14 fevral 2026-cı il, Azərbaycanın paytaxtı, Bakı şəhəri. Sübh tezdən “Alov Qüllələri”nin yanından Əyləşdim “10 nomrə”yə… Sağımda dünya carçısı; “Teleqüllə”, Solumda “Alov Qüllələri”… Aşağı düşdükcə, Sağımda; “Şəhidlər xiyabanı”, Məscid, funikulyor, Qəhrəman Ziya Bünyadovun evi, “Teleteatr”…. Sonra qnbərlik; Daşlı, kələ-kötür yol… “Yolki-palki” kafesi, Şeyx Şamil küçəsi, “Azneft meydanı”, Yenə sağımda Mavi Xəzər, Solumda “İlin dörd fəsli”… Yenə solumda qalır “Qız Qalası’… Qoynunda illərin yarası; Müqəddəs Həvari Varoflomey kilsəsi, Uzaqda; Pervimayski və Karqanov küçələrinin kəsişməsində yəhudilərin sinaqoqu, Düz yanında Kərbəlayi Abdullah məscidi, Bir az sonra Dağ Yəhudilərin sinaqoqu ayrıca… Bunlar düşüncəmdə avtobus burulur şəhərin mərkəzinə – ayrılıram “Neftyannik”dən, “Mavi gözlüm” qalır arxada… “Dinamo” və “APİ” qalır sağımda, “Dzerjiniski”, “26-lar”, Milli Kitabxana düşür soluma… Rəşid Behbudovun mahnı teatrı qalır sağımda… Solda Nizami küçəsinin ən qaynar yerində – Bakının düz mərkəzində – Müqəddəs Qriqori Kilsəsi…. sağımda – 28 may küçəsində (keçmiş Telefonnaya) yerləşən lüteran kilsəsi dayanıb əsl “Xilaskar” kimi… 28 may küçəsini sürətlə keçib, Mirzə Ağa Əliyevdən dönürük sağa, Konservatoriyanın qarşısında Üzeyir bəy, Milli Bankla üzbəüz Ulu Öndər qalırlar, Solda arxada… 28 may metrosunun qarşısında azca dayanır avtobus… Sağımda qalır “AZİ”, solumda “Vağzal”… Minən minir, düşən düşür… Davam edirik yolumuza… Puşkin küçəsindən dönürük sağa; Solumda qalır dahi Səməd Vurğun, Sağımda “Bakı mehmanxası”nın yeri.. Yeri, “10 nömrə”! Yeri! Sanki sürücü eşidib səsimi Artır sürəti… Yenidən çıxırıq “Neftyannik”ə… Puşkin qalır solumda, “Domsovet” sağımda… “Morvağzal”a çatıb dönürük sola, Mavi Xəzər qalır sağımda… Uzaqda, dənizin qoynunda yuyunur Günəş! Mavi Xəzərimin mavi gözü qan canağına dönüb! Zəfər parkına çatıb sola dönürük, Zəfər tağı qalır sağımda, arxada… Düz gedirik, düz… Qaqarin körpüsünün yerindən – Afiyəddin Cəlilov küçəsindən keçirik… “Raddom” qalır sağda, Neftçilər xəstəxanası solumda… Şah babam Xətai qalır solumda, Ədalət məhkəməsi sağımda… Xocalı xiyabanı ilə düz gedirik, düz… Solumda Xətai metrosu, Sağımda kimyaçılar məbədi; Mendeleyev, Məmmədəliyev – oxşarlıq var… Düz gedirik, düz… Solda arxada; Körpəsini Tanrıya pay verən, Fəryad edən qadın heykəli qalır… Yenə üzü Xəzərə gedirik… Al qırmızı Günəş üfüqdə qızarır… Gecənin bağrı sökülür… Al qırmızı şəfəqin qolları uzanıb gecənin qoynuna, Səma qəribə rəngə çalır -mavi ilə qırmızının qarışığı… Səmanı daha yaxından görmək istəyirəm: -Saxla, saxla – deyirəm sürücüyə… Dayanacağı bəhanə edib, saxlamaq istəmir… Qapıya yaxınlaşıb əlimi ağzıma aparıram, Öyümək imitasiya edirəm… Tez saxlayır sürücü avtobusu. Həmən minirəm “11 nömrə”yə… Üzü dənizə addımlayır ruhum… Səma tərtəmiz, hava azca ayaz… Sübhün mehi dənizdən vurur üzümə. Solda qarşımda, lap yaxında, Parlaq bir ulduz sataşır gözümə… Üzü dənizə gedib, çatıram düz yanına. Qəribə binadır; bir sütun millənib göyə… Lap ucda ulduz kimi parlayır “həyat simvolu”… Günəşin rəngindən rəng qatıb rənginə; Nə qırmızı, nə çəhrayı, nə narıncı… Çox qəribədir rəngi, Lap dünyanın özü kimi… Gedirəm üzü dənizə, Yolumun üstündə qoca qadın oturub, Olar, səksən yaşı, Nimdaşdır üst-başı… Qarşısında 3-4 sarı limon, 5-6 dəstə cəfəri… -bu nə binadır, ay xanım? – soruşuram qarıdan. Sübhün alaqaranlığında eyni açılır qadının… -xanım mən deyiləm, bax, odur! – ay saqqalı ağarmış – mənim də eynim açılır… -Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi Kilsəsidir… – başına dönüm… 14 fevral 2026. Bakı. (06:41) Müəllif: Zaur USTAC
TƏNDİR BAŞI (… qınından çıxıb qınını bəyənməyənlərə…) Tüstü deyil bu qalxan — əsrlərin nəfəsidir. Divara hopmuş dualar isti çörək kimi açılır ovuclarda. Başı bağlı, beli şallı nənə vaxtı yoğurur, xəmiri yox — taleyi yapır. Əli xamırlıdır, amma dünyanı tərpədən barmaqlardır onlar. Təndirin ağzı — Yer kürəsinin ürəyi, oradan çıxan hər kökə bir millətin davamıdır. Burada böyüyür başı papaqlı kişilər, burada sərtləşir səs, baxış, iradə. Buradan qalxır şahın əmri, alimin sualı, həkimin əli, bəstəkarın notu. Aya gedən yol bəzən raketdən yox, təndir başında yeyilən yağlı kökədən başlayır. Nənə bayatı deyir — amma bu bayatı bir millətin həyat yolu, dastandır, səngərdir. Gecələr hamı yatanda təndir başı pıçıltı ilə dolur. Bir ana şəhid balasının adını odun közünə yazır, göz yaşını una qatır, səhəri çörək kimi çıxarır. Təndir başı — evdəkilərdən gizli ağrıların son qalasıdır. Heç kim görməz, amma Vətən bilir. Bura isti bir bucaq deyil, bura ana qucağıdır — ən geniş, ən səssiz, ən müqəddəs. Od sönər, daş dağlar dağılır, amma təndir başı qalır — xalqın yaddaşı kimi. Müqəddəsdir təndir başı! Çünki orada çörək yox, millət bişir.
CÖVHƏR Əgər yoxsa, bircə zərrə o atəşdən; ya ruhunda, ya cismində… Min cür eyib axtaracaq, qoca Turanın ismində. Çaqqal kimi doğulanlar çaqqal kimi sürünəck, dərələrdə sümsünəcək! Zirvələrdir qurdun yeri, şahinlərin yurd-yuvası… Əyri-müyrü nəyiniz var; milyon-milyon sizin olsun… Bizə yetər; uca Türkün tək Tanrısı!!! 23.01.2026. Bakı.
“25” Əsrin dördə birin vermişik yelə, “Əlli aşırmağa” bu qədər də var… “Bu da bir ömürdü yaşadıq belə”, Faili-muxtarıq, ya qədər də var!?
Başımı qaldırdım, dörd bir tərəf dağ, Yaşıl da, qara da, qırmızı da “ağ”, Ümid boğçam hazır, yetişibdi çağ, Od olan sevinci, su kədər də var…
Ustac, Məmməd Araz yolun sağında, Bəhrəsi kal qaldı ömür bağında, Qarası isıqlı, nur var ağında, Ağusu bal dadan “çor-zəhər” də var…. 01.12.2000. Şahbuz – Biçənək (Batabat) yolu.
“50” “Aşırdn əllini”, Ustac nəmxuda, Bu minval sonunda yüzə də varar… Düzü də düz getdin, əyrini də düz… Bu minval sonunda yüzə də varar…
Nəsimi, Xətai yolunda işıq, Yollar çox dolanbac, həm də bulaşıq, İşin çox, kələf də bir az dolaşıq, Bu minval sonunda yüzə də varar…
Zaur, çıxdığın yol heç nə vəd etməz, Bu yolda yolçular kamına yetməz, Hər gün doğan arzu tükənməz, bitməz, Bu minval sonunda yüzə də varar… 11.01.2025. Bakı.
“50” “Aşırdn əllini”, Ustac nəmxuda, Bu minval sonunda yüzə də varar… Düzü də düz getdin, əyrini də düz… Bu minval sonunda yüzə də varar…
Nəsimi, Xətai yolunda işıq, Yollar çox dolanbac, həm də bulaşıq, İşin çox, kələf də bir az dolaşıq, Bu minval sonunda yüzə də varar…
Zaur, çıxdığın yol heç nə vəd etməz, Bu yolda yolçular kamına yetməz, Hər gün doğan arzu tükənməz, bitməz, Bu minval sonunda yüzə də varar… 11.01.2025. Bakı.
BU AXŞAM… Bu axşam yenə də gəlmədin, gülüm… Gözləyə-gözləyə qaldıq masada; Bir ağ kağız idi, bir sarı qələm, Pəncərə önündə üşüyən çayın, Bir də öləziyən şamdı kasada…. Sarı yarpaqlar da elədi xiffət, Hər səni görəndə gülən, sevinən… Pəncərə şüşəsi ağladı xəlvət… Çiyninə saldığın şalın üşüdü, Halsız uzanıbdı, müstər masamda…. * * * Bu axşam yenə də gəlmədin, gülüm… Ocaqda üşüyən odun ağladı, Yataqda büzüşən yorğan ağladı, Tək mənim vecimə omadı heç nə… Dildə tez-tez dedim; gəlmir, gəlməsin… İçin-için yandım bir mehə təşnə… Yerin dəyişdiyin külqabı qəmgin, Bir qəfil toxunuş gələr işinə, Mütəkkə qolunu gəzir bu axşam, Rəqqas bircə təkan istər masamda…. 29.09.2022. Bakı.
1989-un dekabrı təqvimdən qopub millətin yaddaşına çevrildi. Naxçıvanda xalq öz pasportunu cırdı – çünki Vətən kağıza sığmırdı artıq.
Mayakovskinin “Passport”u, Leninin passport haqqında dedikləri xatırlandı o gün… “Yatmış vulkan” oyandı, xalq sərhədə dayandı; put dirəklər, çürük tellər saxlamadı milləti. Millət aşdı əsarəti, zilləti…
Dədə Qorqudun harayı eşidildi “Haça dağ”dan:
-Oğul, uca tonqal qala, qoy, görünsün uzaqlardan! Qoy, əsarət dirəkləri, elə yansın çırta-çırtla, ta Altaylardan görünsün, səsi çatsın Tanrı dağa.
Söküldü çəpərlər, yandı dirəklər, əridi qorxu, yox oldu qadağa, söküldü əsrin yalanı. Sadələşdirilmiş keçidlərdən ilk keçən ümid oldu.
Azərbaycan Türkləri səs saldılar dünyaya… Arazın sahilində qoca ərlər oyandı, Xəzərin sahilində şəfəq nura boyandı…
Hanı o oğullar? Onlar burdadır – sərhədsiz ürəklərdə, bölünməz Vətəndə, və hər 31 dekabrda ayağa qalxan xalqın özündə!