Sentyabrın 11 -də Bakı Ekspo Mərkəzdə Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyyatları Agentliyinin rəhbərliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən Sərgi və Konfransda Abşeron rayonu Ceyranbatan Su Təchizatı İdarəsinin əməkdaşları da yaxından iştirak edib. Çıxışçılar sudan səmərəli istifadə etməyin vacib şərt olduğunu vurğulayıb , eyni zamanda abunəçiləri problemlərin aradan qalxması yollarında birgə addımlar atmağa çağırıb. Yeni planlardan , yeni proqram layihələrindən söz açılıb.
Su həyatdı. Biz də bu təşəbbüsə qoşuluruq . Gəlin hər birimiz su işçilərinin pərdəarxası əməyini yüksək qiymətləndirək və bu işdə əlimizdən gələn köməyi əsirgəməyək.
Məğrurluğu , eyni zamanda sadəliyi anamı xatırladır. Ötkəmdi , sözünə güvənir , dəb arxasınca düşmür, müasirliyi kökdə axtarır. Safdı , yüklü və dərin duyğuların məngənəsində çırpınmağı var. Bu sarıdan dənizə bənzəyir. Baş vurmadığı sular qalmayıb. Göz yaşı ovcunun içindədi. Özü demiş dörd müharibə görüb , gəl kövrəlməsin. Çox ağrıdan , acıdan keçdiyi üçün adamı gendən anlayır.Oturub saatlarla dərdləşə bilirsən onunla . Hansı mövzuda desən adamla polemikaya girməyi bacarır. Düşüncələri maraqlıdı. Ədalətlidi və həmişə həqiqətin yanındadı. Dəyər verməyi gözəl bacarır . Haqqı müdafiə edəndi. Bir az da küsəyəndi. Yazıçı , şair Şövkət Zərin Horovludan danışıram. Sözü çox sevir . Ömrün payızında da ( qışı yaraşdırmıram hələ ) dayanmadan yazır. Bütün mövzulardan danışmağa və yazmağa sözü var. Çeşid -çeşid əsərlərin müəllifidi. Əsas odu öz cığırıyla gedir , heç kimi təkrarlamır. İxtisasca filoloqdu. Uzun müddət müəllim işləyib. Yaradıcılığa şeirlə başlayıb. Ona görə də mən əsasən bu xanımın yaradıcılığına nəzm tərəfdən baxıram. Əfqanıstan müharibəsinin də odundan keçib. “Çinar həsrəti”, “Mən Arazın qızıyam”,”Ömür darıxanda”, “Sənsiz ağlayan nəğmə” və onlarla başqa əsərləri öz oxucusunu tapıb həmişə. Əslən Qarabağlıdı. Ürəyində Vətən , torpaq nisgili daşıyan qadındı. Uzun illərin ayrılığından sonra doğma elinə , obasına qovuşmaq həsrətinə su çilənsə də ürəyində yuva salan o ağrılar hələ də Şövkət xanımladı.Gəncliyini qoyub gəldiyi o yerlər uzun illərdən sonra ağsaçlı qızına sevgi ilə qucaq açsa da könlündəki həsrətini bütünlüklə ovuda bilməyib. O illər , o ağrı , acı , vətəndən uzaqda yaşadığı çətinliklər yaddaşında əbədi iz buraxıb. Bir sözlə həsrət , ələm şairidi. Deyir ən nikbin şeirlərimin də içində kədər gizlənib. Dünyadan və sözündən nigarandı. Özü demiş axı əsərləri də onun övladlarıdı. Gözünün nurunu , könlünün odunu , əllərinin sığalını verdiyi övladları. Laqeydliyə və biganəliyə dözümsüzdü . Ömrünü ədəbiyyata verən bir yazarçun ən böyük dəyər oxucu sevgisidi. Sevgiylə mükafatlanan Şövkət xanım bəzən ruhdan düşsə də Tanrıya dopdolu şükranlığından da əl çəkmir. Mən onun çox xüsisiyyətlərini anama bənzədirəm. Elə üsyankarlığını da.. Şövkət xanım həsrət yolçusudu. Bu xanımın yaradıcııcılığını yetərincə incələyiblər. Hərə öz pəncərəsindən boylanıb Zərin dünyasına. Mənsə könlümdən keçənləri nəzmə çəkdim bu gün. Təki hər şey könlüncə olsun.
Min ilin əzabı gizlənib alnının qırışlarında. Ürəyinin içindəki işıqdı gözlərində parlayan, Sükutunda min ilin ağrısı var, Səsində Vətən yanğısı, Təbəssümündə gizlədirsən harayını , Səni misralarında üşüyən qəmdən tanıyıram, Saçlarını ayrıc -ayrıc, Tellərini dən -dən tanıyıram. Sözün yaddaşına köçüb duyğuların, İçində Şövkət Zərin sevdası var. Dağınıq arzuların bütövləşəndə şeir olur , Sözün varaqda , dodaqların duanda ovunur. Səni həsrətindən tanıyıram, Vüqarını zamanın küləkləri əyməyən qadın, Soyuq baxışdan qaçan, Bir kəpənəyin də xətrinə dəyməyən qadın , Torpaq qadın , yurd qadın, Vətən qadın, Sən ey təpədən dırnağacan anama bənzəyən qadın!
Baş açmırıq sözümüzdən, Əyrimizdən, düzümüzdən, Hər gün bir az özümüzdən Əlimiz üzülüb gedir.
Düz yolumuz qala-qala, Əyilirik sağa, sola, Yada calaq ola-ola Kökümüz kəsilib gedir.
Səs batıb küyün altında, Dil yatıb düyün altında, Bu boyda göyün altında Yer necə əzilib gedir.
Səni yeyib bitirdilər, Bizsə sənin yemin olduq. Böldülər ata malıtək, Kimin idin, kimin oldun, Belə vətən olmur axı.
Bir belə dar ağacların Kimin üçün qurdun, Vətən? Medal-medal, alqış-alqış Üzümüzə durdun,Vətən, Belə vətən olmur axı.
Tikələndin, parçalandın, Torpağın göyə sovruldu. Sən ki, tərtəmiz mələkdin, Nə vaxt şeytana vuruldun, Belə Vətən olmur axı.
Halal harama qarışdı, Gözünü qan örtdü, Vətən. Sənin daşın, qayan olmaq İndi ağır dərddi, Vətən, Belə vətən olmur axı.
Yadımdadı, Balacaydım, Qardaşım mələk olub uçmuşdu göy üzünə (elə deyirdi atam) Uşaq ağlımla göy üzüylə haqq-hesab çəkirdim hər gün, Hər gün məktub yazırdım Allah babaya anamın adından, Qardaşımı geri göndərsin deyə dil tökürdüm Tanrıya. Hər gün bir az da inanırdım dualarıma, hər gün bir az da aldanırdım. …Qardaşımdan bizə bir balaca papaq qalmışdı yadigar, Üstündə süd qoxusu, bir də anamın göz yaşı. Hər gün təkliyə çəkilib, bağrıma basırdım, ciyərimə çəkirdim qoxusunu . Bulaşırdı üstüm, başım anamın göz yaşına. Sonra gizlətdilər məndən süd qoxulu papağı, Axtardım, çox axtardım, tapmadım. Yavaş-yavaş öyrəşdim onsuzluğa, Öyrəşdim, amma unutmadım, Unutmağa qoymadılar axı – Sağ olsun dırnaq içindəki qohumlar, yadlar, yaxınlar, uzaqlar. Bir də uzun-uzadı gecə darıxmaqları vardı, Çox vaxt məni yuxudan anamın hıçqırıqları oyadardı. Girərdim qucağına, qoxumu içinə çəkərdi, ovunardı. Vaxt keçdi, bütün qızların qardaşları böyüdü, Bircə mənim qardaşım həmişə süd qoxudu. Mən böyüdükcə bir qardaşsız qız da boy atdı içimdə ürlək, nigaran – Başında qovğa, qolunda təklik, gözündə intizar, ürəyində həsrət. Sonra başıma nə çox “qardaş” yığıldı, İlahi – İçlərində qaranlıq, baxışlarında sazaq, salamlarında minnət. Yavaş-yavaş keçdim bütün qaranlıqları, töhməti, tənəni, Küləyi də keçdim, yağışı da, sazağı da. Sonra bütün bütlər sındı, dağıldı, Gözəl-göyçək, bərli-bəzəkli ayrılıqlar gəlib tapdı məni – Qatı açılmayan, təptəzə. Sonra sükutun və tənhalığın bütün rənglərinə vuruldum, Aşdım bütün divarları, hasarları aşdım, Beləcə barışdım – Özümlə, taleyimlə, təkliyimlə… Qurdlar, köpəklər çıxdı qarşıma hər addımbaşı, yeridim bütün ağrıların, əzabların üstünə əliyalın, ürəklə – Burnumda süd qoxusu, bir də üstümdə anamın göz yaşı…
Köhnə kənd , Kərpic evlər, Yollar, ağaclar, kölgələr. Yalına yalmanan itlər, Qoyunlar, quzular, atlar. Araba cırıltısı, Qurbağa qurultusu. Dəryaz səsi, Ot xışıltısı. Aynabənddən sallanan arı pətəsi, Qarışqalar, çəyirtkələr, İlanlar, pişiklər, siçanlar. Sərçə yuvasına daş atan uşaqlar, Yolun qırağında tum satan qarı ovcunda qabar, qabarın üstündə dəmir pullar, Pulların üstündə dualar… Havada torpaq qoxusu, İçində rəngli-rəngli arzular. Ulduzlu gecələr, Tər-tərtəmiz xəyallar… Lampa işığı, kitablar… Eh, nələr, nələr.. Sonra təyyarə biletləri, Uzaq şəhərlər, Binalar, küçələr, Limanlar, dənizlər, ayrılıqlar, əzablar…
Yana-yana külüm qalıb, Yağır külümün üstünə. Səssiz-səmirsiz gedirəm, Hər gün ölümün üstünə, Nədi közümdən çəkdiyim?
Dörd tərəfim qaranlıqdı, Mən də tənha yalquzağam. Hardan tapdı bu Söz məni, Mən ki, hamıdan uzağam, Nədi sözümdən çəkdiyim?
Neynirəmsə çiçəkləmir, Ürəyim daş yuvasıdı. Çöldə günəş gülümsəyir, Ruhumda qış havasıdı, Nədi özümdən çəkdiyim?
Xəyallarım baş aldadır, Aldadır dərə, dağ məni. Görək harda azdıracaq İçimdəki uşaq məni, Nədi üzündən çəkdiyim?
Nə gözəl parlayır günəş bu səhər, Gözləri alışır səhərin bu gün. Qonub pəncərəmə yaz təbəssümü, Sevgiyə açılıb səhərim bu gün.
Uçuram ruhumun qanadlarında, Mənimdi bu çəmən, bu çöl, bu orman. Gəzirəm baharı xəyallarımda, Dərə dolaşıram, düz dolaşıram.
Duyğular qaldırıb göylərə məni, Ayağım üzülüb yerdən bu səhər. Günəşi çəkirəm ciyərlərimə, Dadıram işıqdan, nurdan bu səhər.
Basmışam bağrıma bəxtəvərliyi, Könlümdən təptəzə arzular keçir. Bu səhər gözündə ümid doğulub, Payızın içindən bir bahar keçir.
Bu bahar da bitəcək, Dəyişəcək yerini günəşlə ayaz. Yarpaqlar xəzələ, xəzəllər torpağa dönəcək, Köçəcək hər şey zamanın yaddaşına: Siyah, bəyaz… Gecəylə gündüz yarışa çıxacaq yenə, Günlər aylara, aylar illərə qarışacaq. Sonra unudulacaq köhnə sevdalar, Köhnə albomlardakı köhnə şəkillərin yaddaşına hopacaq köhnə duyğular, Üstünü toz basacaq xatirələrin, Sonra büsbütün yaddan çıxacaq hər şey, təzə sevdalar doğulacaq – Payız qoxulu, külək saçlı, Yağış gözlü, ayrılığa sevdalı, ürkək, qorxaq. Küçələr həsrətə, gecələr göz yaşına bələnəcək. Təzə arzular baş qaldıracaq payız rəngdə, payız dadda, Boğulacaq hicran yağışında rəngli xəyallar, Təzə ümidlər boylanacaq torpaq altdan, Sonra hər gün buğda dənəsi boyda qırılacaq ümidlər. Sonra təzədən bahar gələcək, Qırıldığı yerdən birləşəcək könüllər, Göz yaşı içində tərtəmiz duyğular göyərəcək – baxışlarında nida, saçlarında sığal, Yarı həsrət, yarı vüsal.
Eyni payız, Eyni şəhər, Eyni ayrılıq, Eyni həsrət, Eyni qədər, Eyni peşmanlıq, Eyni kədər… Xəyallar, xəzəllər, küçələr.
Əyilib beli, buxunu, Bu ev nə yaman köhnəlib. Bu evdə zaman dayanıb, Köhnəlib, aman, köhnəlib.
Quş uçur, qulaq tutulur, Bağlanıb bağı, bərəsi. İlahi, burdakı sükut Adamın nəfəsin kəsir.
Bu evin yiyəsi hanı, Hanı bu evin qonağı? Son dəfə kim söndürübdü Görən bu evin çırağın?
Asılmışam pəncərədən , Bu küləkdən, bu gecədən, Yenə də zülmət küçədə Dolaşır ruhum, dolaşır.
Mən tənhayam, gecə tənha, Külək tənha, küçə tənha, Ürəyimdə neçə tənha Düyünüm, dağım dolaşır.
Başımda yüz qara fikir Gecəni canına çəkir, Şeir-şeir, şəkil-şəkil Dilimdə ahım dolaşır.
Həm yaxınsan, həm də uzaq, Bu sevgidi, yoxsa sınaq? Divar-divar, otaq-otaq Üstümdə qoxun dolaşır.
Çiynimdə qəbir yükü var, Sus yükü,səbir yükü var, Yükümü tutub o ki,var Gedirəm üzü sabaha.
Zamandan, vaxtdan keçirəm, Qismətdən, baxtdan keçirəm, Hələ sınaqdan keçirəm, Gedirəm üzü sabaha.
İnanma çıxım əlindən, Bu dərdin, ahın əlindən, Tutmuşam yoxun əlindən, Gedirəm üzü sabaha.
Bu dünyanı bölgələrə bölmüşük, Qitələrə, ölkələrə bölmüşük. Tayfalara, nəsillərə, soylara, Savaşlara, hikkələrə bölmüşük. Oynamışıq şəhər belə, kənd belə, Hasar belə, çəpər belə, bənd belə. Uduzmuşuq, qumar-qumar bölmüşük, Cənub cənub, şimal şimal bölmüşük. Ayırmışıq məzhəb ayrı, din ayrı, Mələk ayrı, şeytan ayrı, cin ayrı. Çörəyindən, havasından almışıq, Dədəsindən, babasından almışıq. Qoymamışıq daş üstündə daş qala, Eləmişik sinəsini daş qalaq. İşığından, ocağından etmişik, Anasının qucağından etmişik. Bölüb-bölüb axırına çıxmışıq Bir birinə vura-vura dünyanı, Dağıtmışıq qura qura dünyanı.
İçimdə bahar həvəsi, Çölümdən ayrılıq keçir. Alışıram öz odumda, Külümdən ayrılıq keçir.
Ruhumda küləklər əsir, Gah yubanır, gah tələsir, Baxışlarım sevgi gəzir, Dilimdən ayrılıq keçir.
Gözlərimdə qəm yükü var, Kirpiyimdə nəm yükü var, Saçlarımda dən yükü var, Telimdən ayrılıq keçir.
Yaman yorur xəzan məni, Nə ağırmış cəzam mənim, Hara çəkir qəzam məni? Yolumdan ayrılıq keçir.
Nəyi var gələn payızın? Üzümə gülən payızın, Dərdimdən ölən payızın Könlündən ayrılıq keçir.
Azadlıq bəşəri anlayışdı , dərin və yüklü mövzudu. Haqqında çox yazılıb və müxtəlif təriflər verilib. Biri digərini tamamlamayan , dəyişik və eyni zamanda həqiqətin gözündən keçmiş. Bu gün mən də öz düşüncələrimi bölüşmək istədim oxucuyla. İstinadsız , heç kimin fikrinə söykənmədən , tam şəxsi . Bu mövzu zaman -zaman hər kəsi düşündürdüyü üçün həmişə müzakirə obyektinə çevrilib. Ətrafında mübahisələr edilib , hətta bu mövzuda münaqişə edənlər belə olub. Çünki hərə bir müstəvidən yanaşır öz azadlığına , hərənin öz baxış bucağı var və hər kəs ağlı kəsdiyi , dərk etdiyi qədər azaddı. Ümimiyyətlə azadlıq özündərkin bir formasıdı. O birinci növbədə şüurda başlayır və əməldə bitir. Azadlıq qapılarını taybatay açıb gözləmir heç kəsi. Onu qazanırlar. Bu işdə mühit və zaman da mühüm rol oynayır. Əgər zehnin, düşüncən buxovdadırsa , qorxursansa , fikirlərini cəmiyyətə görə dəyişirsənsə , demək sənin azadlıq anlayışın da yalnız sözdədi. Əlbəttə aşırı azadlığın da öz problemləri və eybəcərlikləri var. Azadlığı bütün çılpaqlığı ilə yaşamaq olmaz. Bu da insanı uçuruma apara bilər. Mən sivil azadlıqdan danışıram. Əgər sən öz azadlığına hörmət edirsənsə , qarşı tərəfi də nəzərə almalısan . Sənin azadlığın başqasının məhkumiyyəti olmamalıdı. Bəs görək bu yolda hamı hamıya dəstəkdimi? Konkret reallıq var və bilirik ki , hamı özünü daha mükəmməl hesab edir. İnsanlar arasında fikir ayrılığı çox vaxt düşmənçiliyə qədər gedib çıxır. Azadlığı meşşanlığa və tərbiyəsizliyə çevirmək olmaz. Bu cəmiyyətdə çox böyük fəsadlar törədər. Şəxsiyyət belə formalaşmır. Bizdə vəziyyət necədi bəs? Azadlığa münasibət hər kəsdə eynidimi? Cəmiyyət azadlığı tam anlamı ilə qəbul və dərk edə bilirmi? Zənnimcə yox. Bizim cəmiyyətdə azad şəkildə fikir söyləmək mədəniyyəti hələ inkişaf etməyib. Bəzən yuxarılar aşağıları , bəzən aşağılar yuxarıları idarə etməyə çalışır. Bu idarəçiliyin özü azadlığı buxovlamaq istəyindən irəli gəlir. Statusundan , tutduğu vəzifəsindən asılı olmayaraq çox adam bu düşüncədədi. Demək şüurda yetərincə yenilik ( inqilab) yoxdu hələ. Heç kim heç kimin fikrinə hörmətlə yanaşmağı öyrənməyib. Amma hər kəs özlüyündə özünü haqlı bilir. Halbuki bu meydan hər kəsindi. Hamının azad şəkildə söz demək haqqı və hüququ var . Səbəb odu ki, sosial mühit hələ azadlığı tam anlamı ilə qəbul edə bilmir. Əsl azadlıq tamam fərqli anlayışdı . Nədi bu azadlıq , harda başlayır və haracandı?. Azadlığa ətrafın gözüylə baxmaq lazımdımı? Zənnimcə azadlıq anlayışına öz şəxsi prinsiplərindən yanaşılmalıdı. Birinci növbədə düşüncəni buxovdan və məhkumiyyətdən qurtarmalısan. Özü , ruhu azad olmayan insan cəmiyyəti azadlığa çıxara bilməz . Əlbəttə burda da ətraf faktoru var , cəmiyyəti də nəzərə almaq lazımdı. Bu danılmazdı. Amma eyni məsələdə ətrafı öz düşüncələrinə tabe etmək və hər vəchlə buna çalışmaq da olmaz.Bu əslində şəxsiyyətin zəifliyidi. Çünki heç kəs heç kəsin fikirləriylə razılaşmaq məcburiyyətində deyil. Çünki hər kəsin öz şəxsi fikri və qənaəti var. Ona görə də müzakirələr sivil və demokratik şəkildə həyata keçməlidi. Cəmiyyət bu müzakirələrdən yararlanmalıdı və müəyyən nəticəyə gəlməlidi. Zənnimcə zorla ətrafı özünə tabe etmək və cəmiyyəti buna məcbur etmək əslində fərdin öz fikirlərinə şübhəylə yanaşmasından irəli gəlir. Başqalarının azadlığını buxovlayan insan əslində öz məhkumiyyətinə tabedi. Həm də belə insanlar həddən artıq aqressiv və əsəbi olur. Belələri psixoloji cəhətdən də cəmiyyətə adaptasiya olunmaqda çətinlik çəkirlər və eyni zamanda buna tam hazır deyillər. Təəsssüf ki , çoxluqdan danışıram. Çox sadə misal. Hazırda sosial şəbəkələr cəmiyyətin aynasıdı. Orda hər kəs özünü lazımı qədər ifadə edir. Baxırsan ki, hansısa paylaşımın altında onlarla , hətta yüzlərlə təhqir , təzyiq , hədə dolu rəylər yazılır. Burda qətiyyən azadlıqdan , müasirlikdən və demokratiyadan söhbət gedə bilməz. Bayağı , bəsit , dayaz müzakirələrdə hər kəs özünü nümayiş etdirir əslində. Özü də ən iyrənc şəkildə. Heç kim heç kimin fikriylə razılaşmır və bütövlükdə bunlar ictimaiyyətin gözü qarşısında baş verir. Halbuki bütün müzakirələr və təhlillər daha yumşaq qaydada aparıla bilər. Demək hələ sivilizasiyasını tam anlamı ilə qəbul edə bilmirik. Axı insan qarşı tərəfi özünə tabe etməklə ümumilikdə azadlığın bütün qanunlarını pozmuş olur. Nəticədə azadlığın özü çərçivəyə salınır və ya salmağa çalışırlar. Zənnimcə insan bu müzakirələri aparmaqçun özünü hazır hiss etməlidi. Bəs toplum buna hazırdımı? Zənnimcə xeyr. Bu olar və ya olmaz artıq ondan sonrakı mərhələdi. Bütün qaydaların pozulması əslində insanın özünə , iradəsinə qalib gələ bilməməsindən irəli gəlir. Mən belə düşünürəm və hamı da belə düşünməlidi deyə bir qanun yoxdu. Azadlığın özü də qanun çərçivəsində həyata keçməlidi. Qanundan kənar və aşırı azadlıq barbarlığa gətirib çıxarır . Ona görə də azadlıq anlayışına da ehtiyyatla yanaşmaq mütləqdi. Axı azadlığı da başlı başına buraxmaq olmaz. Onu da idarə etmək lazımdı. Ağıllı və şüurlu şəkildə. Mən azadlığın qətiyyən əleyhinə deyiləm , əksinə həmişə azadlığın yanındayam. Mən qaraguruhçuluğun , yalançı hay -küyün , meşşanlığın əleyhinəyəm. Bu azadlıq deyil .
Yadımdadı , Balacaydım , Qardaşım mələk olub uçmuşdu göy üzünə ( elə deyirdi atam) Uşaq ağlımla göy üzüylə haqq -hesab çəkirdim hər gün , Hər gün məktub yazırdım Allah babaya anamın adından, Qardaşımı geri göndərsin deyə dil tökürdüm Tanrıya. Hər gün bir az da inanırdım dualarıma , hər gün bir az da aldanırdım. ..Qardaşımdan bizə bir balaca papaq qalmışdı yadigar , Üstündə süd qoxusu , bir də anamın göz yaşı. Hər gün təkliyə çəkilib , bağrıma basırdım , ciyərimə çəkirdim qoxusunu . Bulaşırdı üstüm , başım anamın göz yaşına. Sonra gizlətdilər məndən süd qoxulu papağı, Axtardım , çox axtardım , tapmadım. Yavaş -yavaş öyrəşdim onsuzluğa , Öyrəşdim ,amma unutmadım, Unutmağa qoymadılar axı — Sağ olsun dırnaq içindəki qohumlar , yadlar , yaxınlar , uzaqlar. Bir də uzun -uzadı gecə darıxmaqları vardı , Çox vaxt məni yuxudan anamın hıçqırıqları oyadardı. Girərdim qucağına , qoxumu içinə çəkərdi , ovunardı. Vaxt keçdi , bütün qızların qardaşları böyüdü , Bircə mənim qardaşım həmişə süd qoxudu. Mən böyüdükcə bir qardaşsız qız da boy atdı içimdə ürlək , nigaran – Başında qovğa , qolunda təklik , gözündə intizar , ürəyində həsrət. Sonra başıma nə çox “qardaş” yığıldı , İlahi — İçlərində qaranlıq , baxışlarında sazaq , salamlarında minnət. Yavaş -yavaş keçdim bütün qaranlıqları , töhməti, tənəni , Küləyi də keçdim , yağışı da , sazağı da . Sonra bütün bütlər sındı , dağıldı, Gözəl -göyçək , bərli -bəzəkli ayrılıqlar gəlib tapdı məni — Qatı açılmayan , təptəzə . Sonra sükutun və tənhalığın bütün rənglərinə vuruldum , Aşdım bütün divarları , hasarları aşdım , Beləcə barışdım – Özümlə , taleyimlə , təkliyimlə .. Qurdlar , köpəklər çıxdı qarşıma hər addımbaşı , yeridim bütün ağrıların , əzabların üstünə əliyalın, ürəklə — Burnumda süd qoxusu , bir də üstümdə anamın göz yaşı…
**** Baş açmırıq sözümüzdən , Əyrimizdən , düzümüzdən , Hər gün bir az özümüzdən Əlimiz üzülüb gedir.
Düz yolumuz qala-qala , Əyilirik sağa , sola, Yada calaq ola -ola Kökümüz kəsilib gedir.
Səs batıb küyün altında, Dil yatıb düyün altında, Bu boyda göyün altında Yer necə əzilib gedir.
****
Nə çətinmiş bu payızın sevgisi, Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən. Saçlarını payız yeli dağıdır, Küsər deyə, “o yana dur” demirsən, Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən.
Bulud tökür sellərini üstünə, Aradabir günəş baxır uzaqdan. Bir ümidə sığınırsan, onda da Göy gurlayır, şimşək çaxır uzaqdan.
Gündüzləri küçə küçə atırsan Gecələrin həsrətini gözündən. Yavaş yavaş şeirləşir bu sevgi, Varaq varaq tökülürsən özündən.
Nə sevgini gizləməyə bir yuva, Nə dərdini ovutmağa yer olur. Nə getməyə yol tapırsan özünə, Nə təzədən qayıtmağa yer olur.
Nə çətinmiş bu payızın sevgisi, Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən. Saçlarını payız yeli dağıdır, Küsər deyə, “o yana dur” demirsən, Yarpaq yarpaq, xəzəl xəzəl sevirsən.
****
Köhnə kənd , Kərpic evlər , Yollar , ağaclar ,kölgələr. Yalına yalmanan itlər , Qoyunlar , quzular , atlar. Araba cırıltısı , Qurbağa qurultusu. Dəryaz səsi , Ot xışıltısı. Aynabənddən sallanan arı pətəsi , Qarışqalar , çəyirtkələr , İlanlar , pişiklər, siçanlar. Sərçə yuvasına daş atan uşaqlar , Yolun qırağında tum satan qarı ovcunda qabar , qabarın üstündə dəmir pullar , Pulların üstündə dualar.. Havada torpaq qoxusu , İçində rəngli -rəngli arzular. Ulduzlu gecələr , Tər- tərtəmiz xəyallar .. Lampa işığı , kitablar .. Eh , nələr , nələr.. Sonra təyyarə biletləri , Uzaq şəhərlər , Binalar , küçələr, Limanlar , dənizlər, ayrılıqlar , əzablar…
**** Hərə bir daş atıb qaçdı , Qismətimi daş apardı. Ürəyimi şübhə yedi , Ömrümü təlaş apardı.
Durdu duman , çən üzümə, Tapmadım bir çəm özümə , Aşiq oldu qəm gözümə , Yanağımı yaş apardı
Əlimi üzdüm hamıdan , Umduqca küsdüm hamıdan, Yarımadım vaxt sarıdan , Hər günüm bir kaş apardı.
…Qəribə sakitliyi var. Sükutunun diliylə danışar adamla. Durğu işarələriylə ifadə edər çox vaxt fikrini. Anlayançun gözəl müsahibdi. Əsərlərinin diliylə öz dili eynidi. Ahəng qanunundan kənara çıxmağı sevməz. Dostlara etibar edər sözünü. Elə Sözüylə də tanıdar içindəki mənini. Tarixinə , kökünə çox bağlıdı. Türkçülüyə xidmət edir. Bütöv Azərbaycançılığı var. Təvazökardı və eyni zamanda diqqət mərkəzində olmağı da sevir. Laqeydliyə qarşıdı. Daim axtarışdadı və hər gün özünə hesabat verməyə alışıb. Sözünün arxasında durandı və dünyaya işıq tərəfdən baxır. Elə qələmi də. İmzası oxuculara yaxşı tanışdı. Yunus Oğuzdan danışıram. Oxucunu tarixiylə , köküylə üz -üzə qoyan , öz cığırından çıxmayan , sözünün çəkisini bilən nasir Yunus Oğuzdan. Yazdıqlarında ədalətə və həqiqətə sığınan yazıçı Sözə Tanrının gözüylə baxanlardandı. Axı böyük Sözə bəşəri sevgisi var. Tarixi bədiiləşdirmək , eyni zamanda yalansız, boyasız təqdim etmək elə də asan deyil.. Bu da böyük cəsarət tələb edir. Zənnimcə Yunus Oğuz bunun öhdəsindən peşəkarcasına gəlir . Bu baxımdan yazıçının bütün əsərləri geniş oxucu kütləsinin rəğbətini qazanıb . “Əmir Teymur” ,”Uçurum”, “Nadir şah”, “Cığır ” və başqa romanlar yazıçı təxəyyülünün məhsulu olsa da tarixi faktlara köklənib. . Yunus Oğuzun ədəbiyyatda öz dəst -xətti var və hadisələrə yanaşma tərzi tamam fərqlidi. Yazıçı təkrarı sevmir və daim axtarışdadı. Tarixə istinadən yazılan yazılar elə də asan ərsəyə gəlmir. Hamısı uzun axtarışların və zəhmətin bəhrəsidi. Bu yaxınlarda onun “Türk etnonimi və törələri ” adlı əsərini ( “TÜRK” etnonimi və törələri ) oxudum və yazıçının yazı manerasına heyran qaldım. Mən bu əsəri türk etnologiyası tarixində ən qiymətli tapıntı kimi dəyərləndirirəm. Türk etnonimi, törələr , qanunlar, ilk ailə anlayışı, ibtidai cəmiyyət, olum , ölüm , ruh, ibtidai inanclar , “Bozqurd “fəlsəfəsi, Oguz türklərinin yaşam tərzi və başqa bu kimi dəyərli tarixi faktlarla zəngin olan bu əsər soy -kökümüz haqqında oxucuya yeni məlumat verir . Eyni zamanda yazıçı orta əsr qadınının cəmiyyətdə öz yeri olduğunu və hadisələrdən kənarda qalmadığını vurğulayır. Quba xanı Fətəli xanın həyat yoldaşı Tutibikə xatunun simasında qadınların cəmiyyətdə tutduğu mövqedən , onların mübarizəsindən söz açır. İsbat edir ki, türk qadını kölə yox, cəmiyyətin aparıcı qüvvələrindən biri olub. Yazıçı qədim türk dövlətlərinin yaranması , coğrafiyası , inkişafı , mübarizəsi haqqında da geniş məlumat verir .. Türk inanclarına görə Tanrı təkdi. Türk törəsinə görə hər kəsin cəmiyyət içində öz yeri və mövqeyi var. Türk ideologiyasına görə ailə ocaqdı. Xaqan başda olmaqla hər kəs törələrə uyğun hərəkət etməlidi. Qanunlardan kənara çıxmaq olmaz. Türk qanunlarında düzlük , ədalət , insanlıq hər şeydən öncə gəlir. Yazıçı bu əsərdə çox nüanslara toxunub. Müəllif mənbələrə əsaslanaraq həqiqətən ortalığa çox gərəkli və qiymətli əsər qoyub . Bu yazıçının zəngin tarixi biliyə malik olmasından xəbər verir. Əminəm ki, bu əsər də yazıçının başqa əsərləri kimi geniş oxucu kütləsi qazanacaq və seviləcək. Yunus Oğuz həm də “Olaylar” qəzetinin təsisçisidi, eyni zamanda gözəl publisistdi.. Ara-sıra şeirlər də yazır. Amma qələmi nəsrdə daha mükəmməldi. Bu da mənim fikrimdi. Qarşıdan Yunus bəyin doğum günü gəlir. Bu ərəfədə onu yubiley yaşı münasibətilə qəlbən təbrik edir və yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.
Qəribə sakitliyi var. Sükutunun diliylə danışar adamla. Durğu işarələriylə ifadə edər çox vaxt fikrini. Anlayançun gözəl müsahibdi. Əsərlərinin diliylə öz dili eynidi. Ahəng qanunundan kənara çıxmağı sevməz. Dostlara etibar edər sözünü. Elə Sözüylə də tanıdar içindəki mənini. Tarixinə , kökünə çox bağlıdı. Türkçülüyə xidmət edir. Bütöv Azərbaycançılığı var. Təvazökardı və eyni zamanda diqqət mərkəzində olmağı da sevir. Laqeydliyə qarşıdı. Daim axtarışdadı və hər gün özünə hesabat verməyə alışıb. Sözünün arxasında durandı və dünyaya işıq tərəfdən baxır. Elə qələmi də . İmzası oxuculara yaxşı tanışdı. Yunus Oğuzdan danışıram. Oxucunu tarixiylə , köküylə üz -üzə qoyan , öz cığırından çıxmayan , sözünün çəkisini bilən nasir Yunus Oğuzdan. Yazdıqlarında ədalətə və həqiqətə sığınan yazıçı Sözə Tanrının gözüylə baxanlardandı. Axı böyük Sözə bəşəri sevgisi var. Tarixi bədiiləşdirmək , eyni zamanda yalansız, boyasız təqdim etmək elə də asan deyil.. Bu da böyük cəsarət tələb edir. Zənnimcı Yunus Oğuz bunun öhdəsindən peşəkarcasına gəlir . Bu baxımdan yazıçının bütün əsərləri geniş oxucu kütəsinin rəğbətini qazanıb . “Əmir Teymur” ,”Uçurum”, “Nadir şah”, “Cığır ” və başqa romanlar yazıçı təxəyyülünün məhsulu olsa da tarixi faktlara köklənib. . Yunus Oğuzun ədəbiyyatda öz dəst -xətti var və hadisələrə yanaşma tərzi tamam fərqlidi. Yazıçı təkrarı sevmir və daim axtarışdadı. Tarixə istinadən yazılan yazılar elə də asan ərsəyə gəlmir. Hamısı uzun axtarışların və zəhmətin bəhrəsidi. Bu yaxınlarda onun “Türk etnonimi və törələri ” adlı əsərini oxudum və yazıçının yazı manerasına heyran qaldım. Mən bu əsəri türk etnologiyası tarixində ən qiymətli tapıntı kimi dəyərləndirirəm. Türk etnonimi , törələr , qanunlar , ilk ailə anlayışı , ibtidai cəmiyyət, olum , ölüm , ruh , ibtidai inanclar , “Bozqurd “fəlsəfəsi, Oguz türklərinin yaşam tərzi və başqa bu kimi dəyərli tarixi faktlarla zəngin olan bu əsər soy -kökümüz haqqında oxucuya yeni məlumat verir . Eyni zamanda yazıçı orta əsr qadınının cəmiyyətdə öz yeri olduğunu və hadisələrdən kənarda qalmadığını vurğulayır. Quba xanı Fətəli xanın həyat yoldaşı Tutibikə xatunun simasında qadınların cəmiyyətdə tutduğu mövqedən , onların mübarizəsindən söz açır. İsbat edir ki, türk qadını kölə yox, cəmiyyətin aparıcı qüvvələrindən biri olub. Yazıçı qədim türk dövlətlərinin yaranması , coğrafiyası , inkişafı , mübarizəsi haqqında da geniş məlumat verir .. Türk inanclarına görə Tanrı təkdi. Türk törəsinə görə hər kəsin cəmiyyət içində öz yeri və mövqeyi var. Türk ideologiyasına görə ailə ocaqdı. Xaqan başda olmaqla hər kəs törələrə uyğun hərəkət etməlidi. Qanunlardan kənara çıxmaq olmaz. Türk qanunlarında düzlük , ədalət , insanlıq hər şeydən öncə gəlir. Yazıçı bu əsərdə çox nüanslara toxunub. Müəllif mənbələrə əsaslanaraq həqiqətən ortalığa çox gərəkli və qiymətli əsər qoyub . Bu yazıçının zəngin tarixi biliyə malik olmasından xəbər verir. Əminəm ki, bu əsər də yazıçının başqa əsərləri kimi geniş oxucu kütləsi qazanacaq və seviləcək. Yunus Oğuz həm də “Olaylar” qəzetinin təsisçisidi , eyni zamanda gözəl publisistdi.. Ara-sıra şeirlər də yazır. Amma qələmi nəsrdə daha mükəmməldi. Bu da mənim fikrimdi. Qarşıdan Yunus bəyin doğum günü gəlir. Bu ərəfədə onu yeni yaşı münasibətilə qəlbən təbrik edir və yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.
Rusiyanın ucqar yerlərindəki qəsəbələrdən birində şaxtalı aprel gecəsi davam edirdi.
Adətən sərxoşların yığışdığı kiçik bir yerdə 4 nəfər gənc qızğın müzakirələrə qapılmışdı.
Gənclərin yaşı 18-24 arası olardı.Vadim “dəstənin rəhbəri” idi,digərləri adətən onunla hesablaşırdı.Aleksey isə Vadimin ən yaxın dostu idi.(Dost sözünün nə anlama gəlməsinin dərinliklərinə varmırıq).Dörd nəfərdən biri də Dmitri idi.
Adətən o,müxtəlif kitablardan nələrsə oxuyub bu cür içki məclislərində müzakirə üçün ortaya atardı.
Sonuncu gənc isə Fyodor idi.Utancaq və ya sadəcə çox danışmayan bu gənc,bəlkə də,sadəcə hansısa bir qrupda olmaq xatirinə bu gənclərlə birlikdə olurdu.Onların olduğu yer az işıqlı,alçaq tavanlı bir yer idi. Siqaret dumanının da hər yeri bürüməsi dərdlərini unutmaq üçün bura gələnlərə və ya sadəcə içib,boş-boş danışmaq istəyənlərə əlverişli şərait yaradırdı.
Bizim gənclər də yaxşıca içmişdilər,səsləri hər kəsin səsini üstələsə də,onlara fikir verən yox idi.
Aralarında ən çox qızışanı isə Vadim idi:
-Qadına azadlıq vermək,başa oyun açmaqdır,dostlar! Bu məxluq yaradılışı etibarilə axmaqdır! Düz demirəmmi, Alyoşa?
-Düzdü,dəyərsiz məxluqdu,ancaq doğub-törəmək və ev işlərini görmək üçün yaranıb!
-Yox, Vadim.Heç inanmıram ki,qadınsız bir dünya arzulayaydın,-Dmitri Vadim və Alekseyə nəzərən sakit idi.
-Həm də axı bizim analarımız da qadındır.Belə danışmaq yaramaz,Vadim.Qadınlar olmasa,bizlər də olmazdıq,-Fyodor sanki ürkəkliklə əlavə etdi.
-Heç kim məndən soruşmamışdı ki,olmaq istəyirəm ya yox! Boş-boş danışma,Fyodor…
-Həm də tanrı kişini və qadını eyni mərtəbədə yaradıb,bu barədə söz demək bizə düşməz.
-Eh Fyodor,nə tanrıbazlıqdı? Hələ heç kəs elmi olaraq sübut etməyib ki,o var. Heç mən özüm də onu görməmişəm,ona görə onun adından yazılanlar mənim heç vecimə də deyil!
-Elədir ki,var.Özünü göstərsin,biz də inanaq!-Aleksey sanki Vadimin dediklərinin icmalını verirdi.
Bunu eşidən Dmitri oxuduğu kitabdan söhbət salmaq üçün imkanın olduğunu düşünüb,dedi:
-Tanrı demişkən,yeni bir filosofla tanış olmuşam.
-O kimdir,elə?
-Fridrix Nitşe.O tanrının öldüyünü bildirir!
-O necə olur?-Aleksey axmaq bir təəccüblə soruşdu.
-Heç baş açmadım.
-Onda belə çıxır ki,tanrı əvvəlcə var imiş?-Fyodor maraqlandı.
-Əşi,mən nə bilim.Onu bilirəm ki,bir az qəribə filosofdur.Deyir ki,mərhəmətli olmaq günahdır! Amma bizə öyrədirlər ki,mərhəmətli olmaq lazımdır.
-Bax burda Nitşe yanılır.İnsan gərək mərhəmətli olsun!-orijinal bir fikir söyləmiş insan ədası ilə Aleksey “Nitşenin səhvini düzəltdi”.
-Əşi dayan bir görək!Bizə çox şey öyrədirlər,-Vadim Alekseyə çımxırdı,-de görüm,sənin bu Nitşen niyə deyir ki,mərhəmətli olmaq lazım deyil?
-O deyir ki,insan güclü olmalıdı.Mərhəmətli olanda isə sənin gücün azalır.(Düzünə qalsa,Dmitri Nitşenin heç bir əsərini oxumamışdı.O sadəcə hansısa fəlsəfəyə dair bir kitabda Nitşeyə aid səhifədəki cümlələrdən ikisini mənimsəyə bilmişdi.)
-Bax ha…Heç də pis fikir deyil.Sağ ol,Nitşe.Əşi hər nəysə…Gəlin bu gecə maraqlı nəsə edək!-Vadim bir qədər həyəcanlandı.
-Nə fikrin var,de görək.
-Gəlin Annanın evinə gedək!Hə,əla fikirdi.Gedək Annanın evinə!
-Orda nə işimiz var?
-Bilmirəm.Əylənməyə bir şey taparıq!
Anna qəsəbənin kənarında tək-tənha yaşayan,təxminən 25-30 yaşlarında bir qadın idi. Qəsəbənin sakinləriylə sıx əlaqədə olmaz,öz evinə çəkilər və deyilənə görə günün əksər hissəsini ibadətdə keçirərdi. Övladı olmasa da,deyilənə görə hamiləydi və bu yaxınlarda da övladı olacaqdı. Əri təxminən 6 ay əvvəl hansısa bir dəstəyə qoşulub macəra axtarışına getmiş, Annanın hamilə olması belə onu fikrindən döndərməmişdi. Onun haqda qəsəbədə çox dedi-qodular gəzirdi, öz ruhunu şeytana tapşırdığını,hətta onun insan deyil,cin olduğunu söyləyənlər belə var idi.
Gənclər yola düşdükdən bir az sonra Fyodor:
-Yox,mən getmirəm,-dedi.
-Niyə,ay qorxaq?Yoxsa sən də onun cin olmasına inanırsan?-Vadim bir qədər əsəbiliklə soruşdu.
-Yox,cin olmadığını bilirəm.Hətta onunla söhbət də etmişəm.O əsl tanrı adamıdır,Vadim,mən belə insanı incidə bilmərəm.Tanrı qəzəblənə bilər.
-Qorxaq! Sənin kimisi heç bizə lazım da deyil,-deyib Vadim Fyodoru itələdi. Beləliklə Fyodor ümumi dəstədən ayrılıb,evlərinə yola düşdü. Qalan üç nəfərdən Vadim və Aleksey nə etdiklərindən əmin bir halda yola davam edirdilər. Vadimdəki özünü mühüm hiss etmə və pafos simasından aşkar görünürdü.Aleksey sakit idi,düzü onun heç nə vecinə deyildi,əsas məsələ o idi ki,etməyə nəsə olsun və o darıxmasın.Dmitri isə daxilində narahatlıq hiss etsə də,özünə sığışdırmadığına görə bunu açıq dilə gətirməyə və ya dəstədən ayrılmağa çəkinirdi:
-Vadim,gəl onu incitməyək.Axı onun bizə nə pisliyi dəyib?
-Onsuz da,incitmək fikrim yoxdur.Bir az lağa qoyub,əylənərik,vəssalam. Özü də axmağın biri axmaq,bayaq Nitşedən,mərhəmətdən danışan sən deyildin?İndi birdən-birə mərhəmətlimi oldun?!
Sanki birdən-birə özündə “Nitşeyə sadiqlik məsuliyyəti” hiss edən Dmitri cəsarətləndi: -Hə,doğru deyirsən!Gəl bu gecəni maraqlı edək!Mən səninlə razı!
Hava şaxtalı olsa da,üçlük üşümürdü.Həm içkinin təsiri,həm də geyindikləri qalın paltarlar bunu təmin edirdi.Bir azdan getmək istədikləri ev də görünməyə başladı.Annanın yaşadığı yer güclü bir külək zamanı dağıla biləcək daxmadan və kiçik həyətyanı sahədən ibarət idi.
Onlar evə çatdıqda hava tamamilə qaralmışdı.Vadim irəli çıxaraq qapını döydü.Anna qapını açıb bir qədər narahat şəkildə onlara baxdı.Bu gözəlliyi hələ də tam itməmiş,qara paltarlı,sadəcə siması və əlləri görünən bir qadın idi.
-Buyurun.
-Salam! Siz yəqin ki,Annasız.Bu gecə könlümüzdən sizi ziyarət etmək keçib.Yəqin ki,qonağı qapıdan qaytarmazsız,-Vadim Annanın cavabını gözləmədən,qapını aralayıb,içəri keçdi.Ev,həqiqətən də,kiçik idi. Sadəcə bir otaqdan ibarət,gecələr şam və ya əl lampasıyla işıqlanan olan bu evdə kiminsə bütün zamanını keçirdiyini düşünmək bir çoxlarında ürək sıxıntısı əmələ gətirə bilərdi. Otağın bir küncündə bir stol,stolun üstündə isə şüşəsini his bürümüş lampa,vərəqlərindən çox oxunduğu görünən Biblya və yemək yeyilmiş bir boşqab var idi. Digər tərəfdə səliqə ilə yığılmış yataq,yeganə pəncərədə isə iki dibçək göründü.Qarşı divarda İsa Məsihin tablosu asılmışdı və bu möhtəşəm tablo əzəmətinə görə içərisində olduğu bu daxma ilə çox güclü ziddiyət əmələ gətirirdi.Evin digər küncündə isə bələyin içərisində bir çağa mürgüləyirdi.
-Anna,həyatınız necə keçir?-Aleksey soruşdu.Dmitri isə susqunluqla olanları izləyirdi.O hansı bir vəziyyətin içində olacağını bilmədiyi üçün qorxu qarışıq narahatlıq keçirsə də,bu naməlumluq ona daxili bir həzz də verirdi.Hətta düşünmək olardı ki,o bu narahatlığı keçirmək üçün xüsusi olaraq səy göstərir.
-Çox sağ olun,həyatım normaldır,-Anna hələ də təşviş içində idi.
-Biz sizinlə İsa peyğəmbər və tanrı haqda danışmağa gəlmişik,-İçəri girəndə “əylənmək üçün” heç bir ideyası olmayan Vadim yeni bir ideya tapmışcasına,hətta bir qədər sevinclə dilləndi.
-Niyə mənimlə danışmağa gəlmisiz?Özü də gecənin bu vaxtı?-səsindəki ürkəklik hələ də qalsa da,sanki İsanın adının çəkilməsindən cəsarətlənən Anna soruşdu.
-Məgər İsadan danışmaq üçün hansısa vaxtmı lazımdır?Biz danışmağa,müzakirə etməyə və öyrənməyə gəlmişik!-Vadim,yəqin ki,özünü natiq kimi hiss edirdi.
-Yaxşı,öyrənmək istədiyiniz nədir?-Anna yavaş-yavaş qətilik qazanırdı,lakin təlaş onu tərk etməmişdi.
-Əvvəlcə deyin görək bu həyatın mənası nədir?-sanki Vadim bu sualı önəmli bir sual yox “hansısa söhbət başlanğıcı hesab edirdi.
-Tanrını dərk etmək,İsanı xilaskar kimi qəbul edib,cənnətə layiq olmaq-Anna,bəlkə də,cavabına ən çox əmin olduğu suala cavab verdi.
-Hə,belə de,-yeganə danışan Vadim idi,- bəs bunları etməsəm,necə olacaq?
-Tanrı sizi cəhənnəmlə cəzalandıracaq.
-Tanrı cəhənnəmi niyə yaradıb bəs?
-Günahkarları cəzalandırmaq üçün.
-Bəs günah?Onu niyə ixtira edib?
-Günahı tanrı yox,insan ixtira edib.Adəm tanrının əmrindən çıxmaqla ilk günahı işlətdi və insan paklığını itirdi.
-Yaxşı bəs Adəmdən bizə nə?
-İlk insanın günahı işlətməsi digər insanları da doğuşdan günahkar edir.
-Necə?Bu ki axmaqlıqdır!Mənə nə var,Adəm nə edib!Tanrının başı işləmir nədir?
-Anlamadan,mühakimə etməyə çalışmayın.
-Mən anlamıram?Mən…anlamıram?Sənin kimi bütün günü İsaya yalvarmaq deyil anlamaq! Sənin Biblyandan yaxşı kitablar da var! Məsələn,sən heç Nitşeni tanıyırsan?Amma mən tanıyıram! İsanın isə üzünə tüpürmək lazımdır!
-Tanrı səni sevir,onun sənə olan sevgisini anlasan,bütün bunları da anlayacaqsan.
Vadim özündən çıxmışdı.Vadimin gəliş məqsədinin “gecəni daha maraqlı etmək” olduğunu yada salsaq,ona bu anda özündən çıxmaq üçün adi bir səbəb də kifayət edəcəkdi.Əgər səbəb olmasaydı belə,Vadim bu səbəbi yaradacaqdı.Anna isə Vadimin bu qızışmasını təəccüblə qarşılamışdı. Gözləri azca bərəlmiş halda Vadimə baxırdı.Diqqətlə baxdıqda isə bərəlmiş gözlərin arxasında az miqdarda qəzəbin olduğunu da görmək olardı.Lakin Vadim bu anda belə şeylərə fikir verəcək vəziyyətdə deyildi,o daha da qızışırdı.Divardan asılmış tablonu göstərib,soruşdu: -De görüm,bu nə tablodur?Cavab ver,axmaq qarı!
-İsa Məsihin tablosudur.
-O sənin nəyinə lazımdır?
-Mən hər gün onun qarşısında diz çöküb,öz xilasım üçün yalvarıram.
-Xilas! Əgər xilas olsaydın,bu sökük daxmada yaşamazdın!.Özü də görürəm yeni uşağın olub.Hə,bax budur sənin yeganə işin:həmin uşağı doğurmaq və böyütmək! Qadın başqa nəyə yarayır ki!
Təəccüblənmiş Anna buna cavab vermədi.O bütün bunların nə ilə nəticələnəcəyini gözləyirdi.
-Hə,qarı,bax indi mən sənin bu müqəddəs tablona tüpürəcəyəm! Görək İsa heç olmasa öz tablosunu xilas edə biləcəkmi?!
Vadim tabloya yaxınlaşdıqda Anna yerindən dik atılıb,onun qarşısını kəsdi.Lakin bu hərəkət Vadimi daha da cuşa gətirdi.Artıq onun özünü idarə edə bilmədiyi aydın görünürdü.Dmitri olanları sadəcə izləyirdi,Aleksey isə rahat şəkildə hərdən gəzişir,hərdənsə heç nə etmədən olanlara laqeydliklə tamaşa edirdi.
-Hə,belə görünür ki,İsa səni yox,sən İsanı xilas etmək fikrindəsən!Haha,necə də gülməlidir!Lakin qarı,nə İsa,nə də sən bu gün xilaskar ola bilməyəcəksiz!
-Tabloya əl vurma!-Anna Vadimin qollarından tutdu.Onun mimikası və baxışlarında yalvarış və hücum instinktləri qarışmışdı.Vadim bir anlıq ona baxdı və bir neçə saniyə heç nə etmədən dayandı.Simasından nəsə düşündüyü yoxsa sadəcə Annanın müqavimətinə qəzəbləndiyini anlamaq çətin idi.Dmitri və Aleksey də gözlərini Vadimə zillədilər.Keçən bu bir neçə saniyədən sonra Vadimin siması parıldadı.Dodağında qorxulu bir təbəssüm göründü.
-Yaxşı,olsun qarı! Mən bu tabloya əl vurmayacam. Mən ona tüpürməyi düşünürdüm.Lakin fikrimi dəyişdim. Ona mən yox,sən tüpürəcəksən!
Bu sözlərdən sonra Annanın simasını soyuqluq bürüdü.Sanki o artıq rahatlaşmışdı və əmin idi ki,təhlükə sovuşmuşdur,çünki heç bir qüvvə ona bunu məcbur edə bilməzdi. Annanın dinmədiyini görən Vadim qışqırdı:
-Sənə deyirəm! Əmr edirəm sənə! Bu tabloya tüpürəcəksən!
Anna hələ də susmuşdu.Qaşları çatılmış halda Vadimi izləyirdi.Annanın heç cür reaksiya göstərmədiyini görən Vadim Alekseyə dedi:
-Aleksey,uşağı bura gətir!
Annanın bütün bədənindən gizilti keçdi.Gözləri qaraldı və qorxuyla Alekseyə baxdı.Aleksey isə heç bir qərarsızlıq göstərmədən küncə doğru getdi və əlində uşaqla geri qayıdıb,onu Vadimə təhvil verdi.
-Hə qarı,uşaq mənim əlimdədir.Ya sən bu tabloya tüpürəcəksən,ya da mən bu uşağı elə burdaca boğub öldürəcəyəm!
-Vadim,artıq lazım deyil,bəlkə?-nəhayət ki Dmitri xeyli təlaşlanmış şəkildə dilləndi.Vadim isə Dmitrini sanki eşitmirmiş kimi,fikir vermədi.
Anna irəli gəlib,uşağı Vadimin əlindən almaq istəsə də,Aleksey onu itələdi və o yerə yıxıldı.Vadim isə qəzəbli şəkildə qadına baxırdı.O öz təntənəsini-qadının tabloya tüpürməsini böyük səbirsizliklə gözləyirdi.Bura gələrkən sadəcə əyləncə axtaran Vadim indi sadəcə öz üstünlüyünün təmin olunmasına vəhşicə susamış birisi idi.Annanın uğursuz müqavimət cəhdləri bu ehtirası daha da artırmışdı və Vadim indi qadının tabloya tüpürməsi üçün hər şeyi edə biləcək vəziyyətdə idi.Artıq Anna da bunu duymuşdu və bayaqdan bəri ilk dəfə tabloya tüpürmək ideyası görüntü şəklində onun beynindən gəlib-keçdi.Anna dəhşətlə bu fikri özündən uzaqlaşdırdı və oğlu yenidən əsas narahatlıq mənbəyinə çevrildi.
-Son dəfə deyirəm,tüpür tabloya,uşaq əlimdədir! And olsun ki,onu boğacağam!
Anna növbəti dəfə Vadimin üzərinə cumdu,lakin Vadim onu əliylə saxladı.Alekseysə onun qollarından tutub tabloya tərəf gətirdi.Vadim tərləmiş və qızarmışdı.O növbəti dəfə var gücüylə qışqırdı:
-Tüpür,ifritə qarı,tüpür!
Və Vadim heç nədən narahat olmadan uşağın boğazına yapışdı,onu sıxmağa başladı və düz Annanın simasına baxaraq vəhşi bir səslə bağırdı:
-Tüpür!!!
Elə bu anda uşağın qorxunc ağlama səsi başladı.Boğuq səslə ağlayan,daha doğrusu heç ağlaya bilməyən uşağın dəhşətli səsi Annanın bütün beyninə yayıldı…və o bu səsi eşidən kimi qeyri-iradi olaraq,heç özü də bilmədən tabloya tüpürdü…
Artıq ağzı köpüklənmiş Vadim uşağı ehtiyatsızca yerə qoyaraq qalibin qəzəbli baxışları ilə Annaya baxdı və pıçıldıyla:
-Bu da sənin İsan,-dedi,-Vəssalam,getdik.
Aleksey heç nə olmamış kimi sakit simasını qoruyaraq,onun arxasınca getdi,Dmitri isə son dəfə təşvişlə qadına baxdı və onların arxasınca evdən çıxdı.
Hələ də nə olduğunu anlamayan Anna onlar evdən çıxdıqdan sonra bir dəqiqə müddətində yerində donub qaldı.O əvvəlcə tablonu unudaraq,uşağını xilas etdiyinə görə sevinsə də,sonradan tabloya tüpürməsi ildırım tək beyninə yayıldı və o başını qaldırıb tabloya baxdı.Tabloya baxdıqda ilk gördüyü şey İsanın yerə zillənmiş təəssüflü baxışları( bu anda ona belə göründü) oldu.Anna qeyri-insani bir çığırtıyla tablonun qabağına atıldı.O sanki nə etdiyini indi anlamışdı və artıq İsanın simasında xilaskar yox,sevgisini aradan götürmüş dəhşətli bir mühəkkim görürdü.O dəli tək,dəhşətli qışqırtısı ilə bütün bu ideyanı öz beynindən silib atmağa çalışırdı.Lakin bu mümkün deyildi,İsanın baxışları onun bütün beynini dəlib keçir,ona bütün ömrünün ən böyük dəhşətini yaşadırdı. O diz çökmüş,başını isə dizlərinin arasına salaraq sanki qışqırmaqdan yorulmuş kimi yüksək səslə ağlamağa başladı.Və yenidən gözünü qaldırıb sanki əfv edilmək ümidilə növbəti dəfə tabloya baxdı.Lakin İsanın baxışları dəyişməmişdi.
-Bağışla,tanrım! Əfv et,məni!Əfv et!Əfv et!Bağışla…-onun səsini indi eşidən birisi onun insan yox,cin olması ideyasına asanlıqla inana bilərdi.Bütünlüklə insaniliyini tərk etmiş Anna tablonun dəhşətinə qapılsa da,öz xilasını da məhz bu tabloda axtarırdı.
Hər bir cümləsindən,sözündən sonra tabloda ümid axtaran Anna hər dəfə daha da böyük dəhşətə qapılırdı.İsa onu əfv etmirdi.O,İsanın ona verdiyi uşağa görə İsadan üz çevirmişdi.O bütün kainatın ən dəyərli varlığına olan sevgini adi bir analıq instinktinə qurban vermişdi.Artıq İsaya olan sevgi sanki kəskin mühakimələr irəli sürərək onun bütün beynini doldurur,vəziyyəti Anna üçün daha da dözülməz səviyyəyə çatdırırdı. Elə bu anda gözləri öz uşağına sataşdı.Sifəti dondu,göz yaşlarını və qışqırığını saxladı.Gözlərinin bərəltisi qorxunc səviyyəyə çatdı…O anlamışdı ki,İsanın onu əfv etməsi üçün yalnız bir yol qalır.Elə bu anda uşağını əlinə götürərək,yenidən tablonun qarşısına özünü tulladı.
-Tanrım,hər şeyim sənindir! Bağışla məni,bağışla!-yenidən dəhşətli qışqırıq bütün evi və gecəni bürüdü.O uşağını boğmağa başlamışdı və bunu hiss etməmək üçün sadəcə tabloya baxır və qışqırırdı,-Əfv et,sənin verdiyin uşağı sənə geri qaytarıram! Əfv et,tanrım! Əfv et.
Uşaq isə bayaqkından da dəhşətli bir səslə qışqırırdı.Bu tükürpədici səs istənilən insanda dəhşət və qorxu yarada bilərdi.Lakin Anna həmin anda sadəcə İsanı görür və sadəcə öz əfv diləməsini eşidirdi.
Bir az keçdikdən sonra uşaq boğulmuşdu, Anna uşaqdan diksinərək geri çəkilmiş,bir müddət sürətlə nəfəs almış və sonra sanki zamanın başlanğıcından susurmuş kimi yerindəcə quruyub qalmışdı.Hətta gözlərində belə kiçik hərəkətə rast gəlmək mümkün deyildi.Hər şey bitmişdi…bu dəfə İsanın simasında mühəkkim yox,övladının yanlış hərəkətindən qəlbi üzülmüş,lakin onu əfv edəcək bir valideyn görünürdü. Gecə ərzində Anna olduğu vəziyyətdə qalmışdı.Həmin an onun beynindən keçənlərə qətiyyən düşüncə adını vermək olmazdı.Sadəcə fraqmentlər,epizodlar və qırıq-qırıq hissələr,bir-birilərindən əlaqəsiz şəkildə onun təsəvvüründə uçuşurdu.Bütün bunları Anna qətiyyən anlamırdı,heç anlaya biləcəyi onun ağlına belə gəlmirdi…əgər ağlı yerində idisə.Sanki onun beynindən sürətlə gəlib-keçənlər Annanın tanımadığı hansısa yeni və əcaib bir əlifbada yazılmış sözlərdən ibarət idi.Sanki Anna özünün qiymət verə biləcək tərəfini,şüurunu tamamilə itirmişdi.Anna bu anda öz səhifələrində nələrin yazıldığı barədə zərrə qədər də təsəvvürü olmayan şüursuz kitab vərəqlərini xatırladırdı.
Bir neçə saat keçmişdi.Yer bütün bu olanlara baxmadan növbəti dövrəsini tamamlamamış və səhər açılmışdı.Anna hələ də tərpənmirdi.Sanki tabloya tüpürməklə bir yarısını,uşağı boğmaqla digər yarısını məhv etmiş,elə ordaca heykələ çevrilmişdi.
Səhər qapı açıldı,Dmitri və Vadim içəri daxil oldular.Annanın gözləri nəhayət ki tərpəndi, və onları gördü.Lakin onların siması belə Anna üçün heç nə ifadə etmədi.Vadim Annanın hərəkətsiz olmasından heç nə anlamasa da,ona yaxınlaşıb sözə başladı:
-Dünən etdiklərimizə görə…bağışlayın.Biz bir az içkili…
Vadim əvvəlcə heç nə anlamasa da,uşağa yaxınlaşıb,dünən gecə nəyin baş verməsini təxminən də olsa başa düşmüşdü.Çağa İsanın tablosunun önündə bir qurbantək hərəkətsiz halda dayanmışdı. Bu mənzərədən dəhşətə gələn,pafoslu danışmağı bacarsalar da,ruhları ciddi heç nəyə hazır olmayan bu iki gənc yerlərində donub qalmışdılar. Vadim heç nə demədən sakitcə evdən çıxmış,böyük həvəslə Nitşedən sitatlar gətirən Dmitri isə birdən-birə özünü Annanın ayağı altına atıb hönkür-hönkür ağlamağa başlamışdı:
Yox!Anna sən bağışla bizi,Anna biz səhv etmişik.İstəyirsən,elə bu an məni də öldür!Anna!
Lakin Annadan Dmitriyə reaksiya gözləmək sadəlöhvlük olardı.Dmitri bu anda bütün hislərini tərk etmiş bir ilahəyə ürəkdən ibadət edən bir günahkara bənzəyirdi. Bəs görəsən,Anna bundan sonra necə yaşayacaqdı?Yenidən bütün qəlbiylə ibadət edə biləcəkdimi?Görəsən Anna,həqiqətən də,xilas ola biləcəkdimi?
Hey harasa tələsirik , Ömür gödəkdi , neyləyək. Zamana çata bilmirik, Bizdən zirəkdi, neyləyək.
Heç kimin bitmir davası, Göy davası , Yer davası , Günümüzün tən yarısı Küydü , kələkdi , neyləyək.
Dörd yanımız çığır -bağır, Hərə öz dərdindən baxır, And yerimiz əvvəl-axır Duzdu , çörəkdi , neyləyək.
Başımızda söz havası, Dünyamız ilan yuvası, Biz çoxuq , atam balası, Tanrısa təkdi, neyləyək.
****
Neçə bahar , neçə payız, qış gələr, O səhərlər geri dönməz bir daha. Gah dumana , gah çiskinə bürünər, O xəyallar göydən enməz bir daha, Köçdü , köç.
Bir də yanmaz könlümüzdə od ,ocaq, Külümüzlə oynayırıq nə vaxtdı. Heç bilmirik hansı sözdən yapışaq, Hardan tutsaq deyirlər ki, günahdı , Sucdu ,suç.
Ulduzlar da parıldamır biz deyən, Səhərəcən zülmət saçır gecələr. Elə bil ki, yadırğayıb adamdan, Neçə vaxtdı sevgisizdi küçələr , Acdı , ac.
Elə gözəl sarılmışıq təkliyə , Dörd yanımız hicran adlı qəfəsdi. Vurulmuşuq xəzəl rəngli payıza, İndi bizdən bahar ummaq əbəsdi , Gecdi, gec.
****
Gözlərindən həsrət baxır adama, Bu şəhərin baxışları darıxır. Bu şəhərin ağacları susuzdu, Bu şəhərin yağışları darıxır, Bu şəhərin közü çıxıb yadımdan.
Neçə vaxtdı daş ömrünü yaşayır, Qurd ömrünü , quş ömrünü yaşayır , Buz bağlayıb , qış ömrünü yaşayır, Bu şəhərin yazı çıxıb yadımdan.
Göyə qalxıb , gözü görmür heç kəsi, Sevgisizdi sahilləri dənizin , Başı üstə küləkləri dərd əsir, Bu şəhərin səsi çıxıb yadımdan.
İtib batıb gəzdiyimiz küçələr , Döngə -döngə azdığımız küçələr , Yıxılanda küsdüyümüz küçələr , Bu şəhərin nazı çıxıb yadımdan.
Hər yanını tumar -tumar yorublar, Beton- beton, hamar- hamar yorublar , Bu şəhəri əlimizdən alıblar , Bu şəhərin üzü çıxıb yadımdan.
Yavaş -yavaş tamarzıdı sevincə , Yuxusuna daş atırlar hər gecə , Yaddaşımda adı qalıb eləcə , Bu şəhərin özü çıxıb yadımdan.
Gözlərindən həsrət baxır adama , Bu şəhərin baxışları darıxır. Bu şəhərin ağacları susuzdu , Bu şəhərin yağışları darıxır , Bu şəhərin …düzü , çıxıb yadımdan .
****
Bir zamanlar başı buxara papaqlı , ayağı çarıqlı , əli əsalı kişilər vardı, Üst -başları tütün qoxuyardı , Ovucları qabar -qabardı. Doqqazın başına yığışardılar hər gecə, Biz də onların başına . Onlar davadan , frontdan danışardılar , Biz də daş üstündə oturub qulaq asardıq bu şirun nağıllara yuxu gözümüzdən tökülüncə. Yayın istisində də başlarından çıxarmazdılar papağı, Addım səslərindən tanıyardılar gələn qonağı.. Onlarçun çörək Tanrıdan irəliydi, Hərəsi bir evin dirəyiydi mən tanıyan kişilər , Torpaqla , daşla , əkinlə , xışla oynayan kişilər. Saçımızı sığalsız , gecəmizi nağılsız qoymazdılar, Səhərlər mala, heyvana durardılar , Oğula , uşağa qıymazdılar. Sonra illər göz qırpımında uçub getdi , Doqqaz ağzına yığışan kişilər yavaş -yavaş bu dünyadan köç etdi — Başında papaq , ayağında çarıq, , əlində çəlik. Yavaş -yavaş yollar yiyəsiz qaldı , sonra kənd, Sonra hasarlar böyüdü , sonra adamlar. Sonra qapılardan kilid , ürəklərdən daş asıldı , Uçulub dağıldı söykəndiyimiz divarlar , Köhnə nağıllar pozuldu , Təzə nağıllar yazıldı — İçində həsrət , ayrılıq , xəyanət , göz yaşı , minnət. İnternet sevdalar doğuldu boşluğun içində – Rəngsiz , ürəksiz , qolsuz , qanadsız , şikəst… Məhəbbət dolu məktublar yazılmadı daha , Ürək döyüntüsündən keçmədi boğazdan yuxarı mesajlar , Söz verib söz almadı heç kəs , Heç kim tələsmədi görüş yerinə , Sabaha çıxmadı bu gün doğulan xəyallar.. Nöqtələr , nidalar , suallar!! .. Bir zamanlar başı buxara papaqlı , ayağı çarıqlı , əli əsalı kişilər vardı. Üst -başları tütün qoxuyardı , Əlləri qabar -qabardı…
****
Qaranlığı yenə pusur adamı , Qılınclayır , asıb , kəsir adamı, Gözlərinin fəhmi basır adamı , Vaxt da keçmir bu gecənin baxtından.
Hamı səndən bir yuxuycan uzaqdı , Dünya yatıb , bircə dərdlər oyaqdı, Kim duyacaq harayını bu vaxtı , Kim salacaq bu gecəni atından?
Ağrıların hücum çəkir üstünə , Həsrət adlı zülmət çökür üstünə, Qaramatın yenə tökür üstünə , Hünərin var çıx gecənin altından.
