Etiket arxivi: Əli bəy Azəri

QLOBALLAŞMA ŞƏRAİTİNDƏ “XƏZAN” JURNALININ FƏALİYYƏTİNDƏ ANA DİLİNİN GENİŞ İMKANLARINDAN DÜNYA MİQYASINDA İSTİFADƏ TEXNOLOGİYASI

QLOBALLAŞMA ŞƏRAİTİNDƏ “XƏZAN” JURNALININ FƏALİYYƏTİNDƏ ANA DİLİNİN GENİŞ İMKANLARINDAN DÜNYA MİQYASINDA İSTİFADƏ TEXNOLOGİYASI

(HESABAT MƏRUZƏSİ – TAM VERSİYA)

Giriş

     Hörmətli tədbir iştirakçıları, əziz həmkarlar!

     Müasir dövrdə qloballaşma yalnız iqtisadiyyatın, siyasətin və beynəlxalq münasibətlərin deyil, həm də dilin, ədəbiyyatın, mədəniyyətin və informasiya mübadiləsinin inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm amilə çevrilmişdir. İnformasiya-kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan insanların bir-biri ilə əlaqə yaratmaq, milli ədəbi nümunələrlə tanış olmaq və mədəni dəyərləri paylaşmaq imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir.

      Belə bir şəraitdə milli mətbuatın və ədəbi-bədii nəşrlərin qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Ənənəvi çap üsulunu qorumaqla yanaşı, elektron nəşriyyat imkanlarından istifadə etmək, milli dilin ifadə potensialını rəqəmsal mühitdə nümayiş etdirmək, yerli ədəbi nümunələri beynəlxalq informasiya məkanına çıxarmaq müasir dövrün zəruri tələblərindəndir.

      Azərbaycan dilinin zəngin söz ehtiyatı, ifadə imkanları, poetik ahəngi, obrazlı düşüncə ənənələri və müxtəlif üslublarda məna yaratmaq qabiliyyəti onun dünya informasiya məkanında təmsil olunması üçün geniş imkanlar yaradır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə etmək isə yalnız dövlət və böyük nəşriyyatların deyil, müstəqil yaradıcı kollektivlərin, ədəbi dərgilərin, elektron platformaların və ayrı-ayrı müəlliflərin də qarşısında duran mühüm vəzifədir.

      “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının fəaliyyəti bu baxımdan diqqətəlayiq nümunə kimi təqdim oluna bilər. Jurnalın ənənəvi çap nəşri ilə yanaşı, internet vasitəsilə elektron formatda oxuculara çatdırılması milli ədəbi irsin qorunması, müəlliflərin tanıdılması və Azərbaycan dilində yaradılmış mətnlərin coğrafi sərhədlərdən kənara çıxarılması baxımından əhəmiyyətlidir.

      “Yazarlar.az” platformasında “Xəzan” jurnalının müxtəlif illərdə nəşr edilmiş nömrələrinin PDF formatında bir araya gətirilməsi bu fəaliyyətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Saytda jurnalın 2016-cı ildən başlayaraq müxtəlif illər üzrə nömrələrinə keçidlər təqdim olunması elektron arxivçilik və rəqəmsal əlçatanlıq baxımından əhəmiyyətli təcrübədir. https://yazarlar.az/2021/03/10/x%C9%99zan-jurnali-pdf/

        Bu hesabat məruzəsinin məqsədi “Xəzan” jurnalının fəaliyyətini beş əsas istiqamət üzrə təhlil etmək, onun iqtisadi müstəqillik modelini, ənənəvi və elektron yayım imkanlarını, maliyyələşmə prinsiplərini, beynəlxalq auditoriyaya çıxışını və Azərbaycan dilinin rəqəmsal məkandakı rolunu nəzərdən keçirməkdir.

I. Birinci əsas sual: “Xəzan” jurnalının iqtisadi müstəqilliyi və müstəqil fəaliyyət modeli

     Müstəqil mətbuatın davamlı fəaliyyəti üçün mühüm şərtlərdən biri iqtisadi dayanıqlılıqdır. Redaksiyanın fəaliyyətini davam etdirməsi, müəlliflərlə əməkdaşlıq etməsi, materialları hazırlaması, nəşri çap etdirməsi və oxuculara çatdırması müəyyən maliyyə resursları tələb edir.

     Böyük maliyyə imkanlarına malik olmayan ədəbi-bədii nəşrlər üçün bu məsələ xüsusilə aktualdır. Belə nəşrlərin uzunömürlülüyü yalnız maddi imkanlarla deyil, həm də yaradıcı kollektivin iradəsi, müəlliflərin etimadı, oxucuların dəstəyi və təşkilati işin düzgün qurulması ilə bağlıdır.

     “Xəzan” jurnalının fəaliyyət təcrübəsi bu baxımdan müstəqil nəşr modelinin imkanlarını göstərir. Jurnalın nəşrinin ardıcıl davam etdirilməsi, müxtəlif müəlliflərin yaradıcılıq nümunələrinə yer verilməsi və əvvəlki nömrələrin elektron arxivdə saxlanılması onun təşkilati davamlılığını nümayiş etdirən əlamətlərdəndir.

       Müstəqillik burada yalnız kənar maliyyə mənbələrindən asılı olmamaq kimi başa düşülməməlidir. Bu anlayış, eyni zamanda, redaksiya qərarlarının yaradıcı məqsədlərə uyğun verilməsi, nəşrin öz istiqamətini qoruması, müəlliflərlə münasibətlərin etimad əsasında qurulması və fəaliyyətin uzunmüddətli perspektivə hesablanması deməkdir.

      Təqdim olunan məlumatlara əsasən, “Xəzan” jurnalı öz fəaliyyətini iqtisadi müstəqillik prinsipləri əsasında qurur. Bu təcrübənin əsas dəyəri ondan ibarətdir ki, ədəbi nəşrin yaşaması üçün mütləq iri maliyyə strukturlarına bağlı olmağın yeganə yol olmadığı göstərilir.

      Bununla belə, iqtisadi müstəqilliyin real vəziyyətini elmi əsaslarla qiymətləndirmək üçün çap xərcləri, satış gəlirləri, abunə və sifariş göstəriciləri, elektron yayım xərcləri və digər maliyyə məlumatları da nəzərə alınmalıdır. Bu cür məlumatlar nəşrin dayanıqlılığını daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verər.

     “Xəzan” nümunəsində əsas nəticə belə ifadə oluna bilər: yaradıcı məqsəd, redaksiya intizamı, müəllif-oxucu etimadı və qənaətli təşkilati model bir araya gəldikdə müstəqil ədəbi nəşrin davamlı fəaliyyəti üçün əlverişli zəmin yaranır.

II. İkinci əsas sual: Jurnalın ənənəvi kağız variantında ölkə daxilində və ölkə hüdudlarından kənarda yayılması

     Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə ənənəvi kitab və jurnal nəşrinin əhəmiyyəti azalmamışdır. Kağız nəşr oxucu ilə mətn arasında xüsusi münasibət yaradır. Jurnalın səhifələrini vərəqləmək, onu şəxsi kitabxanada saxlamaq, başqa oxuculara ötürmək və gələcək nəsillər üçün qorumaq çap mədəniyyətinin üstünlüklərindəndir.

     “Xəzan” jurnalının kağız formatında nəşrinin davam etdirilməsi Azərbaycan mətbuatının ənənələrinə bağlılığın ifadəsidir. Çap variantı müəlliflərin yazılarını müəyyən bir dövrün ədəbi sənədi kimi qoruyur, jurnalı kitabxanalara, şəxsi kolleksiyalara və müxtəlif ədəbi tədbirlərə aparmaq imkanı yaradır.

     Ənənəvi nəşrin mühüm üstünlüklərindən biri onun internetə çıxışdan asılı olmamasıdır. Elektron resurslardan istifadə imkanları məhdud olan oxucular, eləcə də çap nəşrinə üstünlük verən insanlar jurnal ilə birbaşa tanış ola bilirlər.

    Jurnalın ölkə daxilində yayılması Azərbaycan dilində yazan müəlliflərlə müxtəlif bölgələrdə yaşayan oxucular arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Ölkə hüdudlarından kənarda yaşayan azərbaycanlılar üçün isə belə nəşrlər ana dili ilə əlaqəni qorumağın, milli ədəbi mühiti izləməyin və vətənlə mənəvi bağlılığı yaşatmağın vasitələrindən biridir.

     Bu baxımdan kağız jurnal sadəcə məlumat daşıyıcısı deyil. O, milli yaddaşın, ədəbi irsin və mədəni ünsiyyətin fiziki daşıyıcısıdır.

     “Xəzan”ın çap və elektron nəşr formalarının paralel şəkildə mövcudluğu iki fərqli oxu mədəniyyətini birləşdirir. Bir tərəfdə çap ənənəsi, digər tərəfdə isə rəqəmsal əlçatanlıq dayanır. Bu iki istiqamətin bir-birini tamamlaması nəşrin imkanlarını genişləndirir.

     Bununla yanaşı, jurnalın ölkə hüdudlarından kənarda yayılmasının miqyasını daha dəqiq göstərmək üçün çap tirajı, sifarişlərin coğrafiyası, kitabxana fondlarına daxilolma və xaricə göndərilən nüsxələrin sayı kimi göstəricilərin ayrıca qeydə alınması faydalı olardı.

     Beləliklə, ənənəvi çap nəşri “Xəzan”ın fəaliyyətində keçmişə bağlılıqdan daha artıq məna daşıyır. O, müasir rəqəmsal imkanlarla birlikdə milli ədəbiyyatın davamlılığını təmin edən vasitələrdən biridir.

III. Üçüncü əsas sual: Yetmişdən artıq sayın nəşri, maliyyə dayanıqlılığı və müəllif-oxucu dəstəyi

     Bir ədəbi-bədii jurnalın uzun müddət nəşr olunması onun fəaliyyətində müəyyən sabitliyin formalaşdığını göstərən mühüm göstəricidir. Hər yeni nömrə redaksiya işi, müəlliflərlə əlaqə, materialların seçilməsi, mətnlərin hazırlanması, dizayn, korrektə və nəşr prosesinin təşkilini tələb edir.

    “Xəzan” jurnalının 2016-cı ildən başlayan nəşr tarixçəsi və “Yazarlar.az” saytında toplanmış elektron arxivi onun davamlı fəaliyyətini izləməyə imkan verir. Saytda 2024-cü ilədək olan nömrələrlə yanaşı, sonrakı nəşrlər haqqında da məlumatlar mövcuddur. 2025-ci ilin 68-ci nömrəsi və 2026-cı ilin 71-ci nömrəsi barədə elektron materiallar jurnalın nəşr tarixinin davam etdiyini göstərir. https://yazarlar.az/wp-content/uploads/2025/09/XEZAN-jurnali-PDF-%E2%84%9668.pdf https://yazarlar.az/wp-content/uploads/2026/02/XEZAN-%E2%84%9671-SON.pdf

     Bu faktlar jurnalın nəşr ardıcıllığının və elektron arxivinin əhəmiyyətini göstərir. Yetmişdən artıq nömrənin işıq üzü görməsi isə təqdim olunan hesabatın əsas müddəalarından biri kimi jurnalın uzunmüddətli nəşr təcrübəsini ifadə edir.

    Təqdim etdiyiniz məlumatlara görə, jurnal müəlliflərin və oxucuların dəstəyi hesabına maliyyələşir, nəşrini müntəzəm davam etdirir və bu prosesdə ciddi maddi-maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmədən fəaliyyət göstərir. Bu modelin ən mühüm xüsusiyyəti ədəbi nəşrin öz yaradıcı mühiti ilə birbaşa əlaqəsinə əsaslanmasıdır.

    Müəllif jurnalda dərc olunmaqla öz yaradıcılığını oxucuya çatdırır. Oxucu isə jurnalın növbəti sayını əldə etməklə, onu başqalarına tövsiyə etməklə və elektron versiyasını paylaşmaqla bu ədəbi mühitin genişlənməsinə töhfə verir. Nəticədə nəşrin ətrafında qarşılıqlı maraq və etimad münasibətləri formalaşır.

     Bu münasibətlər jurnalın mənəvi kapitalını təşkil edir. Mənəvi kapital dedikdə yalnız müəlliflərin nüfuzu deyil, həm də redaksiyanın etibarlılığı, nəşrin ədəbi mühitdə tanınması, oxucuların marağı və jurnalın davamlı fəaliyyətinə göstərilən dəstək nəzərdə tutulur.

     Belə bir modelin üstünlüyü onun yaradıcı təşəbbüsə söykənməsidir. Lakin bu üstünlüyün uzun müddət qorunması üçün maliyyə şəffaflığı, xərclərin düzgün planlaşdırılması, oxucu auditoriyası ilə daimi əlaqə və çap keyfiyyətinin saxlanılması vacibdir.

     Jurnalın elektron arxivinin mövcudluğu da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Əvvəlki nömrələrin internetdə saxlanılması onların yalnız cari oxucuya deyil, gələcək tədqiqatçılara, ədəbiyyatşünaslara və müxtəlif ölkələrdə yaşayan Azərbaycan dili istifadəçilərinə də əlçatan olmasına şərait yaradır.

    Deməli, “Xəzan”ın nəşr təcrübəsində diqqət çəkən məqam yalnız nömrələrin sayı deyil. Əsas məsələ bu nəşr ənənəsinin qorunması, müəllif-oxucu münasibətlərinin davam etdirilməsi və milli ədəbiyyata xidmət edən platformanın yaşadılmasıdır.

IV. Dördüncü əsas sual: “Yazarlar.az” platforması və PDF texnologiyası vasitəsilə dünya miqyasında yayım

     İnternet milli mətbuatın fəaliyyət coğrafiyasını köklü şəkildə dəyişmişdir. Əvvəllər bir jurnalın başqa ölkədə oxucuya çatması üçün çap, daşınma, poçt və yayım şəbəkələrinə ehtiyac vardı. İndi isə elektron nəşr düzgün yerləşdirildikdə, internet bağlantısı olan istifadəçi onu dünyanın müxtəlif nöqtələrindən əldə edə bilər.

     “Xəzan” jurnalının “Yazarlar.az” platformasında PDF formatında təqdim edilməsi bu imkanlardan istifadənin konkret nümunəsidir. Jurnalın müxtəlif nömrələrinə aid keçidlərin vahid səhifədə toplanması oxucuya əvvəlki buraxılışları axtarmaq və əldə etmək üçün rahat imkan yaradır. https://yazarlar.az/2021/03/10/x%C9%99zan-jurnali-pdf/

     PDF formatının bir sıra üstünlükləri vardır. İlk növbədə, bu format jurnalın səhifə quruluşunu, mətnlərin yerləşməsini, başlıqları, şəkilləri və ümumi dizaynını qorumağa imkan verir. Oxucu nəşri kompüterdə, planşetdə və ya mobil telefonda aça, onu cihazında saxlaya və lazım gəldikdə yenidən oxuya bilər.

     Elektron formatın digər mühüm üstünlüyü coğrafi sərhədlərdən asılılığın azalmasıdır. Azərbaycan dilində danışan və ya bu dili öyrənən insanlar dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayırlar. Onların hamısının çap jurnalını əldə etmək imkanı olmaya bilər. Elektron nəşr isə bu maneəni müəyyən dərəcədə aradan qaldırır.

      Bu üsul xaricdə yaşayan azərbaycanlılar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ana dilində ədəbi nümunələrin müntəzəm yayımlanması dilin gündəlik istifadəsinə, milli ədəbiyyatla əlaqənin qorunmasına və yeni nəsillərin Azərbaycan dilində mətnlərlə tanışlığına kömək edə bilər.

      Elektron arxiv həm də mədəni yaddaşın qorunması baxımından vacibdir. Ayrı-ayrı nömrələrin vahid platformada toplanması nəşrin tarixini izləməyi, müəlliflərin yaradıcılığını müqayisə etməyi və müəyyən dövrün ədəbi prosesləri haqqında təsəvvür formalaşdırmağı asanlaşdırır.

      Bununla belə, elektron yayımın davamlılığı yalnız PDF fayllarının yerləşdirilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Müasir dövrdə axtarış sistemlərinə uyğun başlıqlar, düzgün təsvirlər, mətnlərin indeksləşdirilməsi, mobil cihazlara uyğun səhifə quruluşu, ehtiyat nüsxələr və müəllif hüquqlarının qorunması da vacib məsələlərdir.

     “Xəzan” jurnalının rəqəmsal inkişafı üçün aşağıdakı istiqamətlər xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər:

Elektron arxivin sistemləşdirilməsi. Bütün nömrələrin il, say, müəllif və mövzu üzrə asan tapılan kataloqda təqdim olunması.

Axtarış sistemlərində görünürlüğün artırılması. Məqalələrin başlıqlarının və müəllif adlarının axtarış sistemləri tərəfindən düzgün tanınması.

Mobil oxu imkanlarının genişləndirilməsi. PDF-lərlə yanaşı, mümkün olduqda mətnlərin mobil ekranda rahat oxunan HTML variantlarının hazırlanması.

Sosial şəbəkələrdə yayım. Yeni nömrələrdən seçilmiş yazıların, qısa təqdimatların və müəllif müsahibələrinin paylaşılması.

Çoxdilli məlumatlandırma. Jurnalın özü Azərbaycan dilində nəşr olunsa belə, onun məqsədi, məzmunu və əldə olunma qaydaları haqqında qısa ingilisdilli, rusdilli və digər dillərdə məlumatların verilməsi.

Elektron statistikanın təhlili. Sayta daxilolmaların, PDF fayllarının yüklənməsinin, oxucu coğrafiyasının və təkrar ziyarətlərin müntəzəm izlənilməsi.

Bu tədbirlər Azərbaycan dilində yaradılan ədəbi mətnlərin dünya miqyasında əlçatanlığını artırmağa və “Xəzan”ın rəqəmsal platforma kimi imkanlarını genişləndirməyə kömək edə bilər.

V. Beşinci əsas sual: Azərbaycan dilinin imkanları, beynəlxalq auditoriya və 50–80 milyon oxucu məsələsi

     Məruzənin ən mühüm və eyni zamanda əlavə statistik izaha ehtiyac duyan istiqaməti “Xəzan” jurnalının beynəlxalq auditoriyası ilə bağlıdır.

     Təqdim etdiyiniz məlumata görə, jurnalın internet vasitəsilə yayımı geniş coğrafiyanı əhatə edir və ayrı-ayrı statistik müşahidələrdə potensial auditoriyanın 50–80 milyon nəfərə çata biləcəyi ehtimalı irəli sürülür. Eyni zamanda, ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı ölkələri, Orta Asiya ölkələri və Azərbaycan əsas oxucu coğrafiyası kimi göstərilir. Türkiyənin ilk onluqda yer alması, İranın isə həmin onluqda görünməməsi də diqqətçəkən müşahidə kimi təqdim olunur. Afrika ölkələrindən gələn müraciətlərin və statistik göstəricilərin nəzərəçarpan olması jurnalın coğrafi əhatəsi haqqında əlavə suallar yaradır.

      Bu məlumatların düzgün şərhi üçün əvvəlcə bir anlayışı dəqiqləşdirmək lazımdır: internetdə məzmunun müəyyən ölkələrdən açılması ilə həmin məzmunun real, daimi və unikal oxucular tərəfindən oxunması eyni göstərici deyil.

      Məsələn, sayta daxilolmaların sayı, səhifəyə baxışlar, PDF faylının yüklənməsi, unikal istifadəçilər və real oxucu sayı müxtəlif anlayışlardır. Bir istifadəçi sayta bir ay ərzində dəfələrlə daxil ola bilər. Digər tərəfdən, avtomatlaşdırılmış sistemlərin, axtarış robotlarının və texniki xidmətlərin yaratdığı müraciətlər də bəzi statistik hesabatlarda görünə bilər.

      Buna görə də 50–80 milyon rəqəmi ölçmə metodologiyası, hesabat dövrü və ilkin statistika ilə təsdiqlənmədən jurnalın faktiki oxucu sayı kimi təqdim edilməməlidir. Əgər bu rəqəm saytın mümkün auditoriyasına, geniş internet əhatəsinə və ya ümumi baxış göstəricilərinə aid hesablamadırsa, onun məhz hansı göstəricini ifadə etdiyi ayrıca izah olunmalıdır.

      Bu qeyd jurnalın beynəlxalq fəaliyyətinin əhəmiyyətini azaltmır. Əksinə, statistik məlumatların düzgün təhlili onun real nailiyyətlərini daha aydın göstərməyə imkan verir.

Ölkələr üzrə müşahidələrin əhəmiyyəti

     Təqdim olunan statistik müşahidələrdə ABŞ və Rusiyanın, Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrin, Orta Asiya dövlətlərinin və Azərbaycanın ön sıralarda göstərilməsi müxtəlif ehtimallar əsasında izah oluna bilər.

     ABŞ-da və Avropanın bir sıra ölkələrində yaşayan azərbaycanlı icmalar ana dilində nəşrlərə maraq göstərə bilərlər. Rusiyada və Orta Asiyada Azərbaycan dili ilə tarixi, mədəni və ailə əlaqələri olan geniş auditoriyanın mövcudluğu da bu marağın formalaşmasına təsir edə bilər.     Azərbaycan isə jurnalın yaradıldığı, müəlliflərinin böyük hissəsinin fəaliyyət göstərdiyi və əsas ədəbi mühitinin formalaşdığı ölkə kimi təbii olaraq mühüm mövqeyə malikdir.

     Türkiyənin ilk onluqda yer alması dil və mədəniyyət yaxınlığı ilə bağlı mümkün izahlardan biridir. Bununla belə, Türkiyədəki göstəricinin səviyyəsini yalnız dil qohumluğu ilə izah etmək olmaz. Saytın axtarış sistemlərində görünməsi, məqalələrin paylaşılması, konkret müəlliflərə maraq və istifadəçilərin internet davranışları da rol oynaya bilər.

     İranın ilk onluqda görünməməsi də ayrıca tədqiq edilməli məsələdir. Bu fakt öz-özlüyündə orada Azərbaycan dilinə və ya Azərbaycan ədəbiyyatına marağın zəif olduğunu sübut etmir. Statistik nəticəyə axtarış vərdişləri, istifadə olunan əlifba, texniki əlçatanlıq, platformanın tanınma səviyyəsi və ölçmə üsulu təsir göstərə bilər.

     Afrika ölkələrinin statistik hesabatlarda görünməsi isə ayrıca maraq doğurur. Bu göstərici müxtəlif ölkələrdən sayta texniki müraciətlərin, axtarış sistemlərinin fəaliyyətinin və ya həqiqi oxucuların mövcudluğunun nəticəsi ola bilər. Hansı ehtimalın üstünlük təşkil etdiyini müəyyən etmək üçün konkret ölkələr, istifadəçi davranışları, baxılan səhifələr və müraciətlərin mənbələri təhlil edilməlidir.

     Beləliklə, ölkələr üzrə sıralama yalnız rəqəmlər toplusu deyil, həm də gələcək tədqiqat istiqamətidir. Düzgün təhlil olunduqda bu məlumatlar Azərbaycan dilindəki ədəbi mətnlərə hansı bölgələrdə daha çox maraq göstərildiyini müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Azərbaycan dilinin rəqəmsal mühitdə imkanları

      Azərbaycan dilinin beynəlxalq informasiya məkanında mövqeyinin möhkəmlənməsi üçün dilin zənginliyini nümayiş etdirmək qədər onun rəqəmsal vasitələrlə əlçatanlığını təmin etmək də vacibdir.

      Dil yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil. O, xalqın tarixi yaddaşını, dünyagörüşünü, milli təfəkkürünü, mənəvi dəyərlərini və bədii təxəyyülünü özündə birləşdirir. Poeziya, nəsr, publisistika, ədəbi tənqid və tərcümə vasitəsilə bu xüsusiyyətlər müxtəlif mətnlərdə təzahür edir.

     “Xəzan” kimi ədəbi-bədii jurnalların əsas missiyalarından biri də həmin imkanları yaşatmaq və yeni müəlliflərin yaradıcılığını oxucuya təqdim etməkdir.

      İnternet bu missiyaya yeni ölçü əlavə edir. Azərbaycan dilində yazılmış mətnlər yalnız çap olunduğu ölkədə deyil, dünyanın müxtəlif yerlərində axtarıla, paylaşıla və oxuna bilər. Elektron arxivlər dilin müxtəlif üslublarını, terminoloji imkanlarını və ədəbi inkişafını izləmək üçün əlavə mənbəyə çevrilir.

       Bununla belə, dilin dünya miqyasında yayılması yalnız texnologiyanın mövcudluğu ilə təmin edilmir. Mətnlərin keyfiyyəti, müəlliflərin yaradıcılıq səviyyəsi, redaktə və korrektə işi, axtarış sistemlərində düzgün təqdimat və oxucularla davamlı ünsiyyət də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

    “Xəzan”ın gələcək inkişafı üçün əsas istiqamətlərdən biri də Azərbaycan dilində yaradılan mətnlərin beynəlxalq oxucuya daha asan çatdırılmasıdır. Bunun üçün jurnalın Azərbaycan dilindəki əsas məzmunu qorunmaqla yanaşı, xarici oxuculara yönəlmiş qısa təqdimatlar, müəllif bioqrafiyaları və seçilmiş mətnlərin tərcümələri hazırlana bilər.

     Belə bir yanaşma ana dilinin mövqeyini zəiflətmir. Əksinə, Azərbaycan dilində yaradılmış ədəbi sərvətin başqa dillərdə də tanınmasına, onun müəlliflərinin beynəlxalq ədəbi mühitdə görünməsinə şərait yaradır.

VI. Beş əsas sualın ümumiləşdirilməsi

     Aparılan təhlil “Xəzan” jurnalının fəaliyyətini bir-biri ilə əlaqəli beş istiqamətdə qiymətləndirməyə imkan verir.

      Birinci istiqamət — iqtisadi müstəqillik. Jurnalın davamlı nəşri və öz yaradıcı xəttini qoruması müstəqil ədəbi fəaliyyət modelinin əhəmiyyətini göstərir. Bu modelin maliyyə dayanıqlılığını dəqiq qiymətləndirmək üçün gəlir və xərc göstəricilərinin sistemli uçotu vacibdir.

     İkinci istiqamət — ənənəvi çap. Kağız nəşr jurnalın ədəbi dəyərini fiziki formada qoruyur, müəlliflərlə oxucular arasında birbaşa əlaqə yaradır və çap mədəniyyətinin davamlılığına xidmət edir.

     Üçüncü istiqamət — müəllif və oxucu dəstəyi. Yetmişdən artıq nömrənin nəşri və elektron arxivdə əvvəlki buraxılışların qorunması jurnalın fəaliyyət tarixinin izlənməsinə imkan verir. Təqdim olunan məlumata görə, müəllif və oxucu dəstəyi nəşrin davamlılığında mühüm rol oynayır.

      Dördüncü istiqamət — elektron yayım. “Yazarlar.az” platformasında PDF nömrələrinin toplanması jurnalın internet vasitəsilə əlçatanlığını genişləndirir və onun coğrafi sərhədlərdən kənara çıxmasına şərait yaradır.

      Beşinci istiqamət — beynəlxalq auditoriya və ana dili. Müxtəlif ölkələrdən gələn internet müraciətlərinin təhlili jurnalın potensial auditoriyasını müəyyənləşdirmək üçün faydalıdır. Bununla yanaşı, 50–80 milyon rəqəminin hansı statistik göstəricini ifadə etdiyini dəqiqləşdirmək beynəlxalq əhatə haqqında əsaslandırılmış nəticə çıxarmaq üçün zəruridir.

     Bu beş istiqamətin vəhdəti “Xəzan”ın fəaliyyətini yalnız ədəbi nəşr işi kimi deyil, milli dilin rəqəmsal mühitdə təmsil olunması baxımından da nəzərdən keçirməyə imkan verir.

VII. Gələcək fəaliyyət üçün təkliflər

      Məruzədə nəzərdən keçirilən məsələlər əsasında “Xəzan” jurnalının fəaliyyətinin daha da təkmilləşdirilməsi üçün bir sıra praktik təkliflər irəli sürmək olar.

1. Elektron statistikanın vahid hesabat sisteminin yaradılması. Hər ay üzrə ölkələrdən gələn müraciətlər, unikal istifadəçilər, səhifə baxışları və PDF yükləmələri ayrı-ayrılıqda qeydə alınmalıdır. Bu, potensial auditoriya ilə real istifadəçi göstəricilərini fərqləndirməyə imkan verər.

2. Beynəlxalq oxucu coğrafiyasının xəritələşdirilməsi. Sayta daxilolmaların coğrafiyası müntəzəm təhlil olunmalı, əsas oxucu bölgələri və yeni inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirilməlidir.

3. Elektron arxivin inkişaf etdirilməsi. Jurnalın bütün nömrələri ardıcıl kataloqlaşdırılmalı, müəlliflərin adları, məqalələrin başlıqları və nəşr tarixləri üzrə axtarış imkanı yaradılmalıdır.

4. Azərbaycan dilində rəqəmsal məzmunun keyfiyyətinin artırılması. Mətnlərin redaktəsi, düzgün kodlaşdırılması, mobil cihazlarda oxunaqlılığı və axtarış sistemlərində görünürlüğü təmin edilməlidir.

5. Xarici auditoriyaya təqdimat. Jurnal haqqında ingilis və rus dillərində qısa məlumatlar, seçilmiş yazıların tərcümələri və müəllif təqdimatları hazırlanmalıdır. Bu iş Azərbaycan dilindəki əsas məzmunun qorunması şərti ilə həyata keçirilməlidir.

6. Diaspor və ədəbi təşkilatlarla əməkdaşlıq. Xaricdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan icmaları, kitabxanalar, universitetlər və ədəbi birliklərlə əlaqələrin genişləndirilməsi elektron nəşrin tanınmasına töhfə verə bilər.

7. Müəllif hüquqlarının qorunması. Elektron yayım zamanı müəlliflərin razılığı, mənbəyə istinad və materialların düzgün təqdimatı təmin olunmalıdır.

8. İqtisadi dayanıqlılığın gücləndirilməsi. Çap və elektron nəşrin xərcləri ayrıca planlaşdırılmalı, oxucu dəstəyi və digər qanuni maliyyə imkanları şəffaf şəkildə idarə edilməlidir.

     Bu təkliflərin məqsədi yalnız jurnalın texniki imkanlarını artırmaq deyil. Başlıca məqsəd onun ədəbi missiyasını qorumaq, Azərbaycan dilindəki mətnlərin əlçatanlığını genişləndirmək və nəşrin gələcək fəaliyyətini daha etibarlı əsaslar üzərində qurmaqdır.

Nəticə

     Hörmətli tədbir iştirakçıları!

     Qloballaşma dövründə milli dilin qorunması və inkişafı yalnız onun gündəlik həyatda işlədilməsi ilə məhdudlaşmır. Dilin müasir informasiya vasitələrində təmsil olunması, elektron arxivlərdə qorunması, yeni nəsillərə çatdırılması və dünya oxucusuna təqdim edilməsi də bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir.

    “Xəzan” jurnalının fəaliyyəti ənənəvi çapla elektron nəşrin bir araya gətirilməsinin imkanlarını nümayiş etdirir. Jurnalın kağız variantı ədəbi nəşr ənənəsini yaşadır, “Yazarlar.az” platformasında təqdim olunan PDF nömrələri isə həmin məzmunun coğrafi sərhədlərdən kənara çıxmasına şərait yaradır.

      Yetmişdən artıq nömrənin nəşr olunması, əvvəlki buraxılışların elektron arxivdə toplanması və müəllif-oxucu əlaqələrinin davam etdirilməsi jurnalın təcrübəsini öyrənmək üçün əsas yaradır. Bu təcrübənin mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, milli ədəbiyyata xidmət ənənəvi nəşriyyat imkanları ilə rəqəmsal texnologiyaların uzlaşdırılması əsasında həyata keçirilə bilər.

     Beynəlxalq auditoriyaya dair statistik göstəricilər isə əlavə araşdırma və dəqiqləşdirmə tələb edir. ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı ölkələri, Orta Asiya, Azərbaycan, Türkiyə və Afrika ölkələri üzrə müşahidələr jurnalın potensial yayım coğrafiyasını öyrənmək baxımından maraqlıdır. Lakin bu müşahidələrin elmi nəticəyə çevrilməsi üçün real istifadəçi sayı, baxışlar, yükləmələr və coğrafi göstəricilər bir-birindən fərqləndirilməlidir.

      Əsas məsələ yalnız neçə nəfərin jurnala daxil olması deyil, Azərbaycan dilində yaradılmış ədəbi sözün həmin insanlara hansı məzmunu çatdırması, onlarda hansı marağı oyatması və milli ədəbiyyatla hansı əlaqəni yaratmasıdır.

      Ana dilinin imkanlarından dünya miqyasında istifadə etmək texnologiyanın özünü məqsədə çevirmək deyil. Texnologiya burada vasitədir; əsas məqsəd isə milli sözün yaşaması, inkişaf etməsi və yeni auditoriyalara çatdırılmasıdır.

      “Xəzan”ın gələcək inkişafı üçün ən mühüm istiqamət də məhz budur: ana dilinin zənginliyini qorumaq, ədəbi irsi rəqəmsal yaddaşa çevirmək, müəlliflə oxucu arasında məsafəni azaltmaq və Azərbaycan sözünü dünya informasiya məkanında daha görünən etmək.

       Əgər ənənəvi nəşr mədəniyyəti, iqtisadi məsuliyyət, müəllif-oxucu etimadı və müasir rəqəmsal texnologiyalar bir-birini tamamlayarsa, müstəqil ədəbi jurnalın imkanları onun fiziki tirajından və fəaliyyət göstərdiyi coğrafiyadan daha geniş ola bilər.

      Bu baxımdan “Xəzan” jurnalının təcrübəsi Azərbaycan dilinin müasir informasiya mühitində təmsil olunması, milli ədəbi sərvətin qorunması və rəqəmsal yayım imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində diqqətəlayiq fəaliyyət nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər.

      Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm!

      Eşq olsun Azərbaycan sözünə, ana dilimizə və milli ədəbiyyatımızın yaşamasına xidmət edən bütün yaradıcı insanlara!

28 oktyabr 2026. Bakı şəhəri.

Hötmətlə: Zaur USTAC,

“Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, “Xəzan” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü

GÜNAY ƏLİYEVA – “NƏRGİZ”

Zaur Ustacın “Buta”sı barədə

GÜNAY XANIMIN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDABIN DİGƏR YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

ƏDƏBİ TƏNQİDİN MÜZAKİRƏSİ

ƏDƏBİ TƏNQİDİN MÜZAKİRƏSİ

28 oktyabr 2026-cı il tarixdə AMEA N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbi tənqid şöbəsində ““Xəzan” jurnalı və onun perspektivləri” mövzusunda müzakirə keçirilmişdir. Müzakirədə ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri və əməkdaşları, eyni zamanda “Xəzan” jurnalının baş redaktoru və redaksiya heyətinin üzvləri iştirak etmişlər.
Tədbiri giriş sözü ilə açan ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli Azərbaycan ədəbiyyatında jurnalçılıq tarixindən danışmış, diqqəti on birinci ildir ki, davamlı nəşr olunan “Xəzan” jurnalına yönəltmişdir.
“Xəzan” jurnalının baş redaktoru Əli bəy Azəri jurnalın yaranma zərurəti, nəşri, ölkənin bölgələrinə yayılması, xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı qələm adamları ilə əlaqə və s. barədə geniş məruzə etmişdir. Məruzənin sonunda ədəbi tənqid şöbəsi əməkdaşlarının suallarını cavablandırmışdır.
AMEA A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Əzizağa Elsevər ““Xəzan” jurnalında nəsr əsərləri”, jurnalın redaksiya heyətinin üzvü Zeynəb Cəmaləddin ““Xəzan” jurnalında poeziya və tərcümə”, “Göyçay” qəzetinin baş redaktoru, jurnalın redaksiya heyətinin üzvü Adil Məmməd “Bölgələrdə yaşayan şair və yazıçıların əsərləri “Xəzan” jurnalında” və “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, jurnalın redaksiya heyətinin üzvü Zaur Ustac “İnternet resursları üzərindən “Xəzan” jurnalının yayılması və ədəbi əlaqələrin qurulması” mövzularında çıxışlar etdilər.
Eyni zamanda AMEA N. Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu ədəbi tənqid şöbəsinin əməkdaşları Qürbət Mirzəzadə, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elnarə Qaragözova və Əsmər Hüseynova çıxış edərək jurnalın nəşrinin daha da təkmil formada davam etdirilməsi üçün iradlarını bildirdilər, təkliflərini söylədilər.
Jurnalın baş redaktoru Əli bəy Azəri iştirakçılara təşəkkürünü bildirdi, iradların qəbul edildiyini söylədi, təklifləri həyata keçirməyə çalışacağını dedi.
Ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri Vaqif Yusifli tövsiyyələrini söyləyib müzakirəyə yekun vurdu.

Tədbirdən fotolar:

28 oktyabr 2026, Bakı şəhəri

Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>HAMI BU HEKAYƏDƏN DANIŞIR<<<<<I

I>>>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<<I

“XƏZAN” jurnalının 76-cı sayı

“XƏZAN” jurnalının 76-cı sayı

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının növbəti sayı çapdan çıxıb. Sıra sayına görə 76-cı olan bu nömrə 2026-cı ilin sentyabr-oktyabr aylarını əhatə edir. Cəmi 104 səhifədən ibarət olan jurnal ədəbi proseslərin mənzərəsini canlandırmaq üçün bir nümunədir.
Baş redaktorun guşəsində yerləşdirilmiş tezis və ştrixlərdən ibarət kiçik bir mətndə Sarı Aşıq ədəbi məclisinin 8 yaşı ərəfəsində ölkədə yaradılmış və fəaliyyət göstərən ədəbi məclislərin, dərnəklərin fəaliyyətinə nəzər salınıb.
Jurnalda böyük şair Səməd Vurğunun 120 yaşı qeyd olunmuş, bu münasibətlə müvafiq yazılar (xatirə-oçerklər) yerləşdirilərək oxucuların ixtiyarına verilmişdir.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının bir bölməsi olan Naxçıvan ədəbi mühitinin parlaq nümayəndələrindən sayılan ictimai xadim, ustad şair Xanəli Kərimlinin 75 yaşı redaksiya heyəti tərəfindən təbrik edilib. Bu münasibətilə jurnalda təhlilli yazılar, o cümlədən şairin yaradıcılığından poetik nümunələr yerləşdirilmişdir. Eyni zamanda şair Ramiz Babayevin və ədəbi tənqidçi Vaqif Osmanovun 70 yaşlarının tamam olması qeyd edilmişdir.
Araşdırmaçı Adil Məmmədin “İrəvanda xal qalmadı” məşhur xalq mahnısı ətrafında apardığı araşdırma da daxil olmaqla jurnalda bir-birindən maraqlı publisistik məqalələr, poeziya və nəsr nümunələri çap edilmişdir. Təqdim olunan jurnalın bu sayının YAZI DÜZÜMÜ aşağıdakı kimidir:

Redaktor guşəsi
-“Ədəbi dərnəklər, məclislər” (Sarı Aşıq ədəbi məclisinin 8 yaşına)
-“Xanəli Kərimli – 75”

Publisistika
-Adil MƏMMƏD – “İrəvanda qalmayan nə imiş?” (Məşhur bir mahnı haqqında düşüncələr)
-Şahməmməd DAĞLAROĞLU – “Səməd Vurğun – İsmayıllının vurğunu”
-Elçin NƏSİB – “Səməd Vurğun “Ceyran”ı mənim söylədiklərim əsasında qələmə alıb”
-Çingiz SÜLEYMANOV – “Həyatın özündə və üstündə olan poeziya” (Xanəli Kərimlinin məxsusi dəst-xəttinə və şəxsinə bir baxış…)
-Rövşən HÜSEYNOV – “Misraları ilə insan qəlbini vəcdə gətirən şair” (Ramiz Babayevin 70 yaşına)
-Rəfail TAĞIZADƏ – “İşıq adamın işığına” (Vaqif Osmanlının 70 yaşına və “70-in işığında” kitabına)
-Cahan SALMANQIZI – “Elnarə Cahan yaradıcılığın zirvəsində” (Müəllifin sayca altıncı olan “Cahanın Şuşada yay tətili” adlı kitabı işıq üzü gördü)
-Xuraman ZAKİRQIZI – “Vətən sağ olsun” “Yazımın qəhrəmanı Vətən müharibəsi iştirakçısı qazi Yusif Abdullayevdir)
-Vaqif YUSİFLİ – ““Xəzan”ın solmayan yarpaqları” (ədəbi-bədii jurnalın on yaşına)
-Tural ADIŞİRİN – “Şairliklə şəhidliyin qovuşduğu ünvan” (Şəhid şair Müzəffər Məmmədoğlunun şeirləri haqqında)
-Çingiz SÜLEYMANOV – “Mələk kimi Mələk” (esse)
-Hüseyn İSAOĞLU – “Zaur Ustacın ömür və yaradıcılıq salnaməsi”
-Zaur USTAC – ““Heç nə olmaz”dan çox şey olurmuş” (Sədulla Şirinovun romanı haqqında geniş publisistik düşüncələr – dördüncü yazı)
-Bayram MƏMMƏDOV – ““Çətindərə”nin işığı asan seçilir” (Vahid Aslanın “Çətindərə” romanı haqqında)

Poeziya
-Xanəli KƏRİMLİ – “Deyilənə görə, deyənə görə”, “Hələ də”, “Uzaq ol”, “Yaman darıxıram”, “Özün bilərsən”, “Yaşadım”, “Dünya və sən”, “Çətindi”, “Bir təsərrüfat xatirəsi”, “Başın uca olsun”, “Getdi”, “Ömürlər var”, “Könül” (şeirlər)
-Ramiz BABAYEV – “Təbriz gözəli”, “Mənə vəfasız demə”, “Bağışla məni”, “Niyə ürəyimə dəyirdin mənim?”, “Daha nağıllara inanmıram mən” (şeirlər)
-Bayram MÜRÜDOĞLU – “İllər məndən nə apardı?”, “Səni sevə-sevə qocalıram mən”, “Vaxtın unutduğu adam”, “Özümə dönən ömür”, “Gözlərində qalan ömrüm”, “Axşama doğru”, “Yağışın nəğməsi”, “Yoxluğun ömürlük qonaqdır bizə”, “Ömür kitabı”, “Bəlkə səni bir də sevim təzədən?”, “Təbiətin nəğməsi”, “Payız yarpaqları”, “Zəngəzurun başı yaman dumanlı” (şeirlər)
-Xuraman ZAKİRQIZI – “Ölümlə üz-üzə” (poema)
-Polad İBRAHİMOĞLU – “Azərbaycan”, “Sözü, söhbəti sazdı”, “Olaydı – 1”, “Bilmirəm”, “Günah”, “Sarı”, “Olaydı – 2”, “Ağlayır”, “Gedirəm”, “Yazıbdı”, “Bilmədim”, “Gecələr”, “Kimi”, “Sevindi” (şeirlər)
-Əbülfəz ƏHMƏD – “Uyğunsuzluq”, “Getdi”, “Məktub”, “İsgəndərə məktub”, “Zorən tarixçilərə məktub”, “Adil Cəfakeşə”, “Bizimkilər” (şeirlər)
-Mahir USTA – “Nəsihətnamə”, “Mən dəli adamam”, “Mənə nə”, “Şəhərə çıxdım sabah”, “Gərək unudum”, “Qaldım”, “Ayrılıq yolu haça”, “Qocalıqla üzbəüz”, “Allah” (şeirlər)
-Ələsgər TALIBOĞLU – “Axı hara tələsirsən, ay ömür?”, “Getdiyim hər yerdə səni aradım”, “İmansız gördüm”, “Al günəşin al qızılı közündə”, “Hara gedir bu karvan?”, “Həyan gəlsin”, “Gəl, qəm yemə, sən ey könül”, “Dən tutmadı arzular”, “Mən nələr gözləyirdim”, “Gözlərindən süzülür” (şeirlər)
-İltimas SƏMİMİ – “Qəm ayaq açır”, “Qələmə sarıl”, “Tablamır ürək”, “Duyğusuz insan”, “Solar”, “Daş-daş kiriyəsən”, “Bilinmir”, “Dərdini unudasan”, “Bir xoş xatirə”, “Kiməsə tanış gəlirmi?” (şeirlər)

Nəsr
-Bəxtiyar ABBAS İNTİZAR – “Day-day” (povest)
-Vaqif ƏSƏDOĞLU – “Başabəla robotlar” (fantastik hekayə)
-Nizami KOLANILI – “Bir xalın üç qurbanı” (hekayə)
-Kirman RÜSTƏMLİ – “Dağ armudunun çörəyi” (hekayə)

Buyurun, sevə-sevə OXUYUN!

“Yazarlar” olaraq bu sayda yer alan bütün yazarlarımızı təbrik edir, onlara bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun! Xeyirli olsun!

Məlumatı hazırladı: Leyla Mahirqızı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

[>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<]

[>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<]

Əli bəy Azəri təltif olunub

Tanınmış yazıçı Əli bəy Azəri təltif olunub. O, bu barədə öz sosial şəbəkə hesabında paylaşım edib:

“Azərbaycan hüquqi dövlətdir. Cəmiyyətdə baş verənlər daima diqqət mərkəzindədir. Hər kəsin zəhməti gec-tez, aşağı-yuxarı dəyərləndirilir.
Zəngilan rayonundan olan ziyalılar həmişə icra hakimiyyəti tərəfindən tədbirlərə dəvət olunur, rayonun ictimai-siyasi həyatında fəaliyyətlərinə şərait yaradılır.
Diqqət və qayğısına görə Zəngilan rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Ramiz Həsənov cənabına dərin təşəkkürümü bildirirəm.”

YAZARLAR cameəsi adından Əli BƏY AZƏRİni təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun, ƏLİ BƏY AZƏRİ!

Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>HAMI BU HEKAYƏDƏN DANIŞIR<<<<<I

I>>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<<I

Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanı

Ailə modelinin qorunub saxlanması
Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanında ana xətt milli dəyərlərə sədaqətdir

Həyat möcüzələrlə doludur. Ulu Yaradan təbiətin əşrəfi sayılan insanın qarşısına zaman-zaman bu möcüzələrdən çıxarır ki, insan onlardan dərs alsın, ibrət götürsün, nəticə çıxarsın. Lakin çox vaxt insan bu məntiqi dərk etmir və düşüncəsi yetkin olmadığından qarşılaşdığı hadisələrin mahiyyətinə vara bilmir. Bəzən insan möcüzələrin öz-özünə yaranmalı olduğunu düşünür. Əslində isə belə deyil və heç vaxt da belə olmayıb. İnsan öz davranışları, min illərin sınağından keçərək formalaşmış mənəvi prinsiplərə düzgün əməl etməklə həyatındakı möcüzələrin yaranmasında birbaşa iştirak etməlidir. Əbəs yerə deməyiblər ki, filankəs öz həyatını cənnətə çevirib, bəhmənkəs isə özü-özünü quyunun dibinə salıb.
Bu barədə yüzlərlə film çəkilib, saysız-hesabsız əsərlər yazılıb. Azərbaycan ədəbiyyatında 2026-cı ildə filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Yusiflinin təqdimatı ilə oxuculara təqdim olunan Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” mini-romanı da insan münasibətlərinin, mənəvi dəyərlərə sədaqətin və düzgün davranışın həyatdakı müsbət nəticələrini ön plana çıxaran əsərlər sırasındadır. Bununla belə, roman hər hansı məlum süjetin təkrarı, davamı və ya oxşarı deyil. Əsər real həyat hadisələri üzərində qurulan, özünəməxsus dəst-xətti və orijinal süjet xətti olan bir nəsr nümunəsidir.
Əsərin əsas ideya xətti milli dəyərlərimizin, bəlkə də, ən mühüm dayaqlarından biri olan ailə modelini qoruyub saxlamaqdır. Üstəlik, müəllif sevgi üzərində qurulan ailənin məhz sevgi, sədaqət və qarşılıqlı anlayışla qorunmasının vacibliyini əsərin əsas dönüş nöqtələrindən birinə çevirir.
Natella Nur “Allahın hədiyyəsi” əsərində Arzu və Fərhad adlı iki yetkin insanın şüurlu şəkildə qurduğu ailədə və bu ailənin ətrafında baş verən hadisələri ardıcıl şəkildə, fəsil-fəsil nəql edir. Müəllif bir növ müəllim həssaslığı və qayğısı ilə oxucuya həyat üçün vacib olan mənəvi şərtləri çatdırır, daha doğrusu, onları təhlil edir. Hadisələr fonunda Tanrının bəxş etdiyi nemətlərdən, sağlam həyat tərzindən, düzgün davranış prinsiplərindən, sağlam qidalanmadan və faydalı meyvə-tərəvəzlərdən bəhs edən müəllif oxucunu yalnız hadisələrin gərginliyi içində saxlamır. O, eyni zamanda, baş verən üzücü hadisələrdən çıxış yollarını göstərir, bəzi hallarda isə oxucuya belə vəziyyətlərdən əvvəlcədən yayınmaq üçün konkret məsləhətlər verir.
Natella Nur romanında çoxsaylı personajlar yaratmaq və hadisələri müxtəlif istiqamətlərdə şaxələndirmək məqsədi güdmür. Əsas diqqət Arzu və Fərhadın iştirak etdiyi hadisələrə yönəldilir. İradə xanım, Zümrüd xanım, Sevinc həkim, Nadir kimi obrazların yaradılması isə əsərin bədii panoramını genişləndirir. Bununla belə, müəllif həmin personajların ailələrində və iş yerlərində baş verən hadisələri ətraflı təsvir etmir. Görünür, bununla o, əsas ideyadan uzaqlaşmamağa və oxucunu əlavə süjet xətləri ilə yormamağa çalışır.
Natella Nur poeziyasında duyğusal bir insan olduğunu lirik qəhrəmanlarının dili ilə ifadə etməyi bacarıb. O, nəsr əsərində də yaratdığı obrazların hiss və həyəcanını təsirli şəkildə göstərib və bununla da əsəri daha maraqlı şəklə sala bilib.
Əsərin ana xəttini sevgi, insanlıq, milli dəyərlərə bağlılıq, Yaradan qarşısında mənəvi məsuliyyət, min illərin sınağından keçmiş həyat prinsiplərinə və sağlam yaşam qaydalarına əməl etmək kimi məsələlər təşkil edir. Natella Nur bəzi məqamlarda hadisələrin gedişinə müəllif kimi birbaşa müdaxilə edir, çətin vəziyyətə düşən personajlarına öz şeirlərindən nümunələr təqdim etməklə mənəvi dəstək verir. Filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Yusiflinin də qeyd etdiyi kimi, Natella Nur ədəbi mühitdə daha çox şeirləri ilə tanınır və “Allahın hədiyyəsi” onun ilk nəsr əsəridir. Müəllifin romanda öz poetik nümunələrindən istifadə etməsi də əsərin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Müəllif əsərdə yaratdığı personajları canlı şəkildə təqdim edir, onları hadisələrin içində hərəkətə gətirir və cəmiyyətə çatdırmaq istədiyi ibrətamiz fikirləri onların dili ilə səsləndirir. Məsələn, hələ ilk fəsillərdə Arzu ilə şair və rəssam İradə xanımı qarşılaşdırır və İradə xanımın dili ilə mühüm bir fikri oxucunun diqqətinə çatdırır: “Allahın bizə bəxş etdiyi hədiyyələrə – həyat yoldaşımıza, övladlarımıza necə münasibət bəsləsək, aqibətimiz də elə olar”.
Bu fikir, əslində, romanın ideya istiqamətini müəyyənləşdirən əsas tezislərdən biridir. Çünki əsərdə ailə yalnız birgə yaşayış məkanı kimi deyil, insanın mənəvi məsuliyyət daşıdığı, sevgi və qayğı ilə qoruduğu bir dəyər kimi təqdim olunur. Həyat yoldaşı və övladların “Allahın hədiyyəsi” kimi dəyərləndirilməsi də müəllifin ailəyə münasibətinin mənəvi-fəlsəfi əsasını ortaya qoyur.
Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanını təqdim edərək incələyən ədəbi tənqidçi Vaqif Yusifli müəllifin nəsr sahəsində atdığı ilk addımı uğurlu hesab edir. Məncə, əsərin ideya istiqaməti, ailə və milli-mənəvi dəyərləri ön plana çıxarması, müəllifin şeirdən nəsrə keçid cəhdi və həyat hadisələrinə özünəməxsus yanaşması nəzərə alınarsa, bu fikirlə razılaşmamaq çətin olardı.

Hörmətlə: Əli bəy Azəri,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın baş redaktoru

Əli bəy Azərinin yazıları


ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Payızın ilk günü yeni “XƏZAN”la

Payızın ilk günü yeni “XƏZAN”la

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın növbəti nömrəsi çapdan çıxıb. Payızın ilk günü “Xəzan”ın oxucuları ilə görüşə gəlməsi bir təsadüfdürmü, yoxsa mistik məntiqə söykənir, demək çətindir. Hər zaman olduğu kimi 104 səhifəlik jurnal poeziya və nəsr nümunələri, publisistik yazılarla zəngindir.
YAZI DÜZÜMÜ aşağıdakı kimidir. Buyurun, tanış olun, sevə-sevə oxuyun.

Redaktor guşəsi
-“Milli dəyərlərin divanı”
-“Tovuz quşu taxtı” (yazını Zeynəb Cəmaləddin təqdim edir)

Publisistika
-Tariyel ABBASLI – “Doğma vətənə sevgilərlə” (Dürdanə Qaraşovanın yaradıcılığı barədə)
-Fərhad ƏSGƏROV (RAMİZOĞLU) – “Həmişə çətinliklərlə rastlaşmaq istədim” (“Ömrümdən izlər” silsiləsindən)
-Ofeliya NƏZƏROVA – “Nəğməkar ruhun zəfər işığı –70 yaş” (Xalq artisi Zümrüd Məmmədovanın yetmişinci baharı)
-Bayram MƏMMƏDOV – ““Labirint”in bədii çağırışını hamı eşidir” (Yazıçı, millət vəkili İmamverdi İsmayılovun əsərlərinə ziyalı mövqeyi)
-Zərnişan TURAN – “Lətifə xanım Məmmədova – 65” (“Lətifə xanım” şeiri Zeynəb Cəmaləddinindir)
-Günay RZAYEVA – “Son nəfəsinədək döyüşən qəhrəman – Novruz Aslanov”
-Yunis QARAXANLI – ““Dadaizm” cərəyanı və onun ədəbiyyatımıza təsiri”, “Sözün sehrli dünyası”, “İnsanın daxili kompası”
-Fərhad ƏSGƏROV (RAMİZOĞLU) – “Yüksək bal toplayan müəllim”
-Adil MƏMMƏD – “Ətraf Sərraf – 70” (“Hələ neçə zirvə onu gözləyir” şeiri ilə də təbrik edir)
-Adil MƏMMƏD – “Şeir kimi oxunan nəsr nümunələrində polifoniya” (Pərviz Yəhyalı yaradıcılığında mərhəmət çağırışı)
-Şərafəddin İLKİN – “Həyatın yaddaşından süzülən hekayələr” (Şair Damət Salmanoğlunun nəsr yaradıcılığı)
-Maqsud MÖVLANOV – “Lahıcın Zəvəro məscidi: keçmişdən bu günə”
-Yunis QARAXANLI – “Qələmlə silahın vəhdəti”, “Pərvanə İmanova – qələmin vəfası və peşəkarın sözü”, “Vüsalə Yunusova – rənglərin harmoniyasını yaradan sənətkar və qayğıkeş pedaqoq”, “Qəlblərin və zehnlərin memarı Ramidə Oqtayqızı”, “Sevda Kərimli yaradıcılığının özünəməxsusluğu və şeirlərinin dili”
-Pünhan ŞÜKÜR – “Xəlil Mirzənin payızı bahara dönən poeziyası”

Poeziya
-Dürdanə QARAŞOVA – “Dünya Qarabağı görmək istəyir”, “Bənövşə”, “Şəhidlərim”, “Cəbrayılım, Xudafərin, Arazım”, “Yenə dumanlıdı bu qoca dağlar”, “Aşıq Ələsgər”, “Ana yurdum – Azərbaycanım”, “Qürur mənbəyim Azərbaycan”, “Şəhid bulağı”, “Şərəfim, vüqarım, ey ana vətən”, “Fəxr edir səninlə vətənim, Polad”, “Azərbaycan bayrağı” (şeirlər)
-Bayram MÜRÜDOĞLU – “Qalmayıb”, “Dumanlı zirvədir başı ömrümün”, “Yaman tələsirik”, “Bizsiz qalan dağlar hey”, “Yaman darıxmışam”, “Dünya – həmən dünya”, “Təzadlı dünyam”, “Gözlərini gözlərimə cəm elə”, “Ömrün hesabatı”, “Həsrətin dumanı çöküb gözümə”, “Məni unutmağa nə var ki”, “Mən dərdimi sənə açam hər gecə”, “Mənalı misradır mənim həyatım”, “İndi çək həyatı olduğu kimi”, “Gözəl yurdum mənim” (şeirlər)
-Qüdsiyyə QÜDSİ – “Hər gün”, “Səadətin”, “Vicdan və tamah” (təmsil), “Qəzəllər” (şeirlər)
-Zeynəb CƏMALƏDDİN – “Gələr”, “Aldanış”, “Nə üçün?”, “Məhəbbət”, “Bir ocaq quracaqsan”, “Deyiləm”, “Baxacaqsansa əgər”, “Ayılma” (şeirlər)
-Hafiz ƏLİMƏRDANLI – “Qəzəllər”, “Rübailər” (şeirlər)
-Ətraf SƏRRAF – “Sözün işığına gəldiyim dünya”, “Ağ işığa tərəf” (şeirlər)
-Məhəmməd YƏHYALI – “Qardaş” (şeir)
-Nuranə RAFAİLQIZI – “Günəş, sabahın xeyir!” (şeir)
-Səkinə NİZAMİQIZI – “Həsrət”, “Sevgilim əsgərdir” (şeirlər)
-Ziyad GÖYÇAYLI – “Mənim ömür yolum”, “Həyat fəlsəfəsi” (şeirlər)
-Ramiz İSMAYIL – “Olmaz”, “Mənim”, “Dağlar”, “Sevdim”, “İmiş”, “Sevmişəm”, “Tök ətəyindən”, “Şairin”, “Çıxıb”, “Görmüşəm”, “Ağlamaram”, “Yaşamışam”, “Bəxtim”, “Taleyimə baş əymişəm”, “Yetişməz”, “Deyil ki” (şeirlər)
-Polad İBRAHİMOĞLU – “Daha”, “Qalmışam”, “Deyiləm”, “Mən ki demədim”, “Deyənlər”, “Keçdi”, “Yaradıb”, “Vuruldum”, “Eylədim” (şeirlər)
-Zakir İSMAYIL – “Şah İsmayıl Xətaidən yazanlar”, “Məni ad günümdə təbrik etməyin”, “Vicdan tərəzisi”, “Ay, Xəzər”, “Mənim şeirlərim”, “Mən şair deyiləm, şeir yazanam” (şeirlər)
-Ayla ADİLQIZI – “Bir ömrün salnaməsi”, “Salatın”, “Bizim kəndimiz” (şeirlər)

Tərcümə
-Graham RİÇARD SMİT – “Cənab Prezident”, “Əsrin dörddə birinin qeydləri”, “Xocalı dastanı”, “Yaxın gələcəyin rəsmi”, “Nənə skuterdə”, “Məktəb bağı”, “Yardımlını görürəm” (Tərcümələr Zeynəb Cəmaləddinindir) (şeirlər)
-Patimat ŞTANÇAYEVA (RUSİYA) – “Əziz Bakı”, “Sənin yanında”, “Danış”, “Dağlar qızı”, “Cavab verə bilərsən?”, “Küllərindən ucalacaq Dağıstan”, “Bilmirdim” (Tərcümələr Zeynəb Cəmaləddinindir) (şeirlər)
-Reyhanə DÖVRANOVA (ÖZBƏKİSTAN) – “Gecikmiş şeir”, “Hal”, “Vətən” (Tərcümələr Rəhmət Babacanındır) (şeirlər)

Nəsr
-Damət SALMANOĞLU – “Dənizə baxan qız” (hekayə)
-Zarema ƏLİYEVA – “İlmələrin üsyanı” (hekayə)
-Xəlil MİRZƏ – “Pomidor tələsi” (hekayə)
-Nizami KOLANILI – “O yaşamağı baxardı” (hekayə)
-Əli BƏY AZƏRİ – “Messi” (hekayə)

Hörmətlə: Əli bəy Azəri,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın baş redaktoru

Əli bəy Azərinin yazıları


ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

Sözü səngərdən başlayan yazıçı

Sözü səngərdən başlayan yazıçı

(Əli bəy Azərinin yaradıcılığı haqqında)
Azərbaycan ədəbiyyatında elə imzalar var ki, onların həyat yolu rəşadətli bir tarixin, yaradıcılığı isə xalqın keçdiyi ağrılı-acılı, həm də şərəfli yolların bədii aynasıdır. Belə şəxsiyyətlərdən biri də ömrünün altımışıncı zirvəsinə qədər ucalan, həm hərb meydanında bir zabit kimi fədakarlıq göstərən, həm də qələmi ilə ədəbi cəbhədə xidmət edən ehtiyatda olan mayor, tanınmış yazıçı Əli Bəy Azəridir. Yazıçının keçdiyi şərəfli ömür yolu həm gənc nəsil üçün bir vətənpərvərlik nümunəsi, həm də müasir ədəbiyyatımız üçün zəngin bir xəzinədir.
Əli Bəy Azəri 15 İyul 1966-cı ildə Azərbaycanın cənnət məkanlarından biri olan Zəngilan rayonunun Vejnəli kəndində dünyaya göz açmışdır. Uşaqlıq illərindən təbiətin gözəlliyini, el-obanın saf mənəviyyatını ruhuna çəkən gənc Əlinin ədəbiyyata, söz sənətinə marağı ötən əsrin 70-ci illərinin sonlarında baş qaldırır. O, hələ erkən yaşlarından mətbuatda kiçik həcmli məqalələri ilə görünməyə başlayır və bu, onun gələcək böyük yaradıcılıq yolunun ilk qaranquşları olur. Lakin onun həyat xətti təkcə bədii sözlə məhdudlaşmırdı, Vətənə xidmət eşqi onu hərbi sahəyə yönəldir. Ali hərbi təhsil almaq üçün Rusiyaya yollanan Əli Bəy, orada təhsilini uğurla başa vurur və bir müddət peşəkar hərbi kadr kimi həmin ölkədə fəaliyyət göstərir.90-cı illərin əvvəllərində mənfur qonşularımızın torpaqlarımıza təcavüzü və Birinci Qarabağ müharibəsinin başlaması Əli Bəy Azərinin taleyində həlledici dönüş nöqtəsi olur. Rusiyadakı rahat hərbi karyerasını geridə qoyaraq, Vətənin çətin günündə onun harayına səs verir və dərhal Azərbaycana qayıdır. Kadr zabit kimi ön cəbhəyə atılan Əli Bəy, ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda gedən ən ağır döyüşlərdə iştirak edir. Müharibənin amansız qanunları və hərbi xidmətin ağır şəraiti onun bədii yaradıcılığına müvəqqəti olaraq fasilə verməsinə səbəb olsa da, cəbhədə yaşadığı, şahidi olduğu hadisələr gələcək böyük əsərlərinin xammalına çevrilirdi. O, vətəndaşlıq borcunu layiqincə yerinə yetirərək bu gün Azərbaycan Ordusunun ehtiyatda olan şərəfli bir mayorudur.
Hərbi xidmətdən təqaüdə çıxdıqdan sonra Əli Bəy Azəri daxilindəki söz fəvvarəsini yenidən canlandırır və ədəbiyyata möhtəşəm bir qayıdış edir. Onun qələmi bu dəfə hərb meydanında qazandığı təcrübəni, millətin dərdini və qəhrəmanlığını kağıza köçürməyə başlayır. Yazıçının yaradıcılıq diapazonu olduqca geniş və məhsuldardır. Bu günə qədər 15-dən çox kitabı işıq üzü görmüş sənətkar, oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanan 4 irihəcmli romanın müəllifidir. Eyni zamanda müxtəlif elektron portallarda və ədəbi sərgilərdə 100-dən çox hekayəsi və 7 povesti dərc edilmişdir. Onun yaradıcılığı artıq milli hüdudları aşaraq beynəlxalq aləmdə də tanınır. Əsərləri rus və özbək dillərinə tərcümə olunaraq həmin ölkələrin nüfuzlu ədəbi jurnallarında işıq üzü görüb, həmçinin bir kitabı qonşu İran İslam Respublikasında nəşr edilmişdir.
Əli Bəy Azərinin əsərlərinin əksəriyyəti hərbi mövzulardan bəhs edən sənədli-bədii nümunələrdir. O, sadəcə təxəyyülünə sığınmır, həm də özünün yaşadığı real döyüş xatirələrini ədəbiyyata gətirir. Müəllifin “Qəmlibel müsibəti”, “Arazgersdən keçən köç”, “Erməni Borisov” povestləri, eləcə də “Hərbi Zəngilan” və “İki Zəngilanlı zabit” romanları Qarabağ müharibəsinin real bədii təsviridir, doğma yurdun müdafiəsinin və zabit şərəfinin salnaməsidir. Yazıçı fərdi yaradıcılıqla yanaşı, həm də böyük bir təşkilatçı və redaktordur. O, 2016-cı ildən etibarən nəşr olunan “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalının baş redaktoru kimi də ədəbiyyatımızın inkişafına mühüm töhfələr verir. “Xəzan” jurnalı qısa müddətdə təkcə paytaxtda deyil, xüsusilə Azərbaycanın bölgələrində ədəbi mühitin canlanmasına, gənc istedadların üzə çıxarılmasına xidmət edən gözəl bir nümunəyə çevrilmişdir.
60 yaş ömrün müdriklik zirvəsidir. Bu zirvədən geriyə baxanda görünən mənzərə fəxr ediləsidir: Vətən qarşısında zabit borcunu layiqincə yerinə yetirmiş bir hərbçi və millətin mənəviyyatına xidmət edən fədakar bir qələm adamı! Əziz qələm dostumuz Əli Bəy Azərini 60 illik yubileyi münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, ona uca Tanrıdan möhkəm cansağlığı, ailə səadəti, uzun ömür və Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafı naminə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq! Qələminiz iti, sözünüz kəsərli olsun!

Müəllif: Hüseyn İsaoğlu,

yazıçı-publisist,
AYB-nin və AJB-nin üzvü

Hüseyn İsaoğlnun yazıları

Əli bəy Azərinin yazıları

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

22 iyul – 365 gündən biri

22 iyul – 365 gündən biri
22 iyul – Azərbaycan Milli Mətbuatın yarandığı gün
Milli Mətbuatın yaradıcısı Həsən bəy Zərdabinin anıldığı gün… Onunla bərabər Əli bəy Hüseynzadənin, Mirzə Cəlilin, Sabirin və digər maarifçi ziyalıların xatırlandığı gün…
Nə xoş o adamların halına ki, milli mətbuatın inkişafında iz qoya bilib.
Ötən illərin birində mənə elə gəldi ki, mətbuat donub. Həsən bəy Zərdabinin tək varisi mənəm. Mənim də qələmim donub, heç nə yazmıram, yaza bilmirəm. Sən demə belə deyilmiş. Müasirlərimizdən gözəl qələm sahibləri Bayram Məmmədov, Şahməmməd Dağlaroğlu, Qafar Cəfərli, Damət Salmanoğlu, Mahir Cavadlı, Yunis Qaraxanlı, yaradıcılığıma dönə-dönə müraciət etmiş Vaqif Osmanov və onlarla digər həmkarlarım mənim də nələrsə yazdığımı qeyd etdilər. Deməli, mətbuatda günümüzü boş keçirtməmişik.
Onların arasında Teyfur Çələbinin qeydləri xüsusilə diqqətimi çəkdi. Mən elə bilirdim Həsən bəy Zərdabinin yolunu davam etdirirəm. Teyfur Çələbi məni həm də Əli bəy Hüseynzadə ilə müqayisə etdi. Çox sevindim. Bu, mətbuatdakı zəhmətimə verilən ən böyük dəyərdir.
Həsən bəy Zərdabi hamını maarifləndirməyə çalışırdı. Bərkə düşəndə kapital sahibləri hesab etdiyi Qarabağ bəylərinə üz tutdu. Təəssüf ki, bir qəzeti yaşatmaq üçün nə sadə rəiyyətdən, nə də bəylərdən dəstək görmədi. Əli bəy Hüseynzadə isə ziyalılarla işlədi, bəsirət gözü açıq olan ziyalılarla, milləti parlaq gələcəyə apara bilən ziyalılarla… Onlar isə çox azdır, bəlkə də barmaqla sayılası qədər…
Gününüz mübarək, dostlar!

Təqdim etdi: Əli bəy Azəri,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın baş redaktoru

Əli bəy Azərinin yazıları


ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

BAYRAM MƏMMƏDOV YAZIR

HƏLƏ NƏLƏR DEYƏCƏKSƏN

(Əli bəy Azərinin 60 yaşına)

Söz qüdrətdi, bədii söz düşüncələrin qüdrətə yönəldilməsidi. Bu və ya digər mətləbin ifadəsi olan əsərlərin təxəyyül işığı sabahlar üçündü. Oxuyursan, özünü yaxşı əsərin əhatəsində hiss edirsən. Mahiyyəti zaman anlamında dünənlərlə bağlı olanların da, sabahlarda olacaqların da. Jurnalistikada da belədi. Əsasən, publisistikada.

Son vaxtlar yazılan belə məqalələrin başlıca yönümü vətənpərvərlikdir. Mədəniyyətdən yazılanların da, iqtisadiyyatdan, müharibədən, döyüşlərdən yazılanların da. Bu gərəkli prosesdə Əli bəy Azərinin sözü də sezilir, duyulur, görünür. Zamanında özü döyüşçü olmuşdu, tərxis edilmişdi. Sözü xalq naminə, dövlət naminə, dövlətçilik naminə tərxis edilməyib, yenə sıradadı. Bu qənaətimi onun “Nə deyim?..” kitabı da təsdiqləyir. Bu kitab bir ömürə söz işığıdı. Təfəkkürün işığıdı, onun haqqında yazılanların işığıdı, bir də vətənpərvərliyin işığıdı…

Mən də Zəngilanlıyam, Əli də, mən də zabit kimi xidmət etmişəm, Əli də, mən də Zəngilanda xidmət etmişəm, Əli də, mən də jurnalistika ilə məşğul oluram, Əli də, mənim də məqalələrim Vətəndən barınır, Əlinin də. Bu baxımdan özü könlümə yaxın olan bir yazıçı-jurnalistin kitabını da ruhumun doğması bildim…

“Nə deyim?”in başlıca mahiyyəti söz əsgərləri haqqında sözdü; özü də sözün əsgəridi və kitabda Əli bəy Azəri haqqında da işıqlı fikirlər könüləyatımlıdı…

“Son qor, son qığılcım qalana qədər…” məqaləsi Azərbaycanın tarixinə, deməli Azərbaycana heysiyyətin sözlə ifadəsidir. Sözə söykək kimi xatırlananlar dünyanın etiraf etdiyi gerçəkliklərdir. Əli bəy Azərinin qənaəti (“…İraqın, Suriyanın, İranın, Türkiyənin, Əfqanıstanın, Özbəkistanın və Rusiyanın ərazilərinə qatılan məmləkətlər bir vaxtlar Azərbaycanın əraziləri olub. Azərbaycan olub. Zaman-zaman qonşu dövlətlərin gücü ilə paralanan Azərbaycan ərazisində son olaraq XX əsrin əvvəllərində Ermənistan dövləti yaradılıb. Elə həmin vaxtdan da dünya əlində dəyənəyə çevirdiyi Er mənistan vasitəsilə Azərbaycanı döyəcləyir…”) bir əsrdən də çox çəkən milli qarşıdurmaların, milli münasibətlər müstəvisində döyüşlərin, müharibələrin siyasi-hərbi anatomiyasının annotasiyası kimi oxunur. Ermənistanın Azərbaycandan ərazi iddiası, iddanın nəticəsi olan ədalətsiz müharibə, döyüşlər, Ermənistanın hücumları, təxribatları. … haqqında Əli bəy Azərinin yazdıqları Azərbaycan mət buatının əsgərləşmiş sözü kimi tarixləşib.

90-cı illərdə başlayan, Ermənistanın siyasi, hərbi havadarlarının köməyi ilə apardığı müharibə Birinci Qarabağ müharibəsi adlandırıldı. Həmin vaxtlarda Azərbaycan Ordusu yaradıla-yaradıla for- malaşırdı, formalaşa-formalaşa yaradılırdı. Və formalaşa-formalaşa döyüşürdü. Yaradılan ərazi özünümüdafiə taborları düşmənin hücumlarının qarşısını ala bilsə də bu, yetərli deyildi. Düşmənlə əhali də döyüşürdü, milislər də. Belə bir şəraitdə Zəngilan taboru rayonun Ermənistanla sərhədini müdafiə edirdi. Əli bəy Azəri bu prosesin də təsvirini sözlə verib. Bu təsvir həm də Azərbycanda elan edilmədən başlamış müharibənin tarixi məqamlarının ifadəsidir: “Ərazi özünümüafiə taborunun mart 1992-ci ildə Müdafiə nazirinin birbaşa tabeçiliyindən ayrılaraq Füzuli rayonunda fəaliyyət göstərən briqada qərargahına, avqust 1993-cü ildə isə Qubadlı rayonunda fəaliyyət göstərən briqada qərargahına tabe edilməsi döyüşçülər arasında çaşqınlıq yaratmağa başladı. Qeyd etmək lazımdır ki, hər iki briqada istər idarəçilik, istərsə də nizam-intizam baxımından Zəngilan rayonunda olan döyüş səviyyəsindən, nizam-intizamdan və idrəçilikdən qat-qat aşağı səviyyədə idi. Həmin dövrdə hər iki rayonda beş motoatıcı taborun fəaliyyətdə olmasına baxmayaraq briqada qərargahı tez-tez Zəngilan rayonuna müraciət edir, komək göndərilməsini tələb edirdilər. Bu da döyüş hazırlığına mənfi təsir göstərirdi…”

Bu qeydlər Azərbaycanda ordu quruculuğu ilə bağlı xidmətdə olmuş zabit qeydləri kimi də dəyərləndirilə bilər. Bu zabit qeydlərini həm də təkcə tarixi faktlar kimi deyil, publisistik söz kimi təqdim edir. Hansı daha dəyərlidir? Biri ordu quruculuğunun tarixinə xidmətdə olan zabit münasibətidir, digəri vətəndaş-jurnalist münasibəti. Bu baxımdan SÖZ həmin faktın fövqündə dayanır. Niyə? – Əli bəy Azəri bu “niyə”nin cavabını oxucunun öz düşüncələrinə təslim edir. Və haqlıdır. “Nə deyim?..” deyir ki, oxucu desin…

“Ahın dağlara, dağlara…” məqaləsi Zəngilanın işğalının 25 illiyinə yazılıb. 25 il Əli bəy Azərinin qəlbinin göynəyi olan məqalədi. Sevgidi bu məqalə, sevgi fonunda təəssüf çalarları da var, inam işığı da. O inam da, o işıq da Zəngilanın qədim tarixinə heysiyyətdi, həm də sabahlarının yolunun səmtini nişan verir. Bu təəssüfün Şəhri-Şərifanın timsalında verilməsi isə qəbuledilən (və bəyənilən!) rəmzdi: “Şəhri-Şərifanın sorağı birinci minilliklərdən gəlir. Babək zamanında bir müddət ölkənin mərkəzi şəhərinə çevrilib. Səkkizguşəli sərdabə abidə kompleksinin qalıqları vardır. Deyilənə görə, yeraltı yolu Həkəri çayının altından keçməklə qarşı tərəfdə yerləşən Məmmədbəyli kəndindəki Türbəyə çıxırdı. Tədqiqat aparılmayıb…”. Təəssüf budur. Əli bəy Azərinin təəssüfü Zəngilanı (Azərbaycanı) sevənlərin təəssüfüdür…

Əli bəy Azərinin Vətən anlayışı bütün vətənsevərlərin düşüncələriylə səsləşir. Vətən üçün sərhəd məfhumunu ruh müəyyənləşdirir. Ruhun müəyyənləşdirdiyi sərhəd tarixin gizlinclərində də var, o sərhədləri tanımağa da, milli-mənəvi dəyərləri ayırmağa, ayrı salmağa o sərhədlərin gücü çatmır. Bu baxımdan tarixin neçə yüz illərinin o üzündə qalanlarda da bu gün ruhunda yaşayan işığın izlərini görmək böyük vətənsevərlikdir. “Nə deyim?..” kitabında bu tezisin də izləri duyulur, görünür.

Dərbəndi müqəddəs şəhər adlandıran (bəlkə də bu dərkə görə Dərbəndə sevgisi də müqəddəsləşən!) Əli bəy Azərinin “Dəmirqapı Dərbəndim” məqaləsi janr baxımından yol-səyahət qeydləri olsa da etnoqrafik çalarları ilə də diqqəti çəkir: “Dərbənd Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin 250 kilometrliyində yerləşir. Üzü şimala sağdan Xəzər dənizi, soldan isə Böyük Qafqaz sıra dağlarından Çalqan dağ silsiləsi ilə əhatə olunur. Çox güman ki, Dərbənd etimologiyaya görə Dar və Bərə, yaxud Dar və Bənd sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, dilin diffuziyası sayəsində Dərbənd kimi formalaşıb. İstər şimaldan cənuba, istərsə də cənubdan şimala yürüş etmək üçün hökmən bu dar bənddən keçmək məcburiyyətində qalıblar”.

Əli bəy Azərinin tarixi hadisələr müstəvisində yazılan “Dəmirqapı Dərbəndim” məqaləsində qürur, ehtiram, ruh zərrələri də müşahidə olunur. Bu zərrələr də sevgidi, bu sevgidə sezilməsi çətin olmayan bir sorğu da var. Kimdən? – oxucu müəyyənləşdirməlidi; “Narın qala adlansa da bura bir qala deyil, bütöv bir qalalar sistemidir” qənaətində də bu sorğunun çalarları duyulur…

Əli bəy Azərinin “Nə yaman dəyişib azman yerişim” məqaləsi Zəngilanlı şair Məhərrəm Mahinin şəxsiyyətinə və yaradıcılığına ehtiramın ifadəsidir və bu, vətəndaşlıq borcu kimi duyğusallıqla yazılıb. Oçerk-müsahibə də (janrı müəllif belə müəyyənləşdirib) bir təsəlliyə söykənir: azman yeriş yavaşıya bilər, dolaşmaz, azman yerişli kişinin sözü (bədii sözü) dəyişməz. Yenə əvvəlki salğarındadı, əvvəlki urvatındadı. Bu, ustadlıqdı! Yeriş yiyəsinin də ustalığıdı, yeriş yiyəsini bu səmimiyyətlə təqdim etmək də…

Hər kitabın özünün yerinə yetirdiyi söz məsuliyyəti, söz missiyası var. Hər oxucu bu məsuliyyəti, bu missiyanı öz dünyaduyumuna, öz dərkinə görə müəyyənləşdirir. Bu və ya digər kitab haqqında oxucu (sərraf oxucu!) fikirləri istər əsərin (kitabın) ideya istiqamətlərinin, istərsə də əsərin (kitabın) bədii məziyyətlərinin (dəyərinin) işığının yolgöstərəninə dönür (buna rəy də deyirlər) . Əli bəy Azəri də Azərbaycanda çağdaş ədəbi prosesi məsuliyyətlə (ehtiramdan barınmış məsuliyyətlə) izləyir. Bu məsuliyyət (ehtiram) çağdaş ədəbiyyatımıza sevgidi. Oxuduğu, ədəbi prosesə yük olmadığına əmin olduğu kitablar haqqında rəylər də yazır. “Başsız qalan yurd yerləri sorağında” məqaləsi də, “Bu dünya yatanı oyadan deyil” məqaləsi də, “Niyə məhz kəpənək ömrü?” məqaləsi də düşündürücüdü, milli mənəvi dəyərlərə söz işığıdı. “Alovun şölələri sifətləri qarsıdır” məqaləsi gerçəkliyə gerçək münasibətin publisistik düşüncələrinin işığıdı. Nədi bu gerçəklik? – ədəbi prosesə qoşulan həvəslərin, nəfəslərin mövcudluğu, həm də əyalətdə. Nədir gerçək münasibət? – bu həvəslərə, nəfəslərə yaradıcılıq xeyir-duası vermək niyyəti. “Almanax jurnal deyil, məcmuədir, dərgidir, topludur. Müxtəlif müəlliflərin eyni mövzu və janrda yazılmış bədii, elmi əsərlərindən ibarət qeyri-dövri buraxılışıdır” deyən Əli bəy Azərin bu məqaləsi “Qızıl Zəngilan” almanaxının təəssübkeşliyidi, bu təəssübkeşlik SÖZə ehtiramdı, çağdaş ədəbiyyatımıza sayğıdı: “Qızıl Zəngilan” almanaxının yaranmasında məqsəd zəngilanlı yazarların yaradıcılığı ilə oxucuları geniş müstəvidə tanış etməkdir. Eyni zamanda, fürsətdən istifadə edib rayonun füsunkar təbiəti, coğrafi relyefi, toponimləri, ədəbi üsluba yaxınlığı ilə seçilən yerli camaatın dili, şəhidləri, qəhrəman döyüşçüləri, tanınmış simalrı haqqında məlumat mübadiləsi aparmaqdır”. Bu missiya “Qızıl Zəngilan”ın, ruhunu (SÖZə vurğunluğunu) “Qızıl Zəngilan”a da ad eləmək Əli bəy Azərinin ömür missiyasıdı. Bunlara dəyər vermək isə oxucuların…

Məqalə yarımbaşlıqlar formatında hazırlanıb, könüləyatımlıdır, düşündürücüdür. Mənim könlümü “Vətəndən kənarda da vətənpərvər yetişdirmək olar” telləndirdi. Həm də bu qətiyyətin inamına inandım…

Əli bəy Azərinin “Hərbi Zəngilan” kitabı nəşr edilib. Zəngilanın müharibə tarixi kimi oxunmalıdır. Özünün də xidmət etdiyi o illərdə olmuşlar haqqında danışmaq, olmuşları xatırlamaq onun üçün həm vətəndaş, həm də hərbçi məsuliyyəti, məsuliyyətə söykənən borc olub. Bunlar yazıçının (jurnalistin) sonrakı yaradıcılığında da davam etdirilib. İstər verdiyi müsahibələrdə, istər bu və ya digər əsər haqqında fikir bildirəndə, istərsə də sosial düşüncələrində…

Əli Qurban oğlu Rzaquliyev (sözün Əli bəy Azərisi) 1966-cı il iyulun 15-də Zəngilanın Vejnəli kəndində anadan olub. Orta məktəbi 1983-cü ildə bitirib, 1984-cü ildə Xarkov şəhərində Qvardiya Ali Hərbi Tank Komandirləri məktəbinə daxil olub, 1988-ci ildən 1992-ci ilə kimi Kiyev, Şimali Qafqaz, Zabaykalye Hərbi Dairəsində xidmət edib. Rusiyaya sədaqət andı içmədiyinə və Ermənistanın Azərbaycana qarşı müharibəyə başladığına görə öz xahişi ilə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin sərəncamına göndərilib. 1992-ci ildən 2002-ci ilə kimi Zəngilanda və digər hərbi hissələrdə xidmət edib. Haramı döyüşlərinin iştirakçısıdır. Mayor hərbi rütbəsi ilə tərxis edilib…

Zamanında respublikamızın qəzet və jurnallarında, “Krasnaya Zvezda” qəzetində məqalələri, “Oğul” pyesi 2019-cu ildə “Rusiya ədəbiyyatı” jurnalında dərc olunub. “Qərbin qərbi”, “Rəsmi Bakı” qəzetlərinin baş redaktoru olub. ”Xəzan” jurnalının baş redaktorudur…

Əli bəy Azərinin 60 yaşdan sonrakı yaradıcılığının da işıqlı olacağına əminik. Əli bəy bu gün “Nə deym?..” deyir, zaman anlamında qürurla “Nə dedim, nələr dedim!” deyəcək!..

Bayram Məmmədov,
İstefada olan polkovnik-leytenant, Əməkdar müəllim
Bayram Məmmədovun digər yazıları

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

[>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<]

[>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<]

Sözün lirizmi və duyğunun poetikası Firavan Mahirin “Jalə sevgisi” kitabı haqqında düşüncələr

Sözün lirizmi və duyğunun poetikası
Firavan Mahirin “Jalə sevgisi” kitabı haqqında düşüncələr

Akademik Yaşar Qarayev yazırdı ki, ədəbiyyat xalqın mənəvi yaddaşı, insanın isə daxili aləminin bədii tarixidir. Bu baxımdan hər yeni kitab təkcə müəllifin yaradıcılıq hesabatı deyil, həm də müasir ədəbi prosesə qoşulan yeni bir səsdir. Ədəbiyyatın inkişafı müxtəlif poetik dünyaların, fərqli duyumların və fərdi üslubların qarşılıqlı mövcudluğu ilə təmin olunur. Burada eynilik deyil, fərdilik qiymətlidir.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında öz qələmini sınayan müəlliflərdən biri də Firavan Mahirdir. Onun “Jalə sevgisi” adlı ikinci kitabı müəllifin poetik dünyasını daha yaxından tanımağa imkan yaradır. Poeziya və nəsr nümunələrinin toplandığı bu kitab müəllifin daxili aləmini, həyata və insana münasibətini, bədii düşüncə istiqamətini nümayiş etdirən bir nəşr təsiri bağışlayır.
Firavan Mahir peşə etibarilə ingilis dili müəllimidir. Müxtəlif dillərin poetik imkanlarına bələdlik onun söz seçimində, ifadə dəqiqliyində və fikrin yığcam təqdimatında hiss olunur. O, uzun təsvirlərə deyil, qısa, lakin emosional yük daşıyan poetik ifadələrə üstünlük verir. Müəllif üçün söz yalnız informasiya vasitəsi deyil, həm də hissin estetik ifadəsidir.
Kitabın əsas mövzu dairəsini sevgi təşkil edir. Ancaq bu sevgi yalnız romantik hiss kimi təqdim olunmur. Burada sevgi insanın mənəvi bütövlüyü, sədaqəti, həsrəti, həyatın faniliyi və daxili təmizliyi ilə vəhdətdə təqdim edilir. Müəllif lirik qəhrəmanın duyğularını təbii axarda təqdim etməyə çalışır və süni pafosdan uzaq durur.
“Kədərli qadın” şeirində oxuyuruq:
Kədəri gözündə gizlədən qadın,
Qəmdən ürəyini sızladan qadın.
Bir qara buludu dalınca salıb,
Çiçək yanağından öpdürən qadın.
Bu misralarda müəllif konkret bir obrazdan çıxış edərək Azərbaycan qadınının ümumiləşdirilmiş mənəvi portretini yaradır. Burada kədər zəiflik deyil, mənəvi gücün ifadəsidir. Tarixin ağır sınaqlarından keçmiş qadının dözümü, səbr və fədakarlığı poetik boyalarla təqdim olunur. Müəllif qadının daxili aləmini sentimental çalarlarla deyil, həyat həqiqətinin fonunda göstərməyə çalışır.
Firavan Mahirin poetik təfəkkürü daha çox obrazlı deyimlərdə özünü göstərir:
“Bir balaca ürək verdin, dərya boyda sevgi qoydun…”
“Bəzən bir mehinlə sığal çəkirsən, dərdimi o mehin alıb aparır…”
“Səssizliyi gəzirəm qəlbimin harayında…”
“Payız gəldi həm havaya, həm ömrümə bu gecə…”
Bu misralar müəllifin bədii düşüncəsinin əsas istiqamətini müəyyənləşdirir. O, böyük fəlsəfi mühakimələr irəli sürmür; əksinə, gündəlik duyğuların poetik mahiyyətini açmağa çalışır. Sadə sözlər onun qələmində emosional məna qazanır. Poeziyanın təsir gücü də məhz bu səmimiyyətdən doğur.
Yaşar Qarayev yazırdı ki, əsl poeziya insanın mənəvi aləmini zənginləşdirən estetik hadisədir. Firavan Mahirin şeirlərində də diqqəti cəlb edən cəhətlərdən biri oxucunun duyğularına hesablanmış təbii lirizmdir. Bu lirizm pafosdan deyil, müəllifin daxili yaşantılarından qaynaqlanır.
Kitaba daxil edilmiş hekayələr də müəllifin yaradıcılıq diapazonunun genişliyindən xəbər verir. Hadisələrin ardıcıllığı, obrazların xarakterik cizgiləri və müəllif təhkiyəsinin axıcılığı göstərir ki, Firavan Mahir yalnız poeziyada deyil, nəsrdə də özünü ifadə etmək istəyən müəllifdir. Hekayələrdə həyat müşahidəsi ilə emosional təəssüratın vəhdəti hiss olunur
“Jalə sevgisi” müəllifin yaradıcılıq yolunda mühüm mərhələ hesab edilə bilər. Kitabda böyük poetik iddialardan daha çox səmimi hiss, daxili təmkin və insan ruhuna həssas münasibət diqqəti cəlb edir. Bu isə hər bir qələm sahibi üçün mühüm başlanğıcdır. Yaradıcılıq inkişaf etdikcə poetik təfəkkür də dərinləşir, obrazlar zənginləşir, sənətkar fərdiliyi daha aydın görünür.
Firavan Mahirin bu kitabı göstərir ki, o, Azərbaycan poeziyasının milli ənənələrinə bağlı qalaraq öz poetik nəfəsini formalaşdırmağa çalışan müəlliflərdəndir. “Jalə sevgisi” oxucunu duyğuların təbii axarına dəvət edən, lirizmi və səmimiyyəti ilə seçilən bir kitab kimi dəyərləndirilə bilər.

Müəllif: Əli bəy Azəri,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

“Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın baş redaktoru

ŞƏHADƏT İSAXANOVANIN YAZILARI

Əli bəy Azərinin yazıları


ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I