yoxdur; burada həm də müharibənin acı nəticələri, insan faciələri, qaçqınlıq və didərginlik ağrıları da dərin şəkildə əks olunur. Xocalı faciəsinə həsr olunmuş misralar bunun bariz nümunəsidir: “Bir gəlin dilənirdi Azərbaycan dilində, Bir ana baxıb ona… Vətəntək yellənirdi – Metroda Xocalıdan bir gəlin dilənirdi.” Bu səhnə müharibənin ən ağır nəticəsini – insan ləyaqətinin sarsılmasını, qadın və ana obrazı üzərindən faciənin miqyasını göstərir. Şair burada sadəcə təsvir etmir, oxucunu sarsıdır, düşündürür və məsuliyyət hissi oyadır. Şairin yaradıcılığında tarixilik də mühüm yer tutur. O, yalnız müasir hadisələri deyil, xalqın keçmişini, başına gətirilən müsibətləri də poeziyada əks etdirir. Xüsusilə epik əsərlərində tarixi faktlara söykənərək milli faciələri bədii dillə təqdim edir. Bu yanaşma onun poeziyasını təkcə bədii nümunə deyil, həm də bir növ tarixi yaddaş kitabına çevirir. Onun “Tarixin lənəti” və “Kəllələrin fəryadı” poemaları isə hərbi vətənpərvərlik mövzusunu daha geniş – tarixi və siyasi kontekstdə təqdim edir. Bu əsərlərdə şair təkcə müasir hadisələri deyil, bütövlükdə xalqın tarix boyu üzləşdiyi faciələri ümumiləşdirir və nəticə çıxarmağa çağırır. Əsas ideya isə dəyişmir: birlik! “Birlik tələbimizdi, Birlik QƏLƏBƏMİZDİ.” Bu fikir Ramiz Duyğun poeziyasının ideoloji əsasını təşkil edir. Onun üçün qələbənin açarı silahdan əvvəl birlikdədir. Bu poeziya zaman keçdikcə öz aktuallığını itirməyəcək, əksinə, tarixə çevrildikcə daha da qiymətli olacaq. Çünki bu şeirlərdə yalnız söz yox, qan, yaddaş və Vətən sevgisi danışır. Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik mövzusu hər zaman aparıcı xəttlərdən biri olmuşdur. Lakin bu mövzunu yalnız sözlə deyil, həm də həyat yolu, taleyi və şəxsiyyəti ilə təsdiqləyən sənətkarlar xüsusi diqqətə layiqdir. Belə şairlərdən olan Ramiz Duyğunun poeziyası sadəcə duyğuların ifadəsi deyil, səngərin, döyüşün, mübarizənin, qeyrətin və qələbə əzminin bədii salnaməsidir. Ramiz Duyğunun yaradıcılığına nəzər saldıqda ilk diqqət çəkən cəhət onun poeziyasında hərbçi ruhunun canlı və davamlı şəkildə yaşamasıdır. Bu ruh təsadüfi deyil. Şairin uzun illər hərbi xidmətdə olması, polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlməsi, müxtəlif bölgələrdə xidmət keçməsi onun dünyagörüşünü formalaşdırmış, şeirlərinə xüsusi bir sərtlik, prinsipiallıq və döyüş əzmi gətirmişdir. O, yalnız müşahidə edən deyil, hadisələrin içində olan, səngərin havasını udmuş, müharibənin ağrı-acısını yaşamış bir şairdir. Onun poeziyasında Vətən anlayışı mücərrəd məfhum deyil. Bu Vətən konkret coğrafiyadır – Ağdamdır, Füzulidir, Cəbrayıldır, Laçındır, Kəlbəcərdir. Bu torpaqların hər biri şairin qəlbində bir yara, bir nisgil, bir çağırış kimi yaşayır. Ramiz Duyğunun misralarında işğal olunmuş torpaqlar yalnız itirilmiş ərazilər kimi deyil, tapdanmış qeyrət, yaralanmış milli qürur kimi təqdim olunur. Bu baxımdan onun şeirləri həm də milli yaddaşın qorunması funksiyasını daşıyır. Onun yaradıcılığında diqqət çəkən digər mühüm cəhət isə hiss və düşüncənin vəhdətidir. Ramiz Duyğun nə qədər emosional yazsa da, bu emosiyalar düşünülmüş, məqsədyönlü və ideya baxımından aydın istiqamətə malikdir. Onun şeirlərində qəzəb, nifrət, kədər kimi hisslər var, lakin bu hisslər dağıdıcı deyil, əksinə, qurucu, birləşdirici və səfərbər edici xarakter daşıyır. Bu isə hərbçi psixologiyasının poeziyaya uğurlu transferidir. Ümumilikdə, Ramiz Duyğunun poeziyası Azərbaycan ədəbiyyatında hərbi vətənpərvərlik mövzusunun ən dolğun, ən səmimi və ən təsirli ifadələrindən biridir. O, həm dövrün salnaməçisi, həm də xalqın ruhunu səfərbər edən söz sərkərdəsidir. Onun şeirləri yalnız oxunmur – yaşanır, hiss olunur və yadda qalır. Ramiz Duyğunun poeziyası Azərbaycan ədəbiyyatında hərbçi ruhunun ən parlaq təzahürlərindən biridir. Onun şeirləri səngərdən gələn səs, döyüş meydanından yüksələn çağırış, qələbəyə inamın poetik ifadəsidir. Bu poeziya oxucunu düşündürür, sarsıdır, ruhlandırır və ən əsası – onu Vətən qarşısında məsuliyyətini dərk etməyə vadar edir. Ramiz Duyğun sözün əsl mənasında poeziyada əsgərdir. Onun silahı qələmdir, səngəri isə kağız üzərində qurulan söz dünyasıdır. Lakin bu sözlər real həyatın, real mübarizənin və real vətən sevgisinin məhsuludur. Buna görə də onun poeziyası yaşayır, təsir edir və gələcək nəsillər üçün örnək olaraq qalır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Ustadlara rəhmət. 10.02.2026. Bakı.
Nobel mükafatı… xahişlər… Ana Blandiananın müsahibəsi…
İndiyə qədər ədəbiyyat üzrə 122 nəfər “Nobel” mükafatı alıb. Onların 20-i (çox olar ki, az olmaz) milliyyətcə yəhudidir. Məsələn, 5 rus “nobelçi”dən ikisi – Pasternak və Brodski dəqiq yəhudidir, birinin (Soljenitsın) etnik mənsubiyyəti ətrafında müzakirələr ara-sıra hələ də ictimailəşir; rus Şoloxov haqqında isə nədənsə əsərlərini (“Sakit Don”u) o yazmayıb deyə mübahisə edirlər, bu da zaman-zaman indiyədək qabardılır. Macar ədəbiyyatının təmsilçisi kimi 2 nobelçi var (sonuncu 2-3 gün əvvəl bəlli oldu), ikisi də yəhudidir. Bu siyahıya müxtəlif xalqların ədəbiyyatını təmsil edən Zinger, Qordimer, Qlük, Yelinek, Bob Dilan və s. kimi bilinən adları da əlavə etmək olar. Hələ bilinməyənlər də var. Görəsən niyə belədir? Şəksiz ki, yəhudilərin “kitablı xalq”, “kitabçı xalq” olduğu, şəksiz istedadlı, zəki olduqları vacib şərtdir. Amma əsas şərt deyil; necə ki, ümumiyyətlə mükafat alıb-almamaq, ümumiyyətlə mükafat əsas şərt deyil; “nobeli” almayan böyük ədiblərin sayı və keyfiyyəti onları alanlardan qat-qat çox və artıqdı. Bu məsələni şərtləndirən əsas məsələlərdən biri, məncə budur ki, tarix boyu ya zəlzələdən, ya vəlvələdən köç, mühacirətlə tez-tez üzləşən yəhudilər başqa mədəniyyətlərə, xüsusən dillərə sirayət etmək məcburiyyətində qalıblar. Və başqa mədəni zəmində uğur qazanmağın yeganə yolu isə (onlar isə uğursuz yaşaya bilmirlər) həmin mədəniyyəti və xüsusən dili “yerlilərdən” iki dəfə artıq mənimsəmək və bilmək olub. Yəhudilərin istedadı, ən əsası isə böyük əzmi, sistematik çalışqanlığı bunu təmin edib, şərtləndirib. İkinci məqam, ikihissəli psixoloji məqamdır. Əvvəla hər şeyi tərk edənlərin böyük etibar və səylə sığındıqları, sığına bildikləri, onları da özləri kimi sorğu-sualsız, lal-dinməz və vəfayla qəbul edən yeganə şey peşə olub. Sonra isə başqa etnik/dini mənsubiyyət “yerli ağrılara” (ədəbiyyat isə daha çox ağrıdır) bir qədər kənardan, demək ki, daha soyuqqanlı/dəqiq baxmaq və yazmaq imtiyazı verib. Üçüncü məqam, kollegiallıq, kollektiv olma bacarığı, birgəlikdir, yəhudilər bunu başqalarından daha çox bacarıblar (xahiş edirəm, bunu məhəlli yerlibazlıq, vulqar qohumbazlıq, merkantil, lokal ictimai-siyasi maraqlarla qarışdırmayın); yəhudilər bir-birini, ən istedadlılarını, ağıllılarını və zəhmətkeşlərini təqdir ediblər; fərdlərini “gecikmədən” və nə qədər ki, intriqa burulğanında boğulmayıblar, “dəyərləndirə” biliblər. Və nəhayət, ədəbi proses, sonradan ümumdünya ədəbi-mədəni mühitinə qoşulma (bu uğur deməkdir) deyilən şey “yazar-naşir-çevirmən-mətbuat” kvartetinin təcəllasıdır ki, dünyada bu işin bilinən və bilinməyən sahibləri də elə yəhudilərdir. Halal olsun! Necə deyərlər, qarşınızda papağımı çıxarıram! Şəxsən mən özümüz də daxil olmaqla Qafqaz, postsovet məkanı və Şərqi Avropa coğrafiyasında bu “kvartetin” işini, iş metodlarını, təfərrüatlarını özüm üçün və tutarlı informasiyalar əsasında xeyli saf-çürük eləmişəm. Bizi kimi “yerlilərə” sırınan qlobal tendensiyalar, temalar, “ümumbəşəri konyunktura”, onlara uyanlar bir yandan, lüğət kitablarını və folkloru istismar edərək milli olmağa, bestseller yaratmağa çalışan özümüz və b. məsələlər də digər yandan ( təhlükəli mövzulardır) – ağır dərdlərə, aşılmaz sədlərə çevrilib; bəlkə bu haqda nə vaxtsa danışarıq (Allah bizə insaf versin!).
Bir dəfə, təxminən 17-18 il olardı, Yeni İlə 3 gün qalmış bir Şərqi Avropalı həmkarımdan mesaj aldım. Yazırdı ki, 2 dostu ilə Bakıdadır, xeyli sərgüzəşt yaşayıb və indi qaş-qaralan vaxt gəlib çıxıb bura, yersiz-yurdsuzdur. 1 saat sonra görüşdüm onlarla. Yedilər, içdilər (halal xoşları olsun), yerləşdirdim, o günləri demək olar bərabər olduq, təzə ilə 1 gün qalmış da Bakını tərk etdilər. Həmin tanışım sərhəddi keçməkdən başlayaraq xeyli xoşagəlməz şeylər yaşadığını deyirdi. Nəyin nə qədər düz və ya səhv olduğunu nə onda, nə sonra dəqiqləşdirmək həvəsim olmadı. Necə deyərlər, Allah qonağı idi, imkanlarım daxilində çalışdım ki, narazı qalmasınlar və neqativ təəssüratları yox olsun. Tanışımın dostlarından biri fotoqraf idi. 2 gün ərzində bir neçə dəfə hiss elədim ki, “qara-qura”, “gözlənilməz” şəkillər çəkir. Ayrılanda, maşına yaxınlaşanda üçü də dayandı, həmkarım səmimi və içdən minnətdarlıq edib soruşdu ki, onlardan hər hansı xahişim varmı? Dedim var. Dedim ki, vətənim haqqında heç vaxt pis düşünməyin, pis danışmayın. Rastlaşdığınız neqativlər hər yerdə var, olub və olacaq. Kimin nə qədər haqlı olub-olmadığını bilmək olmaz? Və dedim: – Dostunuza deyin, çəkdiyi “gözlənilməz şəkilləri” pozsun və mənə elə indi söz versin. “Rakursu həmişə dəyişmək mümkündür, mən isə foto sənətini pis bilmirəm”. Söz verdilər.
2023-cü ildə Ana Blandiana Bakıya gələndə səfərinin sonuncu günü, son şam yeməyində (həmin yeməkdə səfir cənab Vasile Soare, yazıçı, tərcüməçi Jalə İsmayıl da iştirak edirdilər) xanım Blandiana soruşdu: “Məndən hər hansı istəyiniz, xahişiniz varmı?” – Xüsusi hər hansı istəyim yoxdur. İnanıram ki, ölkəmizi yaxşı xatırlayacaqsız. Sizə uzun, sağlam ömür arzulayıram. Bir də Nobel mükafatı. Amma işdir bu mükafatı alsaz, eşitmişəm ki, təqdimat mərasiminə hər bir laureatın bəlli sayda həmkarını dəvət etmək imtiyazı var, mərasimə məni dəvət etsəz, dəvətinizi məmnuniyyətlə qəbul edəcəm. Ana xanım, təxminən belə reaksiya verdi: – Yəqin ki, bu olmayacaq. Yəni, o bu mükafatı almayacaq. Mən bilmirəm, Ana Blandiana növbəti illərdə bu mükafatı alacaqmı, almayacaqmı? Və almasa belə o həm yaradıcılığı, həm həyatı və mübarizəsi ilə bu mükafatı alan bütün dəyərli yazıçı və şairlərlə eyni sırada dayanacaq. Bunları niyə yazıram… Bir neçə gün əvvəl, Ana Blandiananın bir müsahibəsi çıxdı qarşıma. Yeni müsahibədir. Həmin müsahibədən bəzi hissələri çıxarış edib paylaşır, keçidi isə şərh yerinə qoyuram. Sağlıq olsun, görüşərik.
Ana Blandiananın müsahibəsindən çıxarışlar:
“Bizim kimi kiçik ölkələr üçün Nobel mükafatı yazıçıdan çox ölkə üçün daha vacibdir. Polşanın ədəbiyyat üzrə 5 Nobel mükafatçısının (inanılmaz saydır) bəzisi zamanla unudulub, yazıçıların adlarını artıq xatırlamırıq. Amma Polşanın şöhrəti böyük dərəcədə artıb”.
“Rumıniya Nobel mükafatından daha ciddi çatışmazlıqlardan əziyyət çəkir. Həmişə özümüzə belə baxmışam: dahiləri və fərqli, özünəməxsus istedadları yetişdirməyə meylliyik, mükafatlar da alırıq, amma ortabablıq çoxdur, orta mədəniyyət isə yoxdur”. “Rumın PEN Klubuna rəhbərlik etdiyim 14 il ərzində, hər il dekabr ayında, üstündə İsveç kral tacının şəkli olan, qızılgüllərlə bəzədilmiş rəsmi məktub alırdıq. Bizə növbəti il üçün Nobel mükafatına namizəd təqdim etmək təklif olunurdu. Yadımdadır, İonesko sağ ikən onu namizəd göstərmişdik. Daha sonra Çoranı, sonra Gellu Naumu. Sonralar nə baş verdiyini bilmirəm.
Həmin məktublarda, mehriban dəvət təklifi cümləsindən sonra, çox ciddi/sərt xəbərdarlıq cümləsi olurdu ki, əgər təklif etdiyimiz namizədi ictimaiyyətə açıqlasaq, həmin namizəd artıq nəzərə alınmayacaq. Çünki təkliflər məxfidir. Demək istədiyim odur ki, illər sonra Yazıçılar İttifaqının sədri çıxıb deyəndə ki, beş-altı yazıçını Nobelə namizəd göstərib, bu, açıq-aşkar məsxərəydi. İctimaiyyətə açıqlanan təklif artıq keçərli sayılmırdı. Üstəlik, birdən-birə bir neçə nəfəri təklif etmək sadəcə gülüncdür. Hər il Nobel ətrafında yaranan hay-küy, hətta isteriya da bu qəbildəndir. Reallıq budur ki, namizədlərin kim olduğu bilinmir, bilinməməlidir. Həmin 14 il ərzində ən incidici məqam bu idi: Nobel Komitəsi heç vaxt cavab vermirdi ki, bizim təklif qeydə alınıb, ya yox. Nə bir təsdiq, nə bir qeyd. Bu məyusediciydi, çünki təklif etdiyimiz yazıçılar böyük ədiblərdi, amma heç birinin adı belə siyahılarda görünmürdü. Mətbuatda, jurnalistikada baş verənlər – Nobelə kimin layiq ola biləcəyi barədə mülahizələr – sadəcə jurnalistlərin təxminləridir”. Məni düşündürən məsələlərdən birini fransız tarixçi Jül Mişle belə ifadə edib: “Tarix, əslində, coğrafiyadır.” Bu fikri Nobel mükafatları haqqında düşünəndə xatırladım – görünür, ədəbiyyat da tarix və coğrafiyadır”. “Nobel mükafatı onu almayanlar üçün daha vacibdir, nəinki alanlar üçün. Rumıniya hələ ədəbiyyat üzrə Nobel almayıb. Bu, həm də daxili maneələrimizdən,çəkişmələrimizdən, həm də görkəmli yazarlarımızın haqsızlıqla qarşılaşmasından xəbər verir. Buna görə ürəkdən istəyərdim ki, kim olursa olsun, amma bir rumın Nobel alsın. Biz yetərincə çalışmırıq”. “Frankfurt Kitab Sərgisində (1995) baş verən bir hadisəni xatırlayıram. Mən o zaman Almaniyada çıxan “Alqışlarla dolu siyirtmə” kitabıma görə dəvətli idim. Rumıniya pavilyonuna da baş çəkdim. Mənzərə çox acınacaqlı idi. Digər ölkələr pavilyonlarını cəlbedici etmişdi, bizimkilər isə yox. Hətta kitablar belə görünmürdü, çünki Mədəniyyət Nazirliyindən gələn məmurlar sərgidə o qədər çox idi ki, kitabların qarşısını tutmuşdular. Hər biri maaş alırdı, fürsətdən istifadə edib sərgiyə də gəlmişdilər. Sonralar, Patapieviç dövründə Torino sərgisində vəziyyət çox yaxşı idi. Amma indi əvvəlki həvəs görünmür. Xaricdə, məsələn Roma və İspaniyada gözəl komandalar var, amma daha çox şey etmək olar. Mədəniyyət nazirliyi ölkədə hər zaman ikinci dərəcəli sayılır, bu isə böyük problemdir”. “Biz hər zaman istisnalarla fərqlənmişik. Dahilərimiz, qaliblərimiz var – amma orta mədəniyyətimiz yoxdur. Biz orta dəyərləri tanımalı, kateqoriyalara bölməliyik. Dövlət də, ziyalılar da bu sahədə daha çox işləməlidir. Hər kəs önə çıxmaq istəyir – və mümkün olsa, təkbaşına. Amma mədəniyyət birgəlikdir”. “Əsas odur ki, şagirdlər oxumağa yönləndirilsin, yazmağa yox. Önəmli olan oxumağı öyrətməkdir. Yazmağı isə hər kəs, əgər bacarırsa, özü öyrənməlidir”.
Müəllif və mənbə: Səlim Babullaoğlu, şair, esseist, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi.
Bir gün məni dəli küləklərdən, həzin nəğmələrdən, qələmindən süzülən duyğulu şeirlərdən soruşacaqsan. Səni atıb gedən sevgilərin sonunda məni soracaqsan , axtaracaqsan. Məni yox olduğum yerdə var sanacaqsan. Gecələrin qaranlığında yuxuları sındıran dan yerindən, üfüqdə şəfəq-şəfəq sökülən Günəşdən soruşacaqsan. Arxamca boylanacaqsan son ümidin qırıldığı an yenə məni düşünəcəksən. O zaman unutmayıb, unudulacaqsan . Ümidimin talan olmuş son nöqtəsində məni soruşacaqsan. Sən mənim , mənsə zamanın tutub ətəyindən sənin bitib tükənməyən arzularından köçəçəyəm sonsuzluğa . Yenə məni axtaracaqsan, soruşacaqsan. Özünü boş-boşuna yoracaqsan. Ehey, yorma özünü! Mən sənin üçün ölüyəm. İnsan öldükdən sonra sevilir, anılır, amma geriyə dönmür . Amma geriyə dönmür…
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
Zaur Ustac yaradıcılığında nəzm və nəsr nümunələrinin payı bərabər bölünmüşdür. Yazar bədii əsərlərin, əlavə dərs vəsaitlərinin, vacib mövzularda publisistik yazıların müəllifidir.[7] O həmçinin müxtəlif vaxtlarda nəşr olunmuş toplu və almanaxlarda, eyni zamanda ayrı-ayrı qurumların tərtib etdiyi metodik vəsaitlərdə yer almışdır.[8],[9]
↑“”Dağlar” işıq üzü gördü”. anl.az (az.). Həftə içi.- 2019.- 27-28 avqust.- S.4. 27–28 avqust 2019. 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2020.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
