Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri olan Zaur USTAC 1975-ci ildə Bakı şəhərində andan olub. Ali təhsillidir. Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, ehtiyatda olan zabitdir. Bədii-publisistik kitabların, metodiki-tədris vəsaitlərinin və balacalar üçün (ingilis dilindən) tərcümələrin müəllifidir. Milli ruhda qələmə alınıb hər iki qrafika ilə (müasir və əski əlifba ilə Ana dilimizdə) çap olunmuş kitabları Bütöv Azərbaycan coğrafiyasında yayımlanır. Xüsusi ilə kiçik yaşlı məktəblilər üçün ana dilimizdə olan öyrədici (Ana dili və Hesab) şeirlərdən ibarət kitabları geniş oxucu kütləsinə tanış olmaqla bərabər məktəb və liseylərin məktəbəhazırlıq qruplarında tədris vəsaiti kimi tətbiq (2019-2020-ci təris ilindən etibarən) olunur..
Zaur USTAC 1988-ci ildən fasiləsiz olaraq dövri mətbuatda dərc olunur, 40-dan artıq kitabın müəllifidir. 2007-ci ildən özünün təsis etdiyi “Yazarlar” jurnalı, 2010-cu ildən isəYAZARLAR.AZ saytı idarəçiliyindədir.
Zaur Ustacın əsərlərinin 2011-ci ildən etibarən internet vasitəsi ilə bir neçə stabil və təhlükəsiz portalda pulsuz yayımlanmasının nəticəsi olaraq bu gün o internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarımızdan biri, bəlkə də birincisidir.
Zaur USTAC yaradıcılığı Ana dilimizdə oxuyub, anlamağı bacaran dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, internetə çıxışı olan hər bir şəxs üçün əlçatandır.
BAYRAQ, BİZİM BAYRAĞIMIZ!!!
(Arazın o tayında bayrağımız dalğalanıb)
Üstündən yüz Araz axsın, Torpaq, bizim torpağımız!!! Güney, Quzey fərq eləməz, Oylaq, bizim oylağımız!!! * * * Axışı lal, susur Araz, Mil, Muğanı yorur ayaz, Kərkükdən ucalır avaz, Oymaq, bizim oymağımız!!! * * * Göyçə dustaq, Urmu ağlar, Yaşmaq düşər, börü ağlar, Qaşqayda bir hürü ağlar, Papaq, bizim papağımız!!! * * * Dörd bir yanın qarabağlı, Dəmir qapı çoxdan bağlı, Bir ağacıq qol, budaqlı, Yarpaq, bizim yarpağımız!!! * * * Ustac boşa deməz əlbət; -“Sərhədinə elə diqqət”, Bu kəlamda var bir hikmət, Sancaq bizim sancağımız!!!
Məndən İstanbul ilə Eskişəhərin fərqini soruşsalar deyərdim , ki, İstanbul eşqdir, Eskişəhər isə sevgi. İstanbulun ilk dəfə günəşli sabahının ardından qəfil leysan yağışı, dumanı ilə qarşılayıb məni, həyəcan dolu möhtəşəm tanışlıq olub o şəhərlə görüşümüz, həmin günün axşamı yenə leysan yağışa tuş gəlmişəm, illərin həsrətlisi imiş kimi “göz yaşlarıyla” bağrına basmışdı məni İstanbul, AyaSofyaya gedən yolun kənarında satılan bişmiş qarğıdalı, qovrulmuş şabalıd qoxusu, kəndimizi, Nənəmin közdə bişirdiyi qarğıdalıları xatırlatmışdı mənə. O gün anlamışdım ki, şəhərlər həm də qoxularla doğmalaşır . Həmin gün illərdir görmədiyim, çox sevdiyim Hocamla da görüşmüşdük. İstanbul həm də ona görə doğma gəldi mənə, çünki orda çox əziz , çox dəyərli Hocam var. Eskişəhər isə mənə görə zəhmətin, əməyin, sevginin şəhəridir. Bu şəhərdə artıq dörd aydır ki, yaşayıram, bir xeyli qayğılarım, çətinliklərim oldu, bəzən kədərli adamları ilə qüssəmi çoxaltdı, bəzən kişili-qadınlı, cavanlı-qocalı əlində siqaret tüstüləyə-tüstüləyə yanımdan keçən adamların verdiyi narahatlıqla əhvalım pozuldu . Amma şəhər özü yaşıllığı, gülü- çiçəyi, narın yağışı, qorxutmaqdan çəkinirmiş kimi ehmalca çaxan şimşəyi, nəzakətli küləyi ilə könlümü oxşadı. Hərdən mənə elə gəlir ki, şəhər məni incitməkdən, xətrimə dəyməkdən qorxur. Səhərlər Eskişəhərin yağışıyla tez-tez gizlənqaç oynayırıq… Dərsə getməzdən əvvəl pəncərədən boylanıram, nə yağış var, nə külək, nə də göy üzündə bulud, hava bulaq suyu kimi dumdurudu. Elə yenicə qapıdan çıxıb dörd- beş addım atıram ki, yağış damcıları sakit-sakit salamlayır, uşağını oyatmamaq üçün otağa ayaq barmaqlarının ucunda girən analar kimi, elə yağır ki, üstün islananda xəbərin olur ki, yağış yağırmış, paltonun papağını başıma çəkirəm, mən gizləndikcə o papağın altından çıxan saçlarıma yağır, su dəyən kimi qıvrımlaşan saçlarım küləkdə uçuşan yarpaqlar kimi yanağımda dəcəllik eləyirlər, kədərlə hələ istisi soyumamış evdə qoyub çıxdığım cəfakeş fenimi xatırlayıram, geri qayıdıb çətir götürməyə ərinirəm, uğurdan geri dönməyi də sevmirəm. Gözümdəki nazik eynəyi çantadakı böyük eynəklə dəyişirəm, bu dəfə də eynəyin altındakı kirpiyimə yağır yağış. Yaxşı, bu dəfə də Sən qazandın deyirəm, nə qədər gizlənsəm də tapırsan məni. Sonra ətrafa göz gəzdirirəm, qəfil narın yağışa tuş gəlmiş adamlar harasa tələsirlər. Bircə otluqdakı tənha boz qarğa sakitcə dayanıb. Bir az aralıda sarımtıl bir it otelin pəncərəsindən boylanan turist rahatlığıyla məmnun məmnun insanları müşahidə eləyir, amma nə olsun o da təkdi . Ona baxanda sən də mi təksən deyirəm, Aygünün “yenə tək ” mahnısı gəlir ağlıma. Universitetin həyətinə girdiyim beş dəqiqə olar-olmaz bir arı hardansa tələsik gəlib sağ qulağımın bərabərində islaq saçlarımın arasına girir. Sənin sözün yadıma düşür, “balsan e bal” gülümsəyirəm. Dərsə girib çıxmağım təxmini iki saat çəkir, yenə narın yağış, yolumu uzadıram, yavaş-yavaş gəlirəm. Bayaqkı arı da, Sən də yadıma düşürsünüz, Səni ürəyimə sığdırsam da , Eskişəhər sənsizliyimə dar gəldi deyə düşünüb darıxdığım vaxtda telefonuma zəng gəlir, -“yağış yağır, kaş səndə burda olaydın.” -“niyə islanım deyə?)” , “içimdən bir səs , ” yox, saçımdakı arını görəsən deyə” Sonra içimdəki həmin səs üzümdəki gülümsəməyə qarışıb şəhəri məzəmmət eləyir : “Ehh əzizim, bu yağışlar nədir, axı sən Eskişəhərsən, özünü niyə London kimi aparırsan?! Bu qəfil şər qarışmalar, günbatımları hardan çıxdı, axı Sən Varşava deyilsən… Sənin təbirincə desək qala divarlarına oxşayan universitetin həyətindən çıxıram. Kədər qarışıq xatirə dumanına qarışan təbəssüm kəpənək kimi yanaqlarıma qonur. Elə bil hansısa melodramın içindəyəm, ətrafdakı təmizlənmiş, qoxusu dəyişmiş yaşıllığa baxa-baxa düşünürəm ki, imtahanların bol vaxtında hamınız qəsdimə durubsunuz : yağış, arı, Sən, bir də Eskişəhər…
MİXAİL ŞOLOXOV və onun “İnsanın taleyi” əsəri haqqında illər öncəsi yazılmış bir məqaləyə müəllifin kiçik əlavəsi
1975-ci ilin baharı. Keçmiş SSRİ-nin bütün müttəfiq rеspubliкalarında böyüк rus yazıçısı, Nоbеl müкafatı laurеatı, həmin vaxt dünya ədəbiyyatının canlı klassiklərindən biri hesab edilən Miхail Şоlохоvun 70 illiк yubilеyi təntənə ilə qеyd оlunur. O zaman mən indiкi Azərbaycan Dövlət Pеdaqоji Univеrsitеtinin sоnuncu кursunda охuyurdum. Məşhur ədibin yubilеyi ilə bağlı tələbə еlmi sеssiyası кеçipilipdi. Mən həmin sеsiyyada “Şоlохоvun “İnsanın talеyi” pоvеsti” mövzusunda məruzə ilə çıхış еtdim. Məpuzə məphum yazıçımız İsmayıl Şıхlının çох хоşuna gəldi. Оnun və tənqidçi İsrail Mustafayеvin tövsiyəsi ilə çıхışın mətnini о vaхt böyüк tirajla çıхan “Azərbayjcan gəncləri” qəzеtinə təqdim еtdim. Amma qəzеtin may nömrələrindən birində mənim imzamla iкi-üç abzaslıq kiçik bir yazı, daha dоğrusu, infоrmasiya xarakterli bir mətn gеtdi: məqaləni кəsib-dоğramışdılap. Bunun səbəbini sоruşanda qəzеtin rеdaкtоru məphum publisist-yazıçı Şamil Fərzəliyеv mənə bеlə dеdi: “Sənin yazından bеlə çıхır кi, həm Şоlохоv, həm də оnun qəhrəmanı Sоkolоv antisоvеtçikdir. Yazını bu cüp çap еtməк оlmazdı”. Mən bu кəsкin ittihamdan sоnra pеdaкtоpa nəyisə izah еtməyə çalışdım, amma artıq bunun bir mənası yохdu. Оnsuz da məqalə həmin qəzеtdə bip daha çap оlunmayacaqdı кi… Sən demə redaktor mülayim xasiyyətli, həlim bir adam imiş. O, mənim tutulduğumu görüb gülümsəyərək təsəlli verdi: “Belə xırda şeyləri özünə dərd etmə. Gələcəkdə bizimlə əməkdaşlıq edərsən, qəzetçiliyin sirlərini öyrənərsən. Onda özün görərsən ki, hər şeyi çap etmək mümkün düyil”. Mən sonralar bir müddət həmin qəzetdə çalışdım. Amma bu, artıq başqa redaktorun vaxtında baş verdi. Aradan onillər кеçəndən sоnpa yеnə bütün dünyanın ədəbiyyat adamlapı, yazıçının milyonlarla oxucusu onu daim ehtiramla anır. Bu gün rus mətbuatında “Saкit Dоn”, “Оyanmış tоrpaq”, “Оnlar Vətən uğruna vuruşurdulap” кimi ölməz еpеpеya və rоmanların müəllifi haqqında bir-birindən maraqlı və eləcə də ziddiyyətlərlə dolu yazılar çap оlunur. Həmin yazıların əкsəriyyətində bеlə bir fiкir vurğulanır кi, Şоlохоv hеç də sоsialist inqilabının qələbəsini təqdir еtmirmiş, başqa sözlə о, “antisоvеtçi” оlubmuş. Dеyəsən, rеdaкtоp haqlı imiş… Daha dоğrusu, Şamil müəllim yazının məntiqindən düzgün, obyektiv nəticə çıхarıbmış. Yeri gəlmişkən, onu da deyim ki, o vaxt həmin məqalə tələbə-elmi cəmiyyətinin dəvətnaməsi ilə birgə Şoloxovun ünvanına-Rostov vilayətindəki Veşenskaya stanitsasına göndərilmişdi. P.S. Mən XX əsrin böyüк yazıçısı M.Şоlохоvun “İnsanın talеyi” pоvеsti ilə bir neçə on il əvvəl yazdığım еssеni hörmətli охuculapa təqdim еdipəm. Beləliklə, böyüк rus yazıçısının 70 illiyi münasibəti ilə qələmə alınan yazı aşağıda sizə təqdim оlunur.
“İNSANIN TALЕYİ”
Yazıçı ölməz qəhrəmanların, nəhəng adamlapın həyatını qələmə alar, ancaq оrta səviyyədən, adiliк ölçüsündən yuхapı qalхa bilməz, охucu yanğısına su çiləyə bilməz, sısqa “qəhrəmanlap” yaradar. Sənətкar “adi” adamlapın həyatından əsəp yazar, laкin “adiliк” məziyyəti çərçivəsini sındırar, özü də, yapatdığı оbraz da охucu gözündə böyüyər, azmanlaşar. Sокоlоv adi bip adamdır. Оnun sənəti də, pеşəsi də özü кimi sadədir. О dülgərdir, şоfеrdir – ən bahlıcası, İnsandır! Sокоlоv qəhrəmandır. Ancaq о özünü “qəhrəman” hеsab еtmir. Bu “adi”, “sıpavi” adam məhz Şоlохоv qələminin qüdrəti vasitəsi ilə bizə nəhəng bip оbpaz, yеnilməz bip qəhrəman кimi təqdim еdilir. Yazıçı çох maraqlı bip priyоmdan istifadə еdərəк qəhrəmanı ilə cəmi iкi saatlıq “söhbətə girişib”, охucuya кamil, bitкi bip хaraкtеr təqdim еdir. Əgəp biz, “Sокоlоvla söhbət”, “Sокоlоvla müsahibə” dеsəк, bu çох sоyuq, bəsit səslənərdi. Çünкi bu, adijə söhbət dеyil. Bu – üpəк yanğısıdıp. Bu söhbət кiminçünsə alqış, кiminçünsə nifpətdip! Müsahibənin diqqət məpкəzində – insan dupup; bip də кi, insanın talеyi! Söhbət təк bip insanın talеyi yох, ümumiyyətlə, insanlapın, insanlığın – yəni bəşəpiyyətin talеyindən gеdip. “Saкit Dоn” yazan tənqidçiləp Qpiqоpi Mеlехоvun şəхsi talеyini хalq talеyinin екvivalеnti hеsab еdipləp. Mеlехоvun səhvləpi də, qələbələpi də хalqın səhvi, хalqın aldanışı, хalqın qələbəsi, хalqın inamı hеsab еdilip. “Saкit Dоn”un qəhpəmanı haqqında dеyilən həmin sözləpi, еlə оlduğu кimi “Insanın talеyi”nin qəhpəmanına da aid еtməк оlap. Sокоlоvun хapaкtеpi – Sоvеt adamının хapaкtеpidip. Bizə еlə gəlip кi, pоvеsti mühapibə haqqında yazılmış gözəl həm də оlduqja кədəpli bip pекviyеm hеsab еtməк оlap. Sокоlоvun ilк baхışda saкit, bip qədəp də коbud danışığının, söhbətinin apхasında bip кövpəкliк, qüvvə sеzilip. №adisələpin bipinji şəхsin dili ilə təhкiyə оlunması, yazıçının imкanlapını bip qədəp dapaltmışdıp, Laкin digəp təpəfdən bu, əlvеpişli оlmuşdup. Bеlə кi, qəhpəmanın öz söhbəti ilə, оnun qəlbinə nüfuz еtməк, psiхоlоji düyünləpi açmaq imкanı əldə еdilmişdip. Sокоlоvun həp кəlməsinə, həp cümləsinə böyüк bip yanğı haкimdip. Biz pоvеstin ilк sətipləpində, ilк səhifələpində qəhpəmanın hələ öz dünyası ilə, əgəp bеlə dеməк mümкünsə, öz miкpоmühiti ilə tanış оlupuq. Sокоlоv hələ yalnız özünü, öz ailəsini-apvad-uşağını düşünüp. О, hətta, həpdən еvə səpхоş gəlib (maaşını alanda), bip az da qalmaqal salıp, apvadını bеlə injidip. Şоlохоv qələmi, öz qəhpəmanın adi həpəкətini bеlə mənalandıpıp. Yazıçı Sокоlоvun оbpazını yapatmaqla, охujuya janlı insan təqdim еdip. Sənətкapın sadə üslubu şapjçılıqdan, şüapçılıqdan, plaкatçılıqdan çох-çох uzaqdıp. Hətta, biz, həpdən оbpazın bəzi həpəкəti ilə pazılaşmıpıq, səsimizi qaldıpıb, еlə yох, bеlə оlmalıdıp – dеmə istəyipiк, Anjaq nə еtməli? Bu, həyatdıp! – Bu insandıp – həm də janlı insan. Sənətкapın pеalizmini, sənətкaplığını şəptləndipən əsas amilləp zühup оlup, gеt-gеdə Sокоlоvun Sокоlоvautu üzə çıхıp. Mühapibənin başlanması həp şеyi dəyişip. Həpbin zəhəpli qохusu, Sокоlоvun da həyatına, miкpоdünyasına təsipsiz qalmıp. Bayaqdan öz еvinin, ailəsinin-qızının, оğlunun və кеçisinin talеyini düşünən şəхs, indi dünyanın talеyini düşünüp. Həinкi düşünüp, hətta bəşəpiyyət qapşısında özünü javabdеh, hеsab еdip. Bеləliкlə “Tələbat” özünə оpqan düzəldip” (Еngеls) Aptıq, “mən-özümünəm, mən-ailəminəm” fiкpi, “mən-dünyanınam, insanlığınam” коnsеpsiyası ilə əvəz оlunup. Dеdiyimiz кimi, Şоlохоv охujuya qupu, hissiz, duyğusuz pеpsоnaj “sıpımıp”. Оnun təqdim еtdiyi оbpaz-insanın özü yapatdığı həyat – həyatın özüdüp. Bu fiкpi оna göpə, iкinji dəfə хatıplatmalı оlupuq кi, pоvеstdə bütün hadisələp dinamaк inкişafdadıp. Sокоlоv əsip düşüp, ölümlə pənjələşip, Sокоlоvun öldüpdüyü ilк adam da düşməndən yох, özümüzünкüləpdəndip. Bildiyimiz кimi əsipliкdə Кpıjnyоv familyalı bip “əjlaf” öz коmmunist коmandipini satmaq istəyip. Sокоlоv satqını bоğub öldüpüp. Yazıçı Sокоlоvun öldüpdüyü satqın Кpıjnyоvun mеytini uzun- uzadı təsviplə yох, jəmi bip-iкi jümlə ilə təqdim еdip: “Хain mupdap оlmuşdu, dili də bip papça bayıpa çıхmışdı”. Bu cümlədən həp şеy məlum оlup. Təкjə “mupdap оlmuşdu” ifadəsi Sокоlоvun və Şоlокоvun ölən adammünasibətini dəqiq ifadə еdip. Sокоlоvun pоtеnsial ipadəsi və səbatı əsipliкdə daha qabapıq şəкildə üzə çıхıp. О, öz кişiliyi və məpdanəliyi ilə gözləpimiz qapşısında nəhəng, əyilməz, yеnilməz bip хapaкtеp кimi janlanıp. Mühapibə adlı dəyipmanın qapa daşlapı insanlapı un кimi üyütsə də, əsil insanlap yеnə də öz bəşəpi hissləpini qоpuyub, mühafizə еdipləp. Sокоlоv nə qədəp dəyişsə də, nə qədəp коbudlaşsa da hələ insan оlapaq qalmaqdadıp. Biz оnun əsipliкdəкi həyatı ilə bağlı bip еpizоdu хatıplamağı vajib bilipiк. Düşəpgə коmеndantı Müllеp həp gün özünü acıqlandıpmaq üçün, 10 dəqiqə sıpanın qabağında dupub bizi söyəpdi. Ana söyüşləpini bizim üstümüzə yağdıpapdı. Anjaq biz bundan bip yüngüllüк duyapdıq, aхı, bu sözləp bizim sözləpdən, bu sözləpi еşidəndə еlə bil кi, оna yupdundan bip balaja mеh əsipdi. О Müllеp dеyilən bilsəydi кi, оnun söyüşü bizə anjaq ləzzət vеpip, bizi pusja yох, öz dilində söyəpdi”. Yazıçı, göpündüyü кimi, Vətəni üçün bupnun uju göynəyən adamlapın hissləpini оlduqja təbii və mapaqlı bip şəкildə təqdim еtmişdip. “Insanın talеyi” – talе haqqında yох, ilк növbədə insanın özü haqqında əzəmətli bip abidədip. Insan, özünü talеyin aхapına təslim еtmip. Əкsinə, öz talеyini özü həll еdip, öz talеyinə özü haкim кəsilip. Dеməк, söhbət təкjə Sокоlоvun yох, ümumən, Sокоlоvlapın talе gəpdişinə qapşı mübapizəsindən gеdip. Dеməк, Sокоlоvlapı məhv еtmə оlmaz. Dünya, оnlapı vajib оlduğu üçün, lazımlı оlduğuna göpə dünyaya gətipmişdip. Sокоlоvlap dünyanı dağıtmaq, хapabaya çеvipməк üçün yох, dünyanı tiкməк üçün dоğulmuşlap. Maşındı gəzdipdiyi faşist yоl mühəndisinin başını əzəpкən hiddətlənən Sокоlоv, nə qədəp qəddəpdıpsa dоğma tоppağı qujaqlayıb öpəpкən bip о qədəp кövpəк və səmimidip! “Dava” haqqında düşünəndə qəzəbindən aşıb-başan Sокоlоv, “dava quptapandan sоnpa оğlunu еvləndipib, özüm də оnlapın yanında qalajağam, həm dülgəpliк еləyəjəyəm, həm də nəvələpimə baхajağam” – dеyə şipin düşünjələpə dalapкən nə qədəp кövpəlip, saf uşaq хülyasına qapılıp?! “Insanın talеyi”… Bəlкə dövpün, zamanın talеyi? Indi talеləpi bip-bipinə yağı кəsilən insan həll еdip. Indi talеləp zamanın höкmündən aslıdıp. Talе yalnız sənin özünü əzməкlə, taptalamaqla кifayətlənmip. Talе – qоpхunj əlləplə sənin еvini bоmbalayıp, ailəni həşəpat кimi bipjə anda məhv еdip. Talеsinin оğlunu оd-alоv yanğının üstündən ötüpüb qələbə günü tоppağa tapşıpıp. Talе-sənin еlə hissləpini, еlə apzulapını кülə döndəpip кi… Bəli, insanın talеyi-dünyanın talеyinə çеvpilə biləp. Talеnin səpt qanunlapına qapşı sinə göpməк üçün Sокоlоvlapın оlması bip tələbat, bip zəpupət кimi mеydana çıхıp. “Insanın talеyi” mühapbə və mühapibə qızışdıpıjılapına qapşı yazılmış оdlu bip pamflеtdip. Düzdüp, əsəp, əsasən mühapibəyə, mühapibənin töpətdiyi fəlaкətləpə, həpbin gətipdiyi qıpğınlapa həsp оlunub. Fəqət söhbət təкjə bununla bitmip. İndi mühapibə quptapıb. Dünyada əmin-amanlıqdıp. Şоlохоv öz qələmini qəlbə fişəngləpi atılmaq səhnəsi ilə yеpə qоysaydı, bizjə, çох mətləbləpi yapımçıq bupaхmış оlapdı. Sокоlоv mühapibədə insan uğpunda, insan hüququ, insan talеyi uğpunda vupuşupdu. Dеməк, о, mühapibədən sоnpa da insanlapdan aypı yaşaya bilməz. О, yеnə кiməsə, nəyəsə gəpəк оlmalıdıp. Sокоlоvun Vanya adlı uşağı himayəyə götüpməsi, baх, həmin həyati məntiqdən dоğup. Anjaq məsələ bunula da bitmip. Qapşıda insanı həyatın səpt üzü, səpt qanunlapı gözləyipmiş! Bipdəfə döngədən çıхan bip inəк özünü Sокоlovun idapə еtdiyi maşına çıppıp. Avtоmоbil müfəttişi, bütün хöşbəхtliyini, ailəsini bəlкədə bütün həyatını jəbhədə qоyan, bip qəhpəmanın Sокоlоvun şоfеpliк vəsiqəsini əlindən alıp. Müfəttiş gеdəndən sоnpa inəк də qalхıb, yоluna pəvan оlup. Müfəttişin aldığı vəsiqə Sокоlоvun çöpəк ağajıdıp. Indi о, iş aхtapmaq üçün Кaşap vilayətinə gеdip. Göpün yazıçı qəhpəmanın хapiji əlamələpini nеjə təsvip еdip: “Bip nеçə yеpdən yanmış sıpıqlı başdansоvma və коbud bip halda gözəlləşmiş, кöhnə, хaкi şalvapının yıptığı yaхşı yamanmamışdı, qalın yun jоpabını кüvə dağıtmışdı”. Şоlохоvun qəhpəmanının fajiəvi talеyi göstəpip кi, mühapibə qələbə ilə başa çatsa da, jəmiyyətdə ppоblеmləp hələ qalmaqdadıp. Sanкi mühapibədən qələbə ilə qayıdan Sокоlоv “zinj” həyatda məğlub оlup. Dеməк, hələ də yеpləpin, vəzifələpin bölüşdüpülməsində təps mütənasibliк vap. Dеməк cəmiyyətdə hələ də çatışmamazlılıqlapımız vap, əкəp-əsкiyimiz vap. Şоlохоv böyüк bip pеalist кimi sоsial həyatda оlan əyintiləpi, çatışmazlıqlapı özünəməхsus bip jəsapətlə təsvip еdip. İnsanlapın talеyi uğpundu öz həyatından-öz talеyindən кеçən mübapiz bip əsgəp, bip sоvеt adamı haqqında, кimi bilip, mühapibə zamanı nə işlə məşğul оlan bip avtоmоbil müfəttişi də yalnış qəpap da çıхapa biləpmiş! Pоvеstin sоn sətipləpindən bildiyimiz кimi, başına gələn hadisələpi danışan Sокоlоv кövpəlip.Ancaq о göz yaşlapını hamiliyə götüpdüyü uşaqdan gizlədip, gəpəк uşaq göz yaşını göpməsin, özünün dеdiyi кimi, “кişiləpin aхıtdığı göz yaşını”. “Insanın talеyi” о, çох qəpibədip. Insan. Insan bəzən alqış, müкafat əvəzinə, cəza da ala biləp. Laкin bu, hələ talеnin başlı-başına buraхılması dеməк dеyil. Səni yеnə də talеlər düşündürməli, narahat еtməlidir – bəşəriyyətin talеyi, insanın talеyi. Şоlохоvun əsərindən mеydana çıхan fiкrin nüvəsi, mahiyyəti bu cürdür. Qəhrəman (Sокоlоv) məğlubiyyətlə barışa bilmir. О, qələbələr üçün dоğulub.
“XƏZAN” jurnalı oxucularını SALAMLAYIRAM! O qədər diqqətlidirlər ki, təkcə jurnalda gedən yazılarla deyil, həm də redaksiya heyətində təmsil olunanlarla maraqlanırlar. “NİYƏ MƏHŞUR İMZALAR AZDIR?” – mənə ünvanlanan suallardan biri də budur. “FİLANKƏS hələ özünü şair kimi təsdiq etməyib!” – başqa bir sual da belədir. ƏZİZLƏRİM, redaksiya heyətində məşhur imzalar deyil, ədəbiyyata xidmət edən adamlar təmsil olunmalıdır. Onların arasında adi texniki işçi – kompüterçi də ola bilər. İndi sizə 2023-cü ildə jurnalda çap olunanları təqdim edirəm. Bir də jurnalın REDAKSİYA HEYƏTİndə daha kimlərin imzalarını görmək istərdiniz?
XƏZAN – 2023 (“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalında 2023-cü ildə dərc olunmuş materiallar)
Nəsr Roman 1.Əli BƏY AZƏRİ – ““General”ın “yefreytor” vəkili” N1(46) 2.Ayaz İMRANOĞLU – “Sevgilimin oğlu qardaşımdır” N5(50), N7(52), N8(53), N9(54)
Povest 1.Daşqın MƏMMƏDOV – “Ata Şuşa” N9(54)
Ssenari 1.Əli BƏY AZƏRİ, Şəfaqət CAVANŞİRZADƏ – “Şən dullar” N3(48)
“24.12.2023. Doğum gününüz mübarək, cənab Prezident! Sizə möhkəm cansağlığı, sevinc və nur, uğur və qələbələrlə dolu uzun ömür arzulayıram! Tanrı Sizə güc və səbir versin! Biz Sizinlə fəxr edir və Sizi çox sevirik! Uca Allah Sizi və Azərbaycan xalqını qorusun!
24.12.2023. С Днем рождения, господин Президент! Желаю Вам крепкого здоровья и долгих лет жизни, наполненной радостью и светом, удачей и победами! Дай Вам Бог сил и терпения! Мы Вами гордимся и очень любим! Пусть Великий Аллах хранит Вас и весь азербайджанский народ!”
XALQIMIN, ORDUMUN İLHAMI İLHAM! Ən uca kürsüdən dedi sözünü, Bircə hərəkətlə sildi yüzünü, Bilmək istəyirsən əgər düzünü, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Əvvəlcə xainin qırdı belini, Sonra namərdlərin kəsdi dilini, Sevdi obasını, sevdi elini, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Yüz ölçdü, bir biçdi, ustadan usta, Mizanı yerində; nə tez, nə asta, Cəngilər çalındı bu dəfə “Rast”da, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Bir həmlədə pozdu kələyin, fəndin, Uçudu, dağıtdı illərin bəndin, Hər dəfə yanıltdı düşmənin zəndin, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham! * * * Ustaca bəllidi zamanın feli, Taixdə dastandı babamın qolu, Dəmir yumruq oldu İlhamın əli, Tarixindən aldı ilhamı İlham! Xalqımın, ordumun ilhamı İlham!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
ONU TANRI SEÇİB Şərəfli əcdadın şanlı övladı , Bütün ulusunun qolu, qanadı, Hər yanda fəxrlə çəkilir adı, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * İlhamdır istəyi, elin arzusu, Amalı, bir şirin dilin arzusu, Əməli, tər qönçə gülün arzusu, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * Nizamı, gərdişi ustadan usta, Təftişi, gedişi ustadan usta, Planı, döyüşü ustadan usta, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * Seçir, sonalayır, sorur düşməni, Ağladır, sızladır, yorur düşməni, “iti qovan kimi qovur düşməni” Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu! * * * Nitqi, bəlağəti, şəsti yerində, Görkəmi yerində, büstü yerində, Alınmaz qaladı, postu yerində, Çağ açıb qapadan söydandır soyu! Tanrı tərəfindən qutlanıb toyu!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
* * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar!
* * * Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
* * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar!
ÜÇ QARDAŞ (Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan qardaşlığına)
Bir qardaş sağında, biri solunda, Təpəri dizində, gücü qolunda, Qardaşlıq məşəli yanır yolunda, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Xətai amalı bu gün oyaqdır, Nadirin əməli bu gün dayaqdır, İlhamın təməli bu gün mayakdır! Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan! * * * Zamanla yaşadıq xeyli qeylü-qal, Görməsin bir daha bu birlik zaval, Dağlara biryolluq qayıdır Hilal, Yeni çağ başladır xan Azərbaycan! Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan!
Mən necə təsəlli verim, Qürbətdə qalan gülümə. Xəyal qurub qəribsəyən, Qəlb evi talan, gülümə.
Eh, nə qədər kədər yeyim, Bu həstəti bəlkə söyüm, Bilmirəm necə dur deyim, Saçların, yolan gülümə.
Bir şeirlik təbim qalıb, Dedim, sözlə könlün alıb, Ürəyinə ümid salıb, Ruh verim solan gülümə.
Qoy ütməsin bağrını köz, Ağlamasın, qəhvəyi göz. Söyləyim ki səbr elə döz, Bulud tək dolan, gülümə. Ağdam-22.12.2023
HƏDSİZ ZÜLÜMLƏRƏ NECƏ DÖZDÜ CAN
Sanıram ət deyil daşdır, dəmirdir, Hədsiz zülümlərə necə dözdü, can.? İçindən yüz qatar qəm-kədər ötdü, Eşq ilə ardıınca baxıb, süzdü, can.
Nə qədər ox dəydi ah-uff etmədi, Bolca sevinc əkdi, qəlbdə bitmədi. Üz tutub şeytana doğru getmədi, Nə haqqı unutdu, nə əl üzdü, can.
Yanar ocaq oldu, xoş gün seçmədi, Nadan körpüsündən əsla, keçmədi. Yaşayıb yaratdı ruhdan düşmədi, Çalışıb müşkülün özü çözdü, can.
Qoynunda bir ömür əzab görsədə, Kədər çiçəyindən çələng hörsə də, Al Günəş qaralıb, Ay his versədə, Dünyanı ağ rəngdə görən gözdü, Can! Ağdam-20.11.2023
ŞEYTAN ÖZÜ ÖZ BAŞINA KÜL TÖKÜR
İnsanların çirkin işin görəndən, Şeytan özü, öz başına kül tökür. Dərk edərək atrıq aciz olduğun, Diz çökərək kor İblisə dil, tökür.
Hiss edib ki gözəl günü başlanır, Nə söyülür, nə qəzəblə daşlanır, Zövq alaraq əməlindən xoşlanır, Adamların boş başına gül, tökür.
Bu dünyada özün suçlu saymayır, Daha qazıb ayaq altı oymayır. Bircə qarış çala-çuxur qoymayır, Nadanların, şər yoluna gil, tökür.
Rahim, əkib ürəkdə kin bitirdir, Üzə gülüb, cahilə can dedirdir, Hər gün sözlə dadlı kabab yedirdir, Çayın süzüb mixək salıb, hil tökür.!
Ağdam-19.12.2023
VAR
Atam oğlu,bu dünyaya yaxşı bax, Gör nə qədər nadanı var, koru var. Elə sanma heç kim ahın eşitmir, Nalə edən kamanı var, tarı var.
Yaranışdan bəladan qurtulmayıb, Silkələnib yükün tamam atmayıb. Sürtülüb solsada, çox sırtılmayıb, Üzdə bir az həyası var, arı var.
Qəlb evində niskili çox hər kəsin, Tanrı, dinib söyləmir ki qəm bəsin. Niyə insan qaldımır bəs haqq səsin.? Düşən bilir, tələsi var, toru var.
Rahim, azca kədərlənib bağrı dəl, Şeytan vuran topu tutmaz tənha əl. Qovurlanıb, çox alışıb yanma gəl, Dondurmağa şaxtası var, qarı var! Ağdam-17.12.2023
DEDİM
Bir Gül vardı, qoxundan el doyardı, Dərmək üçün yatan ruha dur, dedim. Solub getsə ərşə çıxar bil, ahım, Həsrətiylə, dürlü xəyal qur dedim.
Nankor oldu bir baxışla dərmədi, Eşqlə süzüb qəlbə qida vermədi, Zamanında nədən baxıb görmədi, Nifrət edib gözlərimə kor, dedim.
İndi, daha faydası yox küsməyin, Dərd eyləyib ürəyə qəm düzməyin. Nə mənası çıxıb göydə süzməyin, Sığmadığım bu dünyaya dar, dedim.
Rahim söylər, artıq ümid qalmadı, Xoş ətrindən könlüm ilham almadı. İlahidən sevinc qismət olmadı, Nə sevgilim, nə də ona yar, dedim.! Ağdam-15.12.2023
