“Ümidlə Gözləmişəm” kitabında yer alan şeirlərin təhlili
Tanınmış şair Sadət Heydərin şeirləri həyatın müxtəlif duyğularını – sevgini, ayrılığı, nisgili, valideyn həsrətini, qardaş ağrısını və insanın daxili aləmini əks etdirir. Onun poeziyasında sadə xalq dili ilə dərin hisslər və ömür müdrikliyi vəhdət təşkil edir.
“Yarım”
Məni gəl atma yarım,
Yadlara satma yarım.
Alıb aldatma yarım,
Gəl bunu etmə yarım.
Bu şeirdə aşiqin sevgilisinə müraciəti və ona olan bağlılığı ifadə olunur. Şair sevdiyi insanı itirməkdən qorxur və sədaqət istəyir. Təkrar olunan “yarım” müraciəti misralara həm ahəng, həm də səmimiyyət gətirir. Şeir xalq mahnılarının və bayatıların ruhuna yaxındır.
“Apardı”
Ömrü tuta bilmədim sellər apardı,
Sanki əlimdəymiş ellər apardı.
Tutuldu günəşim tutuldu ayım,
Heç yana çatmadı mənim harayım.
Şeirdə itirilmiş xoşbəxtlikdən doğan kədər təsvir olunur. “Sellər apardı” ifadəsi zamanın və taleyin qarşısıalınmaz gücünü simvolizə edir. Günəş və ay obrazları həyatın işığının sönməsini ifadə edən poetik simvollardır.
“O dünyaya qısqanıram”
Qısqanıram günə, aya,
Bu dünyaya qısqanıram.
Bu nədir ki, ölsən belə,
O dünyaya qısqanıram.
Bu şeir sevginin sonsuzluğunu göstərir. Lirik qəhrəman sevdiyi insanı yalnız insanlardan deyil, dünyadan və hətta o biri dünyadan belə qısqanır. Bu, məhəbbətin ən yüksək emosional ifadəsidir.
“Ümidlə gözləmişəm”
Yuxuda at görmüşəm,
Yalını da hörmüşəm.
At muraddır deyərlər,
Ümidlə gözləmişəm.
Şair xalq inanclarından istifadə edərək arzuların gerçəkləşəcəyinə ümid bəsləyir. Şeirin əsas ideyası insanın hər çətinlikdə ümidini itirməməsidir.
“Beləcə söküldü ömür sarayım”
Heç yana çatmadı mənim harayım,
Bax beləcə söndü günəşim, ayım.
Kimsə köməyimə çatmadı eyvah,
Beləcə söküldü ömür sarayım.
Bu şeirdə həyatın ağır sınaqları nəticəsində dağılmış arzuların ağrısı ifadə olunur. “Ömür sarayı” insanın qurduğu xəyalların və ümidlərin rəmzidir.
“Ay gözəl”
Bu nazi-qəmzən ilə ruhumu aldın ay gözəl,
Məni sən məndən alıb çöllərə saldın ay gözəl.
Şair sevgilinin gözəlliyini klassik poeziya üslubunda tərənnüm edir. Burada aşiq özünü sevgilinin əsiri kimi təqdim edir və onun təsiri altında qaldığını etiraf edir.
“Axtarır”
Şair xəyalım fəzada,
Görəsən nəyi axtarır.
Fikri sağda həm də solda,
Hansı köməyi axtarır.
Bu şeir insanın daxili axtarışlarını əks etdirir. Şair öz düşüncələri ilə baş-başa qalaraq həyatın mənasını və həqiqəti axtarır.
“Eylədi”
Gül çələngi sandım səni,
Özümü bir bülbül kimi.
Kənardan qoxladım səni,
Açılmış qönçə gül kimi.
Şeir klassik gül-bülbül motivləri üzərində qurulmuşdur. Müəllif sevgilisini gözəllik rəmzi olan gülə, özünü isə ona vurğun bülbülə bənzədir.
“Oldu”
Sordum gəlib gedəndən,
Qardaşım harda qaldı.
Aldım mən sorağını,
Boranda, qarda qaldı.
Bu şeir ayrılıq və itki mövzusundadır. Qardaş həsrəti və onun yoxluğundan doğan ağrı təsirli şəkildə ifadə olunub. Qar və boran obrazları həm təbiəti, həm də qəlbdəki soyuqluğu simvolizə edir.
“Qoşa yatın anam, atam”
Qoşa yatın anam, atam,
Güllər sizə ərmağandır.
Siz yadıma düşən zaman,
Ürəyim sanki al qandır.
Şeirdə valideyn itkisi və övlad sevgisi öz əksini tapır. Müəllifin duyğuları səmimi və təsirlidir. Bu misralar oxucuda kövrək hisslər oyadır.
“Məntək aşiqini sevən görəsən varmı”
Məntək aşiqini sevən görəsən varmı,
Sevgini gizlədirlər görən sevən günahkarmı.
Şair sevginin gizlədilməsini sual altına alır. Burada məhəbbətin təbii və müqəddəs bir hiss olduğu vurğulanır. Şeir fəlsəfi suallarla zəngindir.
“Olarmı”
Hamı gözündən danışır xəbərin varmı,
Şirin sözündən danışır xəbərin varmı.
Şeirdə klassik aşiqanə lirikanın təsiri hiss olunur. Sevgilinin gözəlliyi və aşiqin ona olan bağlılığı poetik şəkildə təqdim edilir. Ritorik suallar şeirə emosional güc verir.
Şair Sadət Heydərin bu şeirləri ömür təcrübəsindən süzülüb gələn duyğuların poetik ifadəsidir. Onun yaradıcılığında üç əsas istiqamət diqqəti cəlb edir:
-Sevgi və məhəbbət mövzusu – “Yarım”, “Ay gözəl”, “Olarmı”, “O dünyaya qısqanıram”;
-Həsrət və ayrılıq motivləri – “Apardı”, “Ümidlə gözləmişəm”, “Beləcə söküldü ömür sarayım”;
-Ailə və itki ağrısı – “Oldu”, “Qoşa yatın anam, atam”.
Sadət Heydərin şeirlərinin əsas üstünlüyü onların səmimiliyi, sadə dili və yaşanmış hisslərdən doğmasıdır. Bu şeirlərdə 84 illik ömrün təcrübəsi, insan sevgisi və həyat müdrikliyi öz poetik ifadəsini tapmışdır. Bu baxımdan “Ümidlə Gözləmişəm” kitabı müəllifin mənəvi dünyasını əks etdirən dəyərli poetik toplu kimi qiymətləndirilə bilər.
Nailə Nübar,
Şair–publisist, “Telli Sənəm ” jurnalının şöbə müdiri
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
