İlk söz — “Tanrı” idi; daş üzərində yazılmış, sükutun sinəsində doğulan ad. Söz hələ nəfəs idi, zaman hələ ölçü bilmirdi, işıq belə öz kölgəsini tanımırdı.
Sonra Tanrı danışdı — amma danışmaq deyildi bu, bu bir çağırış idi: “Oxu!”
Səssizliyə atılan ilk ox və ya toxum. Kağızdan əvvəl yazılan cümlə, insanın alnına deyil, ruhuna yazılan əmr.
Oxu — daşı, suyu, küləyi oxu! özünü hərəsi bir dərədə olan Pazl parçalarından yenidən qur…
Oxu — əlifban olmayan gecələri, qorxudan titrəyən səhərləri, adını unutmuş şəhərləri oxu.
Tanrı dedi: “Oxu!” — çünki, bilmədən inanmaq korluqdur, inanmadan yaşamaq isə uzun bir susqunluq.
Və insan oxudu — gözləri ilə yox, yaraları ilə, yıxıla-yıxıla, qalxa-qalxa.
İndi hər kitab bir yol ayrıcıdır, hər sətir bir imtahan, hər sual Tanrıya tərəf atılan addımdır.
İlk söz “Tanrı” oldu, ilk əmr “Oxu!” Və dünya hələ də bir sözdən ibarət o cümləni tam oxuyub bitirməyib.
EY HURİCAMAL “Gərçi məndən surətin qaibdir, ey huricamal, Sanma kim, gözdən camalın nəqşi pünhan oldu, gəl!” İmadəddin Nəsimi Camalın pünhan sanıldı, Çünki, gözlər görməz onu. Gözlər görməz, könül görər, könülsə, hərfə möhtac… Mən səni gözlə gəzmədim, Çünki, göz zahiri görür. Bütün zahirlərsə, hicab. Səni hərflərdə gördüm — “əlif”də qaim vücudun, “be”də bükülən sirrin var. Həqiqətlər “nöqtə”də cəm… Hərf oxunur, yox olmur, oxunmadan da, mövcuddur. Sənin camalın da belə: nə görünməklə var olur, nə də gizlənməklə itir. Mən sənə heç “gəl” də deməm, Çünki, “gəlmək” də bir hicab… Üfurdüyün ruh canımda, Dik tutan iliyimdəsən! 27.12.2025. Bakı.
ZƏMANƏNİN TOMRİSİ (Səkinə xanım Əliyevanın 100-illiyinə) (poema)
Tarix bəzən silah səsi ilə yazılmır, bəzən bir qadının titrəməyən səsi ilə yazılır.
1989-un qışı – 19 yanvar 1990-cı il Naxçıvanı dünyaya tanıtdı. Bu işi Səkinə xanım – Zəmanənin Tomrisi gördü… Kişilər qorxudan qaçıb gizlənəndə O tribunaya qalxdı, Yardım istədi…
Ayağında imperiya cəkmələri, daş divarların içində, adını tarix bilmirdi hələ – amma zaman onu tanıyırdı.
Səkinə. Sadə bir ad, çətin bir yük.
O, kresloda oturmamışdı, o, milləti üçün tribunada idi.
Moskva təhdid edirdi, Bakı tərəddüd edirdi, imperiyanın ağır dəmir əlləri Naxçıvanın boğazını sıxırdı.
Deputatlar qorxunu sükut kimi geyinmişdilər. 50 faiz + 1 bir millətin taleyi qədər ağır idi.
Və o dedi: — Sessiya olacaq!
Bu nida cümləsi Naxçıvandakı tanklardan zəhimli idi.
Bu cümlə SSRİ xəritəsində ilk çatlaq oldu.
Kərki yanırdı, qan axırdı, sərhədlər ağlayırdı, amma o, geri çəkilmədi.
Əksinə: — “Dəmiri isti-isti döyərlər” — deyib, irəli getdi…
Qars müqaviləsi tozlu arxivdən çıxıb canlı sənədə çevrildi.
Türkiyəyə uzanan səs bir yardım deyil, bir hüquq idi.
BMT-yə yazılan müraciət bir kağız yox, bir fəryad idi.
“SSRİ qoşunları çıxsın!” — deyəndə imperiyanın qulağı kar oldu, amma tarix eşitdi.
Və televiziya ekranında ilk dəfə “Azadlıq” nidası səsləndi.
Bir neçə saat sonra Bakıda qan yağdı.
20 Yanvar Naxçıvan qərarının haqlılığını möhürlədi.
Tarix dedi: — O qadın gecikmədi.
Sonra onu kənara çəkdilər, səssizliyə sürgün etdilər. Adını demədilər, şəkillərini gizlətdilər.
Amma Tomris də bir vaxt tarixdən silinmək istənmişdi.
Zamanın Tomrisi qılınc tutmadı, amma iradə tutdu.
Ordusu yox idi, amma xalqı vardı.
Səngəri yox idi, amma vicdanı vardı.
2010-da bir qadın köçdü bu dünyadan ancaq, bir yol, bir ad qaldı əbədi…
Bu gün Naxçıvanın dağları onu tanıyır, Araz onu xatırlayır, sərhəd daşları ona salam verir.
Çünki bəzən bir ölkəni, bir xalqı bir qadın xilas edir.
Bəzən bir imperiyanı bir cümlə dağıdır.
Və bəzən zəmanənin Tomrisi zamanın özündən cəsur olur. 15.04.2025. Bakı.
