Mahirə Nağıqızının “Salam olsun” adlı şeirlər kitabı toplusu, əsasən, Vətən sevgisi, milli kimlik və şəhidlik mövzularını əhatə edir. Kitabın semantik-struktur, semiotik, qeyri-səlis məntiq və sinergetik təhlil aşağıdakı plan üzrə aparacağıq:
Semantik-struktur təhlil: Mətnin əsas semantik nüvələri. Strukturdakı poetik elementlərin dinamikası. Semantik dominantlar və periferik obrazlar. Kitabın əsas semantik nüvəsi Vətən sevgisi və milli kimlikdir. Şeirlərdə tez-tez təkrar olunan “salam olsun” ifadəsi, həm bir salamlaşma, həm də bir dua və ya xatirə kimi funksionaldır. Bu ifadə vasitəsilə şairə, tarix yaradanlara, şəhidlərə və Vətən üçün fədakarlıq edənlərə müraciət edir. Ümumiyyətlə, Mahirə Nağıqızının poeziyasının poetik semantikasında əsas ana xətt “Vətən sevgisi”dir. Məsələn, “Qarabağ vətəndir” şeirində “dağlar səssiz danışır” misrası simvolik anlam daşıyır. Bu, həm topoqrafik obraz, həm də tarixi yaddaş kodudur. Şairin strukturu klassik üçlükdə qurulur: vətənin keçmişi, mübarizə anı və zəfər sonrası mərhələ. Misal: “Qanla yazılıb torpağın taleyi…” – burada “qan” sözü həm metafora, həm də semantik yük daşıyır; torpağa can verənlər simvolizə olunur.
Semiotik analiz: Simvol və kodların funksiyası. Mədəni və intertekstual işarə sistemləri. Metaforik qatların açılması. Kitabda istifadə olunan simvollar arasında “al bayraq”, “kəfən”, “qan” və “Şuşa” kimi ifadələr önə çıxır. Bu simvollar, Azərbaycanın müstəqilliyi, şəhidlik və milli qürur kimi anlayışları təmsil edir. Məsələn, “Dalğalandı Şuşada al bayrağımız” misrası, Qarabağın azadlığı və milli qürurun simvoludur. Mahirə Nağıqızının poetikasında tez-tez rast gəlinən simvollar: Torpaq – müqəddəslik, vətənin fiziki varlığı; Qarabağ – milli kimliyin kodlaşdırıldığı semantik mərkəz; Bayraq, səma, dağlar – dövlətçilik və əzəmət simvollarıdır. Misal: “Bayrağımda şəhidin nəfəsi var” – bayraq burada təkcə simvol deyil, canlı bir varlıq kimi təqdim olunur. Nəfəs – ruhani elementdir.
Qeyri-səlis məntiq üzrə təhlil: Məlumatların qeyri-deterministik axını. Parçalanmış mənalar və ziddiyyətli obrazlar. Poetikanın qeyri-səlis situasiyalarda doğurduğu yeni anlamlar. Şeirlərdə bəzən konkret və abstrakt anlayışlar arasında keçidlər müşahidə olunur. Məsələn, “Ələm idi, qüssə idi hər çağımız” misrası, keçmişin kədərini ifadə edir, lakin dərhal sonra “Otuz ildən sonra güldü növrağımız” misrası ilə gələcəyə ümid verilir. Bu, qeyri-səlis məntiqin poetik təzahürüdür. Nağıqızının şeirlərində qeyri-səlis məntiq əsasən emosional və intuitiv keçidlərdə müşahidə olunur. Yəni, klassik səbəb-nəticə məntiqindən çox, duyğu axınına əsaslanan bir struktur yaradılıb. Misal: “Göz yaşı göl oldu, içində Şuşa var…” – Şuşa adlı konkret coğrafi məkan emosional kontekstdə təsvir olunur; burada məntiq hissə əsaslanır, yoxsa faktlara?
Sinergetik təhlil: Kitabın strukturu, xaosdan nizama doğru bir keçidi əks etdirir. Əvvəlki şeirlərdə kədər və itki hissləri ön planda olsa da, sonrakı şeirlərdə qələbə və ümid motivləri güclənir. Bu, sinergetik yanaşmada sistemin özünü təşkil etməsi və yenidən qurulması kimi qiymətləndirilə bilər. Nağıqızının şeirlərində sinergetik model aşağıdakı şəkildə müşahidə olunur: Xaos → Kosmos poetik trayektoriyası. Bifurkasiya nöqtələri (qəfil dönüş anları). Şeirin enerjisi və özünü-təşkil modeli. Xaos mərhələsi: müharibə, həsrət, itki. Orta zona: şəhidlik, müqavimət. Sinerji (nizam): Qələbə, vətənə dönüş, dirçəliş. Misal: “44 günün hər gecəsi min illik dua idi…” – zamanın sıxılması və enerjinin toplanması burada sinergetik qığılcım yaradır.
Nəticə etibarı ilə Mahirə Nağıqızının “Salam olsun” kitabı yalnız poetik mətnlər toplusu deyil, həm də kollektiv yaddaşın və milli kimliyin poeziyada yenidən kodlaşdırılmasıdır. Buradakı şeirləri təhlil edərkən biz təkcə bir müəllifin poetik aləmini yox, həm də bütöv bir xalqın taleyini, ağrısını və ümidini oxuyuruq.
“SALAM OLSUN” (EYNİ ADLI ÜÇ ŞEİR) əsərləri Mahirə Nağıqızının poetikasında “salam”ın semantik, semiotik, qeyri-səlis məntiq və sinergetik çalarlarını konkretləşdirən parlaq nümunələrdir. Aşağıda həmin şeirlərin hər birinin sinergetik və semiotik təhlilini verək.
“Salam olsun” (I) – Tarixi-millilik və kosmik harmoniya arasında: Şeir milli yaddaşın poetik rekonstruksiyasıdır. Dördüncü misra hər bənddə motivin kulminasiyasını təmin edir – salam həm bir çağırış, həm dua, həm də müqəddəsləşdirmə aktıdır. Bəndlərin strukturunda keçmiş–bu gün–davamlılıq semantik xətti qurulur. Semiotik kodlar və simvollar: Bayraq, qılınc, qələm – dövlətin və mənəvi müqavimətin simvollarıdır. Altaylar, Göytürklər, Mövlana, Yunus – həm mədəni yaddaşın, həm də türk kimliyinin ikonik markerləridir. Qəhrəman, şəhid, qazi – sinergetik sistemdə “qurbanlıq” və “qoruyucu enerji” daşıyıcılarıdır. Qeyri-səlis məntiqin tətbiqi: Burada “salam” həm konkret ünvana (şəhid, bayraq, torpaq), həm də abstrakt anlayışlara (zaman, haqq-ədalət, elm-sənət) yönəlir. Bu da qeyri-səlis məntiqin tipik göstəricisidir – yəni sərhədlər bulanıqdır, çoxqatlı mənalandırma vardır. Sinergetik model: Şeir sinergetik sistemdə tarazlıq–pozulma–bərpa dövriyyəsinə əsaslanır: Kosmos: Türk kimliyi, haqq-ədalət, bayraq. Xaos: Müharibələr, qurbanlar, şəhidlər. Kosmosun bərpası: Millət ayaqdadır, davamlılıq təmin olunur, salam enerjisi sonda yenidən harmoniya gətirir.
“Salam Olsun” (II versiya) – Tarixi yaddaş və lider kultunun poetik sintezi. Semantik-struktur təhlil: Bu versiyada tarixə münasibət daha şəxsiləşmişdir – tarixi yaradanlar, Ərdoğan, İlham, şəhidlər konkret olaraq vurğulanır. Bəndlərdə təqdir, yaddaş və ümid kodları iç-içə keçir. Semiotik kodlar: Sər doğan – güc və intuisiya simvoludur. Bayraq, qan, şəhid – vətən uğrunda müqəddəsliyə çevrilmiş obrazlardır. Ərdoğan və İlham – həm siyasi lider, həm də “xalqın iradəsinin simvolik daşıyıcısı” kimi verilir. Qeyri-səlis məntiq: Qan, zaman, tarix, lider – hamısı eyni poetik müstəvidə yerləşdirilir. Məsələn, “qanınız əynimizdə qalacaq” misrası həm məcazi, həm real qatlarda oxunur. Sinergetik baxış: Bu şeir “qələbə sonrası kollektiv transformasiya” mərhələsini təqdim edir: Xaos: İşğal, otuz illik kədər. Bifurkasiya: Qarabağ savaşında dönüş anı. Yeni kosmos: Bayrağın Şuşada dalğalanması – sistemin özünü təşkil etməsinin təzahürü. “Salam” – Emosional-kollektiv poetik enerji sahəsi. Semantik-struktur təhlil: Bu şeirdə “salam” daha çox emosional rezonans doğuran simvola çevrilir. Hər bənddə refren kimi təkrarlanan “Salam, Qarabağım, salam” misrası həm şeiri ritmik cəhətdən qurur, həm də ünvanlı poetik rezonansı gücləndirir. Simvolik kodlar: Xarı bülbül, Kəlbəcər, Cıdır düzü, fərman, İlham – hər biri konkret məna daşıyır, lakin eyni zamanda ümumiləşdirilmiş poetik simvoldur. Sinəsində ümman çağlayan şairə – poetik subyektin iç dünyası ilə Qarabağ obrazı arasındakı energetik keçid nöqtəsidir. Qeyri-səlis məntiq: Şairə həm danışan, həm yaşayan, həm də xalqın özüdür. Bu qeyri-səlis identifikasiya prosesi sinergetik strukturu dəstəkləyir. Qarabağ həm itirilmiş, həm qazanılmış, həm də hələ də arzulanan bir obraz kimi təsvir olunur. Sinergetik transformasiya: Burada daha çox poetik rezonans effekti ilə çalışan sinergetik model mövcuddur: Enerji yığımı: Salamlarla doğma torpağa yönələn enerji yığılır. Bifurkasiya nöqtəsi: Vətən sevgisinin partlayış anı – “Qayasında xına qanım” misrası ilə təcəssüm olunur. Sabitlik: Sonda dinclik və harmoniya yaranır – “Dinər saza həsrət dağlar…”
Beləliklə, “Salam olsun” (I) şeirinin semantik məzmunu: Bu şeirdə əsas məzmun tarixi yaddaş və milli kimlik üzərində qurulub. Türk xalqlarının minillik sınaqlar qarşısında dirənişi, milli yaddaşın zaman içində necə qorunub saxlandığı ön plana çıxarılır. Semiotik simvollar: Bayraq – milli kimlik və suverenliyin simvoludur. Altay – türklüyün başlanğıc mərkəzi, mifoloji və etnogenez baxımından başlanğıc kodudur. Mövlana, Yunus Emrə – İrfan və mənəviyyatın poetik nişanələri. Şəhid – fədakarlığın, müqəddəsliyin və ölümün anlamını aşan bir simvol. Sinergetik fazalar: Xaos: Müharibələr, qarışıqlıq, qurbanlarla dolu keçmiş. Bifurkasiya: Milli oyanış, tarixin doğru istiqamətə yönəlməsi. Kosmos: Sabitlik və milli həmrəylik durumuna keçid. Qeyri-səlis məntiq: “Salam” sözü burada yalnız adi bir salamlama aktı deyil – duadan, anddan, təqdisdən, vətən sevgisinə qədər uzanan çoxqatlı mənalandırmaya açılır. Yəni “salam” həm emosional, həm fəlsəfi, həm də milli bir kod kimi işlədilir.
“Salam olsun” (II) şeirinin semantik məzmunu: Burada vurğular lider kultu və tarixi dirçəliş üzərində qurulur. Tarix yaradan şəxsiyyətlər və onların simasında millətin qurtuluş epoxası təqdim olunur.
Semiotik simvolları: Ərdoğan və İlham – lider obrazları olaraq, türk birliyinin, siyasi iradənin və qələbənin daşıyıcıları kimi çıxış edirlər. Qan və bayraq – həm şəhidliyin, həm də dövlətin yenidən doğuluşunun nişanələri kimi şeirdə dominant simvollardır. Sinergetik fazaları: Şəhidlər: Qurban mərhələsi – xaotik enerji. Liderlik: Bifurkasiya nöqtəsi – xalqın taleyi üçün yönverici məqam. Zəfər: Kosmos – qələbənin strukturlaşması. Qeyri-səlis məntiq: Ünvanlanma forması həm konkret (Ərdoğan, İlham), həm də abstrakt (tarix, şəhidlər, millət) kimliklərə yönəlir. Burada qeyri-səlislik ünvanlanmanın çoxqatlı və dəyişkən xarakterindən irəli gəlir.
Salam” (III) şeirinin semantik məzmunu: Bu şeirin mərkəzində torpaq sevgisi və emosional rezonans dayanır. Qarabağa qayıdış, Vətənə duyulan həsrət, azadlıqdan doğan sevinc şeirin əsas ruhunu təşkil edir. Semiotik Simvollar:Qarabağ, Cıdır düzü – torpağın öz simvolik yaddaşıdır. Bülbül – musiqi, azadlıq və Vətənin ruhu ilə birləşən simvol. Şairənin özü – artıq poet-subyektin öz simvoluna çevrilməsi, şairin şəxsiyyətləşmiş “torpaq həsrəti” obrazıdır. Sinergetik fazalar: Yığılmış enerji: Uzun illər yığılan emosional, mədəni və ideoloji enerji. Emosional partlayış: Azadlıqdan sonra yaranan coşqu, poetik ekstaz. Qeyri-səlis məntiq: Burada şəxs (poetik subyekt) ilə torpaq (Qarabağ) arasında sərhəd silinir. Şeirin dili ilə ifadə etsək, Mahirə Nağıqızı artıq Qarabağın danışan qəlbi kimi çıxış edir. Bu birləşmə tamamilə poetik, hissə əsaslanan və rasionallığı aşan qeyri-səlis məntiqin nümunəsidir.
Yekun nəticə ondan ibarətdir ki, bu üç şeirin hər birində “Salam” sözü sadəcə salamlaşma deyil, milli şüurun, tarixi yaddaşın, lider ideologiyasının və torpaq sevgisinin bir simvolik formuluna çevrilir. Semiotic kodlar və sinergetik fazalar bir-birini tamamlayır və nəticədə qeyri-səlis məntiq çərçivəsində poetik məna çoxluqları meydana gəlir.
“AZƏRBAYCAN” ŞEİRİ həm poetik güc, həm də milli təhtəlşüurla yüklənmiş, çoxqatlı semantik və semiotik struktura malik nümunədir. Onu dörd aspekt üzrə təhlil edək:

1. Semantik-struktur təhlil: Bu şeir “Azərbaycan” sözünün hər bənddə strukturun mərkəzinə qoyulması ilə anaforik bir ritm yaradır. Şeir struktur olaraq paralel konstruksiyalardan ibarətdir və bu paralellik: Məkan (Qayalar, Xəzər, Kür), Zaman (Min illərdir, nəsil-nəsil, ahıllar qədər) konsepti simvolik (Bayraq, Tanrı, dua) qatlarda işlənmişdir. Struktur funksiyası – Azərbaycan obrazı həm təbiət, həm tarix, həm də mənəvi dəyər kimi çoxqatlı şəkildə təqdim olunur.
2. Semiotik təhlil: Şeirdəki əsas semiotik simvollar: Qaya- Tarixin və davamlılığın simvolu. Səməndər quşu- Yenidən doğuluş, küldən dirçəliş – milli ölməzlik. Xəzərin dalğası- Hərəkət, davamlı mübarizə, xalqın ruhu. Bayraq- Dövlətçilik, müqavimət, azadlıq ideyası. Tanrı və dua- Metafizik dayaqlar, milli ruhun ilahiliyini göstərir
3. Qeyri-səlis məntiq: Şeir birmənalı ardıcıllıqla yox, emosional sıçrayışlarla qurulub. Məsələn: “Kürüm qədər lal, dəli” – burada “lal” və “dəli” ziddiyyətli sifətlərdir. Bu qeyri-səlislik Azərbaycan obrazının daxili qarşıdurmalarını – eyni anda həm səssiz, həm də coşqun olmasını ifadə edir. “Ahıllar qədər susqun, cahıllar qədər hikkəli” – yaşla gələn müdrikliklə cəhalətin emosional patlaması yanaşı təqdim olunur. Bu, poetik düşüncənin qeyri-səlis modelidir: qarşılıqlı istisna edən məqamlar bir bədii mətndə harmoniyaya salınır.
4. Sinergetik təhlil: Şeir sinergetik cəhətdən xaosdan nizama keçid prinsipinə uyğun qurulub: Başlanğıcda təbiət və zaman daxilində dağınıq, müxtəlif assosiasiyalar verilir (qaya, kül, dalğa). Ortada insani, tarixi və emosional təbəqə təqdim olunur (dua, ahıllıq, ümid). Sonda bayraqla və dirəklə nizamlanmış milli kimlik və dirçəliş vurğulanır. Bu, Vətənin və millətin xaotik tarixdən çıxıb öz kimliyinə qovuşma prosesinin poetik modelidir.
   Yekun qiymətləndirmə: Bu şeir Mahirə Nağıqızının poeziyasında poetik konseptualizmin parlaq nümunəsidir. Burada Azərbaycan təbiət və tarix məkanından çıxaraq metafizik və simvolik entitetə çevrilir. Şairin dil oyunları və paralel konstruksiyaları, milli kimliyin həm keçmiş, həm də gələcək qatlarını poetik kodlaşdırır.
   Metaforik qat. Mahirə Nağıqızının poeziyası obrazlılıq və metaforik qat baxımından zəngin poetik struktura malikdir. Onun şeirlərində metafora yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, həm də tarixi yaddaşın, milli kimliyin, mübarizə ruhunun və zamanla dialoqun semantik yükünü daşıyır. Təhlil etdiyimiz şeirlər əsasında metaforik qatları konkret misallarla analiz edək:
   Azərbaycan ruhunun poetik salnaməsi: Vətənin adı çəkiləndə sətirlər deyil, duyğular danışır. “Azərbaycan” şeiri bu duyğuların sözə çevrilmiş zirvəsidir. Az sözlə çox məna demək, həm tarixə, həm ruhlara toxunmaq — bu şeirin başlıca özəlliyidir.
   Simvolik struktur – hər bənd Azərbaycanın bir parçasıdır. Şeirin hər bəndi “Azərbaycan” sözünün təkrarilə başlayır. Bu, həm poetik strukturu möhkəmləndirir, həm də anaforik təkrar vasitəsilə ideya və duyğunu gücləndirir. Şeir bir növ dualist məna daşıyır: Azərbaycan həm real məkan, həm də mənəvi mərkəzdir.
   “Azərbaycan –
   Qayalarından uca,
   Yaşımdan da cavan,
   Dünyadan qoca…”

Bu misralarda məkanın arxaikliyi ilə subyektin (şairin) şəxsiyyətinə bağlanmış bir zaman paradoksu qurulur. Azərbaycan, burada həm çağdaşdır, həm də əzəldəndir. Fiziki yaşı yoxdur, çünki o, bir ideya, bir mifoloji varlıq kimidir.
Mifoloji qat – “Səməndər quşu” motivi:
“Azərbaycan –
Külündən yaranan,
Mənim səməndər quşum.”

Bu bənd birbaşa sinergetik və mifopoetik kontekstdə oxunmalıdır. Səməndər quşu — yanan, kül olan və yenidən doğulan varlıqdır. Azərbaycan xalqının tarix boyu məruz qaldığı işğallar, faciələr və oyanışlar bu obrazda simvolikləşir. Bu, bifurkasiya nöqtələrindən doğan bir xalqın qayıdış mifidir.
Zaman və məkanın sinergetik tarazlığı:
“Azərbaycan –
Xəzərin uca dalğası.
Min illərdir xalqımın
Yaşamaq qovğası.”

Bu misralarda Xəzər artıq coğrafi obyekt deyil, xalqın kollektiv yaddaşıdır. Şair Xəzəri yüksəklik simvoluna çevirərək onu həm kosmik, həm də mifik hadisələrə bağlayır. Bu isə Vətən–Zaman–Xalq üçlüyünün poetik formuludur.
Dualar, çaylar, ahıllar və cahıllar:
“Azərbaycan –
Kürüm qədər lal, dəli.
Ahıllar qədər susqun,
Cahıllar qədər hikkəli.”

Bu misralar oxucunu sarsıdır. Vətən burada nə yalnız müqəddəsdir, nə də bütövdür – o həm də konfliktli, ziddiyyətli, daxili disharmoniya ilə doludur. Mahirə Nağıqızı milli ruhun həm sakral, həm də realist tərəflərini qavramağı bacarır. Bu poetik konflikt, əslində, xalqın sinergetik enerjisidir – mütəmadi olaraq xaosdan nizama keçən bir güc.
Azərbaycan – şəfanın, sağlamlığn ünvan:
“Azərbaycan –
Göyərən ümidlərim.
Dərmanı, davasısan,
Min illik dərdlərimin.”

Burada Vətən şəfa verəndir, eyni zamanda düşmən əsarətində olduğu üçün acı doğuran bir arxetipdir. Mahirə xanım onu həm problemin səbəbi, həm də həlli kimi təqdim edir – bu cür yanaşma, əslində dərin egzisntial anlayışdır.
Bayrağın dirəyi – Azərbaycan: Son bənddə isə ideya tamlanır və siyasi-mənəvi simvol – bayraq – önə çıxır:
“Azərbaycan –
Ünvanı növrağımın.
Əyilməyən dirəyisən,
Üçrəngli bayrağımın.”

Azərbaycan yalnız coğrafi və mənəvi məkan deyil, həm də identiklik simvoludur. “Əyilməyən dirək” – bu, həm dirənişdir, həm inam. Üçrəngli bayrağın dirəyi, əslində, xalqın birliyinə, şərəfinə, tarixə dayanan iradəsidir. “Azərbaycan” şeiri təkcə vətənpərvərlik hissi doğurmur, o, həm də kollektiv şüur kodlarını oyadan, mifik simvollarla çağdaş düşüncə arasında körpü quran, zaman və məkan anlayışlarını sintez edən bir poetik sənəddir.
Bu şeir qəzet səhifəsində nəşr olunacaqsa, oxucular təkcə bədii zövq almır, həm də Azərbaycan haqqında fərqli düşünmək, onu təkcə “torpaq” kimi deyil, mənəvi sistem, sinergetik varlıq kimi duymaq imkanı qazanır.
“VƏTƏNDİR” şeirinin mövzusu: Vətənin mənəvi anlamı, insanın varlığı və mənəviyyatı ilə vətən anlayışının vəhdəti. İdeyası: Vətən sadəcə fiziki məkan deyil, insanın ruhuna dayaq olan, sevgiylə, sədaqətlə yaşadığı yer və duyğudur. Semantik yükü: Vətən – ana dizinin yanı, Ruhun beşiyi, Qanın axdığı, bədənin can verdiyi yer. Bu şeirdə vətənin semantik sahəsi fiziki coğrafiyadan daha çox mənəvi və psixoloji təmələ əsaslanır. Vətən “sinə”, “ad”, “qan”, “ümid yeri” kimi obrazlarla dolğunlaşdırılır. Vətən anlayışı təkcə coğrafi bir məkan deyil, insanın mənəvi dayağı, ailə ocağı, ümid mənbəyidir.
“Hər ağla gələnlər yığbala gəlməz,
Haqdan gəlməyəni yığ bala, gəlməz.
Sevənin günahı babala gəlməz,
Ürəyə can verən qanı vətəndir”.

Bu misralar müasir ruhludur, lakin arxaik qatlarla zəngin poetik fəlsəfənin bənzərsiz örnəyidir. Onu həm sinergetik, həm də mifoloji-arxetipik müstəvidə təhlil edək. Hər insanın beynindən min fikir keçər. Lakin hər ağla gələn doğru deyil, yəni mənəvi, ilahi süzgəcdən keçməyən fikir, istək, niyyət yerinə çatmaz, nəticə verməz. Bu dünyada “yığ” – toplama, ehtiyac duyulanı seçmə prosesidir. Amma haqdan gəlməyən – yəni mənbəyi mənəviyyatdan, ədalətdən, həqiqətdən olmayan heç nə, nə qədər yığılsa da, ürəyə yol tapmaz, qəbul olunmaz. Bu, həm etik, həm fəlsəfi filtrdir. “Sevənin günahı babala gəlməz” – burada sevgidə olan səmimiyyət, təmizlik vurğulanır. “Babala gəlməz” ifadəsi həm xalqın, həm ilahi ədalətin nəzərində günahkar sayılmamaq anlamını verir. Burada “sevgi – saf niyyətdir, sevgi cinayət deyil” deyə metafizik hökm verilir. Nəhayət, “ürəyə can verən qanı vətəndir” misrası ilə şeir kulminasiyaya – bifurkasiya nöqtəsinə çatır. İnsan varlığını yaşadan ruhun özü vətəndir deyilir. Qan – bioloji enerji olsa da, onu mənəvi şəkildə ruhlandıran, həyat verən – Vətəndir. Bu, milli arxetipin, torpaq analığın və Tanrı ilə bağlılığın sintezidir.
Sinergetik modeldə bifurkasiyanın (sinergetik yanaşmada dönüş, seçmə və ya qırılma anını bildirir. Bu, poetik mətnlərdə qəhrəmanın, cəmiyyətin, xalqın və ya ideyanın yüksək məqama çatdığı anı simvollaşdırır) izahı: Şeirdə bifurkasiya nöqtəsi – daxili seçim anıdır: Səmimi sevgi ilə saxta hissi, haqqla nəfsi ayırd etməkdir. Şəxsi səviyyədə bu, ürəyə “nəyi buraxmalıyam” sualına cavabdır. Milli səviyyədə isə xalqın doğru ilə yanlış arasında seçimidir. Bu nöqtədən sonra şeirin fəlsəfi yükü dəyişir – Vətən obrazı peyda olur və bütün mənaları öz orbitinə alır. Vətən artıq fiziki məkan deyil – ürəyə can verən, insanı yaşadan, sevgi, haqq və mənəviyyatla dolu bir varlıqdır.
Arxetipik simvollar və mifoloji qat: “Haqq” – Tanrı arxetipi, ilahi ədalətdir. “Sevən” – Saf insan, arxetipik “aşiq” obrazıdır. “Ürək” – İnsan varlığının mərkəzi, mistik “ruh mərkəzi”dir. “Qan” – Həyatın fiziki cəhətdən daşıyıcısı, eyni zamanda fədakarlıq simvoludur. “Vətən” – Ana-Torpaq arxetipidir. Qanla birləşməsi onu qurbanlıq və müqəddəsliklə yükləyir.
Nəticə etibarı ilə bu şeir mifik təfəkkürlə formalaşan dərin poetik qənaətlərin daşıyıcısıdır; sinergetik partlayış anı – bifurkasiya – Vətən anlayışı ilə bağlıdır; üç təməl motivi birləşdirir: Haqq – Sevgi – Vətən. Bu isə onu həm ontoloji, həm də epistemoloji dəyərə malik poetik fraza halına gətirir.
Poetik kodlar: Ana, diz, sinə – metaforik olaraq doğmalıq və mənəvi istinad yerini simvolizə edir. (Ardı və digər maraqlı yazılar jurnalda – PDF):

Dərgidə kitab – “Salam”ın şeir məkanı – Ramazan Qafarlının geniş təhlili burada:

Oxu>>>>10

“ULDUZ” JURNALI PDF