Zaur Ustac yaradıcılığında uşaqlar xüsusi bir yer tutur. Onun şeirlərində, publisistik yazılarında, düşüncələrində uşaq obrazı həm təmizlik, həm gələcək, həm də saf sevgi rəmzi kimi təqdim olunur. Çünki uşaqlar millətin sabahıdır, gələcəyin ümididir.
Zaur Ustac üçün uşaqlar təkcə ailə sevinci deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısıdır. O, uşaqların təlim-tərbiyəsini, maariflənməsini, milli ruhda böyüməsini vacib sayır. Onun yaradıcılığında tez-tez uşaq dünyasının səmimiyyəti, günahsızlığı, təmiz duyğuları əks olunur. Bu baxımdan, o, uşaqları yalnız sevgi ilə deyil, həm də böyük bir məsuliyyət hissi ilə qələmə alır.
Digər tərəfdən, Zaur Ustac müharibə mövzularına toxunarkən, itkin və şəhid övladlarını da xatırladır. Uşaq gözlərindəki kədəri, ata yolunu gözləyən balaca könülləri təsvir etməklə, insanları sülhün, ədalətin, barışın zəruriliyinə səsləyir. Bu yanaşma onun humanist dünyagörüşünün təzahürüdür.
Uşaqlar həm də Ustac poeziyasında gələcək nəsillərə ünvanlanan bir mesajdır. Onun fikrincə, millətin gücü savadlı, vətənpərvər, vicdanlı övladların yetişdirilməsindədir. Ona görə də, uşaqlar onun əsərlərində həm poeziyanın ilham mənbəyi, həm də vətən sevgisinin daşıyıcıları kimi canlandırılır.
Zaur Ustacın balacalar üçün olan tərbiyəvi əhəmiyyətli öyrədici şeirləri 2019-20-ci tədris ilindən etibarən məktəb və liseylərin məktəbəhazırlıq qruplarında tədris olunur.
Beləliklə, Zaur Ustac və uşaqlar mövzusu şairin həyat və yaradıcılığında böyük bir xətti təşkil edir. O, uşaqlarda həm sabahın nurunu, həm də bu günün məsuliyyətini görür. Bu da onu göstərir ki, Zaur Ustac üçün uşaq sadəcə balaca bir insan deyil – xalqın gələcəyinin parlaq simvoludur.
Ədəbiyyatın əbədi mövzularından biri təbiətdir. İnsan ruhunun zərif guşələrinə toxunan, bədii sözə poetik rəng qatan çiçəklər isə təbiətin ən gözəl rəmzlərindən sayılır. Çiçək – həm həyatın başlanğıcını, həm də məhəbbətin, sevincin, ümidin, bəzən də hüznün ifadəsidir. Zaur Ustac yaradıcılığında da çiçəklər yalnız təbiət hadisəsi kimi yox, həm də bədii düşüncənin, milli ruhun, insani hisslərin simvolu kimi çıxış edir:
Əzəldən ağ çiçək dedim, Cəzbində Şehçiçək dedim, Gözlədim, Balçiçək dedim, Bərzəx ruha dağ, çiçəyim, Ay mənim matah çiçəyim.
Zaur Ustacın poeziyasında çiçəklər bəzən bir bahar səhərinin nəfəsi, bəzən bir şəhid məzarının üzərinə qoyulan qərənfil, bəzən də məhəbbət məktubunun incə bəzəyi kimi görünür. Onun qələmində çiçək sadəcə gözəllik yox, həm də dərin bir fəlsəfi məna daşıyır. Çünki çiçək həm həyatın faniliyini, həm də ruhun əbədiliyini xatırladır:
Olsan da bu işdə ən son müqəssir, Gəl, məndən incimə, inci qərənfil. Utanc çiçəyisən, utanc çiçəyi, İstəsəın lap məndən inci, qərənfil.
Xalq ədəbiyyatında və folklorumuzda çiçəklərin mühüm yeri var. Novruz bayramında səməni ilə yanaşı açan nərgiz, bənövşə, lalə, eləcə də sevgi dastanlarımızda çəkilən qızılgül – hər biri xalqın duyğularını ifadə edən rəmzlərdir. Zaur Ustac da bu ənənəni davam etdirərək çiçəkləri milli kimliklə bağlayır. Onun misralarında lalə – şəhid qanı, qərənfil – matəm, gül – sevgi və ümid simvoludur. Bu yanaşma həm şairin fərdi hisslərini, həm də bütöv millətin düşüncələrini əks etdirir.
Zaur Ustacın yaradıcılığında çiçəklər bəzən də ana mövzusuna bağlanır. Ana nəvazişi, ana nəfəsi – təravətli bir çiçəyin ətri kimi insanı əhatə edir. Çiçəklər onun poeziyasında həyatın gözəlliyini anlamağın vasitəsi, həm də incə duyğuların dilə gəlməsinin obrazlı formasıdır. Bu baxımdan onun “Dekabr çiçəyi” şeiri tam fərqli nümunədir:
Yaz yağışı onu da ağlatdı doyunca, Dözmüşdü sərasər beş-altı ay; Noyabrdan, qış boyunca… Böyük Çilədən gözü su içmirdi əvvəldən, Güvəndiyi Kiçik Çiləyə qar yağdı… Ümidləri suya düşdü… İslatdı yaz yağışı… Köhnə şəkillərə baxıb ağlamaq qaldı ona. Yenə o istədiyi soyuq olmadı… Qış isti keçdi… Arzusu gözündə qaldı… İliyinə işləyən o şaxta olmadı ki, Canı qızışa, Zoğları tumurcuq tuta… Bu il də çiçək açmadı Dekabr çiçəyi… Soyuğa həsrət qaldı… O istəyən soyuq olmadı… Təpədə bir qoz, Bir-iki, Təkəmseyrək qotur çiçəklə yola verdi qışı. Köhnə şəkillərə baxıb ağlamaq oldu işi…
Əslində, çiçək Zaur Ustac üçün təkcə estetik rəmz deyil, həm də milli yaddaşın daşıyıcısıdır. Qarabağın bənövşələri, Şuşanın xarıbülbülü, Naxçıvanın dağ lalələri – hər biri həm coğrafi məkan, həm də vətən sevgisinin poeziyada təcəssümüdür. Bu baxımdan şair çiçəkləri bir mədəniyyət kodu, bir yaddaş xəritəsi kimi təqdim edir.
Nəticə etibarilə, Zaur Ustac və çiçəklər arasında bağ bir bədii harmoniya üzərində qurulub. Onun yaradıcılığında çiçək – gözəlliyin, sevginin, vətənin, şəhidliyin, ananın, millətin rəmzi olaraq yaşayır. Bu baxımdan Zaur Ustac poeziyası həm sözün, həm də təbiətin birləşdiyi məqamda daha da təsirli olur. Çiçəklər onun qələmi ilə bir daha əbədi həyata qovuşur. “Şehçiçəyim” şairin ədəbiyyat – söz bağçasına bəxş etdiyi əbədi çiçəklərdən biridir:
Tacısan dünyamda Sən çiçəklərin, Köksündən bal süzən, tər Şehçiçəyim… Sehrinə düşmüşəm, nur ləçəklərin, Əqli başdan alan, zər Şehçiçəyim…
Cəzbində qalmışam, tamam çar-naçar, Sağımda, solumda çox çiçək açar, Pərvanəyə dönüb, dövrəmdə uçar, Sərrafam, seçmişəm, dürr Şehçiçəyim…
Bir kərə, bir anlıq olsa da, vüsal Ruhuma rahatlıq verməyir xəyal, Sonu ölümsə də, gəl qoynuna al, Həsrətdə yaşamaq, zor Şehçiçəyim…
Onun poetik baxışında çiçəklər sadə, amma möhtəşəm varlıqlar kimi görünür. Zaur Ustac üçün bir güllə danışmaq, bir lalənin açılması – həyatın dəyərini anlamaqdır. Bu baxımdan o, çiçəkləri həm düşüncə obyekti, həm də ilham mənbəyi hesab edir. Şairin “Ağ çiçəyim” şeirində ağ çiçəyi əzizləməsi ədəbiyyatımızın nadir incilərindən hesab olunur:
Qış tüğyan edirdi ömür bağında, Hamı süst yatırdı ağ yorğanında, Qəfil gördüm səni bar budağında, Xoş gördük, günaydın, ay Ağ çiçəyim! * * * Dümağsan, qar sənin yanında qara, Tanrım rüsxət verib, baxmayıb qara, Bu, qarlı qış hara, tər çiçək hara, Xoş gördük, günaydın, ay Ağ çiçəyim! * * * Əllərim pak deyil oxşayım səni, Həddim o hədd deyil qoxlayım səni, Bağbanam borcumdur yoxlayım səni, Xoş gördük, günaydın, ay Ağ çiçəyim!!!
Yəni qısaca desək, Zaur Ustac çiçəkləri təbiətin ən saf və ən dəyərli dili, insan qəlbinin ən təmiz tərcümanı kimi görür.
Zaur Ustac və “Şəhidlik” mövzusu Azərbaycan ədəbiyyatında və publisistikasında şəhidlik mövzusu hər zaman müqəddəs məqam kimi dəyərləndirilmişdir. Çünki şəhidlər Vətənin azadlığı, xalqın müstəqilliyi, millətin bütövlüyü uğrunda canlarından keçən müqəddəs ruh sahibləridir. Onlar tariximizin ən uca zirvəsində dayanan qəhrəmanlardır. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında bu mövzunu xüsusi bir həssaslıqla qələmə alan yazarlardan biri də Zaur Ustacdır. Onun yaradıcılığında şəhidlər sadəcə bir ədəbi mövzu deyil, həm də milli-mənəvi kimliyimizin əsası, milli yaddaşımızın işıqlı səhifələridir:
Belə şanlı hekayət, Tarixdə bir, ya iki… Lap başqası varsa da, Möcüzədir bizimki …
Bu dastanı qanıyla Yazdı ərlər, ərənlər… Bu kitabın qədrini, Bilir yazmaq bilənlər…
Zaur Ustacın ədəbi dünyasında şəhid anlayışı böyük bir ideyanın ifadəsidir. Onun əsərlərində şəhidlər igidlik, qəhrəmanlıq, mərdlik rəmzi olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan xalqının azadlıq arzularının, milli ruhunun daşıyıcılarıdır. Yazıçıya görə şəhid – sadəcə döyüşdə can verən əsgər deyil, o, həm də gələcək nəsillərə yol göstərən işıq, unudulmaz yaddaşdır. Bu baxımdan Zaur Ustacın qələmindən süzülən hər bir sətirdə şəhidlərə olan minnətdarlıq, onların ruhuna olan ehtiram öz əksini tapır:
Tək getmişdin gedəndə, Yüz min olub qayıtdın… Özün getdin yuxuya, Milyonları oyatdın…
Ədəbiyyat yalnız söz sənəti deyil, həm də xalqın tarixini yaşadan mənəvi kitabdır. Zaur Ustac şəhidlərin obrazını bu kitabın ən uca səhifələrinə həkk edir. Onun əsərlərində şəhidlər tarixi şəxsiyyətlər qədər ucaldılır, çünki o yaxşı bilir: bu torpağın hər qarışı şəhid qanı ilə yoğrulub. Bu baxımdan Ustacın yazılarında şəhidlər sadəcə xatırlanmaqla kifayətlənmir, onların adı milli kimliyin ayrılmaz parçasına çevrilir:
Başlanan yol qapından, Şuşayadək uzandı… Vətən oğlun itirdi, Torpağını qazandı…
44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqına böyük Zəfər sevinci bəxş etdi. Lakin bu zəfərin əsasında minlərlə şəhidimizin qanı, igidliyi dayanır. Zaur Ustac bu həqiqəti qələmində tez-tez vurğulayır: əgər şəhidlərimiz olmasaydı, biz azad torpaqlara qovuşa bilməzdik. Bu mənada onun publisist yazıları həm qəhrəmanlıq salnaməsi, həm də bir vətəndaş mövqeyidir. Yazıçı hər dəfə oxucuya xatırladır ki, şəhidlərin ruhu qarşısında məsuliyyət daşımaq – təkcə onların xatirəsini yad etməklə bitmir. Bu, həm də Vətənə sədaqətli olmaq, onların ideallarını yaşatmaq deməkdir:
Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim, Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim, Dualarım qəbuldu, ağlamasın sevənim, Ana, sən də gözünün qorasını sıxma ha… “Oğul düşmən çəpəri”, qurban gedər torpağa…
Zaur Ustacın yazılarında şəhidlər həm qəhrəman əsgər, həm də bir ailənin övladı, bir ananın oğlu, bir balanın atası kimi təqdim olunur. Bu yanaşma onun üslubuna xüsusi təsir gücü qatır. Oxucu şəhidin igidliyi ilə yanaşı, onun arxasında qalan boşluqları, nisgil və ağrını da hiss edir. Bu, həm də yazıçının publisistik qələminin gücüdür: o, şəhid obrazını təkcə döyüş meydanında deyil, gündəlik həyatımızın hər anında yaşadır:
Bir otaq küncündə bacı naləsi, Birində qardaşın hıçqırtısı var… Məhəllə uşağı, qrup yoldaşı, Bu gün qəmgin durub meyvə satanlar….
Adi çörəkçi də xiffət eyləyir, Çəkməçi çəkməsin görüb ağlayır…. Alışqan verdiyi bardakı qızın, Bu yağış qəlbində tonqal qalayır….
Zaur Ustac şəhidliyi “əbədiyyətin zirvəsi” kimi dəyərləndirir. Onun düşüncəsində şəhidlər xalqın yolunu işıqlandıran ulduzlardır. Bu ulduzlar heç vaxt sönmür, çünki onların nurunda həm azadlıq, həm müstəqillik, həm də milli ləyaqət əks olunur. Bu baxımdan Zaur Ustacın şəhidlər mövzusuna yanaşması təkcə ədəbi hadisə deyil, həm də vətəndaşlıq borcunun təcəssümüdür:
Al qanının rəngidir, Al qırmızı lalələr.. Hər bahar salamlayır, Onları Xürrəmilər…
Qanıyla suvardığı Torpaq bitib yurd olar. Yalançı, düz aramaz, Hamıçün şəhid olar…
Şəhidlər bir millətin ən uca dəyərləri, xalqın mənəvi sütunlarıdır. Zaur Ustac isə bu sütunların üzərində söz abidələri ucaldan qələm sahibidir. Onun yaradıcılığında şəhidlər həmişə uca tutulur, onların adı daim ehtiramla anılır. Beləliklə, Zaur Ustacın əsərləri şəhidlərimizin ruhunu yaşadan, gələcək nəsillərə vətənpərvərlik aşılayan mənəvi məktəbdir. O, hər kəsə bir həqiqəti xatırladır: “şəhidlər ölməz, vətən bölünməz!“
Azərbaycan ədəbiyyatında təbiət motivləri həmişə xüsusi yer tutub. Çünki bu torpağın dağları, düzləri, çayları, meşələri yalnız coğrafi məkan deyil, həm də milli kimliyimizin, yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir. Xalqımız əsrlər boyu dağlarla nəfəs alıb, dağlara söykənib, dağlardan güc alıb. Bu baxımdan müasir ədəbiyyatımızda dağ obrazını canlı şəkildə yaşadan şairlərdən biri də Zaur Ustacdır.
Zaur Ustac üçün dağ yalnız fiziki məkan deyil, həm də milli dirənişin, əzəmətin, ucalığın və əbədi mövcudluğun simvoludur. Onun poetik dünyasında dağlar həm qəhrəmanlıq tariximizin şahidi, həm də xalqımızın sərt, dözümlü xarakterinin təcəssümüdür. O, dağlara baxanda yalnız qayaları, zirvələri deyil, həm də o zirvələrin qoynunda yaşanan həyat hekayələrini, unudulmaz taleləri, igidlik dastanlarını görür:
Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
Ustacın dağlara yanaşmasında publisistik ruh da hiss olunur. Çünki o, dağlara təkcə şair gözü ilə baxmır, həm də ictimai-siyasi məna axtarır. Azərbaycan reallığında dağ həm işğalın acısını, həm də azadlığın sevincini simvolizə edir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığında dağ obrazı bir çağırışdır – “özünə qayıt, gücünü tanı, dağların təkcə daşdan yox, ruhdan ibarət olduğunu unutma!”
Ədəbiyyatın gücü ondan ibarətdir ki, oxucunun hisslərinə toxunaraq onu düşündürür. Zaur Ustac dağları vəsf etməklə oxucunu həm təbiətlə, həm tarixlə, həm də öz mənəvi kökləri ilə birləşdirir. Onun qələmi ilə yazılan dağ obrazı təkcə gözəlliyin təsviri deyil, həm də dirənişin fəlsəfəsidir.
Beləliklə, Zaur Ustacın yaradıcılığında dağlar milli yaddaşın, vətən sevgisinin, mübarizə əzminin canlı simvolu kimi təqdim olunur. Bu dağlar yalnız təbiət mənzərəsi yox, həm də xalqın ruhunu daşıyan əbədi dayaqlardır.
Zaur Ustac yaradıcılığında Azərbaycan təbiəti xüsusi bir yer tutur. Onun şeirlərində, poemalarında, publisist yazılarında insanla təbiət arasında dərin bir bağlılıq hiss olunur. Bu bağlılıq yalnız gözəlliyin təsviri ilə məhdudlaşmır, həm də milli kimliyin, vətən sevgisinin ifadəsinə çevrilir.
Azərbaycan təbiəti qədim dağların əzəməti, Xəzərin sonsuz mavi suları, aran torpaqlarının genişliyi, dağ çaylarının səsi və meşələrin yaşıllığı ilə zəngindir. Zaur Ustac bu zənginliyi sadəcə fon kimi göstərmir, əksinə, qəhrəmanlarının, obrazlarının taleyi ilə birləşdirir. Onun poeziyasında dağ – məğrurluğun, Xəzər – dərin düşüncələrin, Dağdağan ağacı – köklülüyün, qədimliyin və davamlılığın simvoluna çevrilir.
Şairin yaradıcılığında təbiət həm də milli yaddaşın qoruyucusudur. Ustac yazılarında kəndlərin, yaylaqların, bulaqların, bağların adını çəkərkən sanki oxucunu uşaqlıq xatirələrinə qaytarır. Təbiət obrazı vasitəsilə xalqın ruhu, onun tarixi və dəyərləri əbədiləşir.
Zaur Ustac üçün təbiət həm də ilham mənbəyidir:
Gəzdim, bu torpağı, mən oymaq-oymaq, Ən adi daşa da olmuşam qonaq, Hər otun, çiçəyin halın soraraq, Sinəmə yığdığım, sözüm var mənim!!!
Onun poetik təsvirlərində günəşin doğuşu yeni ümidlərin simvolu, axşamın qürubu isə həyatın faniliyinə işarədir. Yağış, külək, qar kimi təbii hadisələr bəzən sevgi duyğularını, bəzən də müharibə ağrılarını ifadə etmək üçün bədii vasitə kimi çıxış edir.
Nəticə etibarilə, Zaur Ustacın yaradıcılığında Azərbaycan təbiəti sadəcə bir mövzu deyil, milli ruhun, vətən sevgisinin və bədii düşüncənin canlı ifadəsidir. O, təbiəti tərənnüm etməklə yanaşı, onun hər bir mənzərəsində xalqın taleyini, keçmişini və gələcəyini oxucuya duyurmağı bacarır.
Müharibə — hər bir xalqın taleyində ən ağır, ən faciəli, amma bəzən də ən qürurlu səhifələrdən biridir. Azərbaycan xalqının yaddaşında Qarabağ savaşı, şəhidlərin müqəddəs adı, torpaq uğrunda gedən mübarizə heç vaxt silinməz izlər buraxıb. Bu izləri sözə çevirən, qələmi ilə xalqının dərdini, kədərini, həm də qürurunu yaşadan sənətkarlarımızdan biri də Zaur Ustacdır.
Zaur Ustacın yaradıcılığında müharibə yalnız güllə səsi, top gurultusu, qan və göz yaşları ilə təsvir edilmir. Onun şeirlərində müharibə həm də milli kimliyin, vətən sevgisinin, haqqın müdafiəsinin rəmzi kimi təqdim olunur. O, döyüş meydanında şəhid olmuş igidləri sadəcə bir insan kimi deyil, bütöv bir xalqın qeyrətini ucaldan qəhrəmanlar kimi görür. Hər şəhid onun sətirlərində bir ulduza, hər qazimiz bir dastan qəhrəmanına çevrilir.
Zaur Ustac müharibəni həm faciə, həm də qəhrəmanlıq kimi dəyərləndirir. Onun misralarında dağılan evlərin, yurd-yuvaların ağrısı ilə yanaşı, işğaldan azad edilən torpaqların sevinci də var. Bu, bir yazıçının deyil, həm də bir vətəndaşın, bir Azərbaycan övladının mövqeyidir. Çünki o, yaxşı bilir: müharibə sadəcə tarix kitablarının səhifəsində qalmır, bu gün də şəhid analarının göz yaşında, qazilərin yarasında, azad olunmuş kəndlərin torpağında yaşayır.
Zaur Ustacın poeziyası müharibənin insanlıq üçün böyük bir dərs olduğunu göstərir. O, sözləri ilə həm gənclərə, həm də böyüklərə bir mesaj verir: “Müharibəni unutmamalıyıq, çünki unutsaq, təkrar yaşaya bilərik. Amma biz onu həm də qəhrəmanlıq salnaməsi kimi yaşatmalıyıq ki, gələcək nəsillər torpağın hansı bədəllə azad olunduğunu heç vaxt unutmasınlar.”
Onun qələmi ilə yazılan misralar bir növ milli yaddaşın qorunması, tarixi unudulmamaq üçündür. Bu mənada, Zaur Ustac müharibəni yalnız bədii obrazlarla yox, həm də publisistik çağırışlarla təsvir edir: xalqına ümid, gənclərə vətən sevgisi, şəhidlərə ehtiram, gələcəyə isə güvən bəxş edir.
Müharibə mövzusu Zaur Ustacın yaradıcılığında həm dərsdir, həm də and. O, yazır ki, bu torpaqlar uğrunda canını verənlərin ruhu qarşısında borcumuz var – yaşamaq, qorumaq, sevmək və daha gözəl bir Azərbaycan qurmaq!
Ədəbiyyat dünyasında hər bir yaradıcı insanı müəyyən bir simvol, bir obrazla təsəvvür etmək olar. Kimisə şeir adamı, kimisə qələm adamı, kimisə də söz adamı adlandırırıq. Zaur Ustac isə bütün bunlarla yanaşı, xüsusilə “Kitab Adam” obrazı ilə seçilir. Bu təsadüfi deyildir. Çünki onun yaradıcılığına, həyatına və ictimai fəaliyyətinə diqqət yetirdikdə, kitab anlayışının onun üçün sadəcə yazılı söz deyil, bütöv bir yaşam fəlsəfəsi olduğu aydın görünür.
Zaur Ustac kitabı həm müəllif, həm oxucu, həm də təbliğatçı mövqeyində yaşadır. O, yazdığı əsərləri ilə oxucunu düşündürür, klassik irsi təbliğ etməklə milli-mənəvi dəyərləri qoruyur, gənclərin kitaba marağını artırmaqla isə gələcəyin maarifçi yolunu işıqlandırır. Bu baxımdan “Kitab Adam” ifadəsi onun şəxsiyyətini və yaradıcılıq missiyasını ən dolğun xarakterizə edən anlayışdır.
Onun qələmindən çıxan əsərlər müxtəlif mövzuları əhatə etsə də, hər birinin mərkəzində insan, insanlıq və milli kimlik dayanır. Kitab onun üçün sadəcə oxunacaq mətn deyil, həm də gəncliyin mənəvi mayası, düşüncənin güzgüsü, yaddaşın qoruyucusudur. O, bu amal uğrunda çalışaraq, kitabın sadəcə rəfdə qalmasına razı olmur, onu oxucu ilə ünsiyyətə gətirir, canlı dialoqa çevirir.
Zaur Ustacın “kitab adamlığı” həm də bir maarifçilik missiyasıdır. O, müasir dövrdə informasiyanın sürətlə dəyişdiyi, virtual dünyanın insan şüuruna hökm etdiyi bir zamanda kitabın əhəmiyyətini xatırladır, onu əbədi dəyər kimi təqdim edir. Onun fəaliyyəti göstərir ki, kitabdan uzaqlaşmaq insanı öz kökündən, öz yaddaşından uzaqlaşdırmaq deməkdir.
Obrazlı şəkildə desək, Zaur Ustac kitabı sadəcə oxumaz, kitabla nəfəs alar, kitabla danışar, kitabla düşünər. Onun hər bir çıxışı, yazısı, təşəbbüsü sanki bir çağırışdır: “Kitab oxu, çünki kitab insanın özü qədər vacibdir.” Bu mövqeyi ilə o, həm müəllif, həm oxucu, həm də təbliğatçı olaraq kitabı yaşadan bir şəxsiyyət kimi cəmiyyətə nümunə olur.
Beləliklə, Zaur Ustacın “Kitab Adam” adlandırılması sadəcə bir metafora deyil, onun həyat tərzini, yaradıcı yolunu və milli-ictimai fəaliyyətini əks etdirən reallıqdır. Çünki o, sözün, qələmin və kitabın gücünə inanır və bu inamla cəmiyyətin düşüncə sərhədlərini genişləndirir.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus dəsti-xətti, üslubu və mövqeyi ilə seçilən şair və yazıçı Zaur Ustac, təkcə poetik sözün sehrində deyil, həm də gənclərin düşüncə dünyasında xüsusi bir yer tutur. Onun yaradıcılığına gənclərin gözü ilə baxdıqda, bir neçə əsas məqam üzə çıxır: vətənpərvərlik ruhu, milli-mənəvi dəyərlərə sədaqət, sözə və kitaba bağlılıq, həm də müasir çağırışlara cavab verən düşüncə azadlığı.
Gənclər üçün Zaur Ustac hər şeydən əvvəl “kitab adam” obrazıdır. Bu sadəcə bədii epitet deyil, onun həyat tərzini və yaradıcı dünyasını ifadə edən bir anlayışdır. Çünki Ustacın fəaliyyəti həm də oxu mədəniyyətinin, kitab sevgisinin, sözə ehtiramın təbliği üzərində qurulub. Bugünkü gənclik, sosial şəbəkələrin, qlobal informasiya axınının təsiri altında bəzən kitaba arxa çevirdiyi bir zamanda, Zaur Ustac “sözün abidəsini” gənclərə təqdim edir. Onun şeirləri, publisistik çıxışları və kitabları yeni nəslə həm ədəbiyyat sevgisi aşılayır, həm də milli kimliyi xatırladır.
Zaur Ustacın əsərlərində ana mövzusu daima ön planda dayanır. Gənclərin gözü ilə baxanda bu motiv, onların gündəlik həyatında unudulmaq üzrə olan ən böyük dəyərlərə – valideyn sevgisinə, ailə bağlarına, insani münasibətlərə qayğı göstərmək çağırışı kimi qəbul olunur. Onun “Ana” mövzusunda yazdıqları, gənclərdə həm duyğu dərinliyi yaradır, həm də onları ailəvi dəyərlərin qorunmasına yönləndirir.
Digər tərəfdən, Zaur Ustacın yaradıcılığında “Bütöv Azərbaycan” ideyası xüsusi bir xətt kimi keçir. Gənclərin dünyagörüşündə bu ideya yalnız siyasi və ya tarixi anlam daşımır, həm də milli birliyin, dilin, mədəniyyətin qorunmasının, qloballaşma qarşısında özünü itirməməyin çağırışı kimi qəbul olunur. Onun bu istiqamətdəki fikirləri gənclərə öz milli kimliklərini unutmadan dünyaya açılmağı öyrədir.
Gənclərin Zaur Ustaca baxışında bir mühüm məqam da onun sadəliyidir. O, mürəkkəb ədəbi formullarla yox, sadə, aydın, anlaşılan dildə danışır. Bu isə gənclərə özlərini ifadə etmək üçün nümunə rolunu oynayır. Onun şeirlərindəki səmimiyyət gənclərin daxili dünyası ilə üst-üstə düşür, onları düşünməyə, yazmağa, yaradıcılığa təşviq edir.
Əslində, Zaur Ustac gənclərin gözü ilə həm bir müəllimdir, həm bir dost, həm də bir yol göstərici. Onun sözü gənclərə “öz kökünü unutma”, “kitabı sevin”, “dilinizi qoruyun”, “Vətəni sevin” mesajı verir.
Bugünkü Azərbaycan gəncliyi üçün Zaur Ustac, sözün gücü ilə milli düşüncəni, milli sevgini yaşadan, eyni zamanda müasir dünyada öz mövqeyini qorumağa çağıran bir yaradıcı şəxsiyyətdir.
Man nannte es Teppich, legte uns die Welt zu Füßen… Man nannte es Decke, hing uns die Welt vor die Augen… Unsere Welt blieb in Mustern gefangen, bis wir die Zeichen verstanden… Das Wort des Vaters gab uns meine Mutter mit ihrer Stimme. Wer es verstand – gewann, wer es in hundert Jahren erst versteht – auch… Denn in den Worten meiner Mutter liegt immer ein Schatz verborgen: meine geheime Geschichte ruht darin – in jeder Masche, in jedem Muster, in jedem Teppich, in jeder Decke…
Das Wort des Vaters webte sie in die Fäden, füllte die Satteltaschen, damit es eine Gabe sei für die Kinder. Masche für Masche, Knoten für Knoten, Teppich für Teppich legte sie uns die Welt vor die Augen und lehrte uns: sie ist Garn und Wolle. Wer es verstand – gewann, wer es später versteht – auch… Denn in den Worten meiner Mutter liegt meine geheime Geschichte, in jeder Masche, in jedem Muster, in jedem Teppich, in jeder Decke…
Den Himmel hob sie in ihre Gewebe, die Erde legte sie in Bündel. Sie band das Ende des Fadens an unser Handgelenk, damit wir den Anfang des Knäuels nicht verlieren. Ein Zeichen wiederholte sie tausendfach mit dem Schiffchen, damit es uns zum Ohrschmuck, zur Mahnung werde. Sie ließ uns die Welt erkennen, bunt und reich: Zeichen für Zeichen, Symbol für Symbol ging die Welt durch den Schuss meiner Mutter… Von der Schnalle des Vaters ging die Welt in die Muster der Mutter über… Die Welt ist immer ein Teppich für eine neue Welt!!!
Həmsöhbətimiz – Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq simalarından biri, şair, yazıçı, tərcüməçi, jurnalist, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, “Qızıl Qələm” mükafatı laureatı Zaur USTAC dır.
Sual: Yazı yolunda ilk addımlarınızı atarkən hansı çətinliklərlə üzləşdiniz və onları necə aşdınız? Cavab: Tam səmimi, ilk yazılardan heç bir çətinliklə üzləşmədim. İlk addımlar dediyiniz vaxt ötən əsrin 80-ci illərinə təsadüf edir. Həmin dövrdə gündəlik həyatımızda baş verən hadisələr barəsində yazdığım yazıları əsasən Ağdam rayonunda dərc olunan “Lenin yolu” qəzetinə göndərirdim. Göndərdiyim yazılar adətən dərc olunurdu. Göndərdiyim yazılar ayrıca məqalə şəklində dərc olunmayanda belə “Sətirlər” başlığı altında yazıdan mühüm məqamlar mütləq verilirdi. Sual: Həyatınızda dönüş nöqtəsi saydığınız bir hadisəni bizimlə bölüşə bilərsinizmi? Cavab: Hərbi xidmət. 5 aprel 1993-cü il, axşam saatlarında (təxminən 17:00-18:00) Yaşmada Azərbaycanda yeni yaradılan Xüsusi Təyinatlı bölmələrin toplanış məntəqəsinə düşdüyüm an (hətta düşməmiş belə, bizi gətirən hərbi maşının yük yerindən gənc əsgərlərin ora-bura qaçışdığı səhnəni gördüyüm andan) həyat haqqında olan bütün fikirlərim köklü şəkildə dəyişdi. Hələ də həmin əhval-ruhiyyədəyəm. Sual: Peşəkar həyatınızda sizə dəstək olan bir insan olubmu? Onun hansı xüsusiyyətləri sizə xüsusilə təsir edib? Cavab: Bəli. Həyatımın istənilən pilləsində dəstəkçilərim olub. Onların həssaslığını, ədalətli mövqeyini qiymətləndirirəm. Və mümkün qədər ənənəni davam etdirməyə çalışıram. Xüsusilə hərbi təhsil aldığım vaxtlarda mayor Orucəliyevin etdiyi yaxşılıqları heç vaxt unuda bilmərəm. Allah rəhmət eləsin. Sual: İllər ərzində qazandığınız ən dəyərli həyat dərsi nə olub və onu necə öyrəndiniz? Cavab: İstənilən bir hadisədən ibrət götürməyi bacarıram. Bu xüsusiyyəti uzun zaman çətin şəraitlərdə, müxtəlif kollektivlərdə insanlarla işləyərkən qazandım. Sual: Gənc qələm sahiblərinə və yaradıcı insanlara verəcəyiniz ən vacib məsləhət nə olar? Cavab: İstənilən sahədə çalışan gənclər üçün deyirəm ki, məqsədyönlü çalışan şəxs bütün arzularını reallaşdıra bilər. Məqsədiniz dəqiq olsun, hədəflərinizi aydın görün və inamla irəli! Vəssalam! Sual: Yaradıcılıq böhranına düşəndə özünüzü necə toparlayırsınız? İlhamı harada və necə tapırsınız? Cavab: Mümkün qədər çox gəzirəm, daim müşahidə aparıram. Hazırda irili-xırdalı çoxlu əsərlərin (məqalə, poema, hekayə, povest, roman, pyeslərin) möhtəviyyatı hazır olsa da, oturub işləməyə vaxt yoxdur. Hələlik böhranla üzləşməmişəm. Məncə daim xalqın içində olan yaradıcı şəxs böhranla üzləşməməlidir. Əgər belə bir hal olarsa, gəzmək, görmək lazımdır. Sual: Oxucularınıza təkcə hekayələr yox, həm də dəyərlər ötürmək istədiyinizi hiss edirik. Bu dəyərlər sizdə necə formalaşıb? Cavab: Məncə əsas xüsusiyyətlər genlə ötürülür. İndi müxtəlif vasitələrlə ötürməyə çalışdığımız dəyərləri zamanla ata – babalarımızdan əxz etmişik. Sual: Zaman keçdikcə yazı üslubunuzda və yanaşmanızda hansı dəyişikliklər baş verdi? Sizin üçün inkişaf nə deməkdir? Cavab: Gənclik illərində (konkret olaraq 1990-1993-cü illərdə) nəsr və nəzmlə dram əsərləri də yazırdım, satirik şeir daha çox yazırdım indi bunları azaltmışam. Fikirləri çatdırmağın daha kəsə və asan yollarını axtarıram. Sual: Uğur bəzən insanı zirvəyə, bəzən isə təkliyə aparır. Uğur qazandıqdan sonra həyatınızda nələr dəyişdi və bu dəyişikliklər sizi hansı düşüncələrə gətirdi? Cavab: Sizə bir söz deyim. Hər ilin sonunda özüm özümə hesabat verirəm (son illər bu hesabatlar dərc olunur). Bundan əlavə hər yeni il başlayanda özüm üçün görəcəyim işlər barədə aylara, rüblərə bölünmüş şəkildə illik plan tuturam. Və il boyu bu işlər reallaşdıqca nisanlayıram (“+” işarəsi qoyulur) hər “+” özlüyündə mənim üçün böyük uğurdur. Uğurların sayı artdıqca məsuliyyət hissi daha çox artır. Sanki, özümü daha çox iş görməyə borclu hesab edirəm. Bu qədər.
