Multidisiplinar media nümayəndəsi Şəlalə Camal növbəti ali təhsil mərhələsini uğurla tamamlayıb.
O, məzuniyyət sevincini rəsmi “Instagram” hesabında izləyiciləri ilə bölüşərək bu uğurun əzm, zəhmət və davamlı inkişafın nəticəsi olduğunu qeyd edib.
Şəlalə Camal ilk ali təhsilini rejissor sənəti ixtisası üzrə alıb. Təhsil və peşə fəaliyyəti dövründə Prezident təqaüdünə layiq görülən media nümayəndəsi, eyni zamanda müxtəlif mükafat, fəxri fərman və diplomlarla təltif olunub.
Media sahəsində fəaliyyəti ilə yanaşı, bədii yaradıcılıqla da məşğul olan Şəlalə Camalın müəllifi olduğu şeir və hekayələr oxucular tərəfindən maraqla qarşılanır.
Paylaşımında o, əldə etdiyi diplomun yeni hədəflərə aparan növbəti addım olduğunu vurğulayaraq gələcəkdə də elmi və peşəkar fəaliyyətini davam etdirəcəyini bildirib. Fotolar:
Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri olan Hüseyn Cavid təkcə öz dövrünün deyil, bütün zamanların sənətkarıdır. Onun əsərləri yazıldığı dövrdən uzun illər keçməsinə baxmayaraq, bu gün də oxunur, araşdırılır və düşündürür. Bunun əsas səbəbi H.Cavidin əsərlərində qaldırdığı problemlərin zamandan və məkandan asılı olmadan insanlığın taleyi ilə bağlı olmasıdır. Hüseyn Cavid yaradıcılığının mərkəzində insan dayanır. O, insanın daxili aləmini, mənəvi seçimlərini, xeyirlə şər arasındakı mübarizəni böyük ustalıqla təsvir etmişdir. Müasir dünyada da insanlar eyni mənəvi məsələlərlə üzləşirlər. Buna görə də Cavidin qəhrəmanları və onların yaşadıqları hadisələr bugünkü oxucuya yad görünmür. Bəzi sənətkarlar yalnız yaşadıqları dövrün deyil, bütün zamanların söz adamları olurlar. Onların yaratdıqları əsərlər müəyyən bir tarixi mərhələnin sərhədlərini aşaraq əsrlər boyu insanların düşüncəsinə təsir göstərir, yeni nəsillər üçün mənəvi yol xəritəsinə çevrilir. Azərbaycan ədəbiyyatında belə qüdrətli şəxsiyyətlərdən biri də Hüseyn Caviddir. O, təkcə böyük dramaturq və şair deyil, həm də insanlığın taleyi, azadlıq, ədalət və mənəvi kamillik haqqında düşünən mütəfəkkir idi. XX əsrin əvvəllərində yaşayıb-yaratmasına baxmayaraq, Hüseyn Cavidin qələmə aldığı problemlər bu gün də aktuallığını itirməmişdir. Dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən müharibələr, insanların hakimiyyət və sərvət uğrunda apardıqları mübarizələr, cəmiyyətlərdə yaşanan mənəvi böhranlar, insanın öz vicdanı ilə üz-üzə qalması kimi məsələlər Cavid yaradıcılığının əsas mövzularını təşkil edir. Bu səbəbdən onun əsərlərini oxuyan müasir insan tez-tez öz dövrünün hadisələri ilə qarşılaşdığını hiss edir. Hüseyn Cavid insanı bütün yaradıcılığının mərkəzinə qoymuşdu. O, insanın mənəvi gücünə, düşüncə azadlığına və kamilləşmək qabiliyyətinə inanırdı. Yazıçının qəhrəmanları sadəcə bədii obrazlar deyil, insan ruhunun müxtəlif tərəflərini əks etdirən canlı xarakterlərdir. Onların keçirdikləri daxili mübarizə, qarşılaşdıqları çətin seçimlər və mənəvi sınaqlar bu gün də hər bir oxucu üçün tanış görünür. Çünki zaman dəyişsə də, insanın qarşılaşdığı əsas suallar dəyişmir. Müasir dövrdə texnologiya sürətlə inkişaf edir, həyat tərzi dəyişir, informasiya axını getdikcə artır. Lakin bütün bu dəyişikliklərə baxmayaraq, insanlıq yenə də sülh, ədalət, azadlıq və mənəviyyat kimi əbədi dəyərlərə ehtiyac duyur. Hüseyn Cavidin əsərləri məhz bu dəyərləri qorumağın vacibliyini xatırladır. Onun yaradıcılığı bizə göstərir ki, insanı yüksəldən də, uçuruma aparan da onun öz seçimləridir. Bu gün Hüseyn Cavid haqqında danışmaq yalnız böyük bir ədibin xatirəsini yad etmək demək deyil. Bu, həm də müasir dünyanın problemlərinə klassik ədəbiyyatın işığında baxmaq, keçmişdən gələn hikmətin bugünkü insan üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu anlamaq deməkdir. Məhz buna görə Hüseyn Cavidin əsərləri hər yeni nəsil tərəfindən maraqla oxunur və onun irsi Azərbaycan ədəbiyyatının ən qiymətli mənəvi sərvətlərindən biri kimi yaşayır. Yazıçının ən məşhur əsərlərindən biri olan “İblis” faciəsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Əsərdə müharibələrin, zorakılığın və insan tamahının doğurduğu faciələr göstərilir. Təəssüf ki, XXI əsrdə də dünyanın müxtəlif bölgələrində müharibələr davam edir, günahsız insanlar əziyyət çəkirlər. Bu baxımdan “İblis” yalnız bir ədəbi əsər deyil, həm də insanlığa ünvanlanmış ciddi xəbərdarlıqdır. Hüseyn Cavidin aktuallığını təmin edən əsas amillərdən biri onun yaratdığı əsərlərin dərin fəlsəfi məzmunudur. Yazıçının “İblis”, “Şeyx Sənan”, “Peyğəmbər”, “Topal Teymur”, “Xəyyam”, “Səyavuş” və “Ana” kimi əsərlərində insanın mənəvi dünyası, azadlıq arzusu, ədalət axtarışı və xeyirlə şərin mübarizəsi əks olunmuşdur. Xüsusilə “İblis” faciəsində müharibələrin və insan tamahının doğurduğu fəlakətlər göstərilir. “Şeyx Sənan” əsərində dini və milli ayrı-seçkiliyin fövqündə duran insan sevgisi tərənnüm olunur. “Peyğəmbər” əsərində isə mənəvi kamillik və həqiqət uğrunda mübarizə ideyaları ön plana çəkilir. Bu əsərlərdə qaldırılan problemlər bu gün də cəmiyyət üçün əhəmiyyətini qoruduğundan Hüseyn Cavid müasir oxucuya yaxın olaraq qalır. Hüseyn Cavid həm də azad düşüncənin tərəfdarı idi. O, insanın mənəvi və fikri azadlığını yüksək qiymətləndirirdi. Müasir cəmiyyətin inkişafı üçün də sərbəst düşüncə, elmə və həqiqətə bağlılıq vacib amillərdir. Cavidin əsərləri oxucunu hazır fikirləri qəbul etməyə deyil, düşünməyə və həqiqəti axtarmağa çağırır. Cavid yaradıcılığında humanizm xüsusi yer tutur. O, insanları dilinə, dininə və mənsubiyyətinə görə deyil, insan olduqları üçün dəyərləndirirdi. Bu fikir qloballaşan dünyada daha böyük əhəmiyyət qazanır. Müxtəlif mədəniyyətlərin və xalqların birgə yaşadığı müasir dövrdə qarşılıqlı hörmət və tolerantlıq cəmiyyətlərin inkişafının əsas şərtlərindən biridir. Hüseyn Cavidin həyat yolu da gənc nəsil üçün örnəkdir. O, çətinliklər və təqiblərlə üzləşsə də, öz əqidəsindən dönməmiş, sənətinə və ideallarına sadiq qalmışdır. Bu xüsusiyyətlər bu gün də gənclərə iradə, prinsipiallıq və mənəvi möhkəmlik nümunəsi göstərir. Hüseyn Cavid bu gün də aktualdır, çünki onun əsərlərində insanlığın dəyişməyən problemləri əks olunur. Müharibə və sülh, azadlıq və əsarət, xeyir və şər, humanizm və ədalət kimi mövzular bu gün də dünya gündəmindədir. Cavidin yaradıcılığı bizə yalnız keçmişi öyrətmir, həm də gələcəyi daha düzgün qurmaq üçün düşünmək imkanı verir. Məhz buna görə Hüseyn Cavidin əsərləri hər yeni nəsil tərəfindən yenidən kəşf olunur və öz dəyərini qoruyub saxlayır. Hüseyn Cavid Azərbaycan ədəbiyyatının yalnız böyük nümayəndəsi deyil, həm də bəşəri idealları öz yaradıcılığında əks etdirən qüdrətli mütəfəkkirdir. Onun əsərlərinin dəyəri müəyyən bir dövr və ya cəmiyyətlə məhdudlaşmır. H.Cavid insanın mənəvi dünyasına, vicdanına, azadlıq istəyinə və həqiqət axtarışına müraciət etdiyi üçün onun yaratdığı obrazlar və irəli sürdüyü fikirlər zaman keçdikcə köhnəlmir. Əksinə, hər yeni dövr bu əsərlərin məzmununa yeni çalarlar qazandırır və onların aktuallığını daha da artırır. Bu gün dünyanın müxtəlif bölgələrində müharibələrin davam etməsi, insanların hakimiyyət, sərvət və şəxsi maraqlar uğrunda bir-birinə qarşı çıxması Hüseyn Cavidin xüsusilə “İblis” əsərində səsləndirdiyi fikirlərin nə qədər doğru və uzaqgörən olduğunu göstərir.
Yazıçı insanları düşündürməyə, mənəvi dəyərləri hər şeydən üstün tutmağa çağırırdı. O, insanlığın xilası üçün gücün deyil, ağlın, mərhəmətin və ədalətin vacib olduğunu vurğulayırdı. Bu ideyalar isə bu gün də öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Hüseyn Cavidin əsərlərində tərənnüm olunan azadlıq ideyası da müasir insan üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. O, azadlığı yalnız siyasi məna ilə deyil, insanın düşüncə və mənəviyyat azadlığı kimi dəyərləndirirdi. H.Cavidə görə, insan ilk növbədə öz qorxularından, cəhalətindən və mənəvi əsarətindən qurtulmalıdır. Məhz buna görə onun qəhrəmanları daim həqiqət axtarışında olur, çətin seçimlər qarşısında qalır və mənəvi kamilliyə doğru irəliləməyə çalışırlar. Bu xüsusiyyətlər müasir gənclər üçün də mühüm həyat dərsidir. Yazıçının yaradıcılığı bizə onu da öyrədir ki, insanı böyük edən yalnız biliyi və ya gücü deyil, onun mənəvi keyfiyyətləridir. Hüseyn Cavid öz əsərlərində sevgi, mərhəmət, sədaqət, humanizm və ədalət kimi dəyərləri ön plana çəkərək cəmiyyətin sağlam inkişafının mənəvi əsaslar üzərində qurulmalı olduğunu göstərmişdir. Bu baxımdan onun əsərləri yalnız ədəbi nümunə deyil, həm də mənəvi tərbiyə məktəbidir. Bu gün Hüseyn Cavid irsinin öyrənilməsi və təbliği xüsusilə vacibdir. Çünki qloballaşan dünyada milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, gənclərin sağlam dünyagörüşü ilə formalaşması və cəmiyyətin mənəvi inkişafı üçün belə sənətkarların yaradıcılığına böyük ehtiyac vardır. H.Cavidin əsərləri insanı düşünməyə, öz vicdanı ilə üzləşməyə və həyatın mənası haqqında suallar verməyə sövq edir. Məhz bu xüsusiyyət onun yaradıcılığını ölməz edir. Hüseyn Cavid fiziki olaraq bu dünyadan ayrılsa da, onun ideyaları, əsərləri və sənət fəlsəfəsi yaşayır. Hər dəfə “İblis”, “Şeyx Sənan”, “Peyğəmbər”, “Topal Teymur”, “Xəyyam” və digər əsərləri oxuduqda, biz təkcə böyük bir yazıçının yaradıcılığı ilə tanış olmuruq; həm də insanlıq haqqında dərin həqiqətlərlə qarşılaşırıq. Buna görə də Hüseyn Cavid bu gün də aktualdır, sabah da aktual olacaq. Çünki onun yaradıcılığı insanın və bəşəriyyətin əbədi problemlərinə işıq tutan mənəvi xəzinədir.
Azərbaycanın füsunkar təbiətə malik bölgələri sırasında Laçın rayonu özünəməxsus yer tutur. İllərlə işğal altında qaldıqdan sonra yenidən dirçələn bu qədim yurd bu gün öz gözəlliyi, saf təbiəti və tarixi məkanları ilə ziyarətçiləri valeh edir. Laçının ən məşhur təbiət abidələrindən biri olan Turşsu bulağı isə bölgənin əsl incilərindən hesab olunur.
Bu günlərdə Laçına səfər etmək və Turşsu bulağını ziyarət etmək mənə də qismət oldu. Dağların qoynunda yerləşən bu möcüzəvi məkan ilk baxışdan insanı özünə heyran edir. Ətrafı sıx meşələrlə, yaşıl örtüklə əhatə olunan bulağın səsi sanki təbiətin öz musiqisini xatırladır. Yerin dərinliklərindən qaynayan mineral tərkibli su əsrlər boyu insanların sağlamlığına fayda vermiş, Turşsunu ölkənin ən məşhur bulaqlarından birinə çevirmişdir.
Turşsu bulağının ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun qeyri-adi fəaliyyət mexanizmidir. Yerli sakinlərin və ziyarətçilərin müşahidələrinə görə, bulaq təxminən hər bir saatdan bir fəallaşır. Əvvəlcə yerin dərinliklərindən gələn gurultuya bənzər səs eşidilir, sonra bulaq coşaraq qaynamağa başlayır və təxminən 7 dəqiqə ərzində bol su verir. Bu mənzərəni izləmək olduqca maraqlıdır. Suyun qəfil fəallaşması və qısa müddətdən sonra yenidən sakitləşməsi Turşsu bulağını digər bulaqlardan fərqləndirən təbii hadisələrdən biridir.
Səfər zamanı “Yazarlar.az” saytının rəhbəri Zaur Ustac ilə tanış olmaq da mənim üçün xoş təsadüf oldu. Səmimi söhbət zamanı Laçının təbiəti, Qarabağın dirçəlişi və ədəbiyyatın cəmiyyətdəki rolu haqqında maraqlı fikir mübadiləsi apardıq. Bu görüş səfərimin yadda qalan məqamlarından biri oldu.
Turşsu bulağının ətrafında gəzdikcə insan özünü təbiətlə vəhdətdə hiss edir. Dağ havasının təmizliyi, bulaq suyunun şəffaflığı və ətraf mənzərənin gözəlliyi burada olan hər kəsdə dərin təəssürat yaradır. Bu yerlər yalnız istirahət üçün deyil, həm də insanın mənəvi rahatlıq tapması üçün əvəzsiz məkandır.
Laçın səfəri mənim yaddaşımda həm Turşsu bulağının möhtəşəm gözəlliyi, onun saatbasaat coşaraq 7 dəqiqə ərzində bol su verməsi kimi maraqlı təbii xüsusiyyəti, həm də Zaur Ustac kimi ziyalı bir insanla tanışlıq baxımından xüsusi yer tutacaq. Əminəm ki, Turşsu bulağı gələcəkdə Azərbaycanın ən çox ziyarət olunan təbiət məkanlarından birinə çevriləcəkdir.
ZAUR USTAC: ƏDƏBİYYAT VƏ JURNALİSTİKA SAHƏLƏRİNİN LAYİQLİ USTADI (Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin tanınmış nümayəndəsi, yazıçı-publisist, şair Zaur Ustaca ithaf olunur!)
Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin tanınmış və məhsuldar nümayəndələrindən biri də yazıçı-publisist və şair Zaur Ustacdır.
Qısa bioqrafik məlumat: Zaur Ustac (Mustafayev Zaur Mustafa oğlu): 08 yanvar 1975-ci ildə Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində dünyaya göz açıb. İlk təhsilini Ağdam rayonunun Yusifcanlı kənd orta məktəbində almış, ardıcıl olaraq Bakı Dövlət Universitetində, Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində, Beynəlxalq İxtiraçılıq və Biznes İnstitutunda və Şamaxı Humanitar Kollecində davam etdirmişdir. Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı və hal-hazırda ehtiyatda olan zabitdir. Zaur Ustac 1988-ci ildən etibarən dövri mətbuatda çıxış edir. AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir və naşirdir. 1988-ci ildən bu günə qədər müntəzəm çap olunur. Hal-hazırda hər həftə ən azı iki ənənəvi mətbu orqanda çıxış edir. Ədəbi mühitdə “Zaur Ustac” təxəllüsü ilə çıxış edən bu dəyərli yazar “Qızıl Qələm” Media Mükafatı, “Həməşəra” Fəxri Diplomu, “Turan Ödülü” və Turan Yazarlar Birliyinin “Hüseyn Cavid” Ödülü laueratı, “Yazarlar” jurnalının təsisçisi və baş redaktoru, 2019-cu ildən Prezident təqaüdçüsüdür. Zaur Ustac 50-dən artıq kitabın müəllifidir. 2019-20-ci tədris ilindən etibarən məktəbəhazırlıq qruplarında tədris olunur. “Oxu” və “Hesab” onun şerləri əsasında hazırlanmış metodik vəsaitlə öyrədilir. Son zamanlar 9 cilddən ibarət seçilmiş əsərlərinin nəşrinə başlanılıb. Həmin məcmuənin birinci, ikinci və üçüncü cildləri artıq nəşr olunmuşdur. Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin tanınmış və məhsuldar nümayəndəsi olan Zaur Ustacın əhəmiyyətli əsərləri sırasında dəfələrlə təkrar nəşr edilmiş “Əliş və Anna” və “Oriyentir ulduzu” kitablarını göstərmək olar. Bundan əlavə müəllifin “Günaydın”, “Mum kimi yumşalanda”, “Bayatılar”, “Qəlbimin açıqcası” və “45” kimi şeirlər, “Məktəbə hazırlaşırıq” və “39 Həftə” (ingilis dili proqramı) kimi metodik vəsaitləri göstərmək mümkündür. Ümumiyyətlə, Zaur Ustac ölkə mətbuatında davamlı olaraq həm publisist yazıları, həm şeirləri, həm də nəsr və hekayə nümunələri ilə çıxış edən tanınmış yazarlardan biridir.
“Ustac” təxəllüsü barədə izahlar Bir çoxları Zaur müəllimin istifadə etdiyi “Ustac” təxəllüsünü “Ustad” (işini bilən mahir adam və müəllim, eləcə də yaradıcılıq sahəsində söz və qələmi ilə ustalıq) mənasında olduğunu təsəvvür edirlər. Lakin Zaur Ustac istər ədəbiyyat, istər müəllimlik, istərsə də jurnalistika sahəsində sözün həqiqi mənasında işini bilən, mahir bir ustad və müəllim olsa da, özündən əldə etdiyim məlumata əsasən, bu təxəllüs onun soykökü, həm ata, həm də ana tərəfindən Ustaclı tayfasına mənsubiyyəti ilə əlaqədardır. Zaur Ustac bunu müxtəlif şeirlərində, xüsusilə də “Əcdadı anmaq” adlı şeirinin ilk misralarında dilə gətirmiş və qələmə almışdir: “Ustaclıyam, əlim ərşi-əlada, Bu nə sitəm, millətim nə bəlada!?” Bundan əlavə, onun digər şeirlərində “Ustaclıyam”, “Ustaclı oğluyam”, “Şah babam”, “Şah İsmayıl silahdaşı” kimi ifadələr mövcuddur. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Ustaclı və ya Ustaclılar – Səfəvi İmperiyasının yaranmasında və idarə olunmasında əsas rol oynamış aparıcı türk tayfalarından (Qızılbaş tayfalarından) biri olmuşdur. Onlar əsasən oğuzların Əfşar boyuna bağlı olan güclü və nüfuzlu bir el idi. Tarixi mənbələrə görə, Ustaclı eli əvvəlcə Kiçik Asiyada (Anadoluda) məskunlaşmış, Ərətna bəyliyi və Qazi Bürhanəddin hökuməti dönəmində siyasi nüfuz qazanmışdır. Sonradan Azərbaycana köçərək Səfəvi Dövlətinin qurulmasında həlledici qüvvəyə çevrilmişlər. Ustaclı tayfası həm hərbi yürüşlərdə ön sıralarda olmuş, həm də dövlətdə ali vəzifələr (bəylərbəyi, əmir, sərkərdə) tutmuşdur. Bu gün tanıdığımız Zaur Ustac da məhz həmin sülalənin ədəbiyyat sahəsində faydalı fəaliyyəti ilə tanınan bir dəyərli üzvüdür.
Subyektiv baxış: Zaur Ustac adı gələndə şəxsən mənim zehnimdə bir fədakar, elinə, vətəninə, milli-mənəvi dəyərlərinə, milli kimliyi və dövlətçiliyinə bağlı olan bir ədib, eyni halda pedaqoq, hərbiçi zabit, peşəkar jurnalist və dəyərli qələm sahibi olan bir şəxsiyyət canlanır. Bu gün çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitində “Zaur Ustac” adı və təxəllüsü milli-ədəbi kimlik və missiyanı tərənnüm edir. Zaur Mustafayev bu təxəllüslə özünü bacarıqlı söz ustadı kimi təsbit etmiş, çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında milli ruhu və klassik ənənəni müasir düşüncə ilə birləşdirməyi bacaran bir peşəkar yazar və şair kimi tanınmışdır. Zaur Ustacın istər publisist yazıları, istərsə də poeziya nümunələrində yurdun, elin, vətənin, milli kimliyin, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği açıq-aydın şəkildə müşahidə olunur. Bütün bunlar oxucuda məsuliyyət hissini yaradır, eyni halda ölkə vətəndaşları arasında milli ruhun qorunmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət göstərir. Onun fəaliyyətinə diqqət yetirdikdə, bütün sahələrdə bacarıqlı insan kimi həyatda çoxşaxəli bir şəxsiyyət olduğunu söyləmək olar. Yazıçılıq, nəsr, poeziya və publisistika, həmçinin, jurnalistika sahələri ilə yanaşı həm də hərbiçi olması bunun əyani sübutudur. Zaur Ustac ədəbiyyat sahəsində yaradıcı insan və parlaq imza sahibidir. Onun jurnalistik fəaliyyəti isə bəzi “jurnalist”lərin xoşagəlməz “fəaliyyət”i və qeyri-etik davranışının əksinə olaraq büsbütün səmimiyyət, etika və yaxşı niyyətləri özündə ehtiva edir. Bu da onun ilk əvvəldən qələmə müqəddəs gözlə baxışı və yanaşmasından irəli gələn məsələdir. Öz milli kimliyi, milli-mənəvi dəyərləri, vətəni və dövlətçiliyi ilə yanaşı Ulu Tanrıya bağlı olan saf qəlbli bir insan, dəyərli eloğlu və ləyaqətli vətəndaşdır. Zaur Ustacın digər önəmli xüsusiyyətlərindən biri də onun ədəbiyyat və jurnalistika sahələrində saflığı və səmimiyyətindən ibarətdir. Özü ruhən (daxilən) və eləcə də zahirən bir enerjili gənc olsa da hər zaman ədəbiyyat və jurnalsitika sahələrində olan gənclərə təmənnasız şəkildə dəstək olur. Onun təsisçisi və baş redaktoru olduğu mətbu orqan nəzdində təsis etdiyi və yazarlara mənəvi dəstək hədəfi ilə pulsuz-parasız və təmənnasız olaraq təqdim və təltif etdiyi “Ziyadar” və s. kimi mükafatlar bunun bariz nümunələrindən biridir. Halbuki bir çoxları belə mükafatları və hətta, sadə bir fəxri fərmanı pul qarşılığında ayrı-ayrı yazarlara təqdim edir, üstəlik bəzən qarşı tərəfə minnət də qoyurlar… Lakin öz yüksək mədəniyyəti, səmimiyyəti və saflığı ilə tanınan və hörmətə layiq görülən Zaur müəllim belə işlər və davranışlardan uzaqdır. Bu dəyərli yazıçı-publisist başqalarına dəstək olmaq və başqalarının parlamasından əsla narahat olmur, əksinə bundan daha çox sevinir və zövq alır. Məşhur fransız romantik şair, dramaturq, yazıçı, romançı və rəssam Viktor Hüqoya (1802-1885) aid edilən məşhur bir cümlə var: “Öz işığına güvənən başqasının parlamasından narahat olmaz…” Zaur müəllim də özü işıqlı və aydın, eyni halda uğurlu bir yazıçı-publisist, şair və jurnalist olduğundan başqalarının parlamasından əsla narahat olmur, həm də başqalarının uğur qazanması və parlamasına dəstək olur. Zaur Ustacın yaradıcılığı və qələm sahəsində fəaliyyətini diqqətlə araşdırdıqda, onun sözün həqiqi mənasında həm ədəbiyyat, həm də jurnalistika sahələrinin dəyərli və ləyaqətli ustadı olduğunu söyləmək olar. Lakin bütün deyilənlərin fövqündə yer alan ayrı bir məsələ də var. Həmin məsələ isə Zaur Ustacın ədəbiyyat sahəsində söz və qələm bacarığı ilə yanaşı ədəbiyyat ifadəsinin əsası olan ədəb, etika, əxlaq və insani dəyərlərin daşıyıcısı olmasıdır. Əslində insan həyatda bacarıqlı şair, yazıçı, ədəbi təhlilçi və tənqidçi olmaqla yanaşı yalnız yüksək ədəb-ərkan, etika və mədəniyyət sahibi olduqca ətrafına, cəmiyyətə və bəzən bütün dünyaya aydınlıq və ziya bəxş etməyi bacarır. Bu olmadıqda isə görülən bütün işlər və yazılan bütün bədii ədəbiyyat nümunələri zaman ötüşündə unudulub yaddaşlardan silinir… Zaur Ustacın zəngin, maraqlı və çoxşaxəli olan poeziya dünyasının da öz yeri və öz tərifi var. Onun müxtəlif mövular və fərqli (heca, sərbəst və s.) formalarda qələmə aldığı şeirlər bir-birindən gözəl, yetərli və mənalıdır. Şeirlərində sadəliklə yanaşı, insan ruhuna xüsusi cəsarət, şövq gətirən amili hiss etmək mümkündür.
Arzu və diləklər: Ulu Tanrıdan çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin belə bir dəyərli yazarı, eyni halda maarifpərvər insanı olan şair-publisist Zaur Ustac müəllimə uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, ailə xoşbəxtliyi və yaradıcılıq sahəsində yeni-yeni uğurlar və daha uca zirvələr diləyirəm!
İlqar İsmayılzadə fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, AJB, AYB və TYB-nin üzvü, TYB-nin İdarə Heyətinin üzvü, Turan Xalq yazarı, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist 23.06.2026
SƏSLƏR (hekayə-pritça) Qışqırıq, bağırtı səsləri bir az səngidi, yerini inilti və sızıltıya verdi. Sakitcə, için-için hıçqırıq, ağlamaq həniri də duyulurdu… Birdən ucadan çəkilən rişxənd dolu qəh-qəhə sanki səsləri dəlib keçdi. Ayağa durub var-gəl edən kölgənin bu istehzalı, ikrah doğuran qəh- qəhəsi elə bil “susun” əmrini verdi. Otağa ölü bir sükut çökdü… Nəfəslikdən günəşin ilıq şəfəqləri otağa süzülürdü. Tavandakı gur lampanın yanmasına baxmayaraq ətrafın bombozluğunu qova bilmirdi. Sanki divarlar buz kəsmişdi. Yerdə laxtalanana qədər axan qanların gözə görünməyən buxarı adamı üşüdən divarlara hopurdu. Al-qırmlzı qan gölməçələri nəfəslikdən düşən Günəşin şəfəqləri altında parlasa da get-gedə solur, qaramtıl rəngə çalırdı və rişxəndli qəh-qəhə səsindən titrəyirdi… Xəstə göz qapaqlarını güclə aralayıb acıqlı-acıqlı: — Bu, nə səsdir?.. Elə bil başıma çəkiclə vururlar – bağırdı. Sonra gözləri yenə süzülüb bağlandı. Tibb bacısı tez ona yaxınlaşıb sakitləşdirici iynə vurdu… Bir az keçəndən sonra bu dəfə də yalvarırmış kimi: — O, nə səsdir pəncərədən gəlir?.. Kəsin onu, nəfəs almağa qoymur… Tibb bacısı pəncərəyə yaxınlaşıb taybatay açdı. Çöldən gələn təmiz hava otağa doldu, xəstənin çürüyən ayaqlarının yarasından və ona yaxılan məlhəmdən gələn qoxusuna qarışdı. Pəncərənin yuxarı küncündə yuva quran iki qaranquşu gördü.Qeyri-ixtiyarı gülümsədi və dönüb yarı huşsuz uzanan xəstəyə baxdı…
Kölgə təkəbbürlə asta-asta stula oturdulub əl-qolu, ayaqları, gözləri bağlı kişiyə yaxınlaşdı. Ədalı tərzdə ayağının ucu ilə stulu itələdi. Kişi stulqarışıq arxa tərəfə düşdü. Yaralarının, yoxsa beton döşəməyə dəyib yarılıb qanayan başının ağrısından iniltili bir səs çıxartdı… — Görürsən gününü?!. Mən sənə demişdim axı… Dinləmədin, az eşitdin deyilənləri… Sandın tək yeyə biləcəksən. Bilmədin ki, məndən qaçmaq olmaz… İynə vurulandan sonra bir az sakitləşən xəstə gözlərini açdı. Sağa-sola baxdı, su istədi. Tibb bacısı stolun üstündəki su bardağını götürüb onun ağzına yaxınlaşdırdı. Bir qurtum içəndən sonra başını geri çəkdi: — Suyu da güclə uduram, — dedi. Çəkdiyi ağrı-acının əzabı üzündən oxunurdu. Bu vaxt qapı açıldı. Baxımlı bir qadın şux yerişi ilə içəri girdi .Özü ilə bərabər “Şanel”in bihuşedici qoxusunu da içəri gətirdi. Soyuq bir tərzdə əyilib xəstənin başını ağızucu öpdü: — Həyatım, iki saatdan sonra uçuş vaxtımdı. Mən getməliyəm. Vallah, özümü həkimə göstərmək söhbəti olmasa idi heç getməzdim. Dincəlməyin adıdı elə… Səni bu vəziyyətdə qoyub getmək heç içimdən gəlmir … Onun cavabını gözləmədən: — Hər gün telefonla görüntülü danışacam, səndən xəbər tutacam. Həkimlər, tibb bacıları burdadı, nigaran qalmaram. Bir ay nədir, gözünü yumub-açacaqsan gəlib keçəcək… Hələlik, sürücü məni gözləyir — deyib, yenə də ağızucu xəstənin başından öpüb iri addımlarla otaqdan çıxdı… O, qəzəb, nifrət, peşmançılıq dolu gözləri ilə qadının arxasınca baxdı… Yuva quran quşların civilti səsi otağı başına götürmüşdü. Xəstə bağırdı: — Kəsin onların səsini… — Quşlardır, müəllim. Pəncərədə yuva qurublar… Tibb bacısının sözü ağzında qaldı. — Kəsin dedim onların səsini, başım partlayır… Tibb bacısı pəncərəni bağlayıb ona yaxınlaşdı. Çarpayının yaxınlığındakı stolun üstündən dərmanı götürüb ağzına qoydu və bir qurtum su içirtdi. Xəstə huşa getdi… Əli-qolu , ayaqları, gözləri bağlı, qanı içində çabalayan kişi yalvarırdı: – Müəllim, buraxın məni. Nə istəyirsiniz, nə qədər istəyirsiniz toplayıb verəcəm. Uşaqlarım balacadı, onlar yetim qalmasın… Kölgənin iyrənc qəhqəhəsi divarlarda əks-səda verdi və əxlaqsız bir əda ilə: — Arvadın da dul qalmasın hə… – dedi. Sonra kişiyə tərəf bir az əyilib: — Bu arada, xanımınla, 12 yaşlı qızın bu axşam mənim qonağım idi…– dedi və dikəldi. Əlini əlinə vurub ucadan qəh- qəh çəkdi. Yerdə əli-qolu bağlı kişi ilan kimi qıvrıldı… Xəstə zarıyırdı… Güclə nəfəs alırdı. Dili-dodağı partlaq-partlaq idi. Partaqlardan qan sızırdı. Hərdən güclə pıçıldayırdı: O səsi kəsin, başım partladı… Tibb bacısı bir ildən çoxdu xəstənin hissə-hissə çürüyən vücudunu süzdü və bağlamaq üçün pəncərəyə yaxınlaşdı. Pəncərənin yuxarısındakı yuvada ana quş balalarını yemləyirdi. Ətcəbala quşlar güclə görünən qanadlarını çırpır, anasının ağzlarına qoyduğu yemi tez-tələsik udur və yenə də istəyirdilər. Bala quşların elə bil qarınları doyduqlarına görə xoşbəxtcəsinə civilti səsləri ətrafı başına götürmüşdü. Erkək quş kənardan onları izləyirdi… Tibb bacısı bu mənzərəyə baxıb xəfifcə gülümsədi, pəncərəni bağlayıb xəstənin yanına yaxınlaşdı. Onun bərəlmiş gözlərinin hərəkətsiz baxdığını gördü… Tibb bacısı — Allah günahlarını bağışlasın – pıçıldadı və əlləri ilə onun gözlərini yumdu…
Zaman o zaman deyil ki, qağa, bir daş var idi, bir də torpaq, bir də daşdan, torpaqdan çıxan çörək, çörəyi çıxaran isə cəsur bir ürək… Bu aralar bir ayrı cürədi eee… İndi başa dəyən daşdan çıxır, zəhər olan aşdan, gözdən axan yaşdan çıxır… Qanı donan ürəklərdən, solan – qalan diləklərdən, yıxılan yuvalardan, dağılan tifaqlardan, qurulan divanlardan – yalanlardan, palanlardan çıxır… Yox olan abırlardan, ölən həyalardan, şeytana yox, mələyə atılan daşdan, bir də, baş çıxmayan başdan çıxır… Ehh, qağa, indi o zaman deyil ki, bir daş ola, bir də torpaq, çörək də ondan çıxa…
YÜZ DOQQUZUNCU YAZI MÜHARİBƏ MÖVZUSUNA FƏRQLİ BAXIŞ (Əli bəy Azərinin “İki zəngəzurlu zabit”i) Salam olsun çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu Azərbaycan ordusunun döyüş yolu keçmiş (əvvəllər keçmiş sovet ordusunda xidmət etmiş) zabiti, tanınmış yazıçı Əli bəy Azərinin digər azərbaycanlı zabit, şair, hərbi jurnalist Mahir Cavadlının redaktorluğu ilə “Şərq-Qərb” poliqrafiya müəssisəsi tərəfindn nəfis şəkildə çap olunmuş 272 səhifədən ibarət kitabı haqqında olacaq. Roman hərb mövzulu əsərlər seriyasına daxildir. Sovet ordusunda xidmət zamanı aralarında yaranmış münasibət dostluğa çevrilən erməni və azərbaycanlı zabitin sonralar Zəngəzur cəbhəsində qarşılaşması əsərin əsas süjet xəttini təşkil edir. Kitabı şəhərimizin kitab mağazalarından və ya müəllifin özündən (070-575-03-99) almaq olar. Əli bəy Azərinin 2025-ci ildə işıq üzü görmüş və hal-hazırda şəhərimizin kitab evlərində satışda olan “İki zəngəzurlu zabit” romanı müasir Azərbaycan nəsrində hərbi-vətənpərvərlik mövzusunu tarixi yaddaş, insan taleləri və milli kimlik məsələləri ilə birləşdirən maraqlı bədii əsərlərdən biridir. Əsərin ön sözündə qeyd olunduğu kimi, roman XX əsrin sonlarında bölgədə baş verən hadisələrin yazıçı təxəyyülü ilə sintezindən yaranmışdır və sovet ordusunda birgə xidmət etmiş iki dostun – iki zəngəzurlu zabitin sonradan qarşı-qarşıya gələn talelərindən bəhs edir. Əli bəy Azəri uzun illərdir ki, hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda qələmə aldığı əsərlərlə tanınır. “İki zəngəzurlu zabit” romanında da müəllif oxucunu yalnız müharibə səhnələri ilə deyil, bütöv bir dövrün ictimai-siyasi mənzərəsi ilə qarşılaşdırır. Əsərin hadisələri qədim Zəngəzur torpağının müxtəlif məkanlarında – Mincivan, Qafan, Sisyan, Meğri və digər yaşayış məntəqələrinin fonunda cərəyan edir. Bu məkanlar sadəcə coğrafi adlar deyil, həm də bir xalqın yaddaşı, kökü və taleyidir. Romanın ilk səhifələrindən müəllif oxucunu Zəngəzurun təbiəti, kənd həyatı və insanları ilə tanış edir. Bu təsvirlər əsərə yalnız bədii gözəllik qazandırmır, həm də sonrakı dramatik hadisələrin emosional təsirini gücləndirir. Zəngəzur burada vətən anlayışının simvoluna çevrilir. Romanın əsas xətti iki zabitin – azərbaycanlı Azər və erməni İosifin taleyi üzərində qurulub. Hər ikisi Zəngəzur bölgəsinin yetirmələridir, hərbi məktəblərdə oxuyur, dostluq edir, bir-birinə arxa-dayaq olurlar. Onları yaxınlaşdıran yalnız hərbçi peşəsi deyil, həm də ortaq coğrafiya və uşaqlıq xatirələridir. Lakin tarix bəzən münasibətlərindən daha sərt olur. SSRİ-nin dağılması, milli münaqişələrin alovlanması və Qarabağ hadisələri iki dostun həyatını fərqli istiqamətlərə yönəldir. Dünən eyni süfrə arxasında oturan insanlar bu gün fərqli cəbhələrdə dayanmalı olurlar. Yazıçı məhz bu məqamı böyük ustalıqla təqdim edir: düşmənçilik xalqlar arasında yaradılsa da, onun ən ağır yükünü konkret insanlar daşıyırlar. Əsərdə Meğridə girov götürülən azərbaycanlılar, Mincivanda dayandırılan qatar, xalqın hiddəti və eyni zamanda təmkinə çağırış səhnələri geniş yer tutur. Qulu kişinin obrazı vasitəsilə müəllif ağsaqqallıq institutunun, xalq müdrikliyinin və vətəndaş məsuliyyətinin əhəmiyyətini göstərir. Qatar hadisələri romanın ən gərgin epizodlarından biridir. Burada həm xalqın haqlı narazılığı, həm də qan tökülməsinin qarşısını almaq istəyən insanların səyləri təsvir olunur. Bu səhnələr yalnız bir hadisənin təsviri deyil, bütöv bir dövrün psixologiyasını əks etdirir. Əsərin ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri müəllifin hadisələrə birtərəfli yanaşmamasıdır. Yazıçı milliyyətindən asılı olmayaraq insan taleyini ön plana çəkir. İosif Arutyunov obrazı bunun ən parlaq nümunəsidir. O, erməni olsa da, dostluğa, insanlığa və vicdana sadiq qalmağa çalışan bir zabit kimi təqdim edilir. Bu yanaşma romanı sırf müharibə əsərindən daha yüksək səviyyəyə qaldırır. Oxucu burada yalnız qarşıdurma deyil, həm də insanlıq uğrunda mübarizə görür. Müəllif göstərir ki, siyasi proseslər insanları fərqli cəbhələrdə müxtəlif səngərlərə ataraq ayırsa da, vicdan və mənəvi dəyərlər hər zaman öz sözünü deyir. Əli bəy Azərinin dili sadə, axıcı və canlıdır. O, xalq danışıq üslubundan, yerli ifadələrdən və məişət detallarından məharətlə istifadə edir. Bu xüsusiyyət əsəri daha təbii və inandırıcı edir. Hadisələr sürətli inkişaf edir, dialoqlar canlıdır və oxucu özünü hadisələrin içində hiss edir. Müəllif xüsusilə kənd həyatının təsvirində, insan xarakterlərinin açılmasında və gərgin situasiyaların yaradılmasında peşəkarlıq nümayiş etdirir. Romanın dinamik süjeti oxucunu sonadək maraq içində saxlayır. “İki zəngəzurlu zabit” əsərinin əsas ideyalarından biri vətən sevgisidir. Müəllif oxucuya xatırladır ki, torpaq yalnız coğrafi məkan deyil, həm də milli yaddaş, ata-baba irsi və mənəvi dəyərdir. Zəngəzur obrazı roman boyunca bu düşüncənin daşıyıcısı kimi çıxış edir. Əsərdə vətənpərvərlik pafoslu şüarlarla deyil, insanların davranışları, seçimləri və fədakarlıqları vasitəsilə təqdim olunur. Bu da romanın təsir gücünü artırır. “İki zəngəzurlu zabit” Azərbaycan ədəbiyyatında yaxın tariximizin mürəkkəb və ağrılı səhifələrinə işıq salan dəyərli romanlardan biridir. Əsər dostluq və düşmənçilik, vətən və taleyüklü seçimlər, insanlıq və vicdan kimi əbədi mövzuları özündə birləşdirir. Əli bəy Azəri bu romanla təkcə iki zabitin həyat hekayəsini deyil, bütöv bir nəslin yaşadığı faciələri, ümidləri və mübarizəsini bədii şəkildə əks etdirməyə nail olmuşdur. Roman həm tarixi hadisələrə maraq göstərən oxucular, həm də vətənpərvərlik ruhunda yazılmış bədii əsərləri sevənlər üçün qiymətli bir ədəbi nümunədir. O, Zəngəzurun yaddaşını yaşadan, insan taleləri üzərindən tarixə nəzər salan və oxucunu düşünməyə vadar edən təsirli bir əsər kimi diqqəti cəlb edir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik! 21-23.06.2026 (Xankəndi, Şuşa, Laçın, Bakı)
HİYLƏGƏR İNSAN TANINACAQ (Satirik qələmlə) Elə deyirəm düşünməyim, öz-özümlə danışmayım. Alınmır. Gündəlik baş verən hadisələri sosial şəbəkələrdə izləyirəm. Məmur özbaşınalığı getdikcə çoxalır. Narazılıqlar və problemlər artır. Kimisi həkimdən, kimisi adi ustadan, kimisi bərbərdən, kimisi ticarətdən, kimisi savadsız kadrdan, kimisi hansısa məmurun fırıldaq əməlindən, kimisi işlədiyi müəssisənin rəhbərindən narazılıq edir. Bəzi məmurların isə öz vəzifə borclarına layiqincə əməl etmədiklərinə, işlədikləri vəzifədə saxtakarlıq etdiklərinə və digər əməllərinə görə sadə insanlar əziyyət çəkirlər. Dünyanın hər bir ölkəsində əməlisaleh, humanist, yaşadığı ölkənin qanunlarını başının üstündə görən və qanunlara əməl edən insanlar var. Eləcə də, hiyləgər insanlar da çoxluq təşkil edir. Heç bir mövqe tutmayan, sadə peşə adamlarının içərisində hiyləgər insanlara rast gəlmək mümkündür. Təəssüflə qeyd etmək istəyirəm ki, kiçik və böyük çinli məmurların arasında da hiyləgər insanlar var. Bəs hiyləgər insan necə olur? Cavab: Hiyləgər insan yalan danışır. Hiyləgər insan öz məkrli düşüncələrini həyata keçirməyə çalışır. Hiyləgər insan kimisə şantaj edir. Hiyləgər insan yaltaq olur. Hiyləgər insan ara vurur. Hiyləgər insan üzə durur. Hiyləgər insan işlədiyi sahədə saxtakarlıq edir. Hiyləgər insan dediyi sözü danır. Hiyləgər qadın özünü istədiyi adamlara (ələlxüsus kişilərə) “sevdirməyi” bacarır. Hiyləgər insan qarşısındakı şəxsi aldatmağı yaxşı bacarır və nəticədə aldanan şəxs ya müvəqqəti, ya da ömürlük əzab çəkir. Hiyləgər insan abırsız, həyasız olur. Hiyləgər insan vəzifə pilləsində qalxmaq üçün, böyük vəzifədə çalışan məmur ilə “dost olmağı”, özünü ona sevdirməyi lazım bilir. Hiyləgər insan zəhmətsiz gəlirlə dolanmağın yolunu tapa bilir. Ürəyi təmiz olan səmimi insanlar hiyləgərlərin əhatəsində əziyyət çəkirlər. Əvvəllər rastlaşmadığım, görmədiyim, eşitmədiyim elə faktlara rast gəlirəm ki, həm təəccüblənirəm, həm də təəssüflənirəm. Şəxsən mən jurnalistikada və pedaqoji sahədə işləyən zaman neçə-neçə hiyləgər qadın və kişi məmura rast gəlmişəm. Onların yarıtmaz işi və saxtakarlıqları barədə yazdığım tənqidi məqalələr müxtəlif qəzetlərdə dərc edilmişdir. Əgər onların törətdikləri əməlləri və bildiklərimi qələmə alsam, inanın, 500 səhifəlik kitaba sığmaz. Son illərdə gördüklərim və hətta başıma gələnlər də buna sübutdur… …Son illərdə tənqidi məqalə yazanların sayı kəskin azalıb. Səbəbini deyim. Bu barədə bir neçə dəfə yazmışam. Yenə də təkrar yazıram. Belə ki, kadrların yerlərə düzgün təyin olunması o sahədə olan problemlərin həll olunmasında önəmli rol oynayır. Kadrlar vəzifəyə təyin olunanda onların ancaq ali təhsilli olmaları nəzərə alınmamalıdır. Məsul vəzifədə çalışan kadr ali təhsilli olması ilə bərabər, həm mədəni, həm tərbiyəli, həm öz işini, vəzifəsini yaxşı bilən, həm də rəhbərlik etdiyi kollektivdə hörməti olan bir şəxs olmalıdır. Bəzən isə kadrlar vəzifəyə təyin edilərkən bu amillər nəzərə alınmır. Nəticə isə işin ziyanına olur. Hətta bəzən elə hallara rast gəlinir ki, bu sahədə təcrübəsi olmayan bir şəxsi rəhbər vəzifəyə təyin edirlər. Məsul vəzifədə çalışan şəxs öz yerində olmadıqda, o sahədə saxtakarlıq da, rüşvətxorluq da, ədalətsizlik də yaranır. Kadr vəzifəyə təyin olunduqda tayfabazlıq, dostbazlıq, yerlibazlıq, və digər neqativ amillər nəzərə alınmamalıdır. Uzun illər çalışdığım və təcrübə topladığım jurnalistika sahəsi ilə bir fikrimi bildirmək istərdim. Belə ki, 1983-cü ildən başlayaraq indiyədək fasiləsiz olaraq informasiya və məqalələr yazıram. Xeyli tərifəlayiq yazılarımla bərabər, yüzlərlə tənqidi məqalələrim də dərc edilib. Keçmiş ittifaqın dövründə əgər qəzetdə tənqidi məqalə dərc olunardısa, əlaqədar təşkilatlar tərəfindən tənqidi məqalədəki faktlara əməli tədbir görülərdi, yəni, hansısa məmur qanun pozuntusuna görə cəzalandırılardı. Respublikanın müstəqillik qazandıqdan sonrakı illərində isə tənqidi məqalələrə əlaqədar təşkilatlar tərəfindən reaksiya verilməsi xeyli zəifləmişdir. Nədənsə bəzən əlaqədar təşkilatlar nəyinsə xətrinə tənqidi məqalədəki fakta(lara) tədbir görmək istəmir. Bu isə tədbir görməli olan məmurun məsul bir kadr kimi öz yerində olmamasından xəbər verir… Artıq məmurlar yaxşı bilirlər ki, tənqidi məqalələrdəki faktlar ya yoxlanılmır, əgər yoxlanılırsa da, obyektiv tədbir görülmür. Bundan istifadə edən bəzi hiyləgər qadın və kişi məmurları vəzifələrindən sui-istifadə edir, iş prosesində istədikləri qanunsuzluqlara, nöqsanlara yol verir və tabeçiliklərində olan işçiləri incidirlər. Düşünürəm ki, bu, müvəqqətidir və nə vaxtsa hər bir şəxs qanunlara əməl edəcək, işində saxtakarlığa yol verməyəcək. Bəlkə də nə vaxtsa bəzi məmurlar 10-15 il bundan əvvəlki işlərində yol verdikləri təkzibolunmaz faktlara görə məsuliyyətə cəlb olunacaqlar. Mətləbdən uzaq düşməyək. “Hiyləgər insan tanınacaq” mövzusu ilə bağlı fikirlərimi bildirmək istəyirəm. Düzgün əqidəli, qanunları başının üstündə görən, səmimi, ürəyi təmiz, humanist insanlar çox vaxt hiyləgərlərin “toruna” düşürlər. Bu onları qəlbən incidir. Və belə hiyləgərlərə cəza tədbiri yoxdur. Düşünürəm ki, neçə illərdən sonra, hansısa bir ölkədə hiyləgər insanı tanıdacaq aparat ixtira olunacaq və tədricən bu aparat bütün ölkələrə yayılacaq. Müxtəlif müəssisələrdə işləyən insanlar ildə bir dəfə tibbi müayinədən keçirlər. Eləcə də bütün insanlar hiyləgərliyi təyin edən aparatlar vasitəsilə də yoxlanılacaqlar. Və beləliklə, hiyləgər insan tanınacaq. Müəssisə rəhbərləri də hökmən bu aparat vasitəsilə yoxlanılacaqlar. Əgər belə olsa, hiyləgər insan qorxusundan təfəkküründə dəyişiklik edəcək. Əgər bunu bacarsa. Əziz oxucu! Mənə inanın. Bu olacaq. Amma hələ gec. Özünüz düşünün: Hələ 100-150 il bundan əvvəl maşın, tozsoran, paltaryuyan maşın, elektrik dreli, qatar, təyyarə, müxtəlif mexanizm və aparatlar olmayıb. Tədricən yaradılıb, eləmi? 40 il bundan əvvəl düşünməzdik ki, neçə illərdən sonra mobil telefon, votsap, videokameradan istifadə edəcəyik. Eləmi? 20 il bundan əvvəl süni intellekt haqqında heç təsəvvürümüz də yox idi. Amma indi, süni intellekt haqqında məlumatımız var. Bu haqda çox söz deyə bilərəm, düşünürəm ki, kifayətdir. Sonda onu demək istəyirəm ki, neçə illərdən sonra, hiyləgər insanı tanıdacaq aparat da yaradılacaq. Bilirəm ki, ürəyi təmiz insanlar bu aparatın yaranmasına sevinəcəklər, hiyləgərlər üçün isə çox çətin olacaq…
