25.04.2026-cı il tarixində “Təxəyyül Art Group”un rəhbəri Natiq Nəcəfzadə və müavini Vüsalə Yunusovanın rəhbərliyi altında şofer Cəbrayıl bəy ilə Salyan və Neftçala rayonlarına toy iştirakçıları ilə birgə qrupun üzvü oymaçı rəssam – Hacı Əhmədovun oğlu – Elşad bəy və Aytac xanımın toy mərasiminə tur olmuşdur. Yolda gedərkən elə toy abu havasında rəqslər olundu, mahnılar oxundu. Öncədən işirakçılar adından toy xonçası hazırlanmışdı. İlk növbədə Salyanın Xalaç kəndi yaxınlığında yerləşən məhşur “Xan süfrəsi” restoranında administrator Pərviz müəllim qonaqları qarşılayaraq qrupun nəğməkar şairi Elşən Sabiroğlunun toy iştirakçılarına qrupun adına təşkil etdiyi surpriz tort ilə samovar çay süfrəsi verildi. Burada rəqs etdikdən sonra qrup üzüvləri Neftçalanın Xol Qarabucaq kəndini Hacı Əhmədov gilin evini ziyarət etdilər. Toy iştirakçıları adından toy xonçası təqdim olundu, çay süfrəsinə qonaq olundular. Hacı müəllimin ailəsi toy iştirakçılarını çox gözəl qarşıladı. Anası, həyat yoldaşı, qardaşı və kənd əhalisi xoş gəlmisiniz dedilər. Bəynən birgə gedildi qonşu kəndə, gəlinin evinə. Bəy və gəlinlə birgə Xol Qaraqaşlı kəndində yerləşən “Şahin Hall” şadlıq sarayına gedildi. Toyda Hacı Əhmədova “Təxəyyül Art Group” un 2 yaş münasibəti ilə çap olunmuş kitab-kataloq, sertifikat və loqo ilə birgə döş nişanı təqdim olundu. Qrup üzüvləri Elşad bəyə və Aytac xanıma öz təbriklərini çatdırdılar. Sonda “Arşın mal alan” filmindən qrup üzüvləri tərəfindən – Rasimə Əhədova, Vüsaləi Yunusova, Tünzalə Ağabalayeva, Rəhilə Qaçayeva və Yəhya Cəlilov tərəfindən rəqs ifa olundu. Bu rəqs hamı tərəfindən alqışlarla qarşılandı.
Hər dəfə “Tovuz” qəzeti və onun xüsusi buraxılışları çap olunanda elə bilirəm ki, yenidən doğuluram və sevdiyim həyat bütün ağrı-acılara rəğmən gözəlləşir ,daha da yaşamalı olur.Son dörd aya yaxın müddətdə qəzetimiz işıq üzü görməklə ümumi səhifəsi 900-dən çox olan xüsusi buraxılışlarımız işıq üzü görüb.Buraxılışlarımız aşağıdakılardır: 1.Çingiz Qəribli, “Humayın rəsm dünyası”.140 səhifə 2.Telman Musazadə,”Azərbaycan qiymətli kağızlar bazarının müasir vəziyyəti və inkişaf istiqamətləri”.110 səhifə. 3.Sübhan Tovuzlu,”Ürək yanır,qələm yazır”.340 səhifə. 4.Sübhan Tovuzlu,”Dünya mənlə,mən dünyayla oynadım”.320 səhifə.
May ayında çap olunacaq xüsuusi buraxılışlar: 1.Çingiz Qəribli,”Tovuza gəl,Tovuza!”,Şeirlər və poema. 2.Çingiz Qəribli,”Qadan alım” və yaxud “Azərbaycan xəritəsi”. 3.Çingiz Qəribli, “Qoşmalar”,350 səhifə.
Eyni zamanda,”Tovuza həsr olunmuş şeirlər” antalagoyiası üzərində işlər gedir.
Bu işlərin görülməsində ən böyük dəstəkçimiz “Tovuz Xeyriyyə Cəmiyyəti”nin sədri Musa Süleymanov,sədr müavini Çingiz Abbasovdur.Mikayıl Bozal,Namazəli Məmmədov qəzetimizin çap olunmasına köməklik göstəriblər.Tovuzlular bilsin ki, biz bu xidmətimizi maaş almadan göstəririk.
“Tovuz”unutmayın. Unutmayın ki, “Tovuz” tovuzlulaın və tovuzsevərlərin qəzetidir.
Индейцы – общее название коренного населения Америки
Индейцы – общее название коренного населения Америки (за исключением эскимосов и алеутов). Название возникло из-за ошибочного представления первых европейских мореплавателей (Христофора Колумба и других) конца XV века, считавших открытые ими заатлантические земли Индией. Численность – 75 000 000 (1% населения Земли).
Расселение Мексика: 10,1 млн Боливия: 7 млн Перу: 6 млн Гватемала: 5,4 млн Эквадор: 3,4 млн США: 2,5 млн Колумбия: 1,4 млн Канада: 1,2 млн Бразилия: 700 000 Чили: 692 000
По антропологическому типу индейцы принадлежат к американоидной расе. В настоящее время существует около 1 тысячи индейских народов, а в конце XV века было около 2200. Общая численность индейцев в Латинской Америке к началу 1990-х годов составляла 35-40 млн человек, в США в XX веке – более 1,5 млн, а в Канаде – 500 тыс. индейцев и 30 тыс. эскимосов.
Современные индейцы и эскимосы генетически близки жителям Азии. В частности, согласно данным генетических исследований Мичиганского университета, генотипы ряда индейских племён близки к генотипам некоторых народов Сибири. Это подтверждает гипотезу о том, что предки современных индейцев и эскимосов переселились в Америку из Азии. Одним из предполагаемых путей переселения считается так называемый «Берингийский мост» – древний широкий перешеек между Америкой и Азией на месте нынешнего Берингова пролива, который исчез более 12 тыс. лет назад. Миграция продолжалась в промежутке между 70 тыс. лет до н.э. и 12 тыс. лет до н.э. и имела несколько независимых друг от друга волн.
Согласно генетическому исследованию 2018 года число первых переселенцев из Сибири в Америку было около 250 человек. Уровень культуры первых переселенцев соответствовал позднепалеолитической и мезолитической культурам Старого Света. Расселение индейцев по обоим континентам и освоение ими новых земель тянулось многие тысячелетия.
Международная группа исследователей (в которую входили сотрудники Института цитологии и генетики СО РАН), исследовавшая митохондриальные ДНК и Y-хромосомы современных обитателей Алтайского края, пришла к выводу, что генетической родиной первых американцев следует считать Алтай. Примерно 20-25 тыс. лет назад оттуда, по всей видимости, вышли предки индейцев (а также, вероятно, чукчей, коряков и др.), расселившиеся по Сибири и в конечном итоге добравшиеся до Америки. В Y-хромосоме южных алтайцев исследователи обнаружили уникальные мутации, присутствующие в ДНК коренных американцев и известные как гаплогруппа Q. Взгляд со стороны митохондриальной ДНК (исследование гаплогрупп C и D у южных алтайцев и гаплогруппы D у северных алтайцев), дал аналогичные результаты.
До европейской колонизации (началась в XV веке) большинство племён Северной и Южной Америки находилось на различных стадиях общиннородового строя: у одних господствовал материнский род (ирокезы, мускоги, хопи, многие племена бассейна реки Амазонка и др.), у других формировался отцовский род (племена северо-запада и юго-запада Северной Америки, многие племена Южной Америки). Часть народов стояла на различных стадиях перехода от родового к классовому обществу. Индейцы Центральной и Южной Америки (ацтеки, майя, инки) жили уже классовыми обществами.
В Северной Америке проживало около 400 племён индейцев. Все они говорили на разных языках и если имели письменность, то только пиктографическую. В 1826 году вождь племени чероки – Секвойя создал слоговую азбуку чероки, а в 1828 начал издавать газету «Чероки Феникс» на языке чероки. Степные индейцы пользовались пиктографическим письмом. Также существовали межплеменные жаргоны, к которым относят общий торговый язык чикасо – «мобиле». Некоторые племена широко пользовались «языком сигналов» или «языком жестов». Основными инструментами языка сигналов являлись условные передвижения пешком или верхом, зеркала. Для общения использовались и вампумы, которые при необходимости служили индейцам в качестве денег.
Хозяйство индейцев диктовалось условиями климата и местности, где они проживали, а также уровнем их развития. Индейцы занимались охотой, собирательством, а оседлые племена к тому же занимались земледелием. В северных районах индейцы охотились на морского зверя. С появлением европейцев на континенте у индейцев появились лошади и огнестрельное оружие, которые сделали охоту на бизонов более лёгкой и быстрой. Весьма распространённым продуктом питания являлся пеммикан, приготовлением которого занимались исключительно женщины. Также индейцы разводили домашних животных (в первую очередь это характерно для цивилизаций Мексики и Южной Америки) и выращивали сельскохозяйственные культуры.
Религиозные верования индейцев в прошлом – различные родоплеменные культы (шаманизм, культ личных духов-покровителей, пережитки тотемизма и др.). У современных индейцев эти культы сохранились лишь у племён, живущих в отдалённых и малодоступных районах Америки (бассейн реки Амазонка и др.), большинство же индейцев восприняло христианство: в Южной Америке главным образом католицизм, а в Северной Америке преимущественно различные направления протестантизма. Также встречаются и индейцы-иудеи. Начиная с архаического периода Арктику заселяют пришедшие с более поздней волной миграции представители арктической расы: алеуты, инуиты, инупиаты и юпики.
Материал опубликован в группе Фейсбук «Лига Тюркских Народов (ЛТН)»
Bu gecə ulduzları boyayıb kül rənginə, Adımı asa billəm bir nəğmənin notuna. Söykənib gözləyərkən bir əcəlin zənginə, Uyub gedə bilərəm səssizliyin qatına.
Nə var düşürə billəm bu gecə gözlərimdən, Yarpaq üstdən şeh kimi buxarlanıb çəkilləm. Bir anlıq inad edib dönərəm sözlərimdən, Həyat səhifəsinə son cümlə tək əkilləm.
İçində eşq olmayan ömür deyil, gün deyil, Yaşanmış olsa belə, o gün yaşanmış deyil. Sevgisiz dünən heçdir, bugün də bugün deyil, Açan bu çiçək deyil, ötən də o quş deyil.
…Mən yazı çox sevirəm, Ay işığı – haləni, Doldurub qədəhimə içmiş ola bilərəm. Əgər sevgi ölməksə uğruna sevilənin, Bu gecə sənə, bir də yaza ölə bilərəm.
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
БУЛ КЕЧТЕ
Бул кечте жылдыздарды гүлгө боёп, Ыр күүсүнө атымды салсам толот. Ийкемдүү коңгуроосун чалса убакыт, Түнкү уйкуга бейкапар кетсем болот.
Менде эмне бар, карегимден көрсөң болот, Шүүдүрүмдөй жалбырактан төгүлгөн, Өжөрлөнүп баштагыдай кеп айтпасмын, Ал элестер күзгү сымал көрүнгөн.
Жашоо, күн да сүйүүсүз кызык эмес, Өмүр жолум өткөргөн узак эмес. Кечээки күн, бүгүн да махабатсыз, Өткөн нерсе соолуган гүлдөй элес.
Ай нурунун жарыгында жазгым келет, Сүйүү балын толтуруп таткым келет. Сүйүү үчүн эгер өлүм керек болсо, Сен үчүн мен бүгүн кечте өлгүм келет.
Hava yavaş-yavaş qaralırdı. O, yorğun addımlarla evinə tərəf gedirdi. Yaşadığı binanın qarşısına çatanda qeyri-ixtiyari ətrafa boylandı. Nə həyətə çıxan vardı, nə də tanış sima gözə dəyirdi. Dərin nəfəs alıb giriş qapısından içəri keçdi. Mənzili birinci mərtəbədə idi. Buna görə də çox keçmədən qapısının önündə dayandı. Əlini cibinə atıb açarı axtardı. Tapmadı. Qapının zəngini basdı. İçəridən səs gəlmədi. Bir qədər gözləyib qapını ehmalca döydü. Yenə cavab verən olmadı. “Görəsən, hardadılar?” Bir neçə dəqiqə də gözlədi. Sonra yenidən qapını döydü. Səs gəlmirdi. Axırda aşağı enib həyətdə gözləməyə qərar verdi.
Skamyada oturmuşdu ki, birdən gözü şüşəbəndə sataşdı. Açıq pəncərədən 8-9 yaşlarında bir uşaq həyətə baxırdı. Az sonra onun yanında gənc qadın göründü. Qadın uşağa nəsə deyib pəncərəni örtmək istədi. O, cəld ayağa qalxıb səsləndi:
— Ay xanım, olar bir dəqiqə?
Qadın sanki onu eşitmədi. Pəncərəni bağladı və uşaqla birlikdə otağa çəkildi. Onun ürəyinə narahatlıq çökdü: “Bunlar kimdir? Mənim evimdə nə edirlər? Niyə qapını açmırlar?” Tələsik yenidən binaya girdi. Qapını bir neçə dəfə döydü, zəngi ard-arda basdı. Açan olmadı. Həyəcanı getdikcə artırdı: “Yoxsa səhv gəlmişəm? Bura mənim evim deyil? Elədirsə, niyə içəridəkilər səs vermirlər?” Yenidən aşağı düşüb çaşqın halda ətrafa baxdı və keçib skamyada oturdu. Artıq hava tamam qaralmışdı. Pəncərədən sızan işıq və hərəkət edən kölgələr göstərirdi ki, evdə adam var. Başının içində dolaşan fikirlər bir-birinə qarışırdı. Gözlərini yumdu. Nəyisə xatırlamağa, bu anlaşılmazlığın səbəbini tapmağa çalışdı…
Qəfil gələn maşın səsi onu diksindirdi. Gözlərini açdı. Ətrafa baxdı. Nə bina vardı, nə həyət, nə də skamya. Qarşısında ensiz asfalt yol uzanırdı. Yolun kənarındakı daşın üstündə oturduğunu anlayıb cəld ayağa qalxdı. Bura onun doğulub boya-başa çatdığı kənd idi. Səhər yenicə açılırdı. Qəribədir, az əvvəl şəhərdə idi, indi isə kənd yolunda dayanmışdı. Necə gəldiyini anlamadan addımlamağa başladı. Ata evi çox da uzaqda deyildi.
Darvazanın ağzında dayanıb həyətə baxdı. Divarlar uçub tökülmüş, həyəti kol-kos basmışdı. Evin damı əyilmişdi, sanki bir azdan çökəcəkdi. Hər yerdən viranəlik yağırdı. Bəlli idi ki, bu qapıdan illərdir girib-çıxan olmayıb. Geri çəkilib nə baş verdiyini anlamağa çalışdı. Qəhər onu boğdu.Öz-özünə: -Qoy görüm, tanış adamlardan kimi tapıram, -deyə yola düzəldi. Kəndin küçələri, yolları, həyətlər, ağaclar ona doğma idi. Amma qarşısına çıxan üzlərin heç biri tanış gəlmirdi. Bir neçə qohumunun evinin önündən keçdi. Həyətdə yad adamlar vardı. “Mənə nə olub? Yaddaşımı itirmişəm? Axı hər yeri tanıyıram. Bəs insanlar niyə yaddır?” Bu suallar beynində səsləndikcə addımları ağırlaşırdı. Birdən özünü məzarlığın girişində gördü. Necə gəldiyini özü də bilmədən içəri keçdi. Atasının məzarı olan tərəfə yönəldi. Uzaqdan baxanda atasının qəbrinin yanında yeni başdaşı gördü. Addımlarını sürətləndirdi. Sinəsində qəribə ağrı baş qaldırdı. Yaxınlaşıb başdaşının üzərindəki şəklə baxanda qanı dondu. Şəkildəki adam özü idi. Nəfəsi kəsildi. Dizləri üstə yerə çökdü: “Bu necə ola bilərdi? Nə vaxt ölmüşdü? Kim gətirib onu burada basdırmışdı?” Qışqırmaq istədi. Səsi çıxmadı. Sinəsi daralırdı. Nəfəs ala bilmirdi. Təlaş içində ətrafa boylandı və var səsi ilə qışqırdı:
— Mən kiməm?!
Qan-tər içində yatağından dik atıldı. Dodaqları əsə-əsə eyni sözləri təkrarlayırdı: “Mən kiməm? Mən kiməm?” Bədəni titrəyirdi. Gözlərini otaqda gəzdirəndə yorğan-döşəyin içində olduğunu gördü. Tədricən nəfəsi düzəldi. Gördüklərinin yuxu olduğunu anladı. Ancaq yuxunun təsiri canından çıxmamışdı. O, yuxuda gələcəyinə getmişdi. Elə bir gələcəyə ki, orada onu tanıyan yox idi. Adı, varlığı, iddiası, qüruru heç nəyə çevrilmişdi. O, heç kim olmuşdu. Elə həmin anda dünən baş verən hadisə yaddaşında canlandı.
Bir gün əvvəl oğlu məktəbdən evə cırılmış paltarla, üz-gözü göyərmiş halda qayıtmışdı. Məlum olmuşdu ki, sinif yoldaşı ilə dalaşıb. Dərhal məktəb direktoruna zəng etdi, səhər məktəbə gələcəyini bildirdi. Oğlunu döyən uşağın valideyninin də orada olmasını tələb etdi. Səhər tezdən oğlunu götürüb məktəbə yollandı. Direktorun otağına daxil olan kimi uşağı görüb özünü saxlaya bilmədi. Atasının və direktorun gözü qarşısında uşağa şillə vurdu. Sonra qəzəblə bağırdı:
— Sən kimsən ki, mənim oğluma əl qaldırırsan?!
Ardınca üzünü direktora və uşağın atasına tutdu. Səsi daha da sərtləşdi:
— Siz bilirsiniz mən kiməm? İstəsəm, bir günə sizi yox edərəm. Mənim uşağıma heç kim əl qaldıra bilməz!
Otaqda ağır sükut çökdü. Direktor dinmədi. Uşağın atası ona yaxınlaşdı. Gözlərinin içinə baxıb aramla dedi:
— Sənin kim olduğunu bilmirəm. Amma onu çox yaxşı bilirəm, bir gün heç kim olduğunu anlayacaqsan.
Sonra oğlunun əlindən tutdu və iti addımlarla otaqdan çıxdı
