Güli Nigor (Gülchehra Juraeva), 1962 yılında doğdu. Uzun yıllar Taşkent şehrinde öğretmenlik yaptı ve “Halk Eğitimi Üstün Hizmet Madalyası” sahibidir. Şairin bugüne kadar “Sırderya Taşarken”, “Kalbimin Derinliklerindeki Cevherim” ve “Yağmurun Sesi” adlı kitapları yayımlandı.
Vatan Duygusu
Japonya, derler garip bir diyar, Akılla yoğrulmuş her taş, her duvar. Bir deniz varmış, şahane, güzel, Somon balığına yurt olmuş özel.
Ne kadar zeki şu Japon halkı, Bir boğazda ürer balığın soyu. Ama yavrular, daha küçük, ince, Bırakılır hemen mavi denize.
Beş yıl dolaşır o somon denizde, Büyür, güçlenir, şöhreti zirvede. Sonra döner yine doğduğu yere, O dar boğazına, hasretle, sevgiyle.
Japon halkı gerçekten çok zeki, Balıklar tutulur bir bir özenli. Her hayvan dünyada bir amaca uygun, İnsana rızk olur, kaderi yazgun.
Ama bilmez mi balık deniz nedir, Geniş sularda yurt nasıl seçilir? Vatan sevgisi çeker onu geriye, Can vermek ister doğduğu yere.
Vatan, senin hislerin yüce, Balıkta saklı bu duygu küçücük. Şair gönlüm huzurlu şimdi sende, Vatan kutsaldır, azizdir her yerde.
Özler misin?
Ayakların öpse sarı yapraklar, Hazandan sararmış bahçelerde gezer misin? Sıcaktan terleyen bedeninle, Huzur dolu sonbaharı özler misin?
Baharın methini düzeriz şiirlerle, Bahara bu kadar tapar mısın? Sonbahar da aşkı anlatır masallarla, Aşk mevsimi sonbaharı hiç özler misin?
Ömür geçip, yaşın ilerlese, “Sonbahara geldin” deseler, incinir misin? Sonbahar tasvirleriyle dolsa da bedenin, Yine de sonbaharı özler misin?
Etrafa baksan, türlü renkler çok, Güzellikler içinde kaybolur musun? Allah’ın renklerine hükmeden, Ressam sonbaharı, özler misin?
Sabahın erken saatlerinde beklediğin esinti, Baştan ayağa seni okşar mı? Gönül tellerinden dökülen sesim, Sen de sonbaharı özler misin?
Tercume: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Məhəbbət belə bir ilahi duyğudur ki, onun qüdrəti hər hansı bir qəlbi işıqlandırıb, ona mənalı bir dəyər bəxş edir. O, şahı dilənçiyə, dilənçini isə şah edər. İnsan üçün məhəbbət duyğusunu düzgün başa düşmək və hiss etmək həyatın ən əsas məzmunudur. Çünki məhəbbət – insanın qəlbinin ibtidasıdır. Hər şeyin başlanğıcı məhəbbətdir. Hər birimizin arzularımız, həyatımıza olan istəklərimiz qəlbimizdəki məhəbbətdən güc alır. Dünyanı saxlayan yeganə və qüdrətli qüvvə məhəbbətdir, buna heç bir şübhə yoxdur. Bu həqiqəti şairin qələmindən çıxan aşağıdakı beyitlər gözəl şəkildə ifadə edir:
Kim dünya ötücüdür, Kim isə əbədi deyir. Kim çın məhəbbəti anlayıbsa, O, özünü tapmışdır, əlbəttə. Dünyanı saxlayan, Yeganə qüvvə məhəbbətdir.
Bəli, bu dünyada məhəbbəti anlayan insan özünü tapmış insandır. Məhəbbət yalnız bir qızla oğlan arasındakı münasibət deyil. O, Yaradanə olan məhəbbət, ana və torpağa olan sevgi, insanlığa olan sədaqətdir. O, insanların qəlblərini mənəvi zəncirlərlə birləşdirir, bu zəncirlər isə yalnız xoşbəxtlik, nur və yaxşılıq, kamillik yolunda aparır. Əslində, məhəbbət bütün varlığı əhatə edir. O, müxtəlif görünüşləri ilə həyatı məzmunlu edir. Hər bir insan məhəbbəti öz qəlbi və təsəvvüründə fərqli şəkildə hiss edir. Amma heç kimə məhəbbətsizlikdə ittiham etmək olmaz. Çünki hər bir qəlbdə məhəbbət mövcuddur, sadəcə onu hiss etmə, anlama və dəyərləndirmə səviyyəsi fərqlidir. Həyatımızın özü Yaradanın bizə olan böyük məhəbbətinin sübutudur. O, bizə nəfəs verdi, həyat nemətini bəxş etdi və bu dünyada varlığı hiss etmə imkanını verdi. Buna görə də, məhəbbət yalnız görməkdən daha çox hiss etməklə qəlblərimizə daxil olan ilahi duyğudur. Əgər həyatımıza olan məhəbbətimiz olmasaydı, bizi bu dünyada heç bir şey saxlamazdı. Məhəbbət – insanın ibtidasıdır. İnsanın yaradılışı, onun yaşamaq istəyi, məqsəd və arzuları – hər şey məhəbbətdən irəli gəlir. Həyatımızdakı hər bir hərəkətin mərkəzində məhəbbət dayanır. Ulu şair Yunus Əmrə də bu barədə belə demişdir:
“Biz dünyaya lovğalanmaq üçün gəlməmişik. Biz məhəbbət üçün, başqalarının sevgisini qazanmaq, varlıqları yaxşı görmək, yaradılanlara mərhəmət və məhəbbət göstərmək üçün gəlmişik.”
MƏHƏBBƏT MADDİYYATLA ÖLÇÜLÜRMÜ? ²
Bugünkü gündə insanlar məhəbbətin ilahi mahiyyətini unudub, onu maddiyyətlə ölçməyə alışmışlar. Qəlbin ən pak duyğuları pul və var-dövlətin əlində qul olur. Bu isə insanın qəlbindən səmimiyyəti alır və onları mənəvi kasıblığa aparır. Məhəbbət – ilahi bir duyğudur, onun qüdrətini maddiyyatla ölçmək mümkün deyil. O, insan qəlbinin ən incə, ən pak zənciridir və hər hansı bir hissdən yuxarıdır. Amma təəssüf ki, dünyada elə insanlar da var ki, məhəbbəti öz maraqları üçün qurban verirlər. Məhəbbəti maddiyyatla ölçməyə çalışmaq – onun əsl mahiyyətini başa düşməməkdir. Çünki həqiqi məhəbbət yalnız məhəbbət ilə cavablanar. Qəlbdən verilən sevgi qəlbdən cavab alar. O, maddi var-dövlət deyil, amma qəlbin təmizliyi, sədaqəti və sadiq hisslərlə qiymətləndirilən bir duyğudur. Həqiqi məhəbbətdə heç bir maraq və şəxsi fayda yer almaz. O, qəlbləri birləşdirir, həyata mənalı bir dəyər bəxş edir və insanı yüksəkliklərə aparır. Sevgi yalnız insanlara deyil, həm də varlığın hər bir tərəfinə qarşı ən yüksək hörmətdir. Biz yaradılan hər bir varlığa məhəbbət və mərhəmət göstərməklə öz həqiqi mahiyyətimizi tapırıq. Çünki məhəbbət – bu, Yaradanın bizə olan ən böyük lütfüdür. Həyata məhəbbət ilə baxan insan onun gözəlliyini hiss edir. Qəlbimizdə məhəbbət işığını yandırsaq, bu işıq yalnız özümüzü deyil, bütün ətrafımızı işıqlandırar. Çünki həyatın ən böyük dərsi və ən gözəl ibtidası məhəbbətdir. Maddi dünyadan çıxıb, mənəviyyat yoluna gedən insan yalnız həqiqi xoşbəxtliyə nail ola bilər. Çünki dünyanı saxlayan, onu əbədi yaşadacaq yeganə qüvvə – məhəbbətdir.
SEVGI SƏNƏTİ ³
Erich Frommunun “Sevgi Sənəti” kitabı — sevgi anlayışının ən dərin təhlili və izahıdır. Müəllif bu kitabda sevgini yalnız şəxsi hissiyat kimi deyil, həqiqi bir sənət olaraq təqdim edir. Sevgi burada sadəcə bir emosional hal deyil, insan həyatını mənalı və mənəvi zənginliklə dolduran mənalı bir proses kimi qəbul edilir. Kitabda sevginin nəzəriyyəsi bir neçə mühüm tərəfi ilə açıqlanır. Ata-ana və uşaq sevgisi, dostluq, Tanrıya məhəbbət, insanpərvərlik əsaslı sevgi kimi müxtəlif formalar ayrılıqda işlənir. E. Frommun fikrincə, sevgi yalnız təbii deyil, həm də sosial və mənəvi bir sənətdir. Müəllif sevginin insanın ən yüksək və böyük qabiliyyəti olduğunu vurğulayır və onu əldə edilə biləcək mükəmməllik olaraq görür. Əsərdə sevginin nəzəri və praktik tərəfləri qarşılıqlı şəkildə dərin təhlil edilir. Müəllif insanlar arasında səmimi münasibətlərin zəifləməyə başlamasına diqqət yetirir. O, sevginin maddiləşməsi və ona yanlış yanaşmalar barədə danışarkən, insanın qəlbindəki həqiqi hisslərin necə düzgün formalaşmalı olduğunu misallar vasitəsilə izah edir. Məsələn, insanlar sevgini maddi şeylər, güc və ya şəxsi maraqlarla dəyişdirəndə, onun mahiyyətinin itirildiyini aydın misallarla təsvir edir. Kitabın hər bir fəslində oxucunu sevgi anlayışına fərqli bir yanaşmağa çağırır. Müəllifin vurğuladığına görə, sevgi şəxsi, sosial və mənəvi bir sənətdir. Onun nəzəri tərəfini başa düşməklə yanaşı, praktik tərəfini də həyatda tətbiq etmək vacibdir. Kitabı oxuyan şəxs sevgi anlayışına münasibətini yenidən gözdən keçirəcəkdir. O, öz hisslərinin mənəvi savadını artıracaq və sevginin insan həyatındakı mərkəzi yerini dərin hiss edəcəkdir. Əsər insanlara öz səhvlərini anlamağı və sevgi vasitəsilə onları aradan qaldırmağı öyrədir. Müəllifin fikrincə, həqiqi sevgi insanın həyatının mənəvi məzmununu müəyyən edir, onun qəlbini zənginləşdirir və həyatına olan baxışını yüksəldir. Erich Frommunun “Sevgi Sənəti” əsəri hər bir oxucunu sevgiyə yeni bir gözlə baxmağa və onun mahiyyətini dərinliklə anlamağa təşviq edir. Bu kitab yalnız fəlsəfi və ya psixoloji bir əsər deyil, həm də insanın mənəvi yüksəlişi üçün mükəmməl bir rəhbərdir.
Müəllif: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Gəzdim, qarış-qarış Vətən torpağın, Hər dağda, dərədə izim var mənim! Hələ keçilməmiş, uca dağların, Uca zirvəsində gözüm var mənim! * * * Gəzdim, yorulmadan aranı, dağı, Seyr etdim, ən ucqar çəməni, bağı, Heç vaxt qınamadım zamanı, çağı, Çox bulaq başında üzüm var mənim! * * * Gəzdim, bu torpağı, mən oymaq-oymaq, Ən adi daşa da olmuşam qonaq, Hər otun, çiçəyin halın soraraq, Sinəmə yığdığım, sözüm var mənim!!!
Kezdim Vataning har qarich tuprog‘in, Har bir tog‘, vodiyda izim bor mening! Oyog‘im yetmagan baland tog‘larning — Yuksak cho‘qqisida ko‘zim bor mening!
Yurdim, toliqmayin dashtu tog‘larni, Kezdim olisdagi chaman-bog‘larni, Hech qoralamadim xushvaqt chog‘larni, Buloqlar boshida yuzim bor mening!
Kezdim bu zaminni so‘qmoqma-so‘qmoq, Kichik bir toshga ham bo‘ldim men qo‘noq. Har bir gul, chechakning holini so‘rab, Ko‘ksimga yig‘ilgan so‘zim bor mening!
Tərcümə: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Taksi ilə harasa tələsirdim. Arxadakı oturacaqda əyləşən körpəli bir qıza gözüm sataşdı. Gənc idi, sanki hələ on yeddini belə görməmişdi, amma əlində dörd-beş aylıq körpəsi vardı. Maraqlanıb, özümü saxlaya bilməyib soruşdum: – Bacı, uşaq sənindirmi? İstəməyərək də olsa, yavaşca cavab verdi: – Hə, mənimkidir. Hələ on yeddi yaşına çatmamış belə bir vəziyyətə düşməsinin səbəbini başa düşməyə çalışdım. Üzündə yorğunluq, gözlərində kədər və ümidsizlik vardı. Geyimi də incə və narahat idi, bir az baxımsız görünürdü. Əslində, hələ uşaq deyə biləcəyimiz bu qız, uşaq həsrətini yaşamadan övlad sahibi olmuşdu və bəlkə də özünü belə hələ dərk etmədən, uşağına baxmağa çalışırdı. Onun aciz görünüşü məni təsirləndirdi. O danışmaq istəməsə də, suallarımı davam etdirdim. – Niyə öz taleyinizdən narazı görünürsünüz, niyə bu qədər yorğun və acizsiniz? – Hə, bacı, hər şeyin bir yeri və vaxtı olurmuş. Mən həyatda çox düşünmədən tələsdim. Kollecdə də oxumadım. Ailəmin mənim ağ libasda, gəlin kimi çıxmağımı istəyi gerçəkləşmədi. Anam və atam məni oxudub, həyatda kamil bir şəxs olaraq yetişdirmək istəyirdilər. Məni sevdiyim oğlana vermədilər, hələ uşaqsan, deyirdilər. Mən isə onların sözlərini qulaq ardına vurub sevdiyim oğlanla qaçdım. Ailəmi, dostlarımı bir anın içində itirdim.
Qısa müddət onun dost-tanışlarında qaldıq. Ancaq bir az keçəndən sonra dostları da bizi evdən çıxartdı. Hələ heç bir işdə çalışmağını belə görmədiyim insana həyatımı əmanət etməklə səhv etdiyimi başa düşdüm. Ərim nə ailəsinin dəstəyi, nə də mənim arzuladığım rahatlığı təmin etməyə qadir deyildi. Onun valideynləri də bizi qəbul etmədi.
İndi xaraba bir yerdə kirayədə yaşayırıq. Bir ildən sonra uşağımız oldu. Həm özüm üçün yaratdığım çətinliklər, həm də körpəmə lazımınca baxa bilməməyim məni ruhdan salır. Körpəmi xəstəxanaya aparmağa tələsirəm; gecə boyu ağlayıb, bir an olsun yatmadı. Ən acısı odur ki, seçdiyim insanla duyğularım əvvəlki kimi deyil. Bəlkə sevgi, əslində, mövcud olmayan bir şeydir.
Bu yorğunluğumun səbəbini indi anlamağa başlayıram. Ona dəstək vermək üçün dedim ki:
– Ata-ananızdan üzr istəyin, onlar sizin həqiqi dostlarınız, ən yaxın dayağınızdır. Sizi yenidən ayağa qaldıra bilərlər.
Maşının pəncərəsindən küçəyə baxarkən dərin düşüncələrə dalmışdım. İnsan həyatı boyunca uşaq sevinclərini, gənclik şövqünü, sevgi duyğularını, valideyn olmağın xoşbəxtliyini, övlad fərəhini və qocalıq rahatlığını yaşayır. Bir mərhələni digərindən önə keçirmək olmaz. Əks halda, insan öz yolundan azaraq, həyatında addımlarını səhv atar. Uşaq qəlbinin hələ dinc yaşamadığı bir vaxtda böyük həyata atılmaq asan deyil. Həyata tam hazır olmadan analıq sevincini yaşamaq da ağır bir sınaqdır. Övlad tərbiyəsi bir oyuncaq deyil, əksinə Vətən qarşısında ən şərəfli borcdur. Bu vəzifəni böyüklərin köməyi və məsləhəti olmadan yerinə yetirmək mümkün deyil. Axan su necə geriyə qayıtmırsa, uşaqlıq da heç vaxt geri dönməz. Ata-ananın qanadları altında dinc yaşamaq isə müvəqqətidir.
Əziz gənclər, sizə müvəqqəti olaraq verilmiş bu saf, qayğısız dövrü təhsilə həsr edin. Çünki gənclikdə alınan bilik ömrünüz boyunca yolunuzu işıqlandıracaqdır.
Mastura Abduraim kızı 27 Kasım 1980’de Özbekistan Cumhuriyeti’nin Navoi şehrinde doğdu. 1999 yılında Navoi Tıp Üniversitesi’nden mezun oldu. Nesir, şiir ve çeviri alanlarında eserleri, cumhuriyetçi ve yabancı gazete ve dergilerde ve edebiyat sitelerinde öyküleri, denemeleri, dramları yayınlanmaktadır.
SONSUZ KELEBEK (Hikaye) Ağaçlar; Dikenli ve uzun akasyaların, mis kokulu ve koyu ardıçların, Japon aspirinin ve mis kokulu safranın, çeşit çeşit çiçeklerin pırıl pırıl parladığı sessiz bahçe bugün oldukça huzursuzdu. Bahçe halkı durmadan meşgul: Baharın son sıcak günleri olmasına rağmen siyah cübbeli kuzgun durmadan gıdaklıyor, dikenli çalılıktan çıkan bülbül şarkı söylemeyi unutup donuyor. çiçek tarhındaki bir taş gibi, taklitçi kuşlar birlikte şarkı söylüyor, güvercinler ve müzisyenler de şarkı söylüyor uçmayı bırakıp çayırda dinlendiler, böcekler meraklandı ve her şeyden çok kelebekler şaşırdı. Örümcekler ağlarını bir araya toplayarak birbirleriyle fısıldıyor ve tüm hayvanların gözleri bahçenin ortasındaki kırmızı yapraklı erik dallarından birinin üzerine tünemiş tuhaf bir yaratığa odaklanmıştı. İlk bakışta bu hayvan bir kuşa benziyordu, zaten vücudunun büyüklüğü bir kuşu andırıyordu. Güneş ışınları altında kanatları çırpınıyordu, renkler sıçrayıp gözleri kamaştırıyordu, kocaman bir kelebeğin kanatlarına benziyordu. Kanatların altından görülen karın kısmı eklemlere bölünmüş bir kelebeğin vücut yapısına benziyordu ancak bir örümceğin karnı gibi yuvarlaktı. Ve ağız bir kelebeğin emme ağzına, bir örümceğin sokan çenesine, bir kuşun gagasına ve hatta bir zambak çiçeğine benzetilebilir. Erik ağacının kırmızı yaprakları arasındaki ağdan bir sap örmeye çalışıyor, hızlı hareketleri sırasında gri serçeler gibi cıvıldıyor ve etrafta merakla uçan serçeleri eğlendiriyor, karga gibi ses çıkarıyor.Bir böcek gibi daldan dala sürünüyor, bazen de elma ağacı gibi atlıyordu. Hayvanlar da ağaçların, otların, çalıların arasından onu izliyorlardı. Bu uzaylı yaratığın soyunu ve türünü bilemediler. Uzun tartışmalardan sonra ona kelebek statüsü verilmesine karar verildi. Çünkü pek çok yönü, özellikle de kanatları, kelebeğin kanatlarına benziyordu. Böylece kelebek adı verilen bu canlı, güzel ağını örmeyi tamamlamış oldu. Ağ o kadar güzeldi ki, lifleri güneş ışınları altında parlıyor ve bahçıvanların gözlerini kamaştırıyordu. Ayrıca kelebeğimizin komik ve konuşkan olduğu ortaya çıktı. Bahçenin her köşesini dolaştı, kanatlarını çırptı, her hayvanı, böceği tanıdı ve onları misafirliğe davet etti, samimi gülümsemesini esirgemedi. Samimiyetin ve gülümsemenin hiçbir durumda sahibini utandırmadığı, onu kurtardığı ve gerekirse ölümcül bir silah görevini yerine getirebileceği hiçbirimiz için bir sır değil. Yani açıkçası bahçıvanların bu kelebeğe olan sevgisi arttı ve azalmadı. Sonuç olarak, bunun geçici bir moda ya da geçici bir moda olabileceğine dair birçok spekülasyon var. Sonunda kelebeğimiz bir kahkaha atarak bu tartışmaya son verdi. “Neden tartışmaya girmeden önce bana sormuyorsunuz canlarım!” dedi kirpiklerini kırpıştırarak, “Ben Hermofrodit’im, evet sevgili solucanım, ben de sizin gibi mutlu ve özgür bir yaratığım!” Tutkulu konuşmasının ardından bahçe halkı alkışladı.
-Ne kelime! Ne kadar iyi! Onların ilgi ve alkışlarından ilham alan kelebeğimiz el sallayıp selam verdi ve olabilecek en yumuşak, en tatlı sesle konuşmaya başladı.
-Dostlarım, sizin için şarkı söylemek istiyorum. Bu güzel yerimizin, cennet bahçemizin daha da yeşermesini, dayanışma içinde el ele verip mutlu yaşamasını istiyorum. Yükseklere uçmak istiyorum! Hayalim sonsuza kadar yaşamak! Kelebeğimiz konuşmasını bitirdiğinde şarkı söylemeye başladı. Uçarken hiç durmadan mırıldanıyor, kocaman ve rengarenk kanatlarını gösteriş yapar gibi açıp gevşetiyordu, bu hareketler sonucunda kanat yüzeyi dalgalanıyordu. Sesi nahoş ve boğuk olmasına, şarkı söylemesi donuk ve ilgisiz olmasına rağmen etrafındaki insanlar sanki büyülenmiş gibi durmadan alkışlıyor ve onu güzel övgülerle alkışlıyorlardı. Sonunda kelebeğimiz şarkısını ve dansını tamamladı. Kanatlarını göğsünün üzerinde katlarken eğildi.
-Hepinizi seviyorum! Yaşasın uçuş! Yaşasın yücelik! Konuşması bahçeyi sarsacak gibiydi. Kuşların gözleri yaşardı, böcekler heyecandan vızıldadı, örümcekler ağlarını örmede kayboldu, kelebeklerin ömrüne bir iki gün daha eklenerek hayat verildi. Bunun üzerine bugünkü hareketli ve heyecanlı günün ardından bahçe halkının kelebeğe ilgisi yoğun oldu. Günler böyle geçti. Ancak kelebeğin “her şey saksıdan çıkmış” gibi saçma melodileri bahçe halkının midelerine dokunmaya başladı. Ghamzali oyunları da bu konuda başarısız oldu. Kelebeğimiz haftalardır kayıp. Bir süre sonra bülbül eşliğinde tekrar sahaya çıktı. Bülbülle kanat paylaşıp öyle şarkı söyledi ki, bülbülün melodisi kelebeğin melodisine bir parlaklık kattı, onun tüm kusurlarını, noksanlıklarını kapattı ve özel bir melodi besteledi. Kelebeğimiz şarkı söylerken bülbülün üzerine kondu ve birlikte mutlu bir şekilde uçtular. Bahçe yine alkışlarla doldu. Kelebek yine mutluydu. diye bağırdı Bülbül ona sarılarak.
-Seni seviyorum! Yaşasın uçuş! Ancak her şey sona ererken bülbül ile kelebeğin ilişkisi de yıpranmaya başladı. Kelebek sürekli bülbülün üzerinde geziniyor, dikenli çalının kanatlarını kestiğinden ve yukarı uçamadığından şikayet ediyordu.
-Renk inanılmaz derecede dünyevi. Kim bilir, çiğne ya da diken! Daha yükseğe uçmak istiyorum! Bu sefer kelebek depresyonda değildi. Ertesi gün bir kargayla birlikte görüldü. Bir kuzgunun kanatlarına tüneyip göğe yükseldikçe şarkısı daha da yükseldi. İki karganın yeni şarkısıyla tüm dünya sarsılmış gibiydi, bunun sonucunda tüm canlılar kulaklarını kapatacak, başlarını kanatlarının altına gizleyecek ya da başlarını patileriyle tutacaklardı. Ancak herkesin aynı zevke sahip olmadığı hepimiz için açık olduğuna göre, bu çiftin melodilerinin de kendi hayranları olduğunu söyleyebilirim, yine de kelebeğimiz alkışları duyunca daha da heyecanlanır ve karga bağırırdı. coşkulu bir sesle.
-Yaşasın uçuş! Yaşasın yücelik! Ancak zamanla daha da yükseğe uçmayı amaçladı. Bildiğiniz gibi kargaya da tatil verildi. Gözyaşları ve yakarışları kelebeğimizin yüreğini eritemedi. Vazgeçti. İşte bu kadar, farkında olmadan bu güzel varlığımız unutulmaya başladı. Acele edildiğini hissetti. Kargaya dönmeyi planladı. Kuzgunun reddedilmesi tabiri caizse hakaretler kelebeğin narin kalbini yaralar. Anlaşılmaz bir ciyaklamayla yuvasına doğru uçtu; kırmızı eriğe ustalıkla örülmüş karanlık bir tuzak ağı. Acı içinde haykırırken durmadan ağ örmeye başladı. Bunun sonucunda erik ağacı bir günde beyaz ve yoğun, yapışkan liflerle kaplandı.Artık kelebek canlımızın korkunç çığlığı her an duyulabiliyor, gündüzleri kozasından özel bir turuncu renk yayarak etraftaki küçük hayvanları kendine çekiyor, geceleri ise ateş böceği gibi yağ saçarak sağır mahkumları davet ediyordu. ay gibi yanan yuvasına. Onun ağına böceklerin, kelebeklerin düşmediğini söylüyorsunuz. Kendisi görünmezdi, nahoş ve tizdi, sesi sanki kozasında güç topluyormuş gibi giderek güçleniyordu. Güneş bahçedeki yüksek ağaçların tepesini deldi ve kelebeğimiz yuvasını patlattı. Onunla birlikte çeşitli canlıların liflere sarılmış bedenleri de ortaya çıktı. Emilen tüm cesetler havadaki küller gibi ortadan kayboldu. Ve kelebeğimiz sanki daha da büyümüş gibiydi, kanatlarını ne kadar gökyüzüne doğru çırpsa da boyu artamıyordu. Her taraftan kendini döverek ağ örüyordu. Bahçede yapışkan ağıyla örtülmemiş tek bir ağaç ya da bitki yoktu. Sonra yavaş yavaş kelebeği söndürdü. Bahçenin kenarına kadar uzanan yükseklere kadar uzanan devasa bir zirveye baktı. Yüzü memnuniyet ve mutlulukla doluydu. Üç gün boyunca dağın taşlarla kaplı alt kısmındaki liflerden sağlam ve olgun bir halka yaptı. Daha sonra bir halkaya bağlayarak bir ağı merdiven gibi yayarak yukarıya tırmanmaya başladı. Bazen bir bülbülü, bazen bir kargayı, bazen başka bir canlıyı taklit ederek zirveye yaklaşıyordu ve şaşmaz sesi yeşil ve mavinin üzerinde bir dalga gibi yayılıyordu. Sonunda yaratığımız devasa dağ zirvesini çevreleyen beyaz ve kara bulutların arasında kayboldu. O zamana kadar bir gün boyunca sessizlik vardı. Ertesi gün güneşin ilk ışınlarının zirveyi aydınlatmasıyla birlikte gökyüzünde kanatlarını çırpan gururlu ve kibirli bir kartal belirdi. Kartalın çığlığının yanı sıra kelebeğimizin neşeli ve cıvıl cıvıl sesi de duyuldu.
-Yaşasın uçuş! Yaşasın yücelik! Aşağıda, bahçedeki ve hatta yeryüzündeki pek çok canlı, kelebeğe benzeyen yaratığın becerisine yenik düştü. Yine de onu alkışladılar. Durmadan tezahürat yaptılar, durmadan alkışladılar ve tepeden yani yüksekten bir kelebeğin rengarenk kanatları uçuyordu…
İşte bu.
24.03.2023
Tercüme: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Doğrudan da, hər bir yaradıcı şəxs haqqında səmimi ürəkdən və hörmətlə söz açmaq asan deyil. Çünki bir insanı sonsuz məhəbbət və hörmətlə təsvir etmək üçün ona qarşı dərin sadiqlik və sevgi hissi olmalıdır. Mənim üçün belə yüksək sədaqətə layiq olanlardan biri, özbək ədəbiyyatında layiqli yerini tapmış, çox yönlü yaradıcılığa sahib, Turan xalq yazıçısı, Namangan ədəbi mühitinin parlaq siması, şair və yazıçı – ustad Baqi Mirzadır. Şagirdləri üçün varlığın günəşi kimi nur saçıb, onlara yol göstərən və onların kamilliyə yüksəlməsinə yardım edən ustad haqqında nə qədər yazsam da, azdır. Gələcəyimizə inamla baxıb, bizə qanad olan və bu qanadlarla həyat və yaradıcılıq səmasında yüksəlməyimizə səbəb olan bu hörmətli insanı tərif etmək və dəyərləndirmək mənim üçün həm borc, həm də vicdan işidir. Onu təxminən on ildir tanıyıram və yaxından bilirəm. Ustadın böyük istedadı, insaniyyəti və təvazökarlığı hər dəfə məni daha da məftun edir, bu hissləri sözlə ifadə etmək çətindir. Yaxşı insanlar haqqında söz açıldıqda, fikirlər səhrada yayılaraq, cümlələr isə incilər kimi düzülərək gəlir. Ədəbiyyat sahəsinə tamamilə addım atdığım vaxtlarda bir çox insanlar yaşımı və təcrübəmi nəzərə almadan, istedadıma az qiymət verəndə, könlüm qırıldığı anlar da çox olmuşdur. Lakin ustad Baqi Mirza burada da öz təvazökarlığı, ədalətpərvərliyi ilə məni dəstəkləyib, yaradıcı istedadıma böyük inam göstərmişdir. Bir insanın, xüsusən də gənc yaradıcı insanın ürəyində inam çələngi yandırmaq üçün nə qədər enerji və zəhmət, həqiqi böyük bir ürək lazımdır ki, bunu anlamaq üçün geniş dünyagörüş tələb olunur. Ustad məhz belə nurlu bir ürək sahibidir. Baqi Mirza ustadın gənclərin yaradıcılığına olan hörməti, onların bacarıqlarına və parlaq gələcəyinə inamı hər zaman gözəl və dəyərlidir. Bu gün yaradıcılar arasında gənclərə bu cür həqiqi dəstək verən, səmimi məsləhət verərək onları yol göstərən nadir ustadlardan biri məhz Baqi Mirzadır. O, sadəcə ürəyinin dərinliyindən qələmə sözlər köçürən dərin yaradıcı və saf ürək sahibidir. Ustadın ədəbi yaradıcılığı geniş bir dənizə bənzəyir: hər bir dalğasında onun nurlu qəlbi, ali fəzilətləri üzə çıxır. Alimlər və şairlər, ədəbiyyatın yüksək pillələrində olan insanlar onun yaradıcılığı haqqında yüksək qiymət veriblər. Baqi Mirzanın əsərləri təkcə Özbəkistanda deyil, dünya miqyasında da böyük rəğbət qazanmış, oxucuların ürəyində möhkəm yer tutmuşdur. Tərifdən heç kim imtina etmir. Lakin həqiqi tərif, məhəbbət və sevgi ilə verilən tərif insanın ürəyində ölmüş çöl güllərini yenidən dirildərək, onu yeni zirvələrə aparır. Bu mənada, ustad Baqi Mirza mənim yaradıcılıq həyatımda həqiqi dəstək verən, mənəvi dayaq olan şəxslərdən biridir. Hər hansı bir vəziyyətdə öz məhəbbətini qoruyub saxlaya bilən, münasibəti dəyişməyən belə insanlar ədəbiyyat və gənc nəsil üçün vacibdir.
Müəllimimizin bu il 70 yaşını səmimi qəlbdən təbrik edirəm! Ona uzun ömür, möhkəm cansağlığı, ailə xoşbəxtliyi və yeni yaradıcı uçuşlar arzulayıram. Çox illər ərzində ədəbiyyatımız, şeiriyyətimiz, yaxınları və şagirdlərinin xoşbəxtliyi üçün sağ-salamat olun, ustad!
Müəllif: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Elisa Mascia İtaliyada yaşayan yazar, natiq, radio aparıcısı, bəyanatçı, təhlilçi, ikidilli şair (italyan və ispan), tənqidçi, poeziya yarışlarının münsifi, müsahib və mədəniyyət təbliğatçısıdır. O, Wiki-Poesía-nın qeydiyyatdan keçmiş üzvü və təsisçilərindəndir. Albap Akademiyasının Əbədi Akademiki, İtaliya üzrə koordinatoru və Kommunikasiya və Tədbirlər üzrə direktorudur.
Nilavro Nill Shovro-nun şair-redaktor rəhbərliyindəki OPA-da 2019-cu ildən bəri 60-dan çox aylıq arxivdə yer almışdır, tematik antologiyalarda, 25 sualdan ibarət müsahibədə iştirak etmişdir və 2020-ci ilin fevral ayında üz qabığında yer almışdır. O, Yazıçıların Beynəlxalq Paytaxtı Fondunun icraçı üzvüdür və UNESCO himayəsi altında keçirilən Panorama Beynəlxalq Ədəbiyyat Festivalının (PILF) işçi komitəsinin üzvüdür. 2021-2024-cü illərdə PILF ədəbiyyat festivalının və 2022-2024-cü illərdə PIAF İncəsənət və Heykəltəraşlıq festivalının koordinatorudur və Yazıçılar Redaksiyası ilə əməkdaşlıq edir. 2023-cü il Beynəlxalq Hagiografia İkonografiya Bienalinin lideridir və Writers Edition nəşrinin redaktorudur.
Ciesart-ın rəsmi üzvü və dünyanın mədəniyyət səfiri olaraq Mar de Cristal 2024-cü ildə 5-ci Poeziya Nominasiyasına layiq görülmüşdür. “Pacis Nuntii”-Argentina hərəkatından Sülh Elanı və İnşaatçısı olaraq Universal Sülh Bayrağı Sertifikatı ilə təltif edilmişdir.
Azahar Jurnalının 121-dən 133-cü nömrələrində və pdf formatında “La luna sublime” əsərində yer alıb. O, Amerikanın “Prodigy” jurnalında şeirlərin müəllifidir. “Alessandria Today” jurnalında 1200-dən çox məqalənin müəllifidir. Şəxsi bloqu: nonsoloarteepoesia Magiche Emozioni dell’Anima.
O, professor Teresa Gentile tərəfindən “Göy qurşağının Xanımı” adına layiq görülüb. Elisa Mascia, Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatının Doktor J. Manuel Equihua Stella tərəfindən şeir, nəsr, dram kateqoriyalarında dünyanın ən böyük şairləri arasında nominasiya olunmuşdur və Sülh Səfiri Aziz Mountassir Mükafatına layiq görülmüşdür.
2019-cu ildən bəri “Una Voce del Buio” layihəsində iştirak edir, Pietro La Barbera ilə birlikdə “Teatro al Buio”nun üzvüdür. 2023-cü ilin oktyabrından etibarən “Həqiqi Gözəllik Axtarışında” adlı italyan-ispan ikidilli proqramının aparıcısıdır, Restream və YouTube-da dünyanın müxtəlif yerlərindən şairlər, sənətkarlar, musiqiçilər və yazıçılarla müsahibələr aparır.
Poeziya Topluları Nəşrləri: “Ay Rəndəsi,” “Vəhşi Külək” (Asoke Kumar Mitra-nın kitabının poetik tərcüməsi), “Ruhun Sehrli Hissləri,” “Boyanmış Xəyallar,” “Sevgi Melodiyası,” “Sonsuzluq və Ucsuz-bucaqsızlıq Arasında,” “Mental İnterkoneksiya,” “Sublime Ay” (ikidilli italyan-ispan), “Qırmızı Günəş,” “Azadlıq Qanadları,” “Ürəkdən Nəfəs Almaq,” “Daşların Mahnısı” (Asoke Kumar Mitra-nın “Daşların Mahnısı” kitabının poetik tərcüməsi).
Səndə, zaman
Düşüncələrinin dərinliklərində artıq yeni həyatın layihəsini cızırdın zaman keçib gedib, sanki dünəndir ilk zanbağın üçün papatyaların yarpaqlarını çevirirdin.
Valideynlərin hər ikisi qürur duyurdu hər gün sonsuz qayğı və diqqət təhlükəsiz yol açaraq yeni yollar açırdı misilsiz hörmətlə böyüyən inkişaf.
Anam, səndə zaman daim var sənin öyrətdiklərindən heç nə keçmir qiymətli şəkildə məni müşayiət edir.
Səni heç vaxt uzaq hiss etdirməyəcəyəm sənin adını çəkib anlayıram ki, seçimlər yönəldir keçmiş detalları yaşanıb, amma itmir.
Birgə Yaşamaq
Bədəndə yad bir şeyin mövcudluğunu kəşf etdiyim gündən zaman yeni bir məna qazandı və ağıl durğun bir vəziyyətə girdi.
Qısa müddət sonra tam bir enerji partlayışı məni hərəkətə gətirməyə məcbur etdi bütün pozitivlik lazımlı idi özümdən əl çəkməyə icazə verə bilməzdim.
Baxışda gözlər gülümsəyirdi nümunəvi bir səbir və sakitliklə yaşamağı düşünərək mövqe dəyişdim.
Yeni hadisələrdə sevinc anları qururdum sevməyə layiq olanlara üstünlük verərək anlayıram ki, biz birgə yaşamalıyıq.
Şair qəlbinin rəngarəng dünyası həmişə sonsuzluğa bir yol axtarır… Hər bir yaradıcı insanın daxili aləmi — hələ kəşf edilməmiş dənizdir; orada ilham bir neçə şəklə bürünüb, ruhu bəsləyən şəffaf su kimi axır. Onların həyatı quru düşüncələr və adi dünyayla məhdudlaşmaz — bu dünya hər an özünəməxsus və gizli mənalarla doludur. Belə qəlb sahiblərinin düşüncələri, heyrət və ilhamları onlara yaxın olan şəxsiyyətlər vasitəsilə başqa bir dünyadan daşır. “Qəlbi anlayan insan dünyanı da anlayar” deyildiyi kimi, yaradıcı qəlbi dünyanı daxildən daha dərindən qavramağa çalışır. Mənim üçün Mövlana Rumi və Qəzzali əsərləri bu sırada xüsusi yer tutur. Onların hər sözü ilahi nur kimi qəlbimə süzülür, içimdə sakitlik oyadıb, mənəvi güc bəxş edir. Şair qəlbim isə məni ruhlandıran, ilhamlandıran başqa bir yaradıcı — Xosiyyət Rüstəmovadır. Onun şeirlərini oxuduqca hər dəfə ruhumda yeni rənglər, təəccüblər açılır. Rumi’nin “Çaya heyran olma, orada sənin heyrətin var” deyimi mənə Xosiyyət Rüstəmovanın şeirlərində bir daha canlanır. Onun yaradıcılığı da bir dərin, sirli çay kimidir, burada sözlər adi vasitə deyil, qəlbi açan bir açardır.
Hər misrada sözün cazibəsi, şeiriyyətin zərifliyi, insan təfəkkürünün qüdrəti ilə üz-üzə gəlirəm. Əsrarəngiz sətirlər duyğularımın gərgin tellərinə toxunub, təkrarsız ahənglər yaradır. Həyatın qayğıları və məişət təlaşları içində qalıb, şeiriyyətin ilham və heyrət mənbəyindən uzaqlaşdığımı hiss edirəm. Daim oxuyub, məqalələr yazsam da, qəlbimin dərinliyində bir təklik var… Şeir əskikliyi…
Yazı masasına oturub, nəsə qələmə almağa çalışıram, ancaq içim dolub-daşsa da sətirlərə tökülə bilmirəm… Bu hiss yalnız yaradıcı insanlara məlumdur… Ruhum xəzanlanır, yaradıcılıq əhvalım itir, bu zaman sevimli şairəm Xosiyyət Rüstəmovanın sətirləri qəlbimdə bərq vurur. O itmiş ilhamlarımı, “şair ruhum”u tapıram. Hər oxuduğum şeir qəlbimdəki şeiriyyətə olan ehtiyacımı azaldır, yaradıcılığa olan sevgimi yenidən alovlandırır. “Ruhu ruhuna yaxın olan ilhamlanar” deyimi fikirlərimin aydın sübutudur. Yaradıcılıq üçün ilham — ruhun yaşamağıdır, şeirlər isə onların səsidir. Ruhuna yaxın yaradıcı tapmış insan, öz daxili səsini anlamağa başlayır və ona can atır. Belə yaradıcılarla hər görüş, hər poetik söhbət şairi şeiriyyətlə birləşdirir. Xosiyyət Rüstəmovanın yaradıcılığına nəzər salanda, o yalnız böyük istedada yox, həm də yüksək qəlbə sahib olduğunu dərk edirəm. Öz sənətinə səma nəfəsi verən, sözlər vasitəsilə insanın dərinliklərinə enən bənzərsiz bir şairdir. Xosiyyət Rüstəmovanın hər sözü, hər misrası sevgi və məhəbbətlə doludur. Adətən, böyük şairlərin qəlbi dəniz kimi geniş, okean kimi dərin olur. Xosiyyət Rüstəmova da geniş qəlbi və böyük istedadıyla fərqlənir — insanlara sevgi, yaxınlarına və oxucularına səmimi hörmətlə doludur. Rüstəmovanın yaradıcılığının gücü həm mənanın dərinliyində, həm də ruhunun zərifliyindədir. Şairənin hər misrasında gizlənən dərin fəlsəfi baxış var — sözlərlə insanı təəccübləndirib dünyanı yeni gözlərlə göstərməyi bacarır. Xosiyyət Rüstəmova sadəcə bir yaradıcı deyil, mənim ruhumu işıqlandıran şairəmdir. Onun hər şeirində ruhum ilahi ilhamla dolur, həyata və yaradıcılığa olan həvəsim artır. Belə genişqəlbli, mehriban insanların mövcudluğu dünyamı daha da işıqladır. Bu dünyada şeiriyyətin ucalıq səmasına yüksəlmək qismət olmuş şairəm, hər zaman ruhunuz ucalsın! Samavi sözlərinizlə qəlblərdə “Nicat” günəşi kimi parlayın.
Müəllif: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Шоир қалбининг рангин дунёси ҳамиша чексизликка йўл излайди...
Ҳар бир ижодкорнинг ички олами – бу кашф қилинмаган денгиз; унда илҳом бир неча кўриниш ва шаклларга кириб, руҳни парвариш қилувчи шаффоф сув каби ўзанларда оқади. Уларнинг ҳаёти қуруқ фикрлар ва оддий дунё билан чегараланмаган – бу дунё ҳар лаҳзада ўзгача ва яширин бир маъно билан тўлгандир. Шундай қалб эгаларининг ўй-фикрлари, ҳайрат ва илҳомлари, ўзга бир дунёдан ўзларига яқин шахслар орқали туғён қилиб туради. “Кўнгилни англаган киши – дунёни англар” дея айтилгандек, ижодкор қалби дунёни ичдан яна-да теран англашга интилади. Менда шундай шахсиятлар қаторида Мавлоно Румий ва Ғазолийларнинг асарлари алоҳида ўрин тутади. Уларнинг ҳар бир сўзи илоҳий нур каби қалбимга тушиб, ичимда сокинлик уйғотиб, маънавий ва руҳий қувват бағишлайди. Шоир кўнглимни эса яна-да руҳлантирувчи, илҳомлантирувчи бошқа бир ижодкор Хосият Рустамовадир. Уларнинг шеърларини ўқиганимда ҳар сафар бир олам ҳис-туйғулар барг ёзиб, руҳиятимга янги ранглар ва ҳайратлар қўшилади. Мавлоно Румийнинг “Дарёга ҳайрон бўлма, унда сенинг ҳайратинг бор”, деган ҳикматли сўзлари менга Хосият Рустамованинг шеърларида қайта ва қайта намоён бўлгандек туюлади. Уларнинг ижоди ҳам ўз ичида ўта сирли, гўзаллик ва ҳайратларга, олтин-у, жавоҳирларга бой бир дарёдир; унда сўзлар оддий восита эмас, балки қалбни очувчи калитдир. Ҳар бир мисрада сўзнинг жозибаси, шеъриятнинг ўзига хос нафислиги, инсон тафаккурининг қудрати, кучи билан юзма-юз келаман. Оҳанрабодек ўзига ром этувчи сатрлар туйғуларимнинг таранг торларига урилиб, бетакрор оҳанглар таратади. Ҳаёт ташвишлари ва маиший кечинмалар орасида ўралашиб қолиб, шеър кайфиятидан илҳом ва ҳайрат манбаидан йироқлашганимни ҳис этдим. Мунтазам мутолаа билан машғул бўлиб, мақола, таржима ила ижод этсам-да, барибир, кўнглимнинг ич-ичида бир ҳазинлик бор… Яъни шеърсизлик кайфияти… Ижод столига ўтириб, нимадир қораламоқчи бўламан, аммо тўлиб турган эрсам-да сатрларга тўкилолмайман… Бу ҳолат фақатгина ижод аҳлига аён… Руҳим тушкунланиб, ижодий кайфиятим тушиб кетганда, севимли шоир(а)мнинг шеърлари қалбим ичида бонг уради… Ғойиб бўлган ҳайратларимни, бедарак йўқолган илҳомларимни, “шоир руҳим”ни Х. Рустамова шеърларидан топаман. Ҳар бир ўқиган шеърим қалбимдаги шеъриятга бўлган ички эҳтиёжимни енгиллаштиради, ижодга бўлган муҳаббатимни қайта оловлантиради. “Руҳи руҳиятига яқин бўлганидан илҳомланади” деган ҳақиқат фикримнинг ёрқин исботидир. Ижодкорлар учун илҳом – бу руҳнинг яшаши, шеърлар эса уларнинг овозидир. Ўзига яқин, руҳига яқин ижодкорни топган инсон ўша овозга қулоқ тутади, ўзининг ички овозини англайди ва у томон талпинади. Шундай ижодкорлар билан ҳар бир мулоқот, ҳар бир шеърий суҳбат шоирни шеърият билан боғланишини яна ҳам мустаҳкамлайди. Хосият Рустамованинг ижодига назар солар эканман, нафақат катта истеъдодга, балки ҳақиқий улуғ шоирларга хос юксак қалбга эга эканини-да англайман. Ўзбек шеъриятига самовий нафас берувчи, сўзлар орқали инсон руҳиятининг энг туб жойларига етиб борадиган кучли шеърлар яратган беназир шоирадир. Х. Рустамова шеърлари оддий ҳаётий тафсилотлардан илоҳий ҳисларга қадар кенг қамровли – сўзларнинг сеҳрини кашф этиб, инсон қалбига етиб борадиган ўзига хос хосиятли овозга эга. Рустамованинг ижоди фақат мазмуний теранлиги билан эмас, балки қалбан нафислиги билан ҳам ажралиб туради. Бу шоиранинг ҳар бир сўзида, ҳар бир сатрида юракнинг юксак меҳр ва муҳаббат билан тўлиб-тошиши сезилади. Одатда, буюк шоирларнинг қалби дарё каби кенг, уммон каби чуқур бўлади. Хосият Рустамова ҳам улкан қалби ва юксак истеъдоди билан ажралиб туради – инсонларга меҳр ила, яқинлари ва мухлисларига чин дилдан эҳтиром-ла яшайди. Рустамова шеъриятининг яна бир устувор жиҳати – уларнинг ҳар бир мисраси ичида яширинган чуқур фалсафийлик бўлиб, сўзлар орқали инсонни ҳайратда қолдиришни, дунёни янгича нигоҳда кўрсатишни моҳирона уддалайди. Хосият Рустамова – шунчаки ижодкор эмас, балки руҳимни ёритувчи менинг шоираимдир. Улар билан ҳар бир суҳбатда, қалбим илоҳий илҳомга тўлади, ҳаётга ва ижодга бўлган завқим ошади. Бу шеърият оламида улар каби қалби кенг, меҳрибон инсонларнинг мавжудлиги дунёйимни янада нурафшон этади. Бу заминда шеъриятнинг юксак самосига кириб бориш бахти насиб этган шоирам, ҳамиша сўзингиз, руҳингиз сарбаланд бўлсин! Самовий сўзларингиз ила қалбларда “Нажот” қуёши бўлиб порлайверинг.
