Navê wê xaliş kirin, Şewatî dinyayê li jêr pêya me birin… Navê wê xaliş kirin, Dinyayê li ber çavê me ve avêtin… Dinyayê me maye xaliş, Heta em fêm kirin nav desenên wê… Gotina bav bi zimanê xwe Gihand me dayikê min… Kê gihîşt, kê dê ji sed salan piştî gihîje… Di her du rewşan de fayde heye di gotinên dayikê min de, Dîroka nepenî şewitî, Di her xalişê wê de, Di her desenê wê de, Di her palasê wê de, Di her gubehê wê de…
Gotina bav ji cimên xwe kir, Di xurcunên me de dagirt dayikê min… Ji bo ku ji zarokan re be xwêr… Xal bi xal, ferm bi ferm, xalî bi xalî Dinya ku li ber çavan me ve xast, Ji tifî û ji junê çêbû, ev fêm kir dayikê min… Hin fêm kirin, hin dê ji sed salan piştî fêm bikin… Di her du rewşan de fayde heye di gotinên dayikê min de, Dîroka nepenî şewitî, Di her xalişê wê de, Di her desenê wê de, Di her palasê wê de, Di her gubehê wê de…
Arşê bi erîşan guherand, Zemîn bi dukcayan pêvandin… Destê me bi hevî re girêdayî kir, Ji bo em ne winda bikin serê kela… Yek nişan bi sed caran bi kîrkîtî kir, Ji bo li guhê me sirgî bibe… Dinyayê ji reng û reng pêşand dayikê min… Ji sembol û sembol, ji tamga û tamga Dinya derbas bû ji arğacê dayikê min… Ji toqqayê bavê min heta rengê dayikê min hat dinya… Dinya her dem gube ye ji bo dinyayekî nû!!!
АНАМ Атын палаз деп, Бисниң адымызның астынға дүнияны таштады… Атын гебе деп, Көзүбүзниң алдынға дүнияны асты… Бисниң дүньябыз гебе болып калды, Бис нағыштарды аңгаарга чейин… Атамның сөзүн өз дилинде билдірди биске Анам… Ким аңгады, ким мүнү жүз жылдан соң аңгаар… Икки халы да пайдалуу Анамның сөзүндө, Сырлы тарихым чоору: Анамның һәр илмесинде, Һәр нағышында, Һәр палазында, Һәр гебесинде… Атамның сөзүн цежимлерге тоқуп, Хурчуннарга толтурду Анам… Балаларга соғу болсун деп… Илме-илме, пәрш-пәрш, халы-халы Көзүбүзниң алдынға сөрген дүньяның Жиби, жүні экенин билдірди Анам… Ким аңгады, ким жүз жылдан соң аңгаар… Икки халы да пайдалуу Анамның сөзүндө, Сырлы тарихым чоору: Анамның һәр илмесинде, Һәр нағышында, Һәр палазында, Һәр гебесинде… Эрши әрештерге көчүрди, Жерни дүкчелерге бүктү… Жибниң учун билегибизге чатышты, Келевиниң учун алдубас болуп калбасын деп… Бир нишанын миң ирет киркиди, Кулакбызда сырға болсун деп… Дүнияны түрлүү-түрлүү танытты биске Анам… Симге-симге, дамга-дамга Анамның арғажындан өтти дүния… Атамның тохтасынан Анамның түрлүүчүңе көчтү дүния… Дүния һәр чаа гебе — чаа дүньяга!!!
Zaur Ustaj was born on January 08, 1975, in Baku of Azerbaijan Republic. He studied at Baku State University and then continued his education at Higher Military School named after Heydar Aliyev , International Institute of Invention & Business and Shamakhi Humanitas College. He is Chief Editor in The Yazarlar Magazine.
MY MOTHER
Calling it a carpet, She laid the world beneath our feet… Calling it a rug, She hung the world before our eyes… Our world remained a rug, Until we could read the patterns… My Mother conveyed my Father’s word to us in her own tongue… Some understood, some will understand a hundred years later… In both cases, there is wisdom in my Mother’s word, My secret history rests In every knot of my Mother, In every pattern, In every carpet, In every rug… * She wove my Father’s word into saddlebags, Filled them for us, her children, So they might be provisions for the road… Knot by knot, row by row, motif by motif She laid before our eyes the world, And taught us that it was made of thread and wool… Some understood, some will understand a hundred years later… In both cases, there is wisdom in my Mother’s word, My secret history rests In every knot of my Mother, In every pattern, In every carpet, In every rug… * She lifted the skies into the warps, Rolled the earth into skeins… She tied the thread to our wrists, So we would not lose the end of the yarn… She wove a sign a thousand times into the loom, So it would hang as an earring in our ears… My Mother taught us the world in flavors upon flavors… Symbol by symbol, mark by mark, The world passed through my Mother’s weft… From my Father’s buckle into my Mother’s pattern the world moved… The world is always a rug for the new world!!!
THE RIBBON BEARS WITNESS…
War, The ribbon bears witness… Pandemic, The ribbon bears witness… * You are born, You are beaten, You grow up, The ribbon bears witness… * There is wedding, There is feast, There is bravery, The ribbon bears witness… * You became a soldier, Danger struck, It brings the news, The ribbon bears witness… * Just once, It shows no loyalty, Bears no pain, It falls silent, the witness… Ribbon – clothesline.
EARTH IS A PLACE OF PUNISHMENT!
O human, do not forget; Remember the Apple, Remember Adam, Remember Eve! * O human, do not forget; Remember the Call to Prayer, Remember Fate, Remember Punishment! * O human, do not forget; The earth is a place of punishment! The earth is a place of punishment! The earth is a place of punishment!
Adına palaz dedi, Ayağımız astına saldı dünyanı… Adına gəbä dedi, Közümüz aldına asdı dünyanı… Dünyamız gəbä qaldı, Biz naxışlarda añlağança… Atam sözün öz tilində jetkizdi bizge Anam… Kime jetti, kime äli jüz jıldan soŋ jetedi… Ärbir halda payda bar Anamnıñ sözünde, Sırlı tarihm jatadı; Anamnıñ är ilmäsinde, Är naxışında, Är palazında, Är gəbäsendä…
Atam sözün cejimlerge toqıp, Xurjundarğa toltırdı Anam… Bala-baqdır sovğat bolsın dep… İlmäsin ilmäsin, färş-färş, xalı-xalı Közümüz aldına jayğan dünyanıñ İpliğin, jünin añlattı Anam… Kim añladı, kim jüz jıldan soŋ añlaydı… Ärbir halda payda bar Anamnıñ sözünde, Sırlı tarihm jatadı; Anamnıñ är ilmäsinde, Är naxışında, Är palazında, Är gəbäsendä…
Azərbaycan ədəbiyyatında təbiət motivləri həmişə xüsusi yer tutub. Çünki bu torpağın dağları, düzləri, çayları, meşələri yalnız coğrafi məkan deyil, həm də milli kimliyimizin, yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir. Xalqımız əsrlər boyu dağlarla nəfəs alıb, dağlara söykənib, dağlardan güc alıb. Bu baxımdan müasir ədəbiyyatımızda dağ obrazını canlı şəkildə yaşadan şairlərdən biri də Zaur Ustacdır.
Zaur Ustac üçün dağ yalnız fiziki məkan deyil, həm də milli dirənişin, əzəmətin, ucalığın və əbədi mövcudluğun simvoludur. Onun poetik dünyasında dağlar həm qəhrəmanlıq tariximizin şahidi, həm də xalqımızın sərt, dözümlü xarakterinin təcəssümüdür. O, dağlara baxanda yalnız qayaları, zirvələri deyil, həm də o zirvələrin qoynunda yaşanan həyat hekayələrini, unudulmaz taleləri, igidlik dastanlarını görür:
Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
Ustacın dağlara yanaşmasında publisistik ruh da hiss olunur. Çünki o, dağlara təkcə şair gözü ilə baxmır, həm də ictimai-siyasi məna axtarır. Azərbaycan reallığında dağ həm işğalın acısını, həm də azadlığın sevincini simvolizə edir. Bu baxımdan Zaur Ustacın yaradıcılığında dağ obrazı bir çağırışdır – “özünə qayıt, gücünü tanı, dağların təkcə daşdan yox, ruhdan ibarət olduğunu unutma!”
Ədəbiyyatın gücü ondan ibarətdir ki, oxucunun hisslərinə toxunaraq onu düşündürür. Zaur Ustac dağları vəsf etməklə oxucunu həm təbiətlə, həm tarixlə, həm də öz mənəvi kökləri ilə birləşdirir. Onun qələmi ilə yazılan dağ obrazı təkcə gözəlliyin təsviri deyil, həm də dirənişin fəlsəfəsidir.
Beləliklə, Zaur Ustacın yaradıcılığında dağlar milli yaddaşın, vətən sevgisinin, mübarizə əzminin canlı simvolu kimi təqdim olunur. Bu dağlar yalnız təbiət mənzərəsi yox, həm də xalqın ruhunu daşıyan əbədi dayaqlardır.
Ədəbiyyatımızın ən incə və ən müqəddəs mövzularından biri ana obrazıdır. Ana həm həyatın başlanğıcı, həm də övlad üçün müqəddəs dayaqlardan biri kimi həmişə yazıçı və şairlərin diqqət mərkəzində olub. Azərbaycan poeziyasında Nizami Gəncəvidən tutmuş Səməd Vurğuna qədər saysız sənətkarlar bu mövzunu poetik gücü ilə işləmişlər. Müasir poeziyada isə Zaur Ustacın “Anam” şeiri (Zaur Ustac – Anam şeiri) bu silsilənin parlaq nümunələrindən biri kimi seçilir.
Şairin “Anam” şeirindəki poetik çalarlar adi bir duyğunun ifadəsi deyil, ana obrazının ümumbəşəri miqyasda təqdimatıdır. Ana yalnız bioloji mənada övlad dünyaya gətirən varlıq deyil, həm də dünyanı övladına sevdirən, onu sirli-sehirli həyataın (yaşamın) ecazkar məna çalarları ilə tanış edən, keçmişi və gələcəyi anladan böyük müəllimdir. Şair “palaz” və “gəbə” metaforaları ilə ananın övlad üçün yaratdığı dünyanı təsvir edir. Bu obrazlarda Azərbaycan xalqının məişətindən, adət-ənənəsindən gələn məna qatları var. Çünki xalça, palaz, gəbə – həm evin istiliyini, həm də həyatın bəzəyini simvolizə edir. Ana isə bu gözəlliyi övladının ayağı altına sərən müqəddəs varlıq kimi təqdim olunur:
Adına palaz deyib, Atdı ayağımızın altına dünyanı… Adına gəbə deyib, Asdı gözümüzün qabağına dünyanı… Dünyamız gəbə qaldı, Biz anlayana qədər naxışlarda… Ata sözünü öz dilində çatdırdı bizə Anam…
Şeirdə diqqəti cəlb edən mühüm məqam odur ki, ana övladına yalnız həyat bəxş etmir, həm də sözün, dilin və düşüncənin daşıyıcısıdır. Şair bunu belə ifadə edir: “Ata sözünü öz dilində çatdırdı bizə Anam”. Bu misra həm milli dəyərlərin, həm də mənəvi irsin qorunmasında ananın rolunu açır. Əslində ata ocağının da, ana dilinin də övlad şüuruna hopdurulmasında məhz ananın mövqeyi həlledici olur:
Ata sözünü cejimlərə toxuyub, Xurcunlara doldurdu Anam… Övladlara sovqat olsun deyə… İlmə-ilmə, fərş-fərş, xalı-xalı Gözümüzün önünə sərdiyi dünyanın İpliyi, yunu olduğunu anlatdı Anam…
Zaur Ustacın “Anam” şeiri yalnız fərdi hisslərin təzahürü deyil, həm də kollektiv yaddaşın poetik inikasıdır. Burada ana obrazı təkcə şairin anası deyil, bütövlükdə Azərbaycan qadınının simvoludur. Hər bir oxucu bu şeirdə öz anasını görə bilir, öz həyat yolunda aldığı sevgi və qayğını xatırlayır:
Ərşi ərişlərə köçürdü, Zəmini bükdü dükcələrə… İpin ucunu biləyimizə bağladı, Kələfin ucunu itirməyək deyə… Bir nişanı min dəfə kirkidlədi, Qulağımızda sırğa olsun deyə…. Dünyanı çeşni-çeşni tanıtdı bizə Anam… Simgə-simgə, damğa-damğa Anamın arğacından keçdi dünya…
Maraqlıdır ki, şeirin bədii yükü sadə sözlər üzərində qurulsa da, dərin fəlsəfi məna daşıyır. Bu da şairin poetik gücündən xəbər verir. Sadə məişət sözləri – palaz, gəbə, naxış – yüksək poetik assosiasiyaya çevrilir. Beləcə, şair oxucunu gündəlik həyatın içində gizlənən əbədiyyətə aparır:
Sirli tarixim yatır; Anamın hər ilməsində, Hər naxışında, Hər palazında, Hər gəbəsində…
Nəticə olaraq demək olar ki, “Anam” şeiri həm milli, həm də bəşəri dəyərlərin poeziyada təcəssümüdür. Zaur Ustac burada ananı sadəcə ailənin mərkəzi kimi deyil, həm də xalqın yaddaşı, sözün qoruyucusu, mənəvi varislik simvolu kimi təqdim edir. Bu baxımdan şeir yalnız ədəbi əsər deyil, həm də publisistik gücə malik bir çağırışdır: ananı sevmək, onu ucalıqda tutmaq, onun verdiyi dəyərləri yaşatmaq.
Zaur Ustacın “Anam” şeiri əsas türk dillərinin əksəriyyətinə uyğunlaşdırılmaqla yanaşı alman, ingilis, ispan, fransız, rus və digər əcnəbi dillərə də tərcümə olunaraq yayımlanmışdır.
Zaur Ustacın “Sevgi dolu şeirlər” kitabı – Ziyadar
Ədəbiyyat tarix boyu bəşərin yolunu işıqlandıran bir çıraq olub. Xüsusilə poeziya insan ruhunun ən dərin qatlarına enərək həm fərdi, həm də milli kimliyi ifadə edir. Zaur Ustacın “Sevgi dolu şeirlər” kitabı da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Adından da göründüyü kimi, kitab yalnız bir şeir toplusu deyil, həm də yol göstərən, istiqamət verən, milli-mənəvi dəyərləri qoruyaraq, gələcəyə daşıyan mənəvi ulduz – işıq (çıraq, mayak) rolunu oynayır.
“Sevgi dolu şeirlər” kitabı oxucuya bir mesaj verir: insan öz yolunu itirməmək üçün mənəvi ulduzlarını, onların göstərdiyi yolu (saman yolunu – işıq yolunu, sevgi yolunu) unutmamalıdır. Bu yol göstərən (Ziyadar) ulduz (ulduzlar) – ziya bəzən Vətəndir, bəzən ana dili, bəzən də şəhidlərin ruhu, milli yaddaş və tarixi mirasdır. Zaur Ustacın poeziyası yalnız estetik gözəlliyi ilə deyil, həm də məzmun yükü ilə seçilir. O, oxucunu düşündürür, həm də yol göstərir:
Dünyanın təməli sevgidir, gülüm! Dərdin, ah-nalənin özü də sevgi…
Kitabda müəllifin poetik üslubu sadə, lakin dərin məna ilə yüklənib. Şeirlərdə müasir insanın qarşısında dayanan mənəvi böhranlar, milli kimliyin qorunması ehtiyacı, bütövlük arzusu ön plana çəkilir. Zaur Ustac bir tərəfdən klassik ədəbiyyatın zəngin ənənələrindən faydalanır, digər tərəfdən çağdaş dövrün ictimai-siyasi reallıqlarını şeir dili ilə ifadə edir. Bu isə əsərə həm publisistik kəskinlik, həm də bədii zəriflik qatır:
Ustac xoşlar, kəsə etsin söhbəti, Çalış boşa yeməyəsən möhnəti, Dadımlıqdı bu dünyanın neməti, Macal verməz heç kimsəyə doymağa…
“Sevgi dolu şeirlər” kitabı həm də bir ədəbi manifest kimi qəbul oluna bilər. Burada yalnız fərdi duyğular deyil, həm də milli amal, vətəndaş məsuliyyəti, bəşəri dəyərlərə sədaqət özünü göstərir. Müəllifin şeirləri oxucuya bir növ çağırışdır: özünü tanı, kimliyini unutma, milli ulduzunu yol göstərici kimi qəbul et!
Publisistik baxımdan əsərin gücü ondadır ki, o, yalnız poetik mətnlərdən ibarət deyil, həm də cəmiyyətin problemlərinə işıq salır. Müasir insanın qarşısında duran ən böyük sual – “haradan gəlirik və hara gedirik?” – kitabın ideya xəttində daim öz əksini tapır:
…sevin ki, seviləsiniz…
Bu baxımdan “Sevgi dolu şeirlər” həm ədəbiyyatsevərlər, həm də gənc nəslin milli-mənəvi tərbiyəsi üçün qiymətli qaynaqdır.
Hər misrası bir nümunədən, bir ibrətdən, bir dəvətdən ibarət olan Zaur Ustac bu çağırışları ilə sübut edir ki, şair yalnız qəlbin sözçüsü deyil, həm də cəmiyyətin vicdanıdır. Onun “Sevgi dolu şeirlər” kitabı da məhz vicdanın, haqqın, həqiqətin işığını oxucuya təqdim edir.
Bu məqamda istər-istəməz kitab haqqında olan Vqif İsaqoğlunun – “Sevgi dolu şeirlər”in işığındayazısını xatırlamalı olursan… Başdan-ayağa bu müqəddəs işığın tərənnümünə həsr olunmuş yazının sonluğu belədir (olduğu kimi):
“Sevgi dolu şeirlər” onun zəngin və çoxşaxəli yaradıcılığından süzülən bir damla nurdur. Bu nurun özündə bir Günəş işığı var. Bu günəşin işığına yığışıb şair qəlbindən süzülüb gələn şeirləri oxuyun, bu şeirlərin sehr-cazibəsinə düşün və unutmayın ki, Zaur Ustac kimi haqqa üz tutan şairlərin yanında olmaq Allaha da xoş gələr. Allahın xoşuna gəlməyi kim istəməz ki?
Bu kitabı oxumaq sadəcə poeziya zövqü yaşatmaq deyil, həm də bir istiqamət, bir yol, bir missiya qazanmaq deməkdir.
