Sözün, həqiqətin və elmin ziyası: Ayətxan Ziyad – 75
Jurnalist ömrü, mənə görə, hadisələrin və insanların içində özünü unudaraq başqalarının həqiqətini axtarmaq sənətidir. Bu peşəni seçənlər üçün zaman anlayışı adətən adi insanlardan fərqli olur; onlar üçün vaxt saatlarla deyil, “xəbər çıxarıldı” anları ilə ölçülür. Jurnalist həyatının böyük bir hissəsi həqiqətin izi ilə keçir. Bu ömür insana sakit və rahat həyat vəd etmir. Lakin bu həyat yolu bir insanın dünyanı anlamaq, dəyişdirmək və cəmiyyətə xidmət etmək üçün seçə biləcəyi ən şərəfli və həyəcanlı yollardan biridir.
Jurnalistlər hər zaman yoldadırlar. Onlar təkcə coğrafi məsafələri deyil, insan talelərini, cəmiyyətin ağrılarını və sevincini qət edirlər. Jurnalistika yolunda özünəməxsus izi olan Ayətxan Ziyadın keçdiyi həyat və yaradıcılıq yolu bu mənada xüsusilə fərqlənir.
Müasir Azərbaycan publisistikasının, hərbi jurnalistikasının və akademik-elmi tədqiqatçılıq məktəbinin tanınmış nümayəndəsi, yazıçı-jurnalist, tədqiqatçı Ayətxan Ziyadın (İsgəndərov) 75 illik yubileyi məhz belə şərəfli, mənalı və mübariz bir ziyalı ömrünün təntənəsidir.
1951-ci il oktyabrın 15-də Hacıqabul şəhərində dünyaya göz açan Ayətxan İsgəndərovun (Ziyadın) ömür yolu ilk gənclik illərindən mətbuata, söz sənətinə möhkəm tellərlə bağlanıb. 1959–1969-cu illərdə Hacıqabul şəhəri Xilə yaşayış massivindəki 9 saylı dəmir yolu məktəbində başlayan təhsil yolu, 1969-cu ilin avqustunda — orta məktəbi bitirdiyi həmin günlərdə Əlibayramlı şəhər Partiya Komitəsinin orqanı olan “İşıq” qəzetində dərc etdirdiyi iki cəsarətli məqalə ilə fərqli bir məcraya yönəldi. O yazılar ona elə həmin il ilk dəfə müstəqil fakültə kimi fəaliyyətə başlayan Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Jurnalistika fakültəsinə sənəd vermək hüququ qazandırdı və o, bu mötəbər ocağın ilk tələbələrindən biri oldu.
Jurnalistika təhsili aldığı illərdə (1969–1975) Ayətxan Ziyad Azərbaycan milli mətbuatının və filoloji fikrinin nəhəng simalarından dərs almaq şansına nail oldu. Fakültənin yaradıcısı Nurəddin Babayev, akademik Məmməd Cəfər, professor Mir Cəlal Paşayev, Təhsin Mütəllimov, Zinyət Əlizadə, Əli Fəhmi, Nəsir İmanquluyev, Seyfulla Əliyev, Tofiq Rüstəmov, Şirməmməd Hüseynov, Famil Mehdi, Nəriman Zeynalov, Nüsrət Bağırov, Yalçın Əlizadə, Cahangir Məmmədli, Akif Rüstəmov, Mahmud Mahmudov və Əliş Nəbili kimi korifeylərin mühiti onun gələcək fəaliyyətinin möhkəm elmi-mənəvi təməlini qoydu. Ayətxan Ziyad tələbəlik illərindən başlayaraq Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin fəal ştatdankənar müxbiri kimi efir məkanında öz imzasını təsdiqlədi.
Ayətxan Ziyadın həyat salnaməsinin ən unikal və qürurverici səhifələrindən biri onun Qarabağ müharibəsi dövründəki fədakarlığıdır, desək, yanılmarıq. 1976–1994-cü illərdə Dövlət Teleradiosunda çalışan Ayətxan Ziyad Qarabağ müharibəsinin ilk günlərindən atəşkəsə qədər hər ay bir, yaxud iki dəfə (hər dəfə bir həftə müddətinə) cəbhə bölgələrinə ezam olunub. Ağdam, Füzuli, Şuşa, Xankəndi, Tərtər və Naxçıvanın döyüş xəttində əsgərlərlə çiyin-çiyinə addımlayıb, dinləyicilərə barıt qoxulu canlı reportajlar təqdim edib. O, yalnız cəbhədən xəbər daşıyan bir jurnalist deyil, səsində Vətən ağrısı və qələbə inamı gəzdirən canlı bir müharibə salnaməçisi idi.
Onun hazırladığı bu qiymətli audiolentlər bu gün Dövlət Teleradiosunun Qızıl Fondunda və Müdafiə Nazirliyinin arxivində tariximizin canlı şahidi kimi mühafizə olunur. Ağdam, Füzuli, Tərtər, Şuşa, Xankəndi və Naxçıvandan hazırladığı verilişlər “Ədalət” qəzetinin keçirdiyi müsabiqədə xüsusi mükafata layiq görülüb. Qanlı 20 Yanvar faciəsinə həsr etdiyi, lakin dövrün senzurası tərəfindən səslənməsinə qadağa qoyulan “Xalqı da ağladarlarmış, Allah, Allah, Allah!” radio verilişinin mətni sonradan “Şahidlər” kitabına daxil edilərək tarixləşib. Ayətxan Ziyadın cəbhə gündəliklərinin bir qismi “Karvanqıran ulduzların gecələdiyi ünvan” adı ilə “Gənc müəllim” qəzetində işıq üzü görüb və böyük rəğbətlə qarşılanıb.
Ayətxan müəllimin fəaliyyəti təkcə radio efiri və hərbi reportajlarla sərhədlənmir. Onun qələmə aldığı əsərlər “Çinar pöhrələri”, “Yeraltı səltənət”, “Ölməzlik”, “Şahidlər” almanaxlarında, “Azərbaycan”, “Əbədi Şirvan”, “Kommunist Azərbaydjana”, “Dirçəliş – XXI əsr”, “Maarif işçisi”, “Təhsil”, “Azərbaycan məktəbi” jurnallarında, “Azərbaycan gəncləri”, “Bakı”, “Ədalət”, “Respublika”, “Azərbaycan”, “Xalq qəzeti”, “Panorama”, “Həftə içi”, “Paritet” kimi onlarca mətbuat orqanında dərc olunub.
Müəllifin 2007–2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) “Gənc müəllim” qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyəti, onun həm də gənc nəslin bədii-estetik zövqünün formalaşmasındakı rolunu göstərir. Redaktorluq sənəti başqasının sözünə hörmətdən başlayır və Ayətxan müəllim bu illər ərzində yüzlərlə gənc qələm sahibinə yol göstərdi, onların ilk mətbu addımlarına xeyir-dua verdi. Bu zamanın söz incilərinin müəyyən qismi müəllifin “ADPU-da qalan izim” məqalələr toplusunda cəmlənib.
Ayətxan Ziyad həm də ADPU-nun “Dədə Qorqud” Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasında və Elmi-Tədqiqat Mərkəzində çalışaraq ardıcıl akademik tədqiqatlarla məşğul olub. Onunla eyni elmi mühitdə — “Dədə Qorqud” Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasında və Elmi-Tədqiqat Mərkəzində çiyin-çiyinə işləmək biz iş yoldaşları üçün hər zaman böyük bir məktəb olub. İş yerinə doğma bir ailə kimi baxan, kollektivdə hər zaman mehribanlığı, qayğıkeşliyi və səmimiyyəti ilə seçilən Ayətxan müəllim kollektivin böyük hörmetini qazanıb. O, yalnız təcrübəli bir mütəxəssis deyil, gənclərin elmi və həyati yolunda onlara düzgün yol göstərən, mənəvi dayağa çevrilən əsl ziyalı örnəyidir. O, hər birimizi durmadan yaradıcılığa həvəsləndirib, elmi və publisistik məqalələrimizə öz obyektiv, tənqidi rəyini bildirərək elmi yolda püxtələşməyimiz üçün əlindən gələni əsirgəməyib. Ayətxan Ziyadın irəli sürdüyü yeni ideyalar və rəhbərliyi ilə həyata keçirilən layihələr hər zaman kollektivimizə böyük uğurlar qazandırıb.
Qorqudşünaslıqdan lokal diyarşünaslığa, pedaqoji tarixdən dövlətçilik məsələlərinədək geniş spektri əhatə edən kitabları onun analitik təfəkkürünün və zəngin elmi potensialının bariz nümunəsidir. Bu kitablar onun yuxusuz gecələrinin bəhrəsidir:
”Sənsiz, yaxud Arifsizlikdə ötən ömür” (Bakı, 2001, 400 səh.);
”Qazyanlı Mirhəbi ağa” (ADPU, 2010; təkrar nəşr ULU, 2010);
”Hər hökmü zaman verir” (Bakı, 2010, 100 səh. – kiçik povestlər);
”Məndən sonra…” (ULU, 2010, 616 səh.);
”Şamaxının Kürdəmic kəndi. Tarix, publisistika, rəvayət” (Bakı, 2014, 536 səh.);
”ADPU-da qalan izim” (Bakı, 2014, 400 səh.);
”Dədə Qorqud” ünvanında sözüm” (ADPU, 2018 – elmi məqalə və resenziyalar);
”Heydər Əliyev: xalqının, dövlətinin qürur ünvanı” (Bakı, 2019);
”Heydər Əliyev və ədəbiyyat məsələləri” (Bakı, 2019 / Türkiyə, LAP LAMBERT Academic Publishing, 2019 – dərs vəsaiti);
”Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi” (Türkiyə, Ankara, İKSAD, 2019, 460 səh. – hekayə, povest, kino-ssenari, poeziya).
SSRİ Jurnalistlər İttifaqının (1980), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (2010) və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2015) üzvü olan yubilyarın zəhməti müxtəlif illərdə yüksək qiymətləndirilib, o;
1980-ci ildə Azərbaycan LKGİ MK-nın Fəxri Fərmanı;
1994-cü ildə “Ədalət” qəzetinin hərbi mövzuda yazılarına görə xüsusi mükafatı;
2012-ci ildə “Əsrin ziyalıları” Xeyriyyə İctimai Birliyinin “İlin alimi — İlin ziyalısı” diplomu;
2019-cu ildə “Qafqaz-Media” İB-nin “İlhamlı Azərbaycan” diplomuna layiq görülüb.
Ayətxan Ziyadın ömür yolu göstərir ki, əsl ziyalı üçün yaş yalnız təqvim rəqəmi, yaradıcılıq isə ruhun əbədi gəncliyidir. 75 illik uca zirvədən geriyə baxarkən görürük ki, Ayətxan Ziyad qələmini heç vaxt həqiqətdən ayırmayıb, milli söz sənətinə, elminə və Vətəninə sədaqətlə xidmət edib. O, fəaliyyəti boyunca dərin tədqiqatları, qələminin gücü və obyektiv jurnalist baxışları ilə hər zaman iş yoldaşlarına nümunə olub. Sözün çəkisini qoruyan mətbuat xadimi, elmə və mətbuat tariximizə töhfələr verən dəyərli bir tədqiqatçı kimi qazandığı hörmət və nüfuz ona daim böyük hörmət qazandırıb və qazandırmaqdadır.
Dəyərli ziyalımızı, fədakar jurnalist, tədqiqatçı və hörmətli ağsaqqalımızı 75 illik yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edir, elmi-publisistik yaradıcılığında yeni-yeni nailiyyətlər və uğurları üçün möhkəm cansağlığı, uzun ömür və tükənməz ilham arzulayırıq.
75 illik yubileyiniz mübarək olsun, Ayətxan müəllim!
Hörmətlə: Aynurə Əliyeva,
ADPU-nun ETM-in elmi işçisi, Filologiya fakültəsinin müəllimi
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
