Səlim Babullaoğlunun Seyfəddin Hüseynliyə ithaf olunmuş “Aprel melanxolik zümzümələr” şeiri insanın daxili aləmi ilə təbiətin harmoniyasını (və ya ziddiyyətini) modern-fəlsəfi müstəvidə təqdim edən dərin bir mətndir. Şeirdə aprel ayı – yazın gəlişi adi sevinclə deyil, melanxolik bir hüzn və intellektual sorğu-suala çəkmə prosesi ilə təsvir olunur. Müəllif yağışlı aprel havasını ruhun aynasına çevirir. Yağış burada həm təmizlik, həm də keçmişi xatırladan bir vasitədir. “Yaddaşın çətri”: İnsanın xatirələrə sığınmasını, özünü keçmişin “yağışından” qorumağa çalışmasını ifadə edən orijinal tapıntıdır. “Göy üzü – əcaib bir qapaz”: Buludlu göyün insanın ruhuna verdiyi ağırlıq, basqı hissi uğurlu metaforadır. “Çölümdə paşa qürur, içim məğlub gizirəm”: Şeirin ən güclü bədii təzadıdır. İnsanın cəmiyyət içindəki dik duruşu ilə daxilindəki sarsıntıları, “məğlubiyyəti” arasındakı uçurumu göstərir. Müəllif “Basat” və “Təpəgöz” obrazlarına toxunaraq, insanın dualist təbiətinə işarə edir. “Hamı bir az insandır: həm Basat, həm Təpəgöz” misrası ilə deyilir ki, hər bir insanın içində həm qəhrəmanlıq (xeyir), həm də canavarlıq (şər- eqo) eyni vaxtda mövcuddur. Şeir həm klassik (nisan, əruz), həm də müasir (peyzaj, hayku, vitrin) terminlərin sintezindən ibarətdir. “Ya əruz, ya da hayku – fərq etməz” ifadəsi sənətin formasına deyil, mahiyyətinə – insandakı o qəribə boşluq hissinə diqqət çəkir. Bu şeir aprel ayı timsalında insanın tənhalığını, yaddaşla mübarizəsini və daxili parçalanmasını “zümzümə” ritmində oxucuya ötürür. Müəllif sübut edir ki, hər şeyin sonunda “söz” qalır və insan öz ziddiyyətləri ilə gözəldir. Sizə cansağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram, dəyərli ziyalımız Salim müəllim!
“İzimizi itirməyək” layihəsinin növbəti qonağı Səlim Babullaoğlu oldu
Martın 18-də “İçərişəhər” Dövlət Tarix_Memarlıq Qoruğu İdarəsi, idarənin Elmi-Mədəni Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə “İzimizi itirməyək” layihəsi çərçivəsində Bakı Fotoqrafiya Evində “Düzgün yazı üslubu, qrafik şeirlər və gənclərə kitab oxumağı necə sevdirək” mövzusunda elmi-praktiki seminar, şair və esseist, tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Səlim Babullaoğlu ilə görüş keçirilib. Görüşü giriş sözü ilə Mərkəzin direktoru, tarix elmləri doktoru Vəfa Quliyeva açıb, qonağı salamladıqdan sonra layihə, bugünkü seminarın mövzusu və qonaq barədə məlumat verib. Sonra isə Səlim Babullaoğlu Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı, xüsusən poeziya, folklor, şifahi və yazılı irs, yeni poetik tendensiyalar, vizual poeziya ənənələri barədə geniş məruzə edib. Mütaliənin insanın formalaşmasındakı vacib rolu barədə danışıb. Auditoriyanın suallarını cavablandırıb. Sonra isə natiq öz yaradıcılığından – “İlyas Göçmənin şəkil dəftəri” və “Qrafik şeirlər” kimi poetik silsilələrdən nümunələr oxuyub. Şeirlər videomateriallarla müşayiət olunub. Çıxışının sonunda Səlim Babullaoğlu “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin rəhbərliyinə, Elmi-Mədəni Mərkəzinin direktoru Vəfa Quliyeva, mərkəzin elmi işçisi Gülsüm Hüseynovaya və zəhməti keçən bütün əməkdaşlara təşəkkür edib, maraqlı sualları ilə diqqət çəkən dinləyicilərə öz kitablarını hədiyyə edib. Tədbirdən fotolar:
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi SƏLİM BABULLAOĞLU ilə son olaylarla bağlı söhbət
-Səlim bəy, xoş gördük. -Xoş gördük, hər vaxtınız xeyir.
– Hərçənd o qədər də xoş gün olmadı bu gün… – Naxçıvana dron hücumlarını nəzərdə tutursuz yəqin. Elədir, təəssüf, xoş deyil. Heç xoş deyil.-
– Yazıçı Həmid Herisçi hazırda Təbrizdə olduğu bildirilən paylaşımları ilə diqqət mərkəzinə düşüb. O, sosial şəbəkələrdə baş vermiş məlum hadisə ilə bağlı İranın məsuliyyət daşımadığını iddia edən fikirlər səsləndirməyə çalışır…Belə deyirlər. Və deyirlər ki, Həmid Herisçi Azərbaycan Yazıçılar Birliyi ilə əlaqəli şəxslərdən hesab olunur və yazıçı Anar ilə yaxınlığı ilə də tanınır.
– Əvvəla ordan başlayım ki, hər bir azərbaycanlının, o cümlədən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvlərinin də vətənin mənafeyi, xarici təhlükə məsələsində bir mövqeyi və yekdil fikri var. Bu mövqeyi, fikri isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Təhlükəsizlik Şurasının iclasında səsləndirdi. Hamımız eşitdik. Cənab Prezident dedi ki, İran tərəfindən Azərbaycan ərazisinə qarşı, Azərbaycan dövlətinə qarşı terror aktı törədilmişdir: “Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı, onun terminal binası, məktəb və digər istiqamətlər İran tərəfindən namərd atəşə məruz qalıb. Birinci dəfə deyil ki, İran dövləti Azərbaycana və azərbaycanlılara qarşı terror aktları həyata keçirir. Hamımız yaxşı xatırlayırıq ki, bir müddət bundan əvvəl Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyi terror aktına məruz qaldı. Aydın məsələ idi ki, Azərbaycanı qorxutmaq, Azərbaycana qarşı çirkin əməllərini həyata keçirmək üçün bu terror aktı İranın dövlət qurumlarının ən rəhbər mərtəbələrindən sifariş edilmişdir. Bildiyiniz kimi, o vaxt Azərbaycan bu hadisəyə çox sərt reaksiya vermişdi. Dəfələrlə İran tərəfinə, xüsusilə keçən il baş vermiş toqquşmalardan sonra bildirilmişdir ki, Azərbaycan ərazisindən heç bir qonşu dövlətə qarşı istifadə olunmayacaq. Azərbaycan nə o vaxt, nə də bu dəfə İrana qarşı olan əməliyyatlarda iştirak etmir və etməyəcək…” Cənab Prezident onu da söylədi ki, bütün bunların müqabilində çirkincə, namərdcə, nakişi kimi Naxçıvana zərbə endirmək?! Bu ləkə onların çirkin və eybəcər simasından heç vaxt silinməyəcək. Ona görə diplomatik yollarla bütün lazımi tədbirlər görüləcək. Bizim Silahlı Qüvvələrimiz – Müdafiə Nazirliyi, Dövlət Sərhəd Xidməti, digər bütün Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr bir nömrəli səfərbərlik vəziyyətinə gətirilib. Yəni bundan açıq və birmənalı mövqe ola bilməz. Yeri gəlmişkən, İranın dini rəhbərinin ölümü ilə bağlı səfirliyə gedib başsağlığı verən yeganə prezident də İlham Əliyevdi, o bunu da söylədi çıxışında. Faiq bəy, biz qonşularımızın- İranın da, Rusiyanın da, elə digərlərinin də xain, şərəfsiz əməllərini ən yaxın tariximizdən yaxşı bilirik. İki-üç gün əvvəl yenə Rusiya vətəndaşlarının təxliyyəsinə şərait yaratdıq. Hərçənd ki, Rusiyanın nə şərəfsizlik elədiyini və son illərdə baş verən bütün xain əməllərini bilirik. Ölkə başçısının davranışı, fikirləri müstəqil Azərbaycanın, azərbaycanlının yeni – cəsarətli, qorxmaz və həmçinin şəfqətli və alicənab, işıqlı siması və obrazını, fikirlərini ortaya qoyur. Bu fikirləri, biz Azərbaycan Yazıçılar Birliyi olaraq bölüşürük, təşkilat kimi ikinci bir fikrimiz yoxdur. Mən bunu sizə rəsmi deyirəm, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin xarici əlaqələr üzrə katibi kimi.
Qaldı Həmid Herisçi ilə bağlı dediklərinizə. O deyirsiz e, yaxınlıq-filan, bunu bilmirəm kim və niyə yazıb. Əvvəla, onu deyim ki, Həmid Herisçi ciddi ədəbiyyatçıdır, müstəqillik illəri yeni poeziyamızın görkəmli nümayəndəsidir. Şəxsən mən onu şair kimi yüksək dəyərləndirirəm. Hər şeyin adı var, yaxınlıq nədir, Həmid Herisçi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Və yeni formalaşdırılmış Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı Komissiyasının sədr müavinidir. Sədr Xalq şairimiz Sabir Rüstəmxanlıdır, Sabir müəllimin müavinidir. Bunlar ictimai əsaslı vəzifələrdir. Birliyin sədri Anarla yaxınlıq-filan söhbəti də, fikri də avantüradır. Anar müəllim AYB-nin hər bir üzvü ilə yaxındır, yaxın olmalıdır, yalnız bu qədər. Mən Həmid Herisçinin paylaşımlarına baxmamışam, yəqin sabah baxaram. Amma, baxsam da, baxmasam da Həmid Herisçi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin rəsmi mövqeyini ifadə edə bilməz və bu mənada nə birliyin sədri, nə katiblik tərəfindən, nə də Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı Komissiyası tərəfindən səlahiyyətləndirilməyib. Amma başqa Həmid Herisçi də var, jurnalist Həmid Herisçi. Əslən cənubdan olan Herisçi. Çox ola bilsin, onun hələki mənim görmədiyim paylaşımlarını ikinci Həmid Herisçi edib ki, məzmunundan asılı olmayaraq bu ümumun və təşkilatın mövqeyini ifadə etmir. Görünür, Həmid Herisçi ilə, ola bilsin Azərbaycan Yazıçılar Birliyi ilə ədavəti olan fürsətcil adamlar nəyəsə rəng vermək istəyirlər. Amma yalan ayaq tutar, yeriməz. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin rəsmi mövqeyini sədr, katiblik və hazırkı məsələnin spesifikliyi nəzərə alınarsa, Güney Azərbaycan Ədəbiyyatı komissiyasının sədri ifadə edə bilər.
-Sizcə Həmid Herisçinin İrana bu kritik dönəmlərdə səfərləri hansı məqsəd daşıyır?
-Bu suala ən doğru cavabı Həmid Herisçi özü verə bilər. Eşitdiyim, bildiyim qədər Həmidin İrana son səfərləri şəxsi məqsəd daşıyır. Mən arzu edirəm ki, Həmid ağa tezliklə və sağ-salamat Bakıya qayıtsın, onda sizin sualları da özü cavablandırar.
-Səlim bəy, ümumiyyətlə İran niyə belə edir? Ümumiyyətlə, bu proseslərin sonunu necə görürsüz?
-İranın və digər qonşularımızın əməllərinin bir adı var, düşmənçilik. Müstəqil və güclü Azərbaycanı əzmək, məhv etmək, vassala cevirmək, yağmalamaq cəhdi. Bu isə şər deməkdir. Bir qayda olaraq nə insani və fərdi, nə də dövlətlərarası şərin məntiqi olmur. Amma arzuları qursaqlarında qalacaq. Bilirsiz, xatırlayıram, 44 günlük Şanlı Zəfər savaşımız vaxtı, Şuşa azad olunan ərəfədə, bir qrup İran-fars sənətçisi, yazıçısı guya sülhməramlı bəyanat vermişdi. Mən onda onlara cavab olaraq bir mətn yazdım: “İranlı incəsənət xadimlərinin “sülh çağırışı”na düzəliş!”. Mətni məndən başqa Sayman Aruz da imzalamışdı. Mən bu mətni o İrandakı bəyanatda adıkeçən bir neçə ədibə şəxsən də göndərmişdim. Orda həmin mətndə bir sual vermişdim, Şuşa işğal olunanda biz Tehranda guya sülh danışıqlarına getmişdik İranın vasitəciliyi ilə, ermənilərlə, amma həmin saatlarda Şuşanı işğal edirdilər. İran-fars-molla rejimi budur da… Mən o bəyənatda çoxlu şeyləri xatırladırdım. Bir şeyi yaddaşımdan deyim, gərək ki, belə bir cümlə vardı: sizin fikriləriniz acı təəssüf hissi doğurdu. Çünki 28 il yarım ərzində bircə dəfə də olsun belə bir tərkibdə iranlı və fars sənət adamlarının (sülhü, ədaləti, beynəlxalq hüququ, islami dəyərləri dəstəkləyən, 1000 000 nəfər Azərbaycanlı qaçqının haqlarını müdafiə edən bəyanatını görmədik… Mətbuatda, saytlarda var, yəqin tapa bilərsiz (redaktordan: Səlim Babullaoğlunun bəyanatının linki: https://525.az/news/154948-iranli-incesenet-xadimlerinin-sulh-cagirisina-duzelis ) .
Yaxud, xatırlayıram, Fərid Hüseynlə Şəhriyar Del Geranini- iki gənc yazıçını günahsız yerə tutmuşdular. İran budur da. Onda da mən İran rəhbərliyinə müraciət etmişdim və demişdim ki, baş verənlər sizin əlinizdə bayraq etdiyiniz islami dəyərlərlə bir araya sığmır. Amma qaldı ki, sona, məncə elə baş verənlər dövlət kimi İranın, ən azı indiki İranın sonu deməkdir. Allah eləsin, az qanla, qurbanla başa çatsın, nə qədər eqoistik səslənsə də, xüsusən azərbaycanlılarımız üçün dərin narahatlıq hissi keçirirəm. Arzu eləmirəm ki, orda hakimiyyətə pəhləvilərdən kimsə gəlsin, o da zülm edib azərbaycanlılara. Məncə İran parçalanacaq, ilk dövrdə federativ dövlət olacaq, sonra isə parçalanacaq. Yeri gəlmişkən, bu gün bu məsələ ilə bağlı fb hesabımda paylaşım etmişdim, sırf şəxsi fikirlərimi bölüşmüşdüm. Bu fikirdəyəm ki, insan özünü islah etməyincə, islahat apara bilməz. Və əksəriyyəti özünü islah etməyən insanların qurduğu indiki İran dövləti rejimi qalmayacaq və belə görünür ki, son aylarını, bəlkə də həftələrini yaşayır. İstənilən inanc, təlim və siyasi ideologiya ilə (bu demokratiya da ola bilər, millətçi, sosialist və ya liberalist düşüncə də, islam da, xristianlıq da, iudaizm də) istənilən manipulyasiya hansısa bir müddət inkişaf və rifah illüziyası yarada bilər, amma sonunda bəla gətirir… Yaxın 3-4 ildə tarix baxımdan bəlkə maraqlı, amma qanlı hadisələrin şahidi olacayıq.
“LİTERA”DA ŞEİR GECƏSİ Həmin gün axşam çağı, havanın təzəcə qaranlıqlaşdığı bir vaxtda xudmani bir məkanda şair, tərcüməçi, esseist Səlim Babullaoğlunun poeziya işığında çox maraqlı bir gecədə iştirak edirdik.
Gün 20 fevraldı, amma təəssüratı bölüşmək bu günün tarixinə yazılır. Buna səbəb təkcə həmin gecənin təsirindən ayrıla bilməmək deyil, həm də günün mənasını dərindən dərk etməkdən ötrü şairin poetik əsərlərinin kiçik bir qisminin yer aldığı “Oğlumla söhbətlər” və “İlk hərfi itmiş cümlə”dəki şeirləri oxumaq, mətləbləri duymaq, şairin poetik aləminə dərindən varmağım oldu.
Səlim müəllim sadə bir tərzdə ciddi ədəbiyyat söhbətinə başlayır. Deyir, Avropa ölkələrində tədbirlərə dəvət olunarkən sərgilərdə, kitab mağazalarında olan ədəbiyyata, əsasən də şeir kitablarına diqqət yetirir, götürüb vərəqləyirdim. Dizayn, tərtibat, ümumiyyətlə, kitab nəşri, onun yayımlanması, avropalıların kitaba marağı məni heyrətləndirirdi. “Onlarda belə idi…” deyəndə hiss etdim ki, şairimiz də mövzu ilə bağlı gördüklərindən yetərincə bəhrələnib…
Həmin gün o şeir gecəsinə yığışdığımız oda sanki tünlükdən kənarda, dənizin sularında ahəstə yırğalanan “gəmiyə” bənzəyirdi. Burda poeziya işığına yığışanlar həzin, duyğulu bir ovqatda şairi dinləmək intizarında idilər. Müəllifin ifasında səslənən şeirlər də hər kəsi zamanın, illərin, anların xatirələri ilə çulğamışdı. Poeziyanın həzzini yaşamaq, mənəvi zövq almaq isə əsl qəlb rahatlığı idi. Həmin gün o “gəminin sakinləri” duyğusal bir ovqatda gözəl məqamlar yaşadı…
Şairin öz ifasında səsləndirdiyi şerləri, sözün poetik toxunuşundan yaranmış rənglərin harmonik ecazı, poeziyasının yarandığı zamana oxucu marağı, onları təsəvvürdə canlandırmaq, səsləndirmək, nələri bölüşmək, nələrdən bəhs etmək, şeirdə hansı ricətlərdən söz açmaq, bu qəbildən bir çox detalları – həzin poeziya gecəsini əvvəldən axıra qədər sanki Yaradan öz nizamında axarına salmışdı. Gecəyə mənəvi rahatlıq, duyğusallıqla diqqət kəsilsəm də gözümü şairin “İlk hərfi itmiş cümləsi”ndən və “Oğlumla söhbətlər”dəki poetik mətnlərindən ayıra bilmirdim. Fikrim səsləndirdiyi şeirlərində, gecənin iştirakçıları ilə qurduğu maraqlı mükalimələrdəydi…
Unutmamış qeyd edim ki, bu poetik nümunələrin hər biri ayrılıqda mənzum həyat hekayətlərdir. Yəni nəsr üçün xarakterik olan epitetlər, rəngli təsvirlər poetik mətnlərdə səciyyəvi idi. Onu da deyim, bütün şeirlər süjetlidir: formaca yeni, üslubca özünəxas və məzmunca zəngin, rəngarəng süjetli. Bu əsərləri bizlərə sevdirən cəhətlərdən başlıcası məhz o həyat hekayətlərində çoxlarının özünü, öz taleyini, gün-güzarını görə bilməsidir. Başqa bir tərəfdən, insanların taleyində üst-üstə düşən məqamların oxşarlığı, doğmalığıdır…
Arada şairin kövrəlmiş səsində sezdiyimiz həyəcan Ana haqqında yaddaş xatirələrinin yaratdığı ovqatla bağlı idi. Bəzən də fikrin qətiyyətli intonasiyasında qərarlaşmış məğrurluq, nikbinliklə süslənmiş səsinə gözlərimi kitabdan ayırır, tamlıqla ona diqqət kəsilirəm. Əsər məni alıb-aparır… Axı, qəhrəman Anadır! Dünyaya şair gətirən Ana… Övlad üçün ən böyük sevgili varlıq olan Ana…
Səlim Babullaoğlu məsuliyyətli ədəbiyyat adamıdır. Əslində zahirən sadə görünən bu fikrin sərhədi çox genişdir. Mən bu cəhəti şairin ədəbi yaradıcılığın bir neçə qolunda ərsəyə gətirdiyi əsərlərində – şeir, tərcümə, esselərində, tərtib etdiyi kitablarda və əksərinə yazdığı ön sözdə, redaktoru olduğu toplularda müşahidə etmişəm. Hər birində də dərin və məsuliyyətli yaradıcılıq zəhməti açıq-aydın duyulur…
Xatırlayıram, onun Mirzə Şəfi Vazehin “Bütün əsərlər”inin layihə redaktoru, nəşrin tərtibçisi və ön sözün müəllifi olaraq öhdəsinə aldığı işləri bir neçə istiqamətdən, həm də həssaslıqla, heç kimin xidmətini unutmadan, itirmədən ətraflı, sistemli şəkildə, ardıcıllıqla gözəl ədəbi formada təqdim etməsini bu təəssürat yazısında da təqdir etməyi məqsədəuyğun hesab edirəm. Səlim Babullaoğlunun ədəbi fəaliyyətinin başlıca amili olan bu böyük zəhmətinin adı məsuliyyətdir!
Həmin gün Səlim müəllimin söhbətlərində, oxucuların suallarına verdiyi cavablarında da mən onun daxili məsuliyyətini hiss etdim…
Yeni kitablarınızın işığına yığışmaq intizarındayıq, Səlim Babullaoğlu!
20 fevral 2026-cı il tarixində axşam saat 19:30-dan 22:30-a qədər təxminən 3 saata yaxın vaxt ərzində “LiteRA” kitab evində şair, tərcüməçi, esseist, müstəqillik illəri Azərbaycan şeirinin öncüllərindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr və tərcümə məsələləri üzrə katibi Səlim Babullaoğlunun müstəqillik dövrü ədəbiyyatımızın inkişafında, xüsusilə də şeirimizin yeni ideya-məzmun keyfiyyətləri, eyni zamanda fərqli forma və üslub imkanlar qazanaraq yüksəlməsində, dünya poeziyasındakı mütərəqqi meyllərlə səsləşməsi yolunda xidmətləri olan Səlim Babullaoğlu ilə möhtəşəm şeir gecəsi baş tutub. Heç bir xüsusi dəvətnamə olmadan yalnız və yalnız ədəbiyyat saytlarında və sosial şəbəkələrdə yayımlanmış “şeir gecəsi” barədə məlumat əsasında toplanmış gecənin qonaqları təxminən 3 saata yaxın bir vaxt ərzində özünəməxsus üslubu və ifa tərzi ilə seçilən tanınmış şair Səlim Babullaoğlunun ifasında həm müəllif, həm dünya şairlərindən seçmə tərcümələrlə tanış olublar. Gecənin gedişində Səlim Babullaoğlu həmçinin qonaqları maraqlandıran sualları cavablandırıb. Sonda kitablar imzalanıb, xatirə şəkilləri çəkdirilib. Möhtəşəm gecədən fotolar:
Salam olsun, əziz və dəyərli dostlar, bu gün – 20 fevral – axşam saat səkkizin yarsında (19:30), “Elmlər Akademiyası” metrosunun yaxınlığında (köhnə 5 nömrəli çörək zavodunun, 53 nömrəli məktəbin yanında) Zahid Xəlilov 43 ünvannda yerləşən “Litera kitab evi”ndə sizi şair Səlim Babullaoğlunun şeir gecəsinə dəvət edirəm. Bu axşam tamam fərqli olacaq! Gəl! Bax! Bil!
12 fevral 2026-cı ildə ölkəmizin paytaxtı Bakı şəhərində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Natəvan” zalında Balakən rayonunda yaşayıb yaradan tanınmış yazıçı Sədulla Şirinovla görüş keçirilib. Tədbirin gedişində yazıçının son illər ərzində çap olunmuş kitabları təqdim olunub. Şair, tərcüməçi, esseist, müstəqillik illəri Azərbaycan şeirinin öncüllərindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr və tərcümə məsələləri üzrə katibi Səlim Babullaoğlunun moderatorluğunda keçirilən tədbirdə ölkəmizin tanınmış söz adamları, ziyalılar Sədulla Şirinovun həyat və yaradıcılığı haqqında fikirlərini bölüşüblər. Sədulla Şirinov son illər ərzində qazandığı uğurlarına görə yazarlar cameəsi adından “Alqışnamə” mükafatı ilə təltif olunub. Bundan əlavə onun bütün kitablarının redaktoru Vaqif Osmanlı “Fəxri yazar”, kitabların ərsəyə gəlməsində müstəsna xidmətləri olan Oruc Şirinov isə “Ziyadar” mükafatı ilə təltif olunub. Mükafatları yazarlar cameəsi adından “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru tanınmış şair-publisist Zaur Ustac təqdim edib. Tədbirdən fotolar:
SƏLİM öz adına layiq adamdır. Onun adı ərəb mənşəli olub, mənası “sağlam”, “salamat”, “qüsursuz”, “doğru”, “təhlükəsiz” və “etibarlı” deməkdir. Bu ad, əsasən sakit, dürüst, düşüncəli və ağlı başında olan xüsusiyyətləri təmsil edir…
SƏLİMİN daşıdığı adla tarixdə üç məşhur hökmdar olub- I Səlim, II Səlim və III Səlim…
SƏLİMƏ Allah xüsusi fərqlilik bəxş edib. Onun adına hətta “Səlimi təqvimi” də var. Bu təqvim tarixi mənbələrdə, xüsusilə Osmanlı dövründə Sultan I Səlimin (Yavuz) dövründə istifadə edilən və ya onunla əlaqələndirilən təqvim sistemidir və astronomik hesablamalarla bağlılığı olub…
SƏLİMDƏ xüsusi qüdrət var. Hündürlüyü 1 metr 70 santimetr, çəkisi 74 koloqram, eni 46 santimetr olsa da, hündürlüyü 8849 metr, çəkisi minlərlə tona bərabər, eni yüzlərlə kilometri əhatə edən Everest dağından da əzəmətlidir…
SƏLİMDƏN bədgüman olmaq Xeyirə qarşı çıxmaq, Şeytanın komandasında təmsil olunmaq deməkdir…
Təxminən 1 il bundan əvvəl 2026-cı ildə tərcüməçi kimi fəaliyyətimi yekunlaşdıracağımı, bəzi son, nəzərdə tutduğum yarımçıq işlərimi bitirəcəyimi demişdim. Rumıniya, Moldova istiqamətində gördüyümüz işlərin yekunu, hesabatı kimi “Rumın yazıları” kitabım nəşr edildi. Bugünkü “Ədəbiyyat qəzeti”ndə “Minnətdarlıq və xatırlama…” adlı yazım dərc olundu ki, paylaşıram.
Minnətdarlıq və xatırlama… “Rumın yazıları” işıq üzü gördü
Bu günlərdə Səlim Babullaoğlunun “Rumın yazıları” adlı məqalələr toplusu işıq üzü görüb. “Zərdabi Nəşr”də işıq üzü görən kitaba Səlim Babullaoğlunun Rumıniya və Moldova poeziyası nümayəndələrinin – klassiklərdən tutmuş, çağdaşlara qədər, müxtəlif nəsilləri təmsil edən şairlərin – Mihay Eminesku, Qriqore Vyeru, Ana Blandiana, İon Hadırka, Leo Butnaru, Arkadi Suçevyanu, İon Deakonesku, Qriqore Kiper və Nikolae Spetarunun 2017-2025-ci illərdə Azərbaycan dilində nəşr edilən kitabları, yaradıcılığı barədə yazıları daxil edilib. Müəllif kitabı indiyə qədər çap olunmuş şeir toplularının hazırlanmasına dəstək vermis dostu, tanınmış ictimai xadim, iş adamı Vüqar Novruzova ithaf edib. Kitabda haqqında bəhs açılan şairlərin yaradıcılığından, hərəsindən bir şeir olmaqla nümunələr də verilib, maraqlı fotoşəkillər, bu illər ərzində Azərbaycanda işıq üzü görən şeir kitabları və qəzet-jurnal publikasiyalarının biblioqrafik siyahısı təqdim olunub. Bütün oxucu kateqoriyalarına ünvanlanan “Rumın yazıları” postsovet dövrü Azərbaycanla Rumıniya və Moldova arasında ədəbi əlaqələri, tərcümə məsələlərini və tərcüməşünaslığın problemlərini öyrənən tədqiqatçılar üçün əsaslı mənbə sayıla bilər. Babullaoğlunun son söz yazısını oxuculara təqdim edirik.
2017-ci ilin martı, ya apreli idi. Xalq yazıçısı Çingiz Abdullayevdən zəng gəldi. Dedi ki, Moldovanın Bakıdakı səfiri cənab George Leuka sənə zəng eləmək istəyir, “nömrənizi verə bilərəmmi?” deyə soruşdu. “Ola bilsin, Kişineuya, festivala gedəsiniz. Anar müəllimlə məsləhətləşdik, siz bizim Bədii Tərcümə Mərkəzinin rəhbərisiniz, əlaqə də yaradarsız …” – dedi. Getdim, Kişineu və Moldovayla, rumındilli ədiblər, o cümlədən, rumınlar ilə tanışlığım, 8 ilə yaxın uzanan yolçuluq beləcə başladı. Amma o səfərin, 2017-ci ildə Kişineuda keçirilən “Avropa Şairlərinin Baharı” VII Beynəlxalq Poeziya Festivalında iştirakımın ən böyük nəticəsi Vüqar Novruzovla görüşümüz, tanışlığımız oldu. Bir vaxtlar eyni siyasi coğrafiyada yaşadığımız Moldova, dil baxımından elə Rumıniya da hüquq elmləri doktoru, tanınmış ictimai xadim və iş adamı Vüqar Novruzovun alın yazısıydı, əsgərliyini orada çəkmiş, hüquq təhsili almış, 15 il Moldova Azərbaycanlıları Konqresinə rəhbərlik etmiş, bu günə qədər rəhbəri olduğu “Azmol Group” Holdinqi qurmuşdu. Vüqar Novruzov sıradan iş adamı deyil. Şəxsi həyatında və gündəlik davranışında sözün gücünü hiss edən və hiss etdirən, ədəbiyyata və sözə dərindən bağlı olan Vüqar bəy Azərbaycan və Moldova arasında sarsılmaz, təmənnasız, canlı körpüdür. Onun təşəbbüsü və dəstəyi ilə Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Anar, Elçin, Vaqif Səmədoğlu, Çingiz Abdullayev, Əjdər Ol, Fərid Hüseyn və başqa ədiblərimizin kitabları, 30-a yaxın azərbaycanlı müəllifin əsəri toplanmış “Çağdaş Azərbaycan nəsri” antologiyası, Mihay Eminesku, Qriqore Vyeru, Ana Blandiana, İon Hadırka, Leo Butnaru, Arkadi Suçevyanu, İon Deakonesku, Qriqore Kiper, Nikolae Spetaru və İqor Volnitskinin, eləcə də başqa rumın ədiblərinin kitabı, 40-dan artıq Moldova şair və yazıçısının əsəri toplanmış “Dünya ədəbiyyatı” dərgisi “Moldova ədəbiyyatı” xüsusi sayının hazırlanması və nəşri mümkün olub; 2018-ci ildə Kişineuda “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri”, Bakıda “Moldova ədəbiyyatı günləri” keçirilib; 5 il ərzində Kişineuda təşkil olunan “Avropa Şairlərinin Baharı” Beynəlxalq Şeir Festivalında və başqa, o cümlədən, həm də Rumıniyada keçirilən ədəbiyyat tədbirlərində Azərbaycan ədiblərinin iştirakı təmin edilib; Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzi ilə Moldova Yazıçılar Birliyi arasında Əməkdaşlıq Memorandumunun imzalanması mümkün olub. Bu sadalananlar son 8 ildə gerçəkləşməsində şəxsən iştirak etdiyim, məhz Vüqar Novruzovun dəstək verdiyi böyük işlərin bir hissəsiydi. Vüqar Novruzov həm bu illər, həm də Moldova Azərbaycanlıları Konqresinə rəhbərlik etdiyi əvvəlki uzun illər ərzində xeyli başqa kitabların, elmi və populyar ədəbiyyatın nəşrinə, Qarabağ həqiqətlərinin Moldovada və Rumıniyada təbliğinə, Azərbaycanla bağlı kitabların çapına, həm Bakıda, həm Kişineuda təşkil olunan onlarla mədəni tədbirlərin təşkilinə ardıcıl dəstək verib. Onun təşəbbüsü və köməyi ilə 2004-cü ildə Kişineuda Nizami parkı salınıb, parkda dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin büstü qoyulub, Moldovanın Sıncerey şəhərində “Dostluq qapısı” abidəsi ucaldılıb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü olan Vüqar Novruzovun fəaliyyəti həm Moldova dövləti, həm də Azərbaycan dövləti tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. O, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan diasporunun inkişafındakı xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalı, müxtəlif vaxtlarda Moldova prezidentlərinin fərmanlarıyla “Gloria Muncii” və Moldovanın ali dövlət mükafatı olan “Respublika” ordenləriylə təltif olunub. Əlinizdə tutduğunuz kitabda – “Rumın yazıları”nda barəsində yazılar toplanmış Moldova və Rumıniya ədiblərinin Azərbaycan dilindəki kitablarının (bu yazılar 8 il ərzində ərsəyə gələn, tərcüməçisi olduğum 11 kitaba Ön söz, son söz və rəylər kimi qələmə alınıb) tərcüməsi və çapı da məhz hazırkı nəşrin ithaf ünvanı Vüqar Novruzovun dəstəyi, bir çox hallarda isə onun təşəbbüsü ilə mümkün olub ki, mən indi bunu dərin minnətdarlıq hissi ilə xatırlayır, məmnuniyyətlə qeyd edirəm.
İndi təxminən, qırx üç il əvvələ qayıdıb, rumın ədəbiyyatı adına ilk oxuduğum mətni xatırlamağa çalışıram. “Pəhləvan Ageran” nağılıydı. 1976-cı il nəşri. Əli Bayramlıda evimizdən çox da aralıda olmayan (ayaqla 3-5 dəqiqəlik yoldu) kitabxana vardı; uşaqlar, yeniyetmələr, bəlkə də, məktəblilər üçündü, qarışdıra bilərəm. Elə şənbələr vardı ki, gün ərzində üç dəfə baş çəkirdim kitabxanaya. 30-40 səhifəlik kitabları bir-iki saata oxuyub geri qaytarır, təzəsini götürürdüm. Amma rumın nağılları ilə vəziyyət başqa cür olmuşdu. Kitab qalındı və mən həmin kitabdan, nağıllardan haradasa, bir həftə-on gün ayrılmadım. Sonradan absurd teatrının banisi rumın əsilli fransız dramaturqu Ejen İoneskunun “La Salutation” (mən “Hal-əhval” kimi çevirərdim əsərin adını) qısa pyesini, bəlkə də, indiki dəblə desək, sketçi oxudum; İonesku mənim “üzləşdiyim” ikinci rumındı, 1997-ci ildən danışıram. Sonra Emil Çoranla “tanış oldum”, “Tarixin sonundan sonra” əsəriylə, daha doğrusu, bu əsərin fraqmentləriylə, bir də “islaholunmaz sonuncu pessimist”in 2003-cü ildə oxuduğum aforizmləri ilə; “şüur barmağına batmış tikan deyil ki, bədəninə sancılmış xəncərdir” fikri, filosofun bir çox başqa əqli nəticələri kimi sarsıtmışdı məni. Əsərlərini oxuduğum rumınların sırasına rumındilli ədəbiyyatın klassiki Eminesku da əlavə olundu, 2004, ya da 2005-ci ildi gərək ki. Bu yerdə hər nə qədər utansam belə, bir etiraf da etməliyəm: bir vaxtlar moldovan adlandırdığımız insanların elə rumın, “moldav dili” dediyimiz dilin isə elə “rumın dili” olduğunu mən həmin illərdə öyrəndim. 2009-cu ildə mən adını sonradan sevdiyim Şərqi Avropa şairlərinin siyahısına əlavə etdiyim Qriqore Vyerunun bir neçə şeirini oxudum, Ramiz Rövşənin tərcüməsində, “Xəzər” jurnalında; bu böyük şairin yaradıcılığına mən 15 il sonra əsaslı şəkildə baş vuracaqdım.
2017-2025-ci illərdə mən müxtəlif nəsilləri təmsil edən və müxtəlif ədəbi çəkiyə malik Moldova şairləri – Qriqore Vyeru, İon Hadırka, Leo Butnaru, Arkadie Suçevyanu, Nikolae Spetaru, Qriqore Kiper, Marqareta Kurtesku, Mariya Pilkin, İvan Pilkin, Raisa Sıbırne, Viktoriya Fonari, Olqa Xodova, Todur Zanet, Olqa Radova-Karanastas və Güllü Qərənfilin (Qaqauz Yerindən olan sonuncu üç şair, həm türkdilli ədəbiyyatın, həm də Moldova ədəbiyyatının təmsilçiləridir) Rumıniya şairləri – Ana Blandiana, İon Deakonesku, Nikita Danilov, Adi Kristi və Daniel Korbunun, eləcə də Rumıniya və Moldova ədəbiyyatının, rumındilli ədəbiyyatın ortaq klassiki Mihay Emineskunun poeziyasını ana dilimizə çevirdim; bir çox tərcümələr kitablaşdı, 11 poetik toplu ərsəyə gəldi ki, bu prosesdə mən dəyərli həmkarlarım, şairlər, tərcüməçilər, alimlər – adını ilk növbədə qeyd etmək istədiyim tarix və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru J.İsmayıl, professor Cavanşir Yusifli, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qismət Rüstəmovla əməkdaşlıq etdim; “Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin baş redaktoru, dərginin Moldova və Rumıniya xüsusi saylarının hazırlanmasında böyük zəhməti olan həmkarım, ədəbiyyatşünas və tərcüməçi Seyfəddin Hüseynli ilə ortaq işlədim, həm adıçəkilən rumın şairlərin yaradıcılığı, bütövlükdə isə rumındilli poeziya ilə bağlı xeyli materiallar oxudum. Şərqi Avropa coğrafiyasının ən unikal poetik ərazisini – Moldova və Rumıniyanı yaxından tanıdım. İş elə gətirdi ki, Blandiana, Hadırka, Deakonesku, Suçevyanu, Butnaru, Spetaru, Kiper, Kurtesku, Miroslava Metlyayeva, Kristi, Korbu, Danilov, Mariya və İvan Pilkinlər, Todur Zanet, Viktoriya Fonari, Olqa Radova-Karanastas və əsərlərini tərcümə etmədiyim İqor Volnitski, Boris Marian, Teo Kiriak, Moni Stanila, Dumitru Krudu, Vladimir Lorçenkov və onlarla başqalarıyla Bakıda, Kişineuda, Ankarada, İstanbulda, Yaşda, Krayovada, Moskvada, Qdanskda dəfələrlə görüşdüm. Nikolae Spetaru ilə münasibətlərimiz dostluğa çevrildi və o mənim tərcümələr üzərində işlədiyim zaman ən yaxın, təmənnasız məsləhətçim olmaqdan usanmadı. Öz-özünə, planlaşdırılması mümkün olmayan bir proses başladı və Azərbaycan oxucusunun ixtiyarına buraxılan, az əvvəl söylədiyim kimi, 11 şeir kitabıyla bitdi, deyə bilərəm. Əlbəttə, həm bu kitablara daxil edilən şeirlər, həm də həmin şeirlərin tərcümə səviyyəsi haqqında fərqli fikirlər ola bilər. Necə ki, illər sonra mən öz tərcümələrimə baxanda müəyyən şeyləri başqa cür eləməyin mümkünlüyünü daha aydın hiss edir, təsdiq edirəm ki, yaradıcılıq, həmçinin tərcümə işi nəhayətsiz redaktə prosesidir bir az da. Amma ümid edirəm, sonradan bir faktı təsdiqləyənlər az olmayacaq ki, bu 8 il rumındilli ədəbiyyatın, xüsusən, poeziyanın ana dilimizə çevrilməsinin təkcə 34 illik müstəqillik dövründə deyil, hətta 70 ilə yaxın “sovet epoxası”nda da ən məhsuldar dövrü sayıla bilər. Bu illər ərzində nəşr olunan kitabların həm Azərbaycanda, həm Moldova və Rumıniyada təqdimatları oldu, “ədəbiyyat günləri”, festivallar, tədbirlər keçirildi. Mən Moldovanın Azərbaycandakı səfirləri – George Leuka, Alexsander Esaulenko, Rumıniyanın Azərbaycandakı səfiri Vasile Soare ilə dəfələrlə ünisyyətdə oldum, cənab Soare ilə isti dostluq münasibətlərimiz də formalaşdı ki, mən indi bu şəxslərin hamısına səmimiyyətlə təşəkkür edirəm. Yeri gəlmişkən, Mihay Emineskunun Vüqar Novruzovun dəstəyi ilə hazırladığımız şeirlərindən xəbər tutan (onda hələ biz öz Bakı nəşrimizi çapa verməmişdik) Rumıniyanın Bakıdakı səfiri cənab Vasile Soare Azərbaycandakı diplomatik fəaliyyətinin ilk aylarında tərcümələri bizdən istəyərək ilk nəşri də gerçəkləşdirmişdi. Kitablara daxil edilmiş şeirlər zamanında tərcümə edilə-edilə “Ədəbiyyat qəzeti”, “Ulduz” jurnalı, “525-ci qəzet”, “Mütərcim” toplusu, “Elm” qəzeti, AMEA-nın saytı, www.kulis.az, www. mustaqil.az, www.manera.az, www. zefernews, www. yazarlar.az və b. elektron resurslarda dərc olunmuşdu. Kitablar çap edildikdən sonra isə onların təqdimatları (bəzən müəlliflərinin iştirakı ilə) yuxarıda adını çəkdiyim elektron KİV-lə yanaşı, AzTV, “Mədəniyyət” kanalı, Real TV, Baku TV, Reaksiya TV və başqa televiziya və internet kanallarında geniş təbliğ olunmuş, işıqlandırılmışdı. Bu təqdimatların keçirilməsində Bakı Kitab Mərkəzi, AMEA Ədəbiyyat İnstitutu və AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanası, Milli İncəsənət Muzeyi, Muğam Mərkəzi bizə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə yaxından köməklik göstərmişdi. Mən adıçəkilən bütün qurumlara və KİV-ə minnətdarlıq edirəm. Amma bu müddət ərzində, daha doğrusu, bir dövrün sonuna yaxın (ümid edirəm ki, başqa bir dövrün və prosesin başlanğıcında), ola bilsin, başqaları üçün əhəmiyyətli görünməyən bir şəxsi sual məni ciddi şəkildə düşündürür. Bu prosesdə daha çox kim olaraq iştirak etmişdim? Tərcüməçi kimimi, ya ədəbi işin təşkilatçısı olaraq, öz vəzifə borcunu yerinə yetirən şəxs qismindəmi? Hər halda xatırlayıram, 2023-cü il yanvar ayının ilk günlərində mən ölüm yatağında olan atamın çarpayısı başında ona qulluq edirdim, elə gecələr, gündüzlər olurdu ki, 40-50 dəfə, bəlkə də, daha çox ona su verir, dodaqlarını isladır, yatağında rahat olsun deyə, yerini azacıq da olsa dəyişirdim. Və bu işlərin arasında 2-3 dəqiqəlik fasilələrdə Emineskunun nəşriyyata göndərməli olduğum kitabının (kitab yanvarın 14-nə qədər nəşr olunmalıydı) son oxusuna baş vurur, redaktə eləməyə çalışırdım, bilmirəm, bəlkə də, özümü ovutmağa, ölümü yox, həyatı düşünməyə çalışırdım. Amma atamın tez-tez halsız səslə saatı soruşmağı yenə də həyatdan yox, ölümdən danışır, ölümü xatırladırdı; adətən həyatımızı, günümüzü planlaşdırmağa xidmət edən zamanın, saatın, sən demə, daha çox ölümü xatırlatmalı olduğunu mən ilk dəfə belə aydın-açıq hiss etdim. Atam yanvarın 15-i, Emineskunun doğum günündə vəfat etdi: bu isə ağlagəlməz həyat-ölüm qafiləsinin təklif etdiyi ağrılı qafiyələr idi. İki il sonra, yəni indi anlayıram, bütün işlər həmişə yarımçıq qalacaq.
Kollektiv, ictimai təcrübə və yaşantılarla şəxsi təcrübə və yaşantıların arasında əsas əlaqə ədəbiyyat və xüsusən, ali nitq hadisəsi kimi poeziya vasitəsiylə qurulur. Çılpaq, soyuq, zahiri hadisələr, faktlar, statistika ilə daxili, batini hadisələr – hisslərimiz, fikirlərimiz az-çox düşünən adamların içindəki iki səs kimi bizi ömrü boyu müşayiət edir. Poeziya bu iki, sanki həm özgə dillərdə danışanların öz aralarında, ortaq məxrəcə gəlib bütünləşəndə isə həm də onlar ilə cəmiyyət arasında dilmanc, tərcüməçi rolunu oynayır. Rumın şairlərin şeirlərini tərcümə edərkən mən bu fikrin bir daha təsdiqini tapdım.
Həyatının yetkinlik illərində Şərqi Avropa ədəbiyyatının, poeziyasının, belə demək mümkünsə, muxtariyyəti, özəlliyi haqda tez-tez danışan, bu ədəbiyyatın ümum-Avropa ədəbiyyatı, mədəniyyəti kontekstində bir çox hallarda gözardı edilməsi ilə heç vaxt barışmayan, XX əsrin görkəmli şairlərindən biri, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı, böyük polyak düşünər Çeslav Miloş (1911-2004) yazırdı: “Avropa mədəniyyəti xeyir və şər, həqiqət və yalan kimi aydın meyarların itirildiyi, fərdlərin isə dəyərləri təhrif etməkdə təcrübəli və güclü olan kollektiv hərəkatların oyuncağına çevrildiyi bir mərhələyə qədəm qoyub. Nəticədə, hər gün qara ağa, cinayət tərifəlayiq əmələ, aşkar yalan isə hər kəs üçün məcburi doqmaya/ehkama çevrilir…” Bu fikirlərlə razılaşmamaq olmur; üstəgəl, düşünürəm ki, Avropa mədəniyyəti deyərkən, pan Miloş yalnız siyasi-coğrafi ərazi olaraq Avropadan bəhs etmir, 300 ildir ki, dominantlıq təşkil edən bir mədəniyyətin ərazisindən, əslində bütün sivil dünyadan bəhs edirdi. Məsələ budur ki, Avropa xalqlarının poeziyasının böyük “kütləsi” bu dövr ərzində həm də Miloşun dediyi çöküşə refleksiya, reaksiya kimi meydana çıxıb; fikirləşirəm ki, mənim tərcüməçilik fəaliyyətimin, ya şüurlu, ya təhtəlşüur, bizim ərazilərdə – Qafqazda, Orta Asiyada, müsəlman və türk Şərqində baş verməkdə olan mənəvi çöküşü önləmək kimi bir hərəkətverici qüvvəsi, niyyəti, sadəlövh bir inam olub. Təbii, bu cür işlərdə heç bir və qəti müvəffəqlikdən söz gedə bilməz. Hər necəsə, dəyərli oxucuların əlində tutduğu bu kitab və bu kitaba yazılmış son söz poeziya tərcüməçisi kimi fəaliyyətinə son verməkdə olan bir adamın bir az hesabatı, daha çox minnətdarlığı və xatırlaması idi.
10 dekabr 2025-ci il
Mənbə və müəllif: Səlim Babullaoğlu, şair, esseist, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi
