ARMUD AĞACI
(hekayə)
Qapımızın Armudu hər il o qədər gül açırdı, o qədər meyvə gətirirdi ki, hətta budaqları bu ağırlığa dözmür – şaqqa-şaq qırılıb tökülürdü. Payıza yaxın bar-bəhərini yığmaqla qurtara bilmirdik. Özümüz yeyirdik, qonum-qonşu aparırdı, bir vedrə də Marala verirdik. Maral da hər səhər bir sərnic armud ətirl, üstü köpüklü südüylə əvəzini çıxırdı.
Bir gün də… nənəm demişkən, elə bil göz dəydi Armuda. Yaz gəldi, ağac özünə gəlmədi. Üç həftədən sonra ağacın əl-ətəyində adda-budda yarpaqlar görünməyə başladı. Gəl ki, yaz da qurtardı, amma Armudun gül açmağa gücü çatmadı.
–Ay baba, – dedim, – sənin kimi qocalıb ey, Armudumuz!
–Armud ağacının nə yaşı var ki, bala?!
–Deyirdin, göz açıb, onu həyətimizdə görmüşəm!
–Armudun olsa-olsa 60 yaşı var, mə¬nim də 55. Hələ ömrümüzün gözəli qabaqdadır!
–Nə oldu bəs buna?!
–Sənin kimi tənbəllik eləyir, Şəmşəm! Ağlı başına gəlməsə, cəza verəcəm ona.
–Adamdı bu, ay baba?!
– Ağacın da canı var, bala. Duyur, hiss eləyir, hətta qorxunun nə oldu¬ğunu bilir.
Üzümüzə gələn ili də Armud ağacı gül açmadı.
Görürdüm, babam hər dəfə deyinə-deyinə keçir ağacın yanından.
–Ay ata, babam yaman deyinir, ey.
–Şəmşəm, Avropalılardan fərqli olaraq deyinmək bizim Şərqli kişilərin xasiyyətidir. Görürsən, arvaddan inciyir, uşaqdan inciyir, söz demir onlara, başlayır öz-özünə danışmağa, yəni deyinməyə. Bununla da ürəyini boşalıdır, hirsini yatırdır. İnfarkdan, insultdan qaça bilir. Bir də ki, deyinməsin, neyləsin, Armudu gül açmayıb…
–Ay baba, armudun yanından keçəndə nə deyirsən?
–Danlayıram onu!
–Bıy… uşaqdı Armud ağacı, danlayasan onu?!
–Özünə demişəm, əgər üçüncü ili də, hiss eləsəm ki, meyvə vermək fikri yoxdu, dibindən kəsəcəm onu!
–Baba, yazıqdı, kəsmə! – Bu da Zeynəb idi. Ağacları yaman çox istəyirdi. Birinin bir yarpağı qopub, yerə düşsəydi, qaçıb evdən yapışqan gətirib, həmin yarpağı ağacın budağına yapışdırırdı. – Dərsdə oxumuşuq, – deyərdi, – ağaclar yarpaqlarıyla nəfəs alır. Nə qədər çox yarpağı olsa, o qədər çox nəfəs alar. Meyvəsi də dadlı olar!
–Amma, Zeynəb, Armud ağacına söz vermişəm ki, bar gətirməsən, kəsəcəm səni! Sözümün yalan olduğunu görsə, day məndən qorxmaz.
–Sən onu kəssən, o öləcək, baba. Ondan sonra nəyi qorxacaq səndən?!
–Yaman dedin, ha, Zeynəb! Qorxma, kəsməcəm…
–Baba, “kəsməcəm” yox, “kəsməyəcəm” de.
–Ay maşallah sənə! Niyə bəs Şəmşəm deyir, Zeynəb pis oxuyur dərsini?!
–Desin də, baba, ondan ötrü oxumuram ki, özüm üçün oxuyuram. O günü “əla” almışam Azərbaycan türk¬cəsindən.
–Əhsən! Əhsən!
–Söz verirsən kəsməyəcəksən Armud ağacını?!
–Söz verirəm.
Şəmşəm dedi:
–Kəsəcək!
–Əgər babam Armudu kəsmək istəsə, gəlib duracağam ağacın dibində. – Zeynəb dedi.
–Niyə dibində durursan?
–Qoy o kəsiləndə aşıb düşsün üstümə!
Baba Zeynəbin başını sığallayıb, üzündən öpdü.
Yaz gələn kimi badam ağacları çiçək¬lədi. O yandan da alçalar gül açdı. Arıların vızıltısı həyəti başına götürdü. Bir səhər də Zeynəb məktəbə gedən kimi babam məni çağırdı:
–Şəmşəm, get baltanı gətir.
–Neylirsənı, baba?
–Armud ağacının dərsini verəcəm!
–Zeynəb ağlayacaq axı!
–Ağlamaz. – Babam bığaltı gülümsədi. Gətirib baltanı verdim. – Get aralıda dayan.
Babam baltanı başının üstünə qaldırıb cumdu Armud ağacına, – ətrafına iki-üç dövrə vurub, sol əliylə yapışdı gövdəsindən:
–İndi səni dibindən kəsəcəyəm, ay ağac! – Baltanı dik qaldırıb, cəld ağaca tərəf apardı… baltanın ağzını astaca dirədi gövdəsinə. – Çiçək aç, bar ver! – Kişi dərindən nəfəs alıb, baltanı yenidən başının üstünə qaldırdı, geri çəkilib yenidən cumdu ağaca. – Dibindən kəsəcəyəm səni! Çiçək aç, bar ver! – Baltanı qəflətən endirib, yavaşca ağzını dirədi ağacın gövdəsinə. – Sonra da baltanı yerə atıb, alnının tərini sildi:
–Yaman yoruldum, Şəmşəm!
–Nə iş gördün ki, baba?!
–Bu həyəcana hər ürək dözməz, bala! Elə bilirsən təkcə Armud ağacıydı qorxan?! Mən özüm ondan da bərk qorxurdum!
–Ağac da qorxar, ay baba?!
–Nəfəs alırsa, gül açırsa, bar verirsə, niyə də qorxmasın?!
Yaz girəndən 20 gün sonra bir səhər gördük Armud ağacı yarpaqlayıb. Bir gün də babam Zeynəblə məni çağırdı:
–Ay bala, nə yatmısınız, Armud ağacı ayılıb!
–Çiçəəək… – Bağırışdıq. Armud gül içində üzürdü…
2 illik fasilədən sonra Armud ağacı bar verdi.
Ağacın bizə bəxş elədiyi sevincə Maral da öz payını qatırdı – hər səhər armud ətirli bir sərnic süd verirdi bizə.
22-24.05.2025, 07-16.05. 2026
Müəllif: Qəşəm İsabəyli,
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında