Dünya hara baxır görən?!

(poema, ixtisarla)

1.Xocalı dərdi.

(proloq əvəzi)

…Bir aran bölgəsində,

Yayın qızmar çağında,

Uçuq-sökük bir evin

Büzşüb bucağında

Bir ana sızlayırdı,

Dövrün ən acı dərdi

Xırıltılı səsində:

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Bu dərd Xocalı dərdi!

O dəhşətli gecənin

Quduz məngənəsindən

Möcüzəylə qurtarmış

Ananın sinəsində

Əbədi bir iz salmış

Bu dərd – Xocalı dərdi!

Qucağında ananın

Xəstə, şikəst körpəsi

Çığırıb-ağlayırdı,

Yorulub, əldən düşüb

Hərdən yuxulayırdı.

Körpə həmən o anın-

O dəhşətli gecənin

Bədbəxt yadigarıydı.

Yuxuya gedən təkin

Öz körpə yuxusunda

O anı yaşayırdı-

Diksinib oyanırdı…

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

O dəhşətli gecənin

Amansız bir anında

Qaçhaqaç düşən zaman,

Göydən alov yağanda,

Ananın qucağında

Onun körpə budunu

Qəlpə parçalamışdı,

Ana tapmamış aman

Quduz düşmən gülləsi

Onu da aramışdı…

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Bilməyirdi nə qədər

Meşədə, qarın üstə

O, taqətsiz qalmışdı,

Əl-ayağı donmuşdu.

Bilməyirdi nə vədə,

Kim olmuşdu xilaskar.

Bircə onu bilirdi,

Körpəsi sağ qalmışdı,

Bir neçə ay keçmişdi,

Yarası sağalmışdı…

Bir də onu bilirdi,

Ayağından körpəsi,

Qəlbindən isə özü-

Ömürlük, hər ikisi

Şikəst idilər daha.

Dua edib Allaha

Qəlbi yaralı ana,

Dərdli, bəlalı ana

Xocalının uğrunda

Düşmənlərlə döyüşən

Oğlunu gözləmişdi,

ərini gözləmişdi…

…və sonralar bilmişdi-

Qanlı, ağır döyüşdə

Hər ikisi sonacan,

Qorxmuş, çaşmış əhali

Şəhərdən çıxanacan

Mərdliklə döyüşmüşdü.

Əri həlak olmuşdu…

Oğlundan xəbər yoxdu-

bilən yoxdu ölmüşdü,

bilən yox sağ qalmışdı…

İndi şikəst körpəsi,

Sığınacaq tapdığı

Uçuq-sökük koması,

Bir də acı naləsi

Həmdəmiydi ananın…

Ərinin məzarını

Yağılar tapdaq etmiş,

Oğul dərdi ananın

Ürəyini dağ etmiş,

Qəlpə didib-dalamış,

Ayağı yer tutmayan

Yaşı 5-i adlamış

Şikəst qızını onun

O gecə bədbəxt etmiş…

Bir gecənin bu qədər

Acı dərdləri vardı,

Xocalının nə qədər,

Neçə dərdləri vardı?..

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Ağlayırdı ana hey,

Sızlayırdı ana hey:

-Allah, belə ömrü sən

Niyə mənə vermisən?

Həyatdan bac almamış,

Bığ yeri qaralmamış

Bircə oğul balamı

Niyə mənə vermirsən?

Hanı bəxtim, muradım?

İndi onun ər adın

Yağı tapdaqlarıyla

Niyə murdar edirsən?

Allah, bu haqsızlığa

Axı niyə dözürsən?!..

İndi bu şikəst qızı

ərsiz, yurdsuz böyüdüm?

Allah, mən ver ölüm,

Oğlumu qaytar barı!

Qızımın bu dərdinə

Bir çarə axtar barı!

-Xocalım ooy, Xocalım ooy!..

Yaxınlaşıb Anaya

Təsəlli verdim ona:

-Səbirli ol, ay ana!

Ümidli ol, ay ana!

Ulu Tanrı oğlunun

Yetişsin imdadına!

Ömür-gün yoldaşının

Qəbri nur ilə dolsun!

Körpə yadigarının

Allah köməyi olsun!

Üzür səni bu halət,

Bu qüssə nə, cəfa nə?

Hələ son deyil həyat.

Soyuq-soyuq üzümə

Baxıb soruşdu ana:

-Heç ömründə bircə kərə

Ölmüsənmi

            ölənlərin əvəzinə?

Bu eyham, bu kinayə

Qurutdu boğazımı,

            açammadım ağzımı.

Unutdum bir anlığa

Gəlişimin məğzini,

Həya tərlətdi məni.

Ananın titrək səsi

Ürəyimə biz oldu,

Tüklərim biz-biz oldu.

Sual etdi ana yenə:

-Ölmüsənmi bircə kərə

            ölənlərin əvəzinə?

Davam etdi söhbətinə:

-Ölürəm mən,

            ölürəm mən neçə kərə

Hər gün, hər gün

Xocalının əvəzinə.

Ölürəm mən, itkin düşmüş

Tək oğlumun əvəzinə.

Ölürəm ki, o, yaşasın.

Ölürəm mən,

            bədbəxt, şikəst

                        bu qızımın əvzinə.

Şəhid olmuş ilk bəxtimin

Yağılara tapdaq olmuş

            məzarının əvəzinə

            ölürəm mən.

Ölürəm ki, baxım ordan,

Görüm axı, ölüm nədir?

Gedib, şəhid olanların

Ruhlarına baxım ordan.

O ruhlara qovuşmaqçın

            ölürəm mən.

Ordan dünyaya baxmaqçın

            ölürəm mən.

Heç olmasa,

qalanları yaşatmaqçın

            ölürəm mən.

Adlarını kişi qoymuş,

Bu torpağı satanların

 o dünyada yerlərini dar etməkçin

            ölürəm mən.

Torpağa xor baxanların

ürəyini xar etməkçin

            ölürəm mən.

Ölürəm ki, mən də görüm,

Görüm mənim igid ərim

            öldü necə,

Görüm, igid ölənlərim

Ömürlərin sənlə, mənlə

            böldü necə.

Gedim, görüm Xocalıda

Günəş çıxır indi necə…

Bir gecənin bu qədər

Acı dərdləri varmış.

Xocalının nə qədər,

Neçə dərdləri varmış?..

Kimlər atdı Xocalını?!

Kimlər satdı Xocalını?!

Dərdlər uddu Xocalını…

Tərk elədim mən ananı,

Matəm rəngli o komanı…

İçimdəki dərdlər yenə

            dalğalandı,

Beynim yenə o səslərdən

            çalxalandı.

Xocalıdan gələn səslər,

Məni yenə həmən səslər

            yaxaladı…

2.Xocalıdan gələn səslər.

Xocalıdan gələn səslər

Gecə-gündüz məni səslər,

Xocalıdan gələn səslər

İmdad istər, qisas istər…

Xocalıdan gələn səslər

Başımdadır, beynimdədir,

Xocalıdan gələn səslər

Içimdədir, məni didir,

neçə ildir

                dincliyimi baltalayır,

                      gəncliyimi baltalayır…

Bu səslərdən biri

Qarabağın nər balasl,

Xalqın xilaskar balası

Əlif Hacıyevin səsi:

(Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı)

-Möhkəm durum, dostlarım!

Xocalını bu bəladan qurtarın!

Bu olmuşdu son kəlməsi…

Xocalıda bu dünyaya göz açmışdı,

Xocalıda əbədiyyətə qovuşdu…

Televizorda bircə kərə

Görmüşdüm o qəhrəmanı.

Kifayətdi bircə kərə görənlərə-

Əlifi sevmişdi hamı.

Hələ neçə il əvvəllər

İşləyərkən Xankəndidə

O, duymuşdu, ermənilər

Quduzlaşırlar yenidən.

O, bilirdi,

Min cür hiylə-fəsad ilə,

Ermənilər zaman-zaman

 zəbt ediblər

bizim dogma torpaqları,

Hay-küy ilə, fəryad ilə,

obalarımızın adları

ya “kert” olub, ya “yan”, ya “van”.

Məzlum-məzlum ağlayıblar,

Quduz-quduz dağlayıblar

Illər ilə qəlbimizi,

Bu dərs ayıltmayıb bizi.

Hər dəfə də unutmuşuq

1918-i,

1948-i.

Unutmuşuq, unutmuşuq

Ondan qabaq, ondan sonra

ən yaxın keçmişimizi.

Unutmuşuq, Allah! Allah!

Biz dul qalmış nənəmizi, anamızı,

Yetim qalmış babamızı, atamızı…

O, bilirdi

Xan oylağı Xankəndinin

Stepana-kertliyinin səbəbini,

O, bilirdi,

Təkbaşına düşmənlərin

arasında işləməyin ləzzətini.

Bu gənc milis zabitinin,

Dönməz, qorxmaz bu igidin

Sağlam, məğrur baxışları

Qorxudurdu düşmənləri-

O, açırdı məxv işləri.

Əlifin bu mərd işləri

Səs salmışdı Xankəndiyə.

Onda, düşmən işə saldı

Köhnə, murdar vərdişləri,

Guya Əlif rüşvət alıb

Adıyla quruldu hiylə,

təxribat başlandı yenə…

Nələr oldu, sonra nələr?

Sapı özümüzdən baltalar

Şahid durdular üzünə.

Nəhayətdə ermənilər

1984-də

Saldılar onu türməyə,

Mübarizə getdi hədər…

Əlifin harayından sonra

Işə yenidən baxılsa da,

Bir nəticə vermədi bu.

O, Sibirə sürgün oldu.

Çünki, onda Bakıda da

Ermənilər kök salmışdı-

Bakı onların olmuşdu.

Ittihamçı da erməni,

Iddiaçı da erməni,

Vəkili də erməniydi.

Hokmü erməni oxumuşdu…

Lakin Əlif məğrur idi,

O, poladdan yoğrulmuşdu.

Onun yolu doğru idi-

Bu torpağa vurulmuşdu.

Dörd il tamam qürbətdə

əzablara qatlaşdı,

Bu xəyanət qurbanı

Dözümlə, cəsarətlə

Muradına yetişdi.

Vətənin vurğunu

Bəraət alıb yenə

Qayıtdı Vətəninə,

Silah alıb əlinə

Dayaq durdu elinə.

Qorxmaz, mərd oğulları toplayaraq başına

Xocalı limanını saldı üzük qaşına.

Oldu bu limanın komendantı,

Açıldı Xocalının qolu, qanadı.

Irəvandan gələn silah mənzilə çatmayırdı,

Millətçi ermənilər acıqdan partlayırdı.

Əlif ermənilərin yuxusunu pozmuşdu,

Düşmən yəqin bilirdi- döyüşü uduzmuşdu.

Əlif belə igiddi, o, qorxmazdı, dönməzdi!

Əgər… o qanlı gecə… tarixə dönməsəydi,

Əlifin, əliflərin çırağı sönməsəydi…

Xocalıdan gələn səslər

Gecə-gündüz məni səslər…

Biri Tofiq Hüseynovun,

Biri onun itkin düşmüş

Can yoldaşı Məxmərinin,

Biri şəhid Ziyadxanın,

Biri şəhid Etibarın,

Biri Araz Səlimovun,

Biri itkin Natiqindir.

 Xocalıdan gələn səslər

Indi mənim yaddaşımdır,

Yoldaşımdır, ümidimdir.

Bu səslərlə yaşayıram

            neçə ildir…

Xocalıdan gələn səslər

Çırpır məni dağa-daşa

            hökm edərək

Döyür məni, deyir: Gərək,

            olduğu tək

Törədilmiş faciələr,

            vəhşiliklər

Köçürülsün kağızlara,

Lentələrə, yaddaşlara.

Çatdırılsın

Yüz il sonra, min il sonra

yaşayacaq nəsillərə.

Deyir: Gərək,

Deməsinlər bizdən sonra

Sizlər belə, sizlər elə…

Əfsus, ancaq,

deyəcəklər, soracaqlar:

-Hanı sizin qeyrətiniz,

Qürurunuz, qüdrətiniz?

Nə üçünmüş qaçhaqaçla

Xocalıda şəhər salmaq,

Fərqanədən, irəvandan gələnləri

Basa-basla ora yığmaq?

Burnu altda erməninin

            xalq toplamaq,

       xal toplamaq.

Sonra atıb yetim təkin

            gendən baxmaq.

Nə üçünmüş?

Kim üçünmüş?

Əfsus, əfsus!

Soracaqlar bunu bizdən!

Necə indi biz soruruq

1828-dən,

1905-dən,

1915-dən,

1918-dən,

1948-dən,

88-dən, 90-dan,

Babamızdan,

Atamızdan, özümüzdən…

Soruruqmu biz görəsən?!

Onlar isə soracaqlar!

Soracaqlar!

Hökmən! Hökmən!

Xocalıdan gələn səslər

Yandıracaq məni hələ,

Aylar ilə, illər ilə…

…İş elə gətirib ki,

Zaman elə gəlib ki.

Saxlayıram yarıda

Görüləsi işləri,

Yazılası sözləri.

Düşürəm arxasınca

Məni didən səslərin.

Axıb qara axınla

Neçə il tamam, öncə,

Qara, Qanlı Yanvarın

Qurbanı şəhidlərin

Müqəddəs ruhlarını

Yad edən millətimlə

Xiyabana gəlirəm.

İlhamla Fərizənin

Qoşa uyuduqları

Məzarları önündən

Həyacanla keçirəm.

Bir yandan alışıram,

Bir yandan öyünürəm.

Gözlərim yaşla dolu,

Qəlbim odlu, alovlu

Baxıram, düşünürəm:

“Gələcək nəsillərin

Budur əfsanə dolu

Ən müqəddəs and yeri.

Burda and içmişdilər

Bu gün tarixə dönmüş

Xocalı şəhidləri.

Burda and içmişdilər

sonra bura

şəhid kimi dönənlərim,

Bu torpağa

həyat verib ölənlərim,

Bu Vətənin

hər kəndində, obasında,

Tunc heykələ dönənlərim,

Hələ bu gün

yağı düşmən yuvasında

əsirlikdə olanlarım,

orda əzab çəkənlərim.

Neçə-neçə

naməhrumum, namə’məlumum,

Yolu burdan başlamışdı

Xocalının…”

İlhamla Fərizənin

Abidəsi önündən

Keçəndə daş əriyir,

Adama qeyrət gəlir.

Qəhərdən boğulursan,

Baxırsan, düşünürsən:

“Hansı xalqın Leyli-Məcnun əfsanəsi

Həyat boyu yaşayır, təkrarlanır?

Hansı xalqın Nizamisi, Fizulisi

Əbədiyyət çırağı tək ürəklərdə nurlanır?

Hansı xalqın müqəddəslik, paklıq səsi

İlham ilə Fərizədən başlanır?… “

… Bu minvalla, bu xəyalla

Vidalaşıb Xiyabanla

Yolum üstə qan ağlayan

Boynu bükük qərənfillər,

Tələsirəm tək qalmağa

Dərdli-sərli dəftərimlə.

Tələsirəm-

Qanlı Yanvar gecəsindən

Qanlı Fevral gecəsinə,

Acı Bakı naləsindən

Xocalının naləsinə…

3.Xocalıya gedən yollar.

Xocalıya gedən yollar

Bağlanmışdı, nə zamandı.

Xocalının qara bəxti

Dağlanmışdı, nə zamandı.

Nə haraya gələn vardı,

Nə dərdini bilən vardı,

Bu ölkənin başçıları

Karlanmışdı, nə zamandı.

Xocalıya gedən yollar

Ləkə-ləkə, damar-damar,

Parlayırdı qan üstündə.

Ağlayırdı, sızlayırdı

Yazıq şəhər can üstündə.

Zarıyırdı, yaıcandı,

Xocalının damarları

Darlanmışdı, nə zamandı.

Bakı burdan öyünürdü,

Şuşu ordan öyünürdü,

Ağdam çaş-baş salınmışdı,

Nə eləsin, bilməyirdi.

Köməyəsə gələn yoxdu,

Bu ölkənin başçıları

Korlanmışdı, nə zamandı.

Xocalının çörəyi yox,

Köməyi yox,

Sursatı da tükənmişdi.

Təkcə onun iradəsi möhkəm idi,

Əsgərləri səngərlərdə dayanmışdı,

Alınmaz istehkam idi.

Zirehi bol, sursatı bol düşmən isə

Dayanmışdı çılpaq şəhərlə üz-üzə.

Artıq şəhər hiss edirdi-

Indi, o, son günlərini yaşayırdı.

Yazıq şəhər, ağlayırdı, sızlayırdı,

Yağı düşmən həmləsinə az qalırdı…

Xocalıya gedən yollar

Bağlanmışdı, nə zamandı.

Xocalının qara bəxti

Dağlanmışdı, nə zamandı…

4.Beş ay mühasirədə.

Ermənilər bilirdilər nə edirlər,

Olacaqlar qabaqcadan bəlli idi.

Gördükləri bütün işlər

Məqsədli, planlı idi.

…5 sentyabr 1991-ci il.

Prezidentin fərmanı:

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi yaransın!

…Nazirlik yaranmışdı, ancaq

O zamanlar bu ölkədə nazir yeri

Olmuşdu nazir yeri yox, oyuncaq.

Gah o, gah bu nazir olur,

Hər nazirə neçə oba nəzir olur-

Ölkə başdan laxlayırdı,

Bu ölkəni qara günlər haqlayırdı.

Irəvansa, öz işində

Işğal üçün qərar verir.

Xankəndi mat gedişiylə

Obaları işğal edir,

Fürsət bada verməyirdi.

Bakıda oyun gedirdi,

Bakı heç nə görməyirdi.

Mərkəzdən qərar gəlmişdi:

“İşğal etmək Xocalını!”

Əsgəran çoxdan kəsmişdi

Ağdamdan gələn yolunu.

Keçmiş Sovet Ordusunun

366-cı.

motoatıcı alayı

köçürülmüş Xankəndiyə.

Onun sursatı, silahı,

öz peşəkar heyəyilə

erməni zabitlərinə verilmişdi.

Zəbt etməkçün Xocalını

hər tədbirlər görülmüşdü.

Hücum edib gecə onu

susdurmaq qət edilmişdi…

Son ayların ərzində,

Xocalı bölgəsində

Amansız ermənilər

Bir-birinin ardınca

Kəndləri zəbt eləmiş-

Meşəli əldən getmiş,

Həsənabad, Nəbilər,

Sonra da Kərkicahan

Olmuşdu qana qəltan.

Qaybalı, Malıbəyli,

Quşçular, Qaradağlı

əldən getmişdi bir-bir,

Bakı görməmiş tədbir…

Indi təkcə Xocalı

Azad nəfəs alırdı,

daha şübhə yox idi-

işğala az qalırdı…

Şəhər isə dözürdü,

Diz çökmürdü düşmənə.

Cavab verib mərdliklə

Hər düşmən həmləsinə

Gözləyirdi ümidlə,

Gözləyirdi o, hələ…

5.Qanlı gecə.

O gecə- qanlı gecə,

Qarlı, dumanlı gecə,

Xocalıda qoymadı

Qala bir canlı gecə.

O gecə- murdar gecə,

Dərd gecə, qübar gecə,

Xocalı adlı eli

Bir gecə udar necə?!..

O gecə- odlu gecə,

Ahlı, fəryadlı gecə,

Heç gəlib çıxmayaydı

Qalaydı yadla gecə.

O gecə- zülmət gecə,

Qəm gecə, zillət gecə.

Qana batdı tarixim,

Qırıldı millət gecə…

…92-ci ilin 25 fevralıydı…

Həmin o gün Xocalının

Son günü, son dövranıydı.

Başlanacaq soyqırımın

ən dəhşətli bir anıydı.

Dünya qara donunu

Geyib yuxuya getmiş,

Ulduzlar yoxa çıxmış,

Ay gecəni tərk etmiş,

Xocalı tək qalmışdı

Düşmənlərlə üzbəüz.

Igidlər dayanmışdı

Yorğun-arğın, yuxusuz,

Hərə öz mövqeyində

Şəhərin keşiyində…

Elə bu vaxt…

Göy gurladı.

Yer parladı,

Hər tərəfdən alov yağdı!

Amansız bir qüvvə ilə

Başlandı şəhərə həmlə.

Evlər od tutub yanırdı,

Şəhər qana boyanırdı.

Nə qocaya, nə körpəyə aman vardı,

Nə bu oddan qurtarmağa güman vardı.

Millət çaşqın, başlar açıq, ayaq yalın,

Qalmışdılar dövrəsində od-alovun.

Ailələr bir-birindən pərən-pərən,

Bu dəhşəti duya bilər ancaq görən!..

Təyyarə limanında

vəziyyət çox gərgin idi,

Düşmənin böyük qüvvəsi

 bu istiqamətdə cəm idi.

Xankəndidən cəm olunmuş

bura böyük bir ordu,

kəsilmirdi hücumların

nə arası, nə də ardı.

Bozdağdan raketlərlə

vururdular şəhəri,

Türklər məhəlləsini

xarabazar edirdi

Horaguh qüvvələri.

Böyük canfəşanlıqla,

Xüsusi yaraşıqla

Tikilmiş təzə evlər

Uçulur, dağılırdı.

Yaralılar, xəstələr,

Yaxında kim var, nə var

Uçuq altda qalırdı.

Millətin gur yerində

Birdən mərmi partlayır,

Qanlı gecə şərində

Məhv edir neçə ömrü,

Qəlpə didir, dağıdır

Qoca, uşaq bilmədən.

Güllə kimi haqlayır

Qalxa bilmirdi yerdən.

Mərmi uğultuları,

Güllə vıyıltıları,

Körpə çığırtıları,

Anaların naləsi

Qarışmış bir-birinə,

Küçələr qan gölməsi,

Gözü qan dığaların

Qana olan həvəsi

Yaratmışdı vahimə,

Qarışmışdı yer göyə.

Ayaq altda qalan kim,

Parça-parça olan kim,

Nə şəfqət var, nə həkim,

Nə hara getmək məlum,

Nə də görünməyirdi

Sonu bu soyqırımın…

Əlif hələ axşamdan

ratsiyayla Ağdamdan

ümidlə kömək ummuş,

demişdi tədbirini:

-Yeganə yol, qurtuluş

Məhv edib Əsgəranı,

Şellidən yol açmaqdır.

Bu tədbir Xocalını

Düşmənin pəncəsindən

Elliklə qurtarmaqdır.

-Ağdam gəlmədi, nədən?

Dispedçer məntəqəsini

Partladaraq mən həmən,

Yarıb mühasirəni,

Üzü Şelliyə doğru

Hərəkət etməliyəm.

Yoxdur bir özgə yolu

Xalqı xilas etməyin,

Qalmamış başqa çarəm…

Əlif göz qırpımında

Partladıb məntəqəni,

əldə avtomat, öndə,

igidləri yanında

girdi ağır döyüşə.

Keçib Qarqar çayından,

O, döyüşə-döyüşə,

Ölüm ilə üzbəüz

Meşələrə tutdu üz…

…Artıq açılır səhər,

Hər tərəfdən zirehlər

Şəhərə daxil olur.

Tarixi görünməmiş

Vəhşiliklər başlanır-

Kim qurtula bilməmiş

Tırtıllar altda qalır.

Meyitlər tapdalanır,

Cəsədlər şaqqalanır,

Südəmər körpələrsə

Taxılır süngülərə,

Məhv edilir nə varsa,

Od vurulur şəhərə.

Atılan güllələrdən

Şəhid olur Gülüş də,

Qaçır üzü meşəyə

Dəli kimi Dürdanə…

Çıxararaq od-alovdan

əhalinin bir qismini,

nə qədər ki, vardı imkan

Əlif yenə döndü geri.

Üz tutdu yanan şəhərə

ətrafında igidləri.

Verməyərək vaxtı bada

Atıldılar onlar oda.

Xilas oldu neçə həyat.

Lakin bu an… Heyhat! Heyhat!

Əsgəran tərəfindən

Hücuma keçdi düşmən.

Tankların köməyilə

Başlandı güclü həmlə.

Bir yandan İlham, Kamal,

Bir yandan Cabir, Aslan,

Sağda Füzuli, Zəmin,

Solda Əliflə Elçin

Girişdilər döyüşə,

Odlanıb yandı meşə.

Qana hərisli düşmən

Qoca, uşaq bilmədən,

Iri çaplı pulemyotla,

Snayperlə, avtomatla

Vururdu, görürdü kimi.

Birdən partlayırdı mərmi

Camaatın gur yerində.

-Kimi gördün, vur yerində,

Çığırırdı bir dığa hey…

-Dayan dığa, dur dığa, hey!

Qarşındakı Əlifdir, bil!

Cəhənnəmə edib vasil

Əlif neçə qaniçəni,

Qan yaddaşlı o gecənin

Oldu özü də qurbanı,

Yaratdı qeyrət dastanı…

6.Soyqırımın davamı.

…Fevralın 26-sı, səhər

Artıq zəbt olundu şəhər.

Gecə ikən şəhəri tərk etməyənlər,

Faciəni hələ tam dərk etməyənlər,

Gizləmişdi, hərə imkan olan yerdə.

Taqətsizlər, yaralılar orda, burda

Inildəyir, sürünürdü ümid ilə,

Bəziləri vidalaşır həyat ilə,

Bəziləri zarıyırdi imdad ilə…

Hərçənd, təslim olmamışdı

Xocalının əsgərləri,

Kimi mövqedə qalmışdı,

Kimi də dönmüşdü geri,

Şəhərin qalan əhlini

Bəladan qurtarmaq üçün.

Kimi də dönmüşdü geri,

Bu günahsız qurbanların

Qisasını almaq üçün.

Pozulsa da nizamları,

Qırılmamış inamları-

Imkan tapıb qırırdılar

Bu qaniçən zalımları…

Düşmənlərsə vururdular

Atəş gələn nöqtələri

Pulemyotla, minamyotla,

Dağıdıcı mərmiləri

Tuşlayırdılar o səmtə,

Susdurulurdu hər nöqtə…

…Şəhərdə başlanmış talan,

Qarət mallar karvan-karvan

Xankədiyə göndərilir,

Yağı düşmən bayram edir,

Sevinirdi qələbədən.

Və abır-həya bilmədən

Meyitlər təhqir edilir,

Ayrılırdı başdan bədən.

Hər kim var, təqib edilir,

Keçirilirdi süngüdən.

Yandırılırdı körpələr,

Ərşə qalxırdı nalələr…

…Şəhərdə qalan əsgərlər

Son ana, son nəfəsədək

Düşmən ilə döyüşdülər.

Neçə igid oldu həlak,

Neçəsinin taleyindən

Xəbər yoxdur bu günədək…

Tapmayıb qurtuluş, çarə

Çəkilmişdi meşələrə

Şəhər əhli bölük-bölük,

Inləyirdi uşaq, böyük.

Hava soyuq, dizəcən qar,

Can verirdi yaralılar.

Düşmən isə pusqulardan,

Hücum edib ordan, burdan

Qırırdı çarəsizləri.

Qar üstündə qan izləri

Gölmə-gölmə, laxta-laxta.

Həyat yalan, ölüm saxta,

Vəhşilksə bir heçnədir

Bu işlərin miqyasında.

Bu, yırtıcılıqdır, nədir?!

Bu haqsızlıq dünyasında

Bu əməlin adı nədir?!

Bu təqibin, soyqırımın

Düşmən üçün dadı nədir?!!!

Qapılıb bədbin hisslərə

Hadisənin bu yerində

Mətləbdən yayındım deyən,

Donaraq əlimdə qələm.

Qarşımdasa şahidlərin

Faktlar dolu yazıları.

O dəhşəti görənlərin

Göz yaşıyla yazdıqları…

Çözələnir xatirələr,

Cövlan eləyir beynimdə

O dəhşətli hadisələr.

Qayıdıram mən yenidən

Qan-qadalı o anlara.

O anları görənləri

            duymaq üçün

qoşuluram mən onlara.

Bir ad verə bilmədiyim

            əməllərə

öz adını qoymaq üçün

qayıdıram o anlara.

Tarixin rast gəlmədiyi

Bənzərsiz törətmələri

Birrə-birrə saymaq üçün

Qayıdıram o anlara.

Kor dünyanın görmədiyi

Sağalmayan o dərdləri

Dünyaya çatdırmaq üçün

Qayıdıram o anlara.

Təməli zorla qurulmuş,

Xəmiri qanla yoğrulmuş,

Bu biganə, kor dünyanı

Xocalının alovunda

Odlayıb yandırmaq üçün

Qayıdıram o anlara…

7.Tofiqin son döyüşü.

(Tofiq Hüseynov- Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı)

(soyqırımın səhərisi gün)

-Komandir, indi nə edək?

-Tam qaranlıq düşənədək

Burada gözləyək gərək.

Gecə hərəkət edərək

Üzü meşələrə sarı

Apararıq adamları.

Uşaqlardan nə xəbər var?

O, Vahiddən aldı xəbər.

-Gecə ikən əmrinizlə

Camaatı od-alovdan çıxardılar.

Bir neçəsi qalıb bizlə.

Zirzəmidə yaralılar,

Qocalardır, qadınlardır.

Toplamışıq meyitləri nə imkan var,

Amma, xeyli küçələrdə qalan vardır.

Itkilərin sayı yoxdur,

Bu qırğının tayı yoxdur.

-O binadan atan kimdir?

O, könüllü türklərdəndir.

-Aman  Allah, zavallını

Susdurdular pulemyotla!..

Mən belə qoymaram bunu!

-Di dur, Vahid, dayan, atma!

Bada verərsən özünü.

-Tofiq qardaş, bir bax belə,

Məgər ruslar deyil onlar?!

-Hə, onlardır, qoşulublar dığalara.

-Gör bir necə şadlanırlar,

Meyitləri təhqir edib dadlanırlar.

-Hələ ora, o səmtə bax, o üzə bax,

Tank üstündə şərab içən zənciyə bax,

Əlindəki qan ləkəli süngüyə bax.

Görə-görə belə-belə vəhşiliklər

Gözlədilər qaranlıq düşənə qədər.

 Yox, onların zəhməti getmədi hədər-

Camaatı zirzəmidən gecə ikən

Çıxararaq meşələrə tutdular üz.

Çayı keçib meşəliyə keçər ikən

Dəstə düşmən həmləsinə qaldı məruz.

Lakin Tofiq belə anlar çox görmüşdü,

Bu qudurmuş dığalardan çox qırmışdı.

Bozdağında pusqu qurmuş,

Dığalara qan uddurmuş,

20-yədək dığanı

            və 5 zirehli maşını

məhv etmişdi bir həmləyə.

12 nəfərlik dəstəylə

Gedib Meşəli kəndinə

Yetmişdi kəndin dadına.

Zərbə vurmuşdu düşmənə

Belə-belə dəfələrlə.

El içində tanınmışdı

O, “Mixaylo” ləqəbiylə.

Indi budur, o, qalmışdı

Düşmənlərin dövrəsində.

Və öz kiçik dəstəsiylə

Vətən odu çöhrəsində,

Intiqam hissi başında,

Ölüm-dirim savaşında

Qırırdı yağı düşməni…

Sərmiş yerə neçəsini,

Dizlərindən yaralanmış

Vahidin barmaqlarını

Düşmən gülləsi aparmış,

Daralmışdı mühasirə,

Etibar da, Ziyadxan da

Həlak olmuşdu mərdliklə.

Gülləsi qurtaran anda

O, əmr elədi Vahidə:

-Tələs Vahid, di get burdan,

Bir az da patron ver mənə,

Camaatı qurtar dardan!

-Müntəzirəm hər əmrinə,

Ancaq tək qoymaram burda,

Səni vermərəm düşmənə.

-Əməl et son əmrimə sən.

Mən onsuz da gedə bilməm,

Dizlərim dəlik-dəlikdir.

O, zavallı adamlara

Sənin köməyin gərəkdir.

Çatdır özünü onlara,

Get qardaşım, qalma burda.

-Əlvida qardaş, əlvida!

Vahid uzaqlaşsın deyə

Tofiq gözlədi bir an.

Süründü düşmən tərəfə,

Sıxaraq ovcunda həmən,

Qumbaranı möhkəm-möhkəm,

Süründü son gücü ilə,

Süründü o, son dəfə.

Çathaçatda dığalara

Partlatdı qumbarasını,

Dörd dığanı sərdi yerə

Və… şəhid etdi özünü…

Tofiq dedi son sözünü-

Son anacan qorxu nədir bilmədi o,

Nağıl oldu, dastan oldu, ölmədi o.

“Mixaylonun əfsanəsi” təkrar olundu

yenidən,

Öz ölmüylə neçə ömrü xilas etdi

o, ölümdən…

8.Yaddaşlar ağlayır.

Məmmədov Oqtay Şükür oğlu, Xocalı batalyonunu döyüşçüsü. Təvəllüdü: 19 iyun 1957-ci il. Oqtayın qardaşı Vaqif ailəsi ilə- həyat yoldaşı Afilə, oğlanları Azər, Ceyhun və Niyaməddinlə birlikdə o gecənin qurbanı olmuşlar.

-Oqtay bir hərbçi idi

Xankəndi şəhərində.

Gözəl təlimçi idi,

Pərgardı işlərində.

Xoşbəxt bir ailəydik,

Uzaq qəmdən, kədərdən.

Axı, hardan biləydik,

Dövran dönəcək birdən?!

Orda baş verir nələr?-

Xəbərsizdik xəbərdən…

Xəyanətlər, fitnələr

Başlananda Oqtayı

Çıxartdılar işindən.

“Bu sənətdən savayı

Sevmirəm bir peşə mən”-

Oqtay belə deyirdi.

O, heç düşünməyirdi,

Öyrətdiyi əsgərlər

Ona düşmən kəsilər,

Zamanın bir anında

Onun öz silahından

Atəş açarlar ona,

Susayarlar qanına…

…Xocalı batalyonu yaradıldı nəhayət-

Oqtay üçün açıldı yeni, özəl bir həyat.

İndi o, Xocalının durmuşdu keşiyində,

Heç nədən çəkinmirdi, möhkəm idi işində.

Düşmən həmlələrini məhv edirdi dəstəsi,

Yorulmurdu, qorxmurdu, tükənmirdi qüvvəsi…

…Həmin o qanlı gecə

Öz kiçik dəstəsiylə

Çəkildi meşələrə.

O, bütün qüvvəsiylə

Güc gəlib həmlələrə,

Üç gün meşədə qaldı.

Çiynindən yara aldı,

Güllə, sursat qurtardı,

Mühasirə daraldı.

Əsir alıb onları

Erməni dığaları

Pircamalda saldılar

Bir donuz pəyəsinə.

Ələ salıb güldülər,

Çörək, su əvəzinə

Işgəncələr verdilər,

Söz deyib dillənənə

Şallaq, təpik vurdular.

Oqtayı tanıdılar:

Yanıqlıydılar ondan,

Odlanıb yanırdılar

Zəhmli baxışından.

Coşur, xoşlanırdılar

Ona əzab verərkən.

Səhəri gün, lap erkən,

Oqtayın qollarını

Bağlayıb möhkəm-möhkəm

Həyətə çıxartdılar,

Qar üstə uzatdılar.

Sallaqdodaq bir dığa

Yeriyrək qabağa,

Hırıldayıb ürəkdən,

Soruşdu ötkəm-ötkəm:

-De, kimindi Qarabağ?

-Torpaq bizimdir, ancaq,

Ötən əsrin önündə,

Dünya sizdən dönəndə

Qonaq saxladıq sizi.

Yeyib çörəyimizi,

Zəbt edib evimizi,

Dönük çıxdınız bizə,

Susadız qanımıza.

Sizlər vətənsizlərsiz,

Kişiliyə düşmənsiz!..

-Kəsin bunun dilini!

Qırın bunun belini!-

Çığırdı həmən dığa,

Tutdu onu şallağa.

Qıvrılıb qalxdı Oqtay,

Dığaya baxdı Oqtay:

-İndi ixtiyarsınız,

Ancaq nə qayırsanız,

Mənim iradəmi siz

Heç vaxt qıra bilməzsiz!

Bizimkidir Qarabağ,

Bizim olub qalacaq!..

…Üçüncü gün ermənilər əsirləri həyətə çıxaranda,

Oqtay fürsət əldə edib, göz qırpımı bir anda

Yaxaladı bir dığanı, silahını aldı ondan.

Çəkilib dalda yerə

Od yağdırdı düşmənlərə-

Üç dığanı sərdi yerə.

Döyüşdü son nəfəsədək,

Şəhid oldu bir əsgərtək…

…İndi ömür Oqtaysız

Bir əzabdır-mənasız.

Böyüklər başa düşür,

Ancaq 5 yaşlı Şükür…

Görməyib ata üzünü,

Bəs necə deyim düzünü?!..

Söhbətin bu yerində Oqtayın can yoldaşı

Ağladı hönkür-hönkür, yaddaşı qan yoldaşı.

Onu sakit etməyə çatmadı cəsarətim,

Axırdı gözlərindən yanağına həsrəti.

Nə qədər çətin idi yaşamaq bu anları,

Zaman unudacaqmı haqsız axan qanları?..

Məmmədov Arif İbad oğlu, Xocalı batalyonun döyüşçüsü. Təvəllüdü: 26 fevral 1956-cı il. Arifin anası Səltənət və 5 nəfər ailə üzvləri: Şövkət, Lətifə, Samir, Səbuhi və Səlim itkin düşmüşlər.

…Şelliyə az qalırdı,

Geri dönmək olardı.

Vidalaşıb Məlahətlə

Öpdü bərk-bərk Fidanını, Fuadını.

O, yanıqlı bir həsrətlə

Süzdü ömür yoldaşını,

Sanki içdi son andını:

-Qayıdıram, təmin edim

Camaatın xilasını,

Qayıdıram, almaq üçün

Xocalının qisasını.

Uşaqlardan muğayat ol,

Gedin, Allah amanında!

Arif getdi əks tərəfə,

Itdi meşə dumanında.

O, bir daha görünmədi-

Qaldı ömrün o anında…

Həkk olundu yaddaşına

Fuadın da, Fidanın da.

Gözləyirlər, duman səkə,

Ataları dönüb gələ…

Məlahətin göz yaşları

Yanağından gilə-gilə

Axır hər gün, yaddaşından

O dumanı silmək üçün,

Ağlayır o, için-için,

Balaları gülmək üçün:

-Qayıdacaqdır atanız,

Düşmənlərlə döyüşdədir,

Siz ona layiq böyüyün,

O, ən şərəfli işdədir…

Arif tərk etdi dünyanı

Bu dünyaya gələn günü,

Həmin günü doğulmuşdu-

Yaddaşlara

Xəyal olub dönən günü…

Xocalı sakini, 1931-ci il təvəllüdlü Zeynalov Aslan Bəhrəm oğlunun qan ağlayan yaddaşından:

-Böyük bir ailə idik,

Nə dərd vardı, nə nisgillik.

Övladlarım, ev-eşiyim, qayğı bilməz balalarım,

Xocalıya birdən gəldi yüz illərin bəlaları…

Həmin o qanlı gecədə əsir düşdü Tofiq oğlum,

Yeddi yaşlı Aynur nəvəm, mənim şəkərim, noğulum

Öldü yağı gülləsindən anasının kürəyində,

Anası, Tovuz gəlinim, yaralandı biləyindən.

Eldar balam döyüşərək şəhid oldu Xocalıda,

Səkkiz yaşlı qızı Leyla güllələndi gecə yolda.

Nadir oğlum subay idi, yetməmişdi kama hələ,

Meşədə son nəfəsədək döyüşdü o, düşmən ilə,

Nadir xilas etdi bizi, meyiti meşədə qaldı…

Aslan kişi qəhərləndi, udqundu, xəyala daldı.

Maddım-maddım baxdım ona, heyrətləndim dözümünə,

Aslan kişi bir ah çəkdi, döndü yenə üzü mənə:

-Kürəkənim Ramiz isə, şəhid olub Goranboyda,

Həyat yoldaşı Validə, o, başı bəlalı qızım,

Naxçıvannik meşəsində qaçha-qaçda, qalma-qıyda,

Yaralandı, qucağında körpə nəvəm, dan ulduzum.

Validəni oğlum Elxanla axtarıb tapa bildik,

Qan içində, huşsuz halda Şelli kəndinə gətirdik.

Ancaq, itirdik nəvəmi, qundaq körpə qaldı orda.

Onu mərhum Çingiz* tapıb, xilas edib bizi dardan-

                        qurtarıbdır intizardan.

(*-mərhum tele-jurnalist, AR Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev.)

Ailəmizin aynası,

Uşaqlarımın anası

Cabbar qızı Sayalıdır,

Düz, o vaxtdan yaralıdır.

Ombasını dələn güllə

Şikəst edibdir yazığı…

Bu ağrıyla, bu nisgillə,

Qəlbdə neçə övlad dağı,

Qalxdı, getdi Aslan kişi.

Qan ağlayan yaddaşında

Qanlı-qadalı keçmişi,

Qalxdı, getdi Aslan kişi.

Ölüm-dirim savaşında

Onları xilas eləmiş,

Şəhid olmuş gənc yaşında

Əlifi də yad elədi,

Şellidən imdada gəlmiş

Xosrovu da yad elədi.

Qalxdı, getdi Aslan kişi,

Şəhidlərin ruhlarını duasıyla şad elədi.

Ağı dedi ölənlərə, yağılardan dad elədi,

Qarğıyaraq dönükləri, dövrandan fəryad elədi.

Qalxdı, getdi Aslan kişi,

Xatirələr qaldı mənlə,

Bir də yazıq dəftərimlə,

                        qələmimlə…

9…

…Yaşayıb bu mövzu ilə

Mən ayları verdim yelə.

Araşdırdım yaddaşımı-

Şahidlərin göz yaşını

Ürəyimə yığa-yığa,

Başlıq tapmadım yazmağa.

Qovluğumda qan qoxulu rəvayətlər,

O günlərdən yadda qalan hekayətlər,

Şahidlərin gördükləri iztirablar, işgəncələr-

Nə ad qoyum mən onlara?.. zaman bilər.

Cavabını zaman verər.

Inanıram, gün gələcək,

Zaman qoyacaq adını

Bu dəhşətli əməllərin.

Xocalının fəryadını

Zaman qandıracaq! Yəqin!

Xar dünyaya qandıracaq,

Dünya olacaq müttəhim-

Zaman onu yandıracaq.

Erməni adlı bəlanın

Öz oduyla odlanacaq

Onda astarı dünyanın.

Qulaqları açılacaq,

Gedəcək koru dünyanın.

Heyhat! Ancaq gec olacaq!

Solacaq barı dünyanın…

Fəqət, hələ əlindədir

Öz ixtiyarı dünyanın,

Hələ ki, imkan dəmidir,

Tam yoluxmayıb hələ ki,

Dünya vəhşi xəstəliyə-

Ad qoysun bu əmələ ki,

Dərs olsun hər millətçiyə.

Erməni millətçiləri

Vaxtında çəkilsin dara!

Görərsə bu tədbirləri,

Dünya canını qurtarar

Birdəfəlik məhv olmaqdan-

Hələ ki var buna məqam…

…Bu arzuyla, bu amalla

Boş saxlayıb sərlövhəni,

Başlayıram bu minvalla,

Olduğu tək hər lövhəni

Həkk etməyə dəftərimə,

Qayıdıram dərdlərimə…

Ağdam rayonunun Şelli kənd sakini Xosrov Bilal oğlu Məmmədov xocalıları mühasirədən qurtaraq qəhrəmancasın şəhid olmuşdur.

Qanlı gecə səhərisi,

Qaçqınların bir dəstəsi

Yol gedərək bütün gecə,

Təhlükələr keçə-keçə,

Yaxınlaşarkən Şelliyə

Məruz qaldılar həmləyə.

Şellinin mərd oğulları

Darda qoymadı onları.

Ağır itki verib düşmən

Bu yoldan çəikldi həmən.

Yenə neçə ölən oldu,

Neçə yaralanan oldu.

Şellidən gələn cavanı,

Xosrov adlı pəhləvanı

Belə xatırlayır hamı:

“O, mərdliklə qurban verib canını,

El yolunda axıtdı öz qanını…”

Xocalı sakini Səttar Ağayevin başına gətirilən müsibətlər.

…9 yaşlı Vüsalı kürəyində,

O gecənin çovğunu, küləyində

Səttar kişi qaçdı meşəyə sarı,

Acdı Kətik meşəsində səhəri.

Birdən yağı gülləsi yuş oldu Vüsalına,

Qoca necə dözəydi övladın bu halına?..

Qoyub qar üstə onu, ağladı hönkür-hönkür:

-Qurban olum, ay Allah! Bu dərdə bir şərik dur!

Ataya bundan böyük dərd olarmı dünyada?

Balam günahsız ölür, boğulur qan-dəryada,

Mənimsə gücüm yoxdur, yetə bilmirəm dada!..

-Qoca köpək, qalx ayağa!

Qəflətən yekəpər dığa

Peyda olaraq hardansa

Qocanı necə vurdusa

Avtomatın qundağıyla,

Qoca dözməyib ağrıya

Qarın üstünə sərildi,

Dünya gözündə qaraldı…

…Başına gələndə huşu,

Qərargahda Səttar kişi

Açan zaman gözlərini,

Qan aparmış dizlərini,

Cırıq-cırıqdı şalvarı,

Qandalda idi qolları.

Başı sanki bir daş idi,

Paltarı qanlı, yaş idi.

Uzundıraz bir dığa

Qocanı boğa-boğa,

Tutub çırpdı divara:

-Söylə, qoca avara,

Zahid Ağayev kimdir?

-Tanımıram mən onu.

-Al, onun pasportunu,

Bu sənin oğlun deyil?

-Hə, mənim oğlumdur, bil.

O, qorxmaz bir əsgərdir.

Sənin kimi gədanın

Mininə bərabərdir.

-Dilinə bax sən bunun!

Göstərərəm mən indi

Əsgər oğlunu sənə.

Bax, sənin Zahidindi?

Hə, nə oldu, dinsənə.

Zahidin meyitini görəndə dondu qoca,

Ürəyi sancdı birdən, güclə udqundu qoca.

-Zahid balam, vay balam, vay…

Şəhid balam, vay balam, vay…

Uzundıraz erməni təpikləyib meyiti,

Bu biçarə qocanı pis söyüş ilə söydü.

Səttar kişi atıldı erməninin üstünə:

-Görüm səni yanasan, anan gəlsin tüstünə!

Qocanı sürüyərək eşiyə çıxartdılar,

Döyüb haldan saldılar, bir maşına atdılar.

Indi də səfərləri Dəhraz kəndinə idi,

Hərbi düşərgə idi, bu kənd indi nə idi?..

Səttar kişinin vardı burda çoxlu tanışı,

Əsirlikdə gördü o, Əşrəfi və Qaraşı.

Milli Ordu əsgəri Nadir də burda idi,

Lakin o, cırıq-cındır mülki paltarda idi.

Dəyişmiş libasını, almışdı özgə görkəm,

Tutmuşdu qucağında haldan düşmüş bir körpə.

Qoxumuş tövlələrdi dustaqxana əvəzi,

Aclıqdan, səfalətdən məhv olmuşdu neçəsi…

…Kötük parçası kimi sürüyərək qocanı

Tulladılar tövləyə: “Qoy burda çıxsın canı”.

-Qocaya imdad edin, su verin bu yazığa.

Donuzsifət, siçangöz, küftəburun, daz dığa

Boylanıb göz gəzdirdi, səs gələn səmtə baxdı:

-Ara, sanin bu sozun lap üragimi yaxdı.

Hırıldadı:- ha, ha, ha…

-Bu xoş gəlməz Allaha!

-Ara, ay turk, san daxa

Istamirsan yaşamax?

-Kəs səsini, daz dığa,

Şərəfli ölüm daha

Qiymətlidir bu anda.

-Yaxşı, danışdıx, onda

San duşdun spisoka (siyahıya).

Karen, gal bunu apar.

O, danışan əsiri,

Növbə ilə hər biri

Təhqir edib söydülər,

Incitdilər, döydülər.

Kəsib barmaqlarını,

Sonra qulaqlarını

Sarıdılar ağaca.

Baxa bilmirdi qoca

Bu dəhşətli səhnəyə.

Bu qədər vəhşiliyə

Qadir olarmı insan?

Buna nə ad qoyasan?..

O, dəhşətli səhnələrdən yayınanda,

 gözlərin yumanda,

Şəhid olmuş oğulları

dururdu göz önündə.

Kiprikləri məzar daşı olurdu,

Gözlərində

Zahidiylə Vüsalı uyuyurdu…

…Səttar kişi handan-hana

Göz gəzdirdi ətrafına.

Yenə əzab verib ona

Atmışdılar bir buzxana,

yarıqaranlıq otağa.

Başı üstə həmən dığa

Var-gəl edib, deyinirdi:

-Bax, bu dişlar sanindi,

Bu dişlarsa Aşrafindi…

Qanlı dişlər səpələndi otağa,

Dığa əda ilə başladı lağa:

-Bu, çiy katrofdu, bir vedra,

Bu da buğdadi, bir vedra.

Kandçilarinla bir yerda

Yeyib gorarsan dadini.

Axiradak xamisini

Yemalisiz saxaracan.

Bax xaa… sabax galacam.

…Qoca ölüm diləyirdi Tanrıdan,

Bu əzabdan, işgəncədən, ağrıdan

Ölüm daha şirin idi bu anda,

Ölüm gəlmir bəndə onu umanda…

…Səhəri gün dustaqları

Xocalıya apardılar.

Incitdilər yazıqları-

kəlbətinlə dişlərini çıxartdılar,

kimisinin dırnağını qopartdılar,

kimisinin qulağını kəsdilər,

kimisinin qol-qıçını qırdılar,

neçəsini güllə ilə vurdular…

Dustaqları oradan da apardılar Xankəndiyə,

Işgəncələr, iztirablar təkrarlandı dönə-dönə,

Nələr etdilər  İlahi: “sən düşmənsən, türksən”- deyə,

Bu nə insanlığa sığışmır, nə inanca, nə dinə…

…O günləri xatırlayır qoca ürək ağrısıyla:

-Axır məni dəyişdilər bir erməni dığasıyla.

Don atmış, yara səpmişdi, çürüyürdü ayaqlarım,

Pal-paltarım cırıq-cırıq, sızlayırdı oynaqlarım…

…Hər gün Zahid, Vüsal deyib sızıldayır Səttar dayı,

Belə dərdlər beşmi, onmu, neçəsini sadalayım?

Ailə var, on nəfərdən biri sağdır,

Ailə var, sağ qalanı bir uşaqdır.

Ailə var, öldürüblər, məhv ediblər hamısını,

Övladın gözü önündə yandırıblar anasını.

Neçə nakam qız-gəlinin toxunublar namusuna,

Oğlunun qanlı ətini yedirdiblər anasına…

Daha dözə bilməyirəm!

Daha yaza bilməyirəm!

Insan oğlu bu dərdləri

Necə yoza? Bilməyirəm!

Zaman bu qanlı izləri

Necə poza? Bilməyirəm!

Daha dözə bilməyirəm!

Bu goru kəfən dünyaya

Mən uduza bilməyirəm!

Bəsdir daha, yüz illəri verdim yelə!

Bəsdir daha, dağ çəkdilər millətimin taleyinə!

Daha özüm yazacağam tariximi,

Qoy yar olsun Tanrı mənə!

Millətimə xor baxanın hər birini,

Verəcəyəm zamanın öz pəncəsinə.

Indi, dünyanı çəkərək

Mən müttəhim kürsüsünə,

Qoyub vicdanıyla təkbətək

Fırladıram

onun çarxını tərsinə.

Qoy baxsın özü özünə,

Baxıb cavab versin mənə!

Sualların hər birinə birəm-birəm:

-Dünya hara baxır görən?…

10.Dünya hara baxır görən?!

Dünya hara baxır görən?

Görməyirsə, Xocalı tək faciəni?!

Günəş necə çıxır görən?

Sönmüş ikən

Günəşi bu şəhərin?!

Dünya hansı əməlləri

Yaddaşına həkk eləyir?

Dünya hansı əməllərə

Dünya kimi şəkk eləyir?

Göz görəti bütöv şəhər

Yeddi minlik millətiylə

Yer üzündən silinərkən,

Bu dəhşəti törədənlər

Vəhşiliyi, zillətiylə

Sevinərkən, öyünərkən,

Faciənin ssenarisi

Dünya üçün bəlli ikən,

Dilverəni, icraçısı

Gurlayarkən ötkəm-ötkəm,

Dünya hara baxır görən?!

Min illərin əzabıyla

Yaradılmış yurd yerləri

Görünməmiş vəhşiliklə

                        dağılarkən,

Quduzluqla, ləzzət ilə

Qoca, qadın cəsədləri

Qarət olub küçələrə atılarkən,

Südəmər, qundaq körpələr

Süngülərdə qıvrılarkən,

Qəddarlıqla qız-gəlinlər

Od-alovda qovrularkən,

 Tapılarmı cavab verən:

“Dünya hara baxır görən?!”

Eheyy! Durun!

Qulaq verin, ey ərənlər!

Bu dəhşətləri görənlər!

Faktlar dolu

əlimə bir bayraq verin!

Bağırım mən bağır-bağır:

-Paxır dünya!

Fağır dünya!

Axı dünya hara baxır?!

Karmı dünya?!

Kormu dünya?!

Özü boyda faciəni görmür dünya?!

Axır dünya açacaqmı gözlərini?

Görəcəkmi?

Millətçinin, qaniçənin

Dünya yetim sinəsində

Izlərini görəcəkmi?

Eşidəcəkmi

Binəva şəhidlərin səslərini?

O səslər ki, sorur məndən,

sorur səndən:

-Niyə susur şahidlərin?

Bağır, dünya!

Çığır, dünya!

Ey binəva naxır dünya!

Bu gün ruhlar sorur səndən:

“Dünya hara baxır görən?!”

Ey dünyaya sülh diləyən

Qüvvətli, nəhəng ölkələr!

Başına min işlər gələn

Torpaqları qan ölkələr!

Tələb edin, tapın əlac!

Boğaz gücü nə vaxtadək

Ədalətə güc gələcək?

Nadan qan-qan bağırarkən,

Haqqın səsi boğularkən,

Başına daş yağdırılan

Dünya hara baxır görən?!

Xocalıda

Indi Günəş çıxır görən?

Çaylarında

Indi sumu axır görən?

Bağlarında

Indi quşlar oxur görən?

Ormanında

Otlayırmı naxır görən?

Nər igidlər

At belində çapır görən?

Qız-gəlinlər

Seyrangaha çıxır görən?

Güllü nənə

Kəklikotu yığır görən?

“Qarabağın şikəstəsi”

Ürəkləri yaxır görən?

Bayramlarda cəngi səsi

Obalara axır görən?

Itməyibmi

Yamaclarda cığır görən?

Bulaqlardan su içirmi

Ceyran, cüyür, sığır görən?

Ayı qoparırmı nərə?

Yenə salırmı vəlvələ?

Qar üstündə iz salırmı

Kəklik hələ, turac hələ?

Meşələrdə “fit” çalırmı

Bulbul hələ?

Görən hələ yaşayırmı

Tülkü lələ, hop-hop dələ?

Dağ keçisi dırmanırmı

Sıldırımlı zirvələrə?

Xocalının meşələri

Indidəmi yaşıl görən?

Yenədəmi körpələri

Yatır mışıl-mışıl görən?

Orda Günəş çıxır görən?

                        batır görən?..

Dəli oldum, islandım mən

leysan dolu suallardan,

Hehat! Yoxdur cavab verən:

Dünya hara baxır görən?!

Dilim gəlmir bu dünyaya “ana” deyəm,

Yönüm gəlmir nifrətimi ona deyəm.

Anım gəlmir, sözüm yetmir,

Gücüm çatmır, dilim yatmır:

-Bu dünyanı qalsın virana!”-deyəm.

Dünya hara baxır görən?!

Dünya boyda bir ağrıya

bu gün durub göz bağlamaq,

korluq deyil.

Ərşə qalxan nalələrə,

ağrılara buz bağlamaq,

karlıq deyil.

Xəbis mətləblər naminə

Bu gün durub iz bağlamaq-

Bu, təkcə namərdlik deyil.

Yetim qalmış körpələrin,

Sinəsi dağ anaların

əzabını hiss etməmək-

Bu, təkcə daş qəlblik deyil.

Bu, tək mənlik, sənlik deyil.

Bu, bir milli faciədir-

Xocalıdan daha ağır!..

Belə olsa, inan, qardaş,

Ellər bizi qınayacaq.

Yer, göy, bu torpaq, bu daş

Od olacaq, qan olacaq,

Hamılıqla soruşmasaq-

Tapılmasa cavab verən:

Dünya hara baxır görən?!

O dəhşətli faciəni

Görənlərtək yaşamamaq-

Mənlik deyil.

Qalaq-qalaq suallara

Bu gün cavab aramamaq-

Mənlik deyil.

Üzdəniraq arxalara

Kölgə olub daldalanmaq-

Mənlik deyil.

Arayacam, axtaracam!

Aradığım suallara

Axır cavab da tapacam!

Haqq yerinə dönənəcən,

Ta ulduzum sönənəcən

Soracam hər gördüyümdən:

Dünya hara baxır görən?!

Dünya hara baxır görən?!..

                        1997.

Müəllif: Xəlil Mirzə,

Şair-publisist, AYB-nin üzvü

Xəlil Mirzənin digər yazıları

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I