Əvvəli burada: DEMƏ SƏMƏD VURĞUN GƏlDİ GEDƏRDİ
DEMƏ SƏMƏD VURĞUN GƏLDİ GEDƏRDİ
V yazı
Səməd Vurğun haqqında yetərincə xatirılər yazılıb.Səməd Vurğun haqqında yazılmış ən yaxşı xatirələrdən biri unudulmaz Xalq yazıçımız İsmayıl Şıxlının yazdığı “Nə ağır dərd imiş şair yaranmaq” adlı xatirəsidir.Mən o xatirə yazısını dönə- dönə oxumuşam və həmişə də mənə elə gəlib ki,həmin xatirə bizim ictimai fikrimizə az məlumdir.Çünki bu xatirəni oxuduqca,çox suala cavab tapırsan: Səməd Vurğunu cəsarətsizlikdə, daha nə bilim,burda yazmağa rava bilmədiyim könül bulandıran nələrdəsə günahlandıranlara,tutarlı cavab var İsmayıl müəllimin xatirəsində.Bu qiymətli xatirəni oxuyandan sonra,İsmayıl müəllimin Səməd Vurğunun şeirlərinin təhlilləri əsasında qəti əmin olursan ki,Səməd Vurğun,amansız Stalin hakimiyyıti dönəmində,SSRİ adlanan məmləkətdə (o məmləkətdə ki,azad sözdən,demokratik fikir söyləməkdəm söhbıt belə gedə bilməzdi) ən cəsarətli,ən qorxmaz və ən mərd söz ədamı-ən böyük fikir adamı,ən qüdrətli şair məhz Səməd Vurğun olub.Bu böyük, bu yüksək ali dəyərlərə Səməd Vurğun nəyin bahasına nail olub?
İsmayıl müəllimim xatirə yazısında bu suallara cavab verilib…
Həmin xatirə yazısından kiçik bir hissəni bi yazıma əlavə edirəm:
İSMAYIL ŞIXLININ SƏMƏD VURĞUNA HƏSR EYDİYİ “NƏ AĞIR DƏRD İMİŞ ŞAİR YARANMAQ” XATİRƏ YAZISINDAN BİR HİSSƏ.
“…Başa düşməməkdənmi,qəsdənmi,nədənsə “Xanlar” əsərindəki Söhbət surətinə az fikir veririk.O vaxtlar biz hər dəfə şair Söhbət səhnəyə gələndə gözümüz önündə Səməd Vurğunu canlandırırdıq.Şair Söhbət “ORDA DA QANUNLAR EYNİ CƏLLADDIR,YAŞAYAN ÖLÜMDÜR,ÖLƏN HƏYATDIR” – deyə Fransanı yada salanda biz başa düşməliyik ki,bu dərd Söhbətin dili ilə deyilsə də,Səməd Vurğunun dərdidir. “OYNADIR ATINI HƏR ÖTƏN QANSIZ,VƏTƏN BİR XƏSTƏDİR,YATIR DƏRMANSIZ”. Bu da Səməd Vurğundur.Xəstə Vətənin dərdini çəkir.Özü də bu sözlər 1940- cı ildə səhnədən deyilirdi. “VƏTƏN XƏSTƏDİR,YATIR DƏRMANSIZ!”. Bu o illər idi ki,çoxusu boş-boş nitqlər söyləyirdi,millətini,dilini sevmirdi,ona yuxarıdan aşağı baxırdl. Şair Söhbət isə səhnədən deyirdi: “BOŞ-BOŞ NİTQLƏRLƏ MİLLƏT OYANMAZ!”, “VƏTINİN NAMUSLU MƏRD OĞULLARI,ƏVVƏL SEVMƏLİDİR DOĞMA ELİNİ,ONUN SƏNƏTİNİ,ONUN DİLİNİ”. Şair çırpınır,çıxış yolu axtarır.O görür ki, “ALDADIR BƏŞƏRİ YALAN VƏDLƏR,HAQDAN-ƏDALƏTDƏN YOXDUR BİR ƏSƏR”. Səməd Vurğun Vətənin,millətin düşdüyü bu ağır vəziyyətdən çıxış yolu axtarır və bunu vicdanda görərək yazırdı: ‘YALNIZ İNANIRAM SAF VİCDANLARA,VİCDAN DÜZƏLDICƏK HƏYATI,VİCDAN”. Bu Vaqifin: “VİCDAN DEDİKLƏRU BİR HIQİQƏTDİR, BEŞİYİ,MƏZARI ƏBƏDİYYƏTDİR” fiikri ilə səsləşir.Bu şairin özünün vicdan axtarışlarıdır.Şair Söhbət -Səməd Vurgun “AZAD SƏHƏRİN DOĞMASINI” gözləyir.Amma təəssüflə etiraf etməli olur: “DOGMADI GÖZLƏNƏN O AZAD SƏHƏR,CAHANDA QALMADI VİCDANDAN ƏSƏR”. Bu vicdan axtarışlarl,azad səhər axtarışları Səməd Vurğunun bütün yaradıcılığı boyu davam edir,onu həmişə bir sual düşündürür: “CAHANDA QALİB GƏLƏCƏKMİ KAMAL?”. Bu şairin kamil,ideal cəmiyyət axtarışlarldlr. Səməd Vurğunun axtarışlarının,çırpıntılarının məntiqi nəticısi idi.Nədənsə şairin bu cəhətlərinə ədəbi ictimaiyyət o zaman da,indi də az fikir verir,ya da heç vermir.Hətta şairin sonralar yazdığı bir sıra şeirlərdə mücərrədlik axtatanlar başa düşmürdülər ki, “İSTİQBAL TƏRANISİ”ndəki “ƏFSUSLAR OLSUN BƏŞƏR SƏADƏTƏ QOVUŞMADI BİR ANLIQ” fikri Səməd Vurğun yaradıcılığının,fəlsıfi fikir axarının məntiqi davamıdır.Heç kəs fikirləşmir ki, “ŞAİRİ BU HALA SALAN”, “ÜSTÜNƏ QILINC ÇƏKƏN PİYALƏ GÖZLƏR” nədir? Doğrudanmı şair gözləri təsvir edir? Yoxsa o,başqa bir mətləbi oxucularına başa salmaq istəyir? “DÜNƏN DÖVRAN SÜRƏN BU GÜN CAN VERİR, İLLƏR XƏSTƏSİYƏM YARAM QAN VERİR”. Bu müdrik sözlırin mahiyyıtini düşünmürük.Fikirləşmirik ki, əslində şairi illər xəstəsi edən nədir? 1940 cı ildə “Əbəbiyyat qızeti”ndı bir yoldaşlıq şarjı çap olunmuşdu:
“Vaqif”də Vaqifəm, “Xanlar”da Söhbət,
Hər yerdı,hər evdə məndəndir söhbət.
Mənim kimi şair olmaq istəsən,
Az oxuyub çox yaz,budur məsləhət.
Bu zarafatda həqiqət vardı.Səməd Vurgun “Vaqif”də Vaqif,”Xanlar”da Söhbət idi.Hər yerdə vicdan axtaran,amma Qacarlarla qarşılaşan Vaqiflə Söhbət!.
İyun-dekabr 1989″.
Ardı burada: DEMƏ SƏMƏD VURĞUN GƏlDİ GEDƏRDİ
Müəllif və mənbə: Etibar Əbilov
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında