“Azərbaycanlılar gərək öz qədim mədəniyyətləri ilə qürur duysunlar. Mən demək olar ki, dünyanın yarıdan çoxunu gəzib tədqiqatlar aparmışam, ancaq Qobustanda olandan sonra əmin oldum ki, bura qədim sivilizasiyanın beşiyidir. Dünyada qayıq təsvirlərinin yaşı 3500 ildən çox deyil, amma Azərbaycandakı bu təsvirlərin yaşı 8 min ildən çoxdur. Mən təslim oluram: Qobustan rəsmləri dünya mədəniyyətinin beşiyi hesab olunan Mesapotomiyadan daha qədimdir. Bu bir daha sübut edir ki, Azərbaycan dünyada daha qədim yerdir”.
Tur Heyerdal, dünya şöhrətli etnoqraf, Norveçli alim.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
RƏNGLƏR ELƏ KAINATDIR KI, RƏSSAM HƏR RƏNGDƏ YAŞAYIR
Bu dəfəki həmsöhbətimiz Özbəkistanın xalq artisti, Özbəkistan Respublikasının rəssamı, professor Ortiqali Qazokovdur. Söhbətimiz təsviri sənətin əsrarəngiz və sehrli dünyasından, rəssamla təbiətin münasibətindən, rənglərdəki həyatdan, onların yaradıcılığı və uşaqlıq illərindən gedirdi.
— Şair və yazıçılar dünyanı sözlərin parlaqlığı ilə ifadə edirlərsə, fırça ustaları onu rənglərlə təsvir edirlər. Həyatı hansı rənglərdə təsəvvür edirsiniz?
—Təbii ki, rənglər fırça ustalarının alətləridir. Bu baxımdan dünyadakı rəngləri hiss etmək, onların təkrarolunmaz mahiyyətini dərk etmək əsl möcüzədir. Çünki rəngləri sözlə və ya başqa bir şeylə təsvir etmək olmaz. Onun bənzərsiz keyfiyyətləri ürək və ruh vasitəsilə həyata keçirilir. Sənətkarın həyatında rənglər müəyyən müddətə öz həyatını yaşayır desəm, yanılmarıq. Yaradıcılıq aləminə ilk dəfə qədəm qoyanda: yaşıl və mavi rənglərdən əsərlər yaratdım, sonralar onların yerini qırmızı, bənövşəyi, sarı rənglər aldı. Bu gün həyatı parlaq rənglərdə görməyə çalışıram. Bir çox ölkələrdə olduğum üçün şahidi ola bilərəm ki, hər ölkənin öz rəngləri var. Əsas rənglərim ağ və sarı qızıldır, həyatımı və real təsəvvürümü təmsil edir.
—Sizcə, əsl sənətkar necə olmalıdır?
Öz üzərində işləyən, axtaran, varlığı daim müşahidə edən, dərin fəlsəfə, yaradıcılıq hissi, oyanıq gözlə, oyaq qəlbli insan yeni bir şey yaratmaq həvəsi və həzzi ilə məşğul olmalıdır!
—Sizcə, rəssam üçün ən vacib amillər hansılardır?
—Təkcə rəssam üçün deyil, hər bir insan üçün hər andan səmərəli istifadə etmək, onun qədrini bilmək, yaradıcılıq üçün ayrılmış məqamlarda yeni əsərlər yaratmaq, daim çalışmaq lazımdır. Konkret məqsəd və prinsiplərə bağlılıq da onun əsas amillərindəndir…
— Ən çox vaxt aparan sənət əsəriniz hansıdır və bu nə qədər vaxt aparıb?
— Bədii əsərin yaradılması müxtəlif zamanlar tələb edir. Bəziləri illər alır, bəziləri isə anlarda olur. Bu baxımdan 1990-cı ildə anadan olan “Külfət Xıkırğı” əsərimi ərsəyə gətirmək üçün 4 il vaxt lazım olub… Düşünürəm ki, bəzi sənət əsərləri uzunmüddətli perspektivdə işləyir. Həllini son dəqiqəyə çatanda tapır.
— İlk çəkdiyiniz şəkli xatırlayırsınız?
— İlk rəsmlərimi çox yaxşı xatırlayıram. Mən 6-7-ci siniflərdə oxuyanda güllər, təbiət mənzərələri, kəndimizin akvarellə çəkilmiş küçələri, anamın portretləri vardı. 1978-ci ildə “Gülxan” jurnalına şəkillərimi göndərəndə bir il xəbər almadan çox depressiyaya düşdüm, çəkə bilmədim. O vaxt jurnalda Özbəkistanın xalq artisti Çingiz Axmarovun “ağ yol”u ilə dərc olunan şəkillərim həyatımda böyük dönüş yaratdı. Uşaqlıq insanı əsl yaradıcılıq aləminə gətirən, həyatını gələcəklə bağlayan qızıl dövrdür.
—Hər bir uğurun arxasında zəhmət, təhsil və təbii ki, valideyn qayğısı dayanır. Bugünkü nəticələrin əldə edilməsində valideynlərinizin rolu nədir?
— Sənət aləminə qədəm qoyanda mənə hər tərəfdən dəstək olan, rəsm çəkməyə həvəsləndirən insan atam olub. Hər dəfə Pop rayonunun mərkəzi bazarındakı məktəb dərslikləri mağazasından mənə məşhur rəssamların əsərlərinin plakatlarını gətirəndə onlara baxır, şəkillərə heyran qalırdım. Gözəlliyinə görə bunun rəsm olmadığını düşündüm (gülür). Rəssamlığa marağımı görən atam rəngli karandaşlar, akvarellər, boyalar, kağızlar gətirib hər cür şərait yaratdı. Qardaşımın və əmimin evlərindəki divarlara naxışlar, çiçəklər çəkdiyimi dünənki kimi xatırlayıram… Yaradarkən, təbii ki, həvəsə və diqqətə ehtiyacınız var! Əgər sizin yaradıcılığınızla heç kim maraqlanmasa, onlara məhəl qoyulmasa, artım olmayacaq. Diqqət, etiraflar yaradıcının özünə inamını və yaradıcılıq sevincini oyadır. Sənətkar ilk növbədə öz ölkəsində tanınmalı, qiymətləndirilməlidir. . Beynəlxalq yarışlarda mükafatlarınız titullarınızla deyil, yaradıcılığınızla qiymətləndirilir.
— Sizin üçün təsviri incəsənət, rəssamlıq, nədir?
— Bu mənim üçün həyatdır! İnsan dünyanı rənglərlə görmürsə, müşahidə etmirsə, dünya sönük və rəngsizdir.
— Özbək sənətinin nailiyyətlərindən danışsanız…
— Bu gün Özbəkistan incəsənəti çoxlu uğurlar qazanır. Bütün dünyada rəssamlarımızın yaratdığı əsərlərə böyük maraq var. Rəssamlar üçün kifayət qədər şəraitin yaradılması sənətimizin yüksəlişindən xəbər verir.
— Hansı janrı yaratmaqdan zövq alırsınız?
— Əsasən avanqard istiqamətdə yaratsam da, yaz fəslində təbiətin qoynunda mənzərələr çəkirəm, realist dünya ilə özünəməxsus təxəyyül dünyamı genişləndirirəm. Özüm üçün maraqlı rənglər, formalar və tapıntılar düzəltməyə çalışıram.
— Hər kəsin həyatında simvolik olaraq sevimli rəngləri olur. Rəssam üçün həyat hər rəngdə yaşayır. Buna münasibətiniz necədir?
—Rənglər elə bir kainatdır ki, rəssam hər rəngdə yaşayır. Hər rəngin öz simvolizmi və simvolları var. Həzrət Nəvainin qocalığı ağ rənglə, gəncliyi mavi rənglərlə müqayisə etməsində böyük hikmət gizlənir. Məşhur ingilis rəssamı Törner ömrünün sonunda demişdir: “İşıq möcüzədir”.
—Uşaqlığınızın ən parlaq günlərini bölüşsəniz…
Uşaqlığımla bağlı çoxlu parlaq xatirələrim var… Mən həmişə şəkil çəkməklə məşğul olmuşam. Buna bir misaldır ki, şəkillərim ilk dəfə “Gülxan” jurnalında çıxanda sevindim və hamıya göstərdim. Sinif yoldaşlarımın şəkillərini çəkib hədiyyə edərdim, çox sevinərdilər.
—Uğurlarınızın arxasında nə dayanır?
— Çətin iş, böyük yaradıcılıq yolu yatır. Ancaq eyni zamanda, şans və xoşbəxtlik harmoniyada olacaq.
—Mənalı söhbətinizə görə təşəkkür edirik!
Söhbətləşdi: Cahangir NAMAZOV, “Butov Azərbaycan” qəzetinin, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi. Azerbaycan Jurnalistlar birliyinin üzvü.
Sən heç bir çayın içində şüşətək qırılmış arzular görmüsən? Mən gördüm – və o gündən bəri suya baxanda gözlərim buxarlanır. Torpaq danışmır, Udur arzuları qəbir ağzıyla.. və hər dəfə yer titrəyəndə o qəbir dağılar, Min dərdin pıçıltısıyla. Mən bu gün bir dağın beynindəyəm. Bəli, beynində! Çünki dağlar düşünür, Qələmin ucuboyda təpəsində və onların fikirləri qayadır – qırmaq olmur, ancaq dırmanırsan. Buludları fikrimin içərisində paltar kimi sərmişəm. Günəşə deyil, bir sözə quruyurlar – “qayıtma” deyəndə yağış yağır və dağılırlar başımda. Bax, təbiət danışsaydı, səni danışardı mənimlə – bir quşun qanad çırpmasında. Sən deyirsən təbiət nədir? Təbiət – əllərinə keçməyən bir insanın içində illərlə böyüyən səssiz vulkandır. 04.06.2025.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Bildiyiniz kimi, Bakıda Beynəlxalq Türk Müəllifləri Birliyinin təşkilatçılığı ilə IV Türk Dünyası Ədəbiyyat və Kitab Festivalı keçirildi. Festival 24-31 may tarixində Elmlər Akademiyası parkında təşkil edilmişdi. Bu il ilk dəfə ölkəmizdə Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü münasibətilə 1 iyun tarixində I Türk Dünyası Uşaq Festivalı da keçirildi. Səhər saatlarından başlayan festivalda Tofiq İsmayılov adına 6 nömrəli liseyin şagirdlərinin ifasında tanınmış uşaq yazıçısı Sevinc Nuruqızının əsəri əsasında səhnələşdirilən “Melisa” tamaşası nümayiş etdirildi. Qeyd edək ki, yazıçının “Melisa” əsəri Azərbaycan, türk, ingilis, rus, fars və alman dillərində nəşr olunub. Sonra festival uşaq ədəbiyyatı ilə bağlı müxtəlif panel müzakirələrlə davam etdi. Tədbirdə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aytən Qurbanova, yazıçı Narıngül Nadir, Sevinc Nuruqızı, Mina Rəşid uşaqların bayramını təbrik edərək, bütün dünyaya sülh arzuladılar. Sevinc Nuruqızının söylədiyi “Vətəndən uca”, “Ağ xoruzun hekayəsi” adlı şeirləri istər uşaq, istərsə də, yaşlı tamaşaçıların böyük marağına səbəb oldu. Mina Rəşid ədəbiyyatımızda Qarabağ mövzusundan danışdı, o qeyd etdi ki, yazdığı şeirlər onun həm də həyatı ilə bağlıdır. O, Ağdamda doğulub, Birinci Qarabağ müharibəsində atası gözləri önündə şəhid olub, iki qardaşı qazidir. O, bu gün Şanlı Zəfərimizi, dogma torpaqlarımıza möhtəşəm qayıdışımızı böyük həvəslə vəsv etməkdən qürur duyur. “Vətən səsi” nin əməkdaşı olan Mina Rəşidin “Füzuli”, “Laçın”, “Ağdərə”, “Xarıbülbül” və digər mənəvi dəyərlərimizə həsr edilmiş şeirləri maraqla qarşılandı. Bundan sonra uşaq ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələri Rafiq Yusifoğlu və Qəşəm İsabəyli “Klassik uşaq ədəbiyyatına müasir baxış” mövzusunda çıxış etdilər. Rafiq Yusifoğlu ədəbiyyatın gücündən danışdı. O, buna şahid olduğunu söylədi. Festival çərçivəsində məktəblilər şeir nümunələri səsləndirdi və musiqili və bədii kompozisiyalarla çıxış etdilər.
Qeyd edək ki, I Türk Dünyası Uşaq Festivalı Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, Gənclər və İdman Nazirliyi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi, Milli Məclisin Mədəniyyət Komitəsi, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, Beynəlxalq Türk Akademiyası, TÜRKSOY, TİKA, YTB, AMEA, İLESAM, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi, “İnam Mühafizə” şirkəti, Mədəniyyət kanalı və Bizim.Media informasiya portalının təşkilati dəstəyi ilə həyata keçirilib.
“Gültəkin xaqan” romanı haqqında notlar Elçin Hüseynbəylinin “Gültəkin xaqan” romanı çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında milli kimlik və tarixi yaddaş mövzusunu mərkəzə çəkən mühüm əsərlərdən biridir. Romanda müəllif keçmişin bədii rekonstruksiyası ilə bugünkü milli və mənəvi problemlər arasında körpü qurmağa çalışır. Göytürk xaqanlığı kimi qədim türklərin tarixi bir mərhələsinə müraciət etməklə yazıçı, oxucunu həm tarixi tanımağa, həm də öz kimliyini anlamağa səsləyir. Bu, yalnız keçmişə maraq deyil, həm də milli özünüdərkin dirçəlişi üçün çağırışdır. “Gültəkin xaqan” romanı türk xalqlarının tarixində mühüm yer tutan Göytürk imperiyası və onun liderləri vasitəsilə oxucuya milli kimlik, yaddaş və mənəvi dirçəliş ideyalarını çatdırır. Əsər həm tarixi faktlara əsaslanır, həm də mifoloji elementlər və simvolik strukturlarla zənginləşdirilərək bədii gücünü artırır. Müəllifin məqsədi yalnız keçmişi canlandırmaq deyil, həm də bugünkü milli özünüdərk problemlərinə işıq salmaqdır. Gültəkin xaqan obrazı, əfsanəvi liderlər silsiləsinə daxil edilə biləcək səviyyədə ucaldılmışdır. Lakin bu idealizasiya onu oxucudan uzaqlaşdırmır. Əksinə, müəllifin ustalıqla yaratdığı daxili monoloqlar, psixoloji keçidlər və strateji qərarların arxa planı onu həm də realist bir lider kimi təqdim edir. Xaqan güc və hikmətin simvolu olmaqla yanaşı, insan təbiətinin çətinlikləri və sualları ilə də üz-üzə qalır. O, həm siyasi liderdir, həm də filosof. Onun daxili dilemması yalnız düşmənə qarşı deyil, xalqın içindəki inamsızlığa və tarix qarşısında məsuliyyətə qarşı yönəlmişdir. Gültəkin xaqan obrazı yalnız qəhrəmanlıq və liderliklə deyil, həm də daxili təlatümləri və düşüncələri ilə oxucuya çatdırılır. O, yalnız savaş meydanında deyil, həm də mənəvi cəbhədə döyüşən bir liderdir. Xaqan, xalqının taleyini dəyişmək istəyən, tarixə yön verən və zamanla mübarizə aparan obrazdır. Onun liderliyi gücə yox, zəkaya və mənəviyyata əsaslanır. Romanın güclü tərəflərindən biri də tarixi reallıqla bədii təxəyyülün ahəngdar vəhdətidir. Göytürk dövrünün reallıqları – dövlət quruculuğu, qəbilə münasibətləri, xaqanlıq mübarizələri – bədii təsvirlərlə və simvolik səhnələrlə dərinləşdirilir. Elçin Hüseynbəyli tarixə yalnız faktlar silsiləsi kimi deyil, həm də mənəvi və mifik məkan kimi baxır. Bu yanaşma oxucunu yalnız informativ deyil, həm də emosional və intellektual səviyyədə əsərə bağlayır. Əsərdə real tarix və mifoloji təxəyyül ustalıqla birləşdirilir. Göytürk imperiyası, Orxon-Yenisey abidələri, və xaqanlıq sistemləri müəllifin bədii təxəyyülü ilə qovuşaraq canlı bir bədii dünya yaradır. Bozqurd, qutsal dağ, ana obrazı və digər simvollar türk mifologiyasının əsas elementlərini daşıyır və oxucuda kollektiv yaddaşı oyadır. Əsərdə simvollar çoxqatlı məna daşıyır. Bozqurd – türk kimliyinin təməl simvoludur və əsərdə o, xalqın yönünü, dirənişini və azadlıq istəyini təmsil edir. Dağlar – əbədilik, güc və müqəddəslikdir. Qadın obrazları – ana, həyat yoldaşı, torpaq və mədəniyyətin təcəssümüdür. Xüsusilə ana obrazı əsərdə torpaqla eyniləşdirilir: qoruyur, bəsləyir, amma həm də qurban verilir. Bu simvolik struktur, romanın fəlsəfi təbəqəsini genişləndirir və oxucunun dərin düşünməsinə zəmin yaradır. Elçin Hüseynbəyli öz dil üslubunda həm klassik dastan ənənələrindən, həm də müasir roman texnikasından istifadə edir. Əsərin dili çoxqatlıdır: sadə təsvirlərlə yanaşı, fəlsəfi fikirlərlə yüklü cümlələr, poetik təsvirlər, arxaik sözlər və ritmik struktur da bu sintezin bir hissəsidir. Beləliklə, roman yalnız məzmun baxımından deyil, dil baxımından da milli ədəbiyyatın bədii imkanlarını nümayiş etdirir. Roman simvolizm baxımından olduqca zəngindir. Bozqurd – azadlıq və yolgöstərici; ana obrazı – torpaq, millət və müqəddəslik; xəyanətkar fiqurlar – daxili parçalanmanın simvoludur. Bu simvollar oxucuya sadəcə vizual obrazlar kimi deyil, həm də dərin mənəvi və fəlsəfi təhlil vasitəsi kimi təqdim olunur. Məsələn, Bozqurdun peyda olması xalqın oyanışını və xaqanın ruhən yenilənməsini bildirir. Romanda zaman yalnız keçmiş olaraq qalmır, həm də gələcəyə işarədir. Müəllifin əsas qayəsi, keçmişi öyrənərək gələcəyi formalaşdırmaqdır. Gültəkin xaqanın apardığı mübarizə bu gün də aktualdır – milli birlik, mənəvi oyanış və tarixi məsuliyyət hissi. Roman bugünkü oxucuya ‘Sən kimsən?’ sualını ünvanlayır və cavabı keçmişdən almağa çağırır. “Gültəkin xaqan” romanı həm bədii, həm də ideoloji baxımdan dəyərli əsərdir. O, tarixi dərketməyi, milli kimliyə sahib çıxmağı və mənəvi oyanışı təbliğ edir. Bu baxımdan, əsər yalnız bir roman deyil, bir çağırış, bir xəbərdarlıq və eyni zamanda bir ümiddir. O, həm ədəbiyyatsevərlər, həm tarix meraklıları, həm də milli düşüncə daşıyıcıları üçün əvəzsiz bir qaynaqdır. Elçin Hüseynbəylinin “Gültəkin xaqan” romanı türk xalqlarının tarixində mühüm yer tutan Göytürk imperiyası və onun liderləri vasitəsilə oxucuya milli kimlik, yaddaş və mənəvi dirçəliş ideyalarını çatdırır. Əsər həm tarixi faktlara əsaslanır, həm də mifoloji elementlər və simvolik strukturlarla zənginləşdirilərək bədii gücünü artırır. Müəllifin məqsədi yalnız keçmişi canlandırmaq deyil, həm də bugünkü milli özünüdərk problemlərinə işıq salmaqdır. Əsər yalnız keçmişi deyil, bu günü də ehtiva edir. Müəllifin məqsədi tarixi öyrətmək deyil, bu tarixi anlayaraq bugünkü milli kimlik problemini anlamağa yönəltməkdir. ‘Gültəkin xaqan’ obrazı XXI əsrin oxucusuna da çağırışdır: öz köklərini unutma, tarixini bil və mənəviyyatını itirmə. Əsər eyni zamanda klassik Azərbaycan ədəbiyyatındakı millilik ideyasını davam etdirərək yeni bir mərhələ açır. “Gültəkin xaqan” romanı təkcə bir tarixi dövrün bədii inikası deyil, həm də xalqın mənəvi dirçəliş çağırışıdır. Əsər oxucunu yalnız tarixi öyrənməyə deyil, həm də onu yaşamağa və gələcəyə daşımağa dəvət edir. Bu baxımdan roman milli ədəbiyyatımızın dəyərli nümunələrindən biri olaraq gələcək nəsillərə milli kimlik və şüur mirası buraxır. Sonda dustumu təbrik edərək, üğürlar arzülayıram.
Keçmişi dilə gətirən yeganə vasitə xatirələrdi. Xatirələri dilə gətirmək, qələmə almaq, başqaları ilə bölüşmək o qədər də asan məsələ deyil.
Yaxın günlərdə eloğlum Azərbaycan ETN-nin Coğrafiya İnstitutunun şöbə müdiri Nəriman Əziz oğlu Paşayevin 65 illik yubileyi olacaq. Eloglumu yubileyi münasibəti ilə ürəyimdən gələn səsləri qələmə almalı oldum. Neyləyim, mənim də hədiyyəm sözdü. Və bir də sözdən qiymətli dünyada nə var? Belə ki, ürəyə yazılan və heç vaxt unudulmayan, qəbr evinə kimi səninlə yoldaşlıq edən acılı – şirinli günlər, yaşanan duyğular… insan ömrünə vurulan naxışlardı. Pozulması mümkün olmayan bu naxışlar insan yaşa dolduqca daha aydın görünməyə başlayır. Bu mənada hər birimiz öz içimizdə yaddaşımızın yükünü gəzdiririk. Vaxt sürətlə gəlib keçir.İyirmi yaşından Hacılar kəndindən Bakıya gələn Nəriman Paşayevin indi 65 yaşına gəlib çatıb. İllər necə gəlib – keçdiyindən xəbərim olmayıb. Bir də baxıb gördüm ki,65 yaşım əlini ” sıxmağa hazırlaşıram” Nəriman müəllim mənalı, şərəfli ömür sürür. Halal elm sahibidir. Halal süfrəsinə haram tikə qoymayıb. Təmiz qəlbi,saf vicdanı var. Əsl insan ömrü yaşayır. Müdriklər demişkən,xalq üçün,Vətən üçün yaşanan ömür əsl insan ömrüdür. Ömürdən keçən hər günün,hər anın öz yeri var. Hərdən həyatda elə şeylər olur ki,olub – keçən günləri yada salanda kövrəlirsən, istəyirsən ki, o illəri təzədən yaşayasan. Təəssüf ki, yaşanan bir anı da geri qaytarmaq mümkün deyil. Nəriman müəllim ömrünün bu gününü də havayı keçirməyib. Bu illər ərzində o həm şairlik, həm vətəndaşlıq, həm atalıq,həm oğurluq borcunu ləyaqətlə yerinə yetirməyə çalışıb. Heç kimin yanında gözü kölgəli olmayıb. … İnsanın hər zaman qayğıya, xoş sözə ehtiyacı var. Nəriman Paşayev coğrafiya elmində qazandığı uğurlardan keçdiyi şərəfli ömür yoluna bir işıq salmaq istəyirəm. İstəyirəm ki,bu işıqda Azərbaycanın böyük şəxsiyyətini hamı görsün və tanısın. Hamı bilsin ki, ölkəmizdə onun kimi dünya miqyasında tanınan,elmilə vətənə, millətə xidmət edən, ürəyi Vətən və millət sevgisilə döyünən bir insan, bir alim var. İnsanlığı yaşadan, haqqın yanında dayanan bir insan. Elə bir insan ki,ona həmişə güvənmək, ümüd qapısını inamla döymək olar. Axı o, adilərdən fərqli ziyalıdır,ən başlıcası isə şəxsiyyətdir. Elələrinə bu gün millətin çox ehtiyacı var. Əbəs yerə demirlər ki, dünya ləyaqətlə, şərəflə yaşayanların,haqqa doğru gedənlərin, başqalarının haqqına görməyənlərin, haram tikə yeməyənlərin,yalana əl çalmayanların, yaltaqlıq etməyənlərin,elmi ilə,səxavəti və halallığı ilə xalqın gözündə ucalanların çiyinlərindədir. Belələri olmasaydı,kimə güvənərək,kimə ümid edirdik, qaranlıqdan işığa necə çıxa bilərik. Bəli Nəriman müəllim özü bir işıqdı, işıq Adamdı, işıqlı Adamdı. Bütün varlığı ilə Azərbaycana bağlı olan, ürəyi Vətən eşqiylə,yurd sevgisilə döyünən, yüksək mədəniyyəti, təvazökarlığı və səmimiliyi ilə başqalarından fərqlənən Nəriman müəllimin danışığında, davranışında, ən adi hərəkətlərində belə bir ziyalılıq var, könül toxluğu var, ucalır var. Bu ucalıq, ürəyi xalqa, doğma insanlarla, dostlarla birgə döyünənlər üçündür. Otuz səkkiz ildən çoxdur ki, xalqımıza xidmət edən, coğrafiya elmini daha da inkişaf etdirən, elmi əsərlərilə, coğrafiya sahəsindəki uğurları ilə alimlərin diqqətini çəkən Nəriman Paşayevin tələbələri də bu gün ölkəmizdə eləcə də xarici ölkələrdə öz töhfəsini verirlər. Fəxrlə demək olar ki,o,bu gün yalnız ETN-nın miqyasında deyil, bütövlükdə respublikada coğrafiya elminin inkişafında, yeni kadrların hazırlanmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Nəriman müəllim ömrünün 65- ci baharını yaşayır, öz mənəvi dünyası, möhkəm iradəsilə həm işlədiyi kollektiv də,həm də ictimaiyyət arasında hörmət qazanıb. Nəriman müəllim haqqında, elmi haqqında çox şeylər yazmaq olar. Onun haqqında bir xoş söz eşidəndə fəxr edirsən, sevinirsən ki, nə yaxşı Nəriman müəllim kimi qürur yerimiz, işıqlı ziyalımız var. Bəli, o, əsl ziyalıdır, alım adına şərəf gətirən, alım adını ucaldan insandır. Nəriman müəllim Coğrafiya İnstitutunda uzunmüddətli məhsuldar elmi və elmi-ictimai fəaliyyətinə görə Fəxri Fərmanla təltif edilib, bir sıra beynəlxalq elmi və elmi-praktik konfranslarda müvəffəqiyyətlə çıxış edib, Maliyyətlərə imza atmışdır. Nəriman müəllimin yüzdən çox elmi məqalələri, altı monoqrafiyası, beş Ali məktəblər üçün dərsliyi, qırxdan çox elmi – publisistik məqalələri çap olunub. İlhamə İsabalayeva yazır ki, Ermənistan qoşulduğu BMT – nin Transsərhəd çayları ilə bağlı razılaşmanı ciddi şəkildə pozur. “Bu sözləri Azərbaycan ETN-nin Coğrafiya İnstitutunun Azərbaycanın iqtisadi və siyasi coğrafiyası şöbəsinin müdiri, coğrafiya elmləri doktoru Nəriman Paşayev deyib. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın mədən tullantılarını Araz çayına axitması beynəlxalq tələblərə ziddir.” Ermənistandan axan çayların əksəriyyəti Kür çayına, bir hissəsi isə Araz çayına qovuşur. … Ermənistandan axıdılan tullantıları həm Kür,həm də Araz çayını çox çirkləndirir.” İlhamə xanım başqa bir məqaləsində yazır ki,son dövrlərdə Gədəbəy rayonunun 30- a yaxın kəndlərdən sürüşmə fəallaşıb. Həmin kəndlərdən 25- ə yaxını Azərbaycanın Ermənistanla təmas xəttində yerləşir. Hacılar,Əyridərə, Sonalar, Qaravəllər,Göyəlli, İsalı, Zamanlı, Arabaçı və s. kəndlərdə sürüşmələr fəallaşıb. Sürüşmələr bu kəndlər üçün problemlər yaradır. Nəriman müəllim həm də gözəl jurnalistdir. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Ona görə qeyd edirəm ki,o, şair, yazıçı və publisist kimi də fəaliyyət göstərir. Bir – birindən mənalı şerləri, düşündürücü məqalələri, publisistik yazıları böyük rəğbətlə qarşılanıb, oxucuların marağını səbəb olub. Onun şəxsiyyəti əsl ziyalı və yaxşı insan olması, vətənpərvər, dostcanlı, qohum canlı, yurd canlı olması hər kəsə qayğıyla yanaşması hamının diqqətini çəkib və yenədə çəkməkdədir. Bu yerdə atalar bir məsəlini deməyə bilmərəm. ” Ağsaqqallıq yaşla ölçülmür, ağılla ölçülür”. Altmış beş ildə Nəriman ömrünün səhifələrinə , ancaq yaxşı əməllər yazdıra bilib. Onun sağ çiyninə qonan xeyirxahlıq mələyi onun xeyirxah işlərini , xoş əməllərini, ürəyə xoş gələn işlərini almış beş ildir ki, yazıya köçürür. Onun sol çiyninə qonan mələk isə mürgü vurub. Çünki, Nəriman müəllimin pis əməlləri olmur ki, sol çiyninə qonan mələk də qələmini işə sala bilsin. Bu Nəriman müəllimin xoşbəxtliyidir. Nəriman müəllimi ağlım kəsəndən, yəni 57 ildən çoxdur ki, tanıyıram. Hər ikimiz eyni kənddənik,eyni məktəbdə oxumuşuq, ancaq o,bir sinif məndən qabaq oxuyurdu. Uşaqlıq illerimiz bir yerdə keçib. Mənə elə gəlir ki, onunla bir sinifdən oxumuşam, hərbi xidmətdə bir yerdə olmuşuq, universitetdə tələbəlik illərini yola salmışıq… Bunun özü də bir – birinizə olan səmimiyyətdən, imamımızdan, əqidə və qələm dostluğumuzdan xəbər verir. Nəriman müəllim ADU-nun (hazırkı BDU-nun) coğrafiya fakültəsinin məzunudur, mən isə APİ- nin filologiya fakültəsinin məzunuyam. Artıq, Nəriman müəllim ömrünün 65- ci baharını arxada qoyub, İllər ötsə də Nəriman müəllim gənclik eşqilə yazıb-yaradır. Bu yazını mən hər tərəfli biliyə, yüksək intellektə malik alimin fikirimdə yaranan obrazını ümumiləşdirməyə çalışdım. Onun millətini, vətənini, təhsili, elmi, yüksək mədəniyyəti, ailəsini, bunlardan daha çox Azərbaycan dövlətini, azadlığı necə sevdiyinin şahidi oldum. O, Azərbaycanın poeziyasını, musiqisinin bütün janrlarını ürəkdən sevir. Ancaq oda mənim kimi aşıq musiqisinin aşiqidir. ” Baş sarıtel”i Gədəbəymizin himni sayır. 65 yaşın təntənəsini yaşayan o dəyərli insanın sadəliyi, səmimiyyəti, təvazökarlığı, böyüklüyü qarşısında yazdığım bu yazı ilə işıqlı Adama 100 yaşa demək istəyirəm. Və ürəyimin səsiylə, hökmüylə yazdığım bu yazıya o özəl insanın, alimin 65 yaşını təbrik edirəm. Sağ olun ki, varsınız. Sizin kimi ziyalılar, xeyirxah adamlar vətənə, xalqla gərəkdir. Siz bir ucalıq simvolu,bir insanlıq zirvəsisiniz!
Hüseyn İsaoğlu, AYB-nin və AJB-nin üzvü, yazıçı-publisist.
