ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı polkovnik-leytenant Ağayev Vüqarın əziz xatirəsinə ithaf olunur ŞƏHİDLƏR ÖLMƏZ (esse) Vətən təkcə xəritədə görünən sərhədlər deyil. Vətən ana laylasıdır, ata öyüdüdür, uşağın ilk addımıdır, şəhid məzarının üstündə dalğalanan bayraqdır. Vətən insanın nəfəsi, kimliyi, ruhu, yaddaşıdır. Elə torpaqlar var ki, onun uğrunda yaşamaq böyük şərəfdirsə, onun uğrunda can vermək müqəddəsliyin ən uca zirvəsidir. Çünki bəzi torpaqlar sadəcə torpaq olmur – tarix olur, tale olur, and yeri olur. Qarabağ belə torpaqdır. O torpaq ki, illərlə həsrət çəkdi. O torpaq ki, dağları ah çəkdi, daşları nisgil saxladı, yolları şəhid ayağı gözlədi. Hər qarışı min illərin yaddaşını daşıyan yurd yerləri bir xalqın qürurunu, bir millətin ağrısını sinəsində yaşatdı. Amma Vətən heç zaman sahibsiz qalmadı. Çünki bu torpağın mərd oğulları vardı. Elə oğullar ki, ölümdən qorxmadılar. Elə oğullar ki, torpağın səssiz fəryadını eşitdilər. Son gücünü toplayıb bir addım da atan qəhrəman yalnız bir insan deyildi. O, bütöv bir xalqın iradəsi idi. Ayaqları büdrəsə də ruhu büdrəmirdi. Bədəni yorulsa da inamı yorulmurdu. Çünki onun qarşısında müqəddəs bir məqsəd vardı – Vətən torpağı. Bəzən insan son nəfəsində özünü tanıyır. Bəzən insan ölümün gözünün içinə baxarkən əsl ölümsüzlüyə çevrilir. Torpağa uzanan əl sadəcə bir əlin hərəkəti deyildi. O əl Vətənə uzanan sevginin özü idi. Burnunun ucundakı torpağa həsrətlə baxan gözlər sadəcə bir əsgərin baxışları deyildi. O baxışlarda bir millətin ağrısı, bir xalqın nisgili, bir ömrün həsrəti vardı. “İlahi, hələ çoxmu öz torpağımızda həsrətlə baxacağıq torpağımıza?” Bu sual tək bir insanın sualı deyildi. Bu, illərlə yurd həsrəti çəkən insanların sualı idi. Bu, dağıdılmış evlərin, viran qoyulmuş kəndlərin, məzarı ziyarətsiz qalan ata-babaların sualı idi. Amma Vətənin tarixi göstərdi ki, haqq gecikə bilər, amma itib getməz. Şəhidlik anlayışı təkcə ölüm deyil. Şəhidlik zirvədir. Şəhidlik Vətənin bütövlüyü üçün öz varlığından keçməkdir. Şəhid olmaq insanın torpağa düşməsi deyil – xalqın yaddaşında dirilməsidir. Şəhidlər torpağa əmanət edilirlər, amma unudulmurlar. Çünki şəhidlər zamanın içindən keçib əbədiyyətə çevrilirlər. Göyə baxa-baxa kəlmeyi-şəhadət gətirən qəhrəman artıq bədənin ağrısından ayrılmışdı. O artıq sərhəd tanımırdı. Quş kimi azad idi. Ruhun qanadları vardı. Gedirdi… Üzü Günbatanda doğan Günəşə tərəf gedirdi. Bəzən Günəş doğduğu yerdə yox, uğrunda can verilən torpaqda doğur. Qarabağ sadəcə bir coğrafiya deyil. Qarabağ yaddaşdır. Qarabağ sədaqətdir. Qarabağ şəhid qanı ilə müqəddəsləşən Vətən torpağıdır. O torpağın hər qarışında bir igidin nəfəsi yaşayır. Hər daşında bir qəhrəmanın izi qalır. Şəhidlər ölmür. Çünki ölən bədən olur. Ruh yox. Ölən insan olur. Amal yox. Ölən ömür olur. Vətən sevgisi yox. Bu xalq tarix boyu böyük sınaqlardan keçib. Ağrı görüb. İtki yaşayıb. Amma sınmayıb. Çünki bu xalqı ayaqda saxlayan müqəddəs dəyərlər var – birlik, inam, Vətən sevgisi. Xalq bir olanda dağ aşır. Xalq birlikdə olanda tarix yazır. Qəhrəmanlıq fərdin cəsarətindən başlayır, xalqın birliyində böyüyür. “Şəhidlər ölməz” düşüncəsi də məhz buradan doğur. Çünki şəhid yalnız keçmişin qəhrəmanı deyil. O, gələcəyin müəllimidir. O, gənc nəslə sədaqət öyrədən məktəbdir. O, Vətənin qiymətini anlatan müqəddəs örnəkdir. Bu gün azad səmalara baxa biliriksə, bu gün bayrağımız öz torpağında dalğalanırsa, bu gün Vətənin yolları azad nəfəs alırsa – bunun arxasında adsız qəhrəmanlar, yarımçıq qalan arzular, son nəfəsində belə Vətəni düşünən oğullar dayanır. İndi Günbatanda bir ulduz parlayır. Elə parlayır… Elə parlayır ki… Sanki göylərdən səslənir: — Ey Vətən oğlu, unutma! Bu torpaq sənə əmanətdir… Çünki şəhidlər ölmür. Onlar torpaqda cücərirlər. Şəhidlər hər il may ayının sonuncu on günlüyündə yaşıl çəmənlərin qoynunda doğulan bağrı qara xallı al qırmızı lalələrin, Ulu Babəkin, Şah İsmayıl Xətainin, qoca Şərqin ilk respublikası Azərbaycanın al qırmızı bayrağının qırmızısında yaşayır. Bayraqda dalğalanırlar. Xatirələrdə yaşayırlar. Millətin ruhuna çevrilirlər. Şəhidlər ölməz. Vətən bölünməz. Şəhid olmaq – yaşayan vüqar, ölməzlik qazanan qürur, daim ucalan fəxarət hissidir! Şəhidlər ölməzlər! Onlar vətənin bir parçasına çevrilərlər! Yazıda düzlərdə al lalə, qışda dağlarda ağ qar olarlar. Şəhid olmaq, elə Vətən olmaq deməkdir! Vətən sevilər. Vətən yaşadılar… Vətən yaşadar… Vətən yaşayacaq…
Şanlı Zəfərin beş illiyinə QƏLƏBƏ DASTANI (esse) Qələbə təkcə savaş meydanında qazanılan üstünlük deyil. Qələbə bir xalqın ruhunun ayaqda qalması, tarixinin unudulmaması, keçmişindən aldığı güclə gələcəyini qurmasıdır. Qələbə şəhid qanı ilə yoğrulan torpağın yenidən nəfəs alması, əsrlərlə sinəsində köz kimi qoruduğu haqqın gün işığına çıxmasıdır. Azərbaycan xalqı tarix boyu yalnız torpaq uğrunda deyil, haqq uğrunda savaşmış xalqdır. Bu torpağın daşında Babəkin üsyankar ruhu, Nəsiminin həqiqət sevgisi, Xətainin dövlət ağlı, Koroğlunun mərdliyi yaşayır. Zaman dəyişib, əsrlər ötüb, amma xalqın ruhu dəyişməyib. Çünki millətin gücü silahında yox, mənəviyyatında olur. Bu xalq heç zaman zülmə baş əymədi. Babəklər yurdunun hürr övladları əsarətə boyun əyə bilməzdi və əymədi. Nəsimi həqiqəti canından üstün tutdu. Xətai dövlət qurdu, söz yaratdı, kimlik yaratdı. O böyük ruhlar bir millətin qan yaddaşına çevrildi. Hər yeni doğulan övlad özündən əvvəlkilərin irsini daşıdı. Elə buna görə Azərbaycan əsgəri savaş meydanında heç zaman tək olmayıb. Ulu əcdadın müdrik və döyüşkən ruhu daim bu müqəddəs yolda onunla qoşa addımlayıb. Qələbə dastanını birlikdə yazıb. Qələbəyə gedən yol asan olmadı. Hər qələbənin arxasında göz yaşı var, səbir var, inam var. Vətən sevgisi yalnız dildə deyil, əməldə sınanır. Hər əsgər bir ailənin ümidi, bir ananın duası, bir xalqın güvən yeri idi. Onlar Vətən deyəndə sadəcə xəritədə görünən sərhədləri düşünmürdülər. Onlar uşaqlıq xatirələrini, ata ocağını, ana laylasını, baba məzarını, gələcək nəsillərin azad nəfəsini qoruyurdular. Müzəffər ordunun hər bir əsgəri böyük dastanın qəhrəmanına çevrildi. Çünki onlar yalnız silahla yox, inamla döyüşdülər. Onların ürəyində dövlətə sədaqət, millətə bağlılıq, torpağa sevgi vardı. Elə buna görə keçilməz görünən sədlər keçildi, əlçatmaz görünən zirvələr fəth edildi. Bu torpaq igidlər yurdudur. Burada ər sözü qiymətlidir. Burada vətən anlayışı müqəddəsdir. Bu xalqın övladı bilir ki, torpaq uğrunda ölən varsa, Vətəndir. Burada ocaq müqəddəs sayılır. Burada alov yalnız od deyil, həm də ruhun rəmzidir. Azərbaycanın odlar diyarı adlanması təsadüf deyil. Bu xalqın daxilində əsrlərdən gələn bir işıq yaşayır. Azərbaycanın gücü yalnız ordusunda deyil. Onun gücü müəllimində, şairində, alimində, kəndlisində, əsgərində, gəncində, ağsaqqalındadır. Bir xalq birlik göstərdiyi zaman qarşısında heç bir maneə dayana bilmir. Çünki birlik böyük qüvvədir. Şanlı Zəfərin beş illiyini qeyd etdiyimiz bu günlərdə qələbədən danışmaq yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Bu gün qələbədən danışmaq gələcəyə məsuliyyətlə baxmaqdır. Şəhidlərin əmanətini qorumaqdır. Tarixi yaddaşı yaşatmaqdır. Gənc nəslə kim olduğunu anlatmaqdır. Azərbaycanın tarixində çox igidlər olub. Dünən Babək vardı, Koroğlu vardı, Xətai vardı. Bu gün də onların yolunu davam etdirən qəhrəmanlar var. Çünki zaman dəyişsə də, Vətən sevgisinin mahiyyəti dəyişmir. Bu torpaq ozanlar yurdudur. Bu torpaq aqillər yurdudur. Bu torpaq qəhrəmanlar yurdudur. Bu torpaq zəfəri təkcə qılıncla deyil, ruhla qazananların yurdudur. Qələbə bir son deyil. Qələbə başlanğıcdır. Qələbə xalqın özünə qayıdışıdır. Qələbə Azərbaycanın adını tarixə yenidən qızıl hərflərlə yazan milli iradənin dastanıdır. Bu dastanın adı isə birdir: QƏLƏBƏ DASTANI. 05.11.2025. Bakı.
Məmməd Arazın məzarı başında “VƏTƏN MƏNƏ OĞUL DESƏ…” (esse) Vətən təkcə doğulduğun torpaq deyil. Vətən insanın nəfəsidir, yaddaşıdır, köküdür, adına layiq yaşamaq məsuliyyətidir. İnsan bəzən ömrü boyu özünü axtarır, bəzən də bütün ömrünü Vətənin içində tapır. Çünki Vətən insanı böyüdür, formalaşdırır, ona kimlik verir. Elə buna görə də Vətən sevgisi sadəcə bir duyğu yox, bir ömürlük sədaqətdir. Böyük şair Məmməd Arazın poeziyasında Vətən anlayışı hər zaman müqəddəs zirvədə dayanır. Onun misralarında torpaq daş deyil, nəfəs alan canlıdır; dağlar sadəcə yüksəklik yox, qeyrət rəmzidir; insan isə Vətən qarşısında cavabdeh olan bir övladdır. Həyat insanı dəyişir. İllər keçir, arzular köhnəlir, güclər azalır, zaman insanı öz süzgəcindən keçirir. Gənclikdə adam özünü dağ sanır, tufan sanır, ildırım sanır. Düşünür ki, dünyanı dəyişəcək. Amma zaman keçdikcə anlayır ki, insanı böyük edən güc yox, sədaqətdir. İnsanı ucaldan şöhrət yox, mənsub olduğu torpağa bağlılığıdır. Məmməd Araz bunu bir ömür yaşayıb yazan sənətkar idi. O bilirdi ki, insanın həqiqi qüdrəti Vətən sevgisindən başlayır. Elə buna görə yazırdı: “Vətən mənə oğul desə nə dərdim, Mamır olub qayasında bitərdim.” Bu misralar sadəcə şeir deyil. Bu misralar ömür andıdır. Bu misralar torpaq qarşısında baş əyməyin yox, torpağın özünə çevrilməyin etirafıdır. Mamır olmaq – kiçilmək deyil. Mamır olmaq – Vətənin daşına çevrilməkdir. Onun qayasına kök salmaqdır. Adın unudulsa belə, ruhunun torpağın yaddaşında qalmasıdır. İnsan üçün bundan böyük səadət varmı? Bu gün dünyanın müxtəlif yerlərində insanlar öz köklərindən uzaq düşürlər. Texnologiya böyüyür, şəhərlər böyüyür, imkanlar artır. Amma bəzən insanın ruhu kiçilir. İnsan doğulduğu torpağın qoxusunu, uşaqlıq küçələrini, ata ocağını unutmağa başlayır. Halbuki insan keçmişindən ayrılan kimi gələcəyini də itirir. Vətən sevgisi yalnız döyüş meydanında sübut olunmur. Vətən sevgisi müəllimin dərsində yaşayır, əkinçinin torpağında boy atır, şairin misrasında nəfəs alır, qələmin ucunda sabaha çevrilir. Hər vicdanlı əməl Vətənə xidmətin bir parçasıdır. Tarix boyu bu torpaqlar oğullar yetişdirib. Adı dastanlara dönən igidlər, sinəsini sipər edən şəhidlər, sözü ilə millətin ruhunu yaşadan qələm adamları… Onların hamısını birləşdirən bir həqiqət olub: Vətən onlara sadəcə yurd olmayıb – tale olub. İnsan bəzən öz ömrünü ölçmək istəyir. Nə qazandığını, nə itirdiyini düşünür. Amma ömrün həqiqi dəyəri insanın arxasında nə qoyması ilə ölçülür. Bir insan torpaq üçün nə etdi? Milləti üçün nə yazdı? İnsanlara nə verdi? Budur əsas suallar. Məmməd Arazın poeziyası bizi öyrədir ki, keçmişini inkar edən gələcəyini qura bilməz. İnsan dünənini sinəsindən asa bilməlidir. Keçmişindən utanmamalıdır. Çünki yaddaşını itirən xalq yolunu itirər. Bu gün də Vətən bizdən eyni şeyi istəyir: dürüst olmağı, vicdanlı yaşamağı, torpağın qədrini bilməyi. Vətən yalnız sərhəd xətti deyil. Vətən ana laylasıdır. Qəbir daşına çevrilmiş ata nəsihətidir. Məktəb həyətində dalğalanan bayraqdır. Yaddaşımızı yaşadan dildir. Qələmimizin yazdığı həqiqətdir. İnsan ömrü bir gün bitir. Adlar unudulur. Vəzifələr dəyişir. Şöhrətlər solur. Amma Vətən üçün yaşayanların izi qalır. Daşda qalır. Sözdə qalır. Ürəklərdə qalır. Bəlkə də insan ömrünün ən böyük arzusu budur – bir gün Vətən ona oğul desin. Və insan o zaman anlayar ki, ömrü hədər yaşamayıb. Çünki Vətənin qəbul etdiyi övlad olmaq dünyanın bütün şöhrətlərindən daha böyük mükafatdır. 14.10.2021. Bakı.
Azərbaycan ədəbiyyatında təbiət motivləri həmişə xüsusi yer tutub. Çünki bu torpağın dağları, düzləri, çayları, meşələri yalnız coğrafi məkan deyil, həm də milli kimliyimizin, yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir. Xalqımız əsrlər boyu dağlarla nəfəs alıb, dağlara söykənib, dağlardan güc alıb. Bu baxımdan müasir ədəbiyyatımızda dağ obrazını canlı şəkildə yaşadan şairlərdən biri də Zaur Ustacdır.
Zaur Ustac üçün dağ yalnız fiziki məkan deyil, həm də milli dirənişin, əzəmətin, ucalığın və əbədi mövcudluğun simvoludur. Onun poetik dünyasında dağlar həm qəhrəmanlıq tariximizin şahidi, həm də xalqımızın sərt, dözümlü xarakterinin təcəssümüdür. O, dağlara baxanda yalnız qayaları, zirvələri deyil, həm də o zirvələrin qoynunda yaşanan həyat hekayələrini, unudulmaz taleləri, igidlik dastanlarını görür:
Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
Ustacın dağlara yanaşmasında publisistik ruh da hiss olunur. Çünki o, dağlara təkcə şair gözü ilə baxmır, həm də ictimai-siyasi məna axtarır. Azərbaycan reallığında dağ həm işğalın acısını, həm də azadlığın sevincini simvolizə edir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığında dağ obrazı bir çağırışdır – “özünə qayıt, gücünü tanı, dağların təkcə daşdan yox, ruhdan ibarət olduğunu unutma!”
Ədəbiyyatın gücü ondan ibarətdir ki, oxucunun hisslərinə toxunaraq onu düşündürür. Zaur Ustac dağları vəsf etməklə oxucunu həm təbiətlə, həm tarixlə, həm də öz mənəvi kökləri ilə birləşdirir. Onun qələmi ilə yazılan dağ obrazı təkcə gözəlliyin təsviri deyil, həm də dirənişin fəlsəfəsidir.
Beləliklə, Zaur Ustacın yaradıcılığında dağlar milli yaddaşın, vətən sevgisinin, mübarizə əzminin canlı simvolu kimi təqdim olunur. Bu dağlar yalnız təbiət mənzərəsi yox, həm də xalqın ruhunu daşıyan əbədi dayaqlardır.
Gəzdim, qarış-qarış Vətən torpağın, Hər dağda, dərədə izim var mənim! Hələ keçilməmiş, uca dağların, Uca zirvəsində gözüm var mənim! * * * Gəzdim, yorulmadan aranı, dağı, Seyr etdim, ən ucqar çəməni, bağı, Heç vaxt qınamadım zamanı, çağı, Çox bulaq başında üzüm var mənim! * * * Gəzdim, bu torpağı, mən oymaq-oymaq, Ən adi daşa da olmuşam qonaq, Hər otun, çiçəyin halın soraraq, Sinəmə yığdığım, sözüm var mənim!!!
“25” Əsrin dördə birin vermişik yelə, “Əlli aşırmağa” bu qədər də var… “Bu da bir ömürdü yaşadıq belə”, Faili-muxtarıq, ya qədər də var!?
Başımı qaldırdım, dörd bir tərəf dağ, Yaşıl da, qara da, qırmızı da “ağ”, Ümid boğçam hazır, yetişibdi çağ, Od olan sevinci, su kədər də var…
Ustac, Məmməd Araz yolun sağında, Bəhrəsi kal qaldı ömür bağında, Qarası isıqlı, nur var ağında, Ağusu bal dadan “çor-zəhər” də var…. 01.12.2000. Şahbuz – Biçənək (Batabat) yolu.
“50” “Aşırdn əllini”, Ustac nəmxuda, Bu minval sonunda yüzə də varar… Düzü də düz getdin, əyrini də düz… Bu minval sonunda yüzə də varar…
Nəsimi, Xətai yolunda işıq, Yollar çox dolanbac, həm də bulaşıq, İşin çox, kələf də bir az dolaşıq, Bu minval sonunda yüzə də varar…
Zaur, çıxdığın yol heç nə vəd etməz, Bu yolda yolçular kamına yetməz, Hər gün doğan arzu tükənməz, bitməz, Bu minval sonunda yüzə də varar… 11.01.2025. Bakı.
“50” “Aşırdn əllini”, Ustac nəmxuda, Bu minval sonunda yüzə də varar… Düzü də düz getdin, əyrini də düz… Bu minval sonunda yüzə də varar…
Nəsimi, Xətai yolunda işıq, Yollar çox dolanbac, həm də bulaşıq, İşin çox, kələf də bir az dolaşıq, Bu minval sonunda yüzə də varar…
Zaur, çıxdığın yol heç nə vəd etməz, Bu yolda yolçular kamına yetməz, Hər gün doğan arzu tükənməz, bitməz, Bu minval sonunda yüzə də varar… 11.01.2025. Bakı.
BU AXŞAM… Bu axşam yenə də gəlmədin, gülüm… Gözləyə-gözləyə qaldıq masada; Bir ağ kağız idi, bir sarı qələm, Pəncərə önündə üşüyən çayın, Bir də öləziyən şamdı kasada…. Sarı yarpaqlar da elədi xiffət, Hər səni görəndə gülən, sevinən… Pəncərə şüşəsi ağladı xəlvət… Çiyninə saldığın şalın üşüdü, Halsız uzanıbdı, müstər masamda…. * * * Bu axşam yenə də gəlmədin, gülüm… Ocaqda üşüyən odun ağladı, Yataqda büzüşən yorğan ağladı, Tək mənim vecimə omadı heç nə… Dildə tez-tez dedim; gəlmir, gəlməsin… İçin-için yandım bir mehə təşnə… Yerin dəyişdiyin külqabı qəmgin, Bir qəfil toxunuş gələr işinə, Mütəkkə qolunu gəzir bu axşam, Rəqqas bircə təkan istər masamda…. 29.09.2022. Bakı.
Zaur Ustac yaradıcılığında nəzm və nəsr nümunələrinin payı bərabər bölünmüşdür. Yazar bədii əsərlərin, əlavə dərs vəsaitlərinin, vacib mövzularda publisistik yazıların müəllifidir.[7] O həmçinin müxtəlif vaxtlarda nəşr olunmuş toplu və almanaxlarda, eyni zamanda ayrı-ayrı qurumların tərtib etdiyi metodik vəsaitlərdə yer almışdır.[8],[9]
↑““Dağlar” işıq üzü gördü”. anl.az (az.). Həftə içi.- 2019.- 27-28 avqust.- S.4. 27–28 avqust 2019. 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2020.
