Bu gecə ulduzları boyayıb kül rənginə, Adımı asa billəm bir nəğmənin notuna. Söykənib gözləyərkən bir əcəlin zənginə, Uyub gedə bilərəm səssizliyin qatına.
Nə var düşürə billəm bu gecə gözlərimdən, Yarpaq üstdən şeh kimi buxarlanıb çəkilləm. Bir anlıq inad edib dönərəm sözlərimdən, Həyat səhifəsinə son cümlə tək əkilləm.
İçində eşq olmayan ömür deyil, gün deyil, Yaşanmış olsa belə, o gün yaşanmış deyil. Sevgisiz dünən heçdir, bugün də bugün deyil, Açan bu çiçək deyil, ötən də o quş deyil.
…Mən yazı çox sevirəm, Ay işığı – haləni, Doldurub qədəhimə içmiş ola bilərəm. Əgər sevgi ölməksə uğruna sevilənin, Bu gecə sənə, bir də yaza ölə bilərəm.
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
БУЛ КЕЧТЕ
Бул кечте жылдыздарды гүлгө боёп, Ыр күүсүнө атымды салсам толот. Ийкемдүү коңгуроосун чалса убакыт, Түнкү уйкуга бейкапар кетсем болот.
Менде эмне бар, карегимден көрсөң болот, Шүүдүрүмдөй жалбырактан төгүлгөн, Өжөрлөнүп баштагыдай кеп айтпасмын, Ал элестер күзгү сымал көрүнгөн.
Жашоо, күн да сүйүүсүз кызык эмес, Өмүр жолум өткөргөн узак эмес. Кечээки күн, бүгүн да махабатсыз, Өткөн нерсе соолуган гүлдөй элес.
Ай нурунун жарыгында жазгым келет, Сүйүү балын толтуруп таткым келет. Сүйүү үчүн эгер өлүм керек болсо, Сен үчүн мен бүгүн кечте өлгүм келет.
Tanıdığı küçədən bir yad kimi keçdi o… Çiynindən götürülmüş ağır yükün yerində hərbi çantası vardı… Döyüşdən qayıdırdı – qanlı ovu bitmişdi, Sol gözü zədə almış – yarı nuru itmişdi… Əlində, qollarında çoxlu yara izləri, hələ də tam qatlanıb bükülmürdü dizləri… Sanki əzaları heç həminki deyildi, düzələcəyinə də, elə əmin deyildi.
Qapını açıb girdi – ev elə eyni evdi… – Stol-stul yerində, saat yerində idi… Öz yerində qalmayan demək ki, tək o, idi…
Divardakı şəkillər əvvəlki tək susurdu, pəncərədən düşən Gün heç də dəyişməmişdi, amma o, işığa yox, bir kölgəyə baxırdı. Qaynayan gəncliyinə don düşüb, qar yağırdı.
Ürəyi göllənmişdi dost, yoldaş itkisindən, Hələ xəbər yox idi ən yaxın – ikisindən… …Yarım qalan ömürlər, yıxıntılar, ölümlər…
Yenə qəfil səs gəldi qulağına elə bil, dilində bir mahnının sözləri təkrarlandı: “Saçın ucun hörməzlər, gülü qönçə dərməzlər…” Başından keçən fikir oyandırdı bir anlıq:
-Dayan! Ey igid əsgər, …Zəfər xalı deyil ki..- ayağına sərməzlər…
Anası gəlib çıxdı… Sevincindən ağladı: “Şükür, gəlmisən, oğul” səsi titrədi, sanki qorxurdu ürəyindən keçənləri deməyə. Hazır idi gözünü balasına verməyə…
Axşam oldu, gələnlər dağılışıb getdilər. Gah gülüb, gah ağlayıb, dua-səna etdilər.
İşığı söndürmədi o gecə və gecələr… qaranlıq indi ona tam başqa cür gəlirdi, – sanki təkcə ruhundan keçən yolu bilirdi… Qapını bağlamadı soyuq, külək olsa da… Kimsə gələcək kimi gözlədi o hər axşam… Hamı yatdı, o isə ayaqqabılarıyla uzanırdı yatağa. Hələ də, haradansa bir əmr səsi vardı qulağında, içində…
Hər taqqıltı səsinə qapıya boylanırdı, Səbəbsiz yerə bəzən əlləri titrəyirdi… …Solundan keçən kölgə sağ gözünü pusurdu… Bir otağa çəkilib səngər kimi susurdu…
Bəzən də bir çörəyi bölüb pay ayırırdı, Suyu yarımçıq içib, qalanın saxlayırdı…
Beş il keçdi beləcə… o hələ də bu halda bulum-bulum bulanır… Hər gün doğma Günəşə yad baxışla oyanır.
14.04.2026
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Heç keçdimi qəlbindən sevdalanmaq bir başqa şəhərə, bir başqa dənizə? Xəzərdən başqa bir sevgilinin ləpələrində uyumaq istədinmi? Dalğalanmaq istədinmi bir başqa tərəfin küləklərində?
Qarışdımı fikirlərin İçərişəhərin dolanbac küçələri kimi? Dayanan vaxtı oldumu ağlının yollarındakı tıxaclar kimi? Qaxaclar kimi… quru və boş qaldımı əllərin bu neft səltənətində tindəki qocanın əlləri kimi?
O qədər rəvayət, hekayət danışdılar ki, başından keçən… Bəs sən? başından keçdiklərini xatırlaya bilirsənmi, Bakı?! Yox, yox, bunlar ağır söhbətlərdir… Danışma… sənə sevdalananları mən tanıyıram… sevdalandığın oldusa, ondan danış…
Heç keçdimi qəlbindən sevdalanmaq bir başqa şəhərə, bir başqa dənizə? Məsələn, İrəvana, Dərbəndə, Təbrizə?…
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
ANAMIN HEKAYƏSİ(Allah rəhmət eləsin! Ruhun şad olsun, Anam!)
Uşaqlıq xatirələrindən söhbət düşəndə ilk növbədə anam gəlir ağlıma. Sevgisi, qayğıkeşliyi, zəhmətkeşliyi, fədakarlığı ilə… Sonuncu məziyyətinin üstündə dayanmaq istəyirəm – hekayəni onun fədakarlığından yazmaq istəyirəm. Naxçıvan kəskin kontinental iqlimi ilə seçilir, – qışı sərt soyuq, yayı çox isti keçir. Yenə qış fəsli – fevral ayının qarlı-şaxtalı qış gecələrindən biri idi. Bizim yaşadığımız kənd şəhərdən xeyli aralıda yerləşir. O vaxt kəndlərdə təbii qaz olmadığı üçün həyat şərtləri də daha ağır idi. Evlərdə otaqların hamısını isitmək mümkün olmurdu, bəzən bütün ailə bir otaqda yatmalı olurduq. Belə gecələrdən birində baş verən və ailənin həyatını dəyişən bir hadisə oldu. Sübh çağına az qalmış hamımız səhərin şirin yuxusundan hövlnak oyandıq. Atam yuxuda ufuldayırdı, zarıyırdı. Sonra birdən səsi kəsildi və başı qeyri-ixtiyarı düşdü… Anam və biz ağlamağa, atamı oyatmağa çalışsaq da atam bizi duymurdu. Səs-küyə qonşular gəldi, sonra kənd camaatı yığışdı. Bizim evdən bir məhəllə yuxarıda yaşayan həkim qohumumuz gəldi. Atamın nəbzini tutdu, göz qapaqlarını aralayıb baxdı, sonra astadan dedi:
-İnsult keçirib, komadadır, yaşayıb-yaşamayacağı Allaha qalıb. Rayon mərkəzindən təcili yardım maşını gəldi, atamı şəhərə – Naxçıvan mərkəzi xəstəxanasına aparmaq üçün xərəyə uzadıb maşına qoydular. Anam da atamın yanında oturdu və maşın yola düşdü. Mən və bacı qardaşlarım maşının arxasınca baxa-baxa qaldıq, gözlərimizdəki yaş soyuqdanmı, ya heyrətdənmi donmuşdu – demək çətin idi. İki gün sonra anam evə qayıtdı, atamın vəziyyətinin eyni olduğunu söylədi. Qaranlıq bir otaqda həkimlərin nəzarəti altında qırx günə qədər gözləmək lazım olduğunu dedi. Hər iki gündən bir anam, hamımız atamı görək deyə, birimizi yanına alıb iki saatlıq yolu xəstəxanaya gedib qayıdırdı. Qışda hava tez qaraldığından biz gedib gələnədək axşam olurdu. Hər axşam anamın göz yaşlarının axdığını görürdüm, onun çarəsiz halı bizim boynumuzu bənovşəyə döndərmişdi. Beləcə 27 gün keçdi, atamın halında heç bir dəyişiklik yox idi. Həmin gün anamla mən atama baş çəkməyə getmişdik. Yol boyu anam heç fikirdən ayrılmırdı, gözünün yaşı qurumurdu, çox solmuşdu gözəl anam… Yol boyu düşünürdüm ki, onsuz da bizi atamın yatdığı qaranlıq otağa buraxmayacaqlar, yenə qapı ağzından bir neçə dəqiqə baxıb qayıdacağıq. Xəstəxanaya çatdıq. Avtobus dayanacağından xəstəxanaya çatanadək soyuq iliyimizə işləmişdi. Ancaq anam bunun fərqində deyildi, titrəyərək qapıda duran şəfqət bacısından xahiş etdi ki, onu içəri buraxsın. Qadın anamı gözüyaşlı görüb yazığı gəldi, icazə verdi, tapşırdı ki, tez çıxsın və xəstənin yanında heç səsini çıxarmasın. Anam razılaşıb içəri keçdi, mən astanada dayandım. Qapının azca aralı hissəsindən atamı da, anamı da görürdüm. Anam atama yaxınlaşıb ona diqqətlə baxdı, barmaqlarının ucu ilə üzünü oxşadı, sonra nə isə pıçıldaya-pıçıldaya çarpayısının dövrəsində dolanmağa başladı. Mən gözlərimi anamdan çəkmirdim və maraqla baxırdım ki, görəsən anam niyə belə edir?… Nəhayət anam gözləri qızarmış halda çıxdı, əlimdən tutdu, biz səssizcə çıxışa tərəf getdik. Tutulmuşdum, anamın atamın dövrəsində dolanaraq pıçıldadıqlarının bir dua olduğunu bilirdim… Evə çatanda qonşu qadınların və yaxın qohumların adəti üzrə bizdə olduqlarını gördük. Hər gün bir neçəsi atamın halını xəbər almaq üçün gəlirdilər. Anam elə bil evə girməyə bənd imiş kimi hönkürməyə başladı:
-Bu gün başına dolandım, bu gün özümü qurban dedim… Bir də dedim ki, mən bu körpələri təkbaşıma böyüdə bilmərəm, sən sağal, gəl, balalarına sahib çıx, mən sənin yerinə gedərəm… Bir yaşlı qadın anama acıqlandı, (o anamın xalası idi) niyə belə elədin – deyib anamı qucaqladı, için-için ağlamağa başladı. Hamı ağlayırdı, amma, biri üç, biri beş yaşlı qardaşlarım və hələ hadisələri anlamayan yaş yarımlıq bacım isə niyə ağladıqlarını bilmirdilər. Gələnlər dağılışıb getdilər. Anam süfrə açdı, yeməkdən sonra dərslərimizi hazırlamağa başladıq. İki gün sonra adəti üzrə anam yenə yola düzəldi, axşamüstü geri dönəndə üzü gülürdü. Hamımız onun başına toplaşdıq, sual dolu baxışlarımızı üzünə zillədik. Anam sevincək halda: Atanız o gün bizdən sonra hərəkət edib, dünən gözlərini açıb, həkimlər nə deyirsə reaksiya verir, amma hələ ki, danışmır. Həkimlər deyir ki, tezliklə danışacaq. Biz çox sevinirdik. O gecə anam bizim dərs oxuyub oxumadığımızla belə maraqlanmadı… Günlər keçdi, artıq atam danışırdı, yeyirdi, içirdi. Həkimlər 1 həftə sonra evə buraxılacağını demişdilər. Anamın dediyinə görə atam həkimlərə o gecə qorxulu yuxu gördüyünü və o yuxunun təsirindən belə olduğunu demişdi. Sonralar bizə də ətraflı danışdı gördüyü yuxunu… Anam isə o vaxtdan atama baş çəkməyə gedə bilmədi… Yorğun idi, dediyinə görə əlləri, ayaqları ağrıyırdı. Atam evə döndü, bütün kənd camaatı dəstə-dəstə bizə axışırdı. Bir neçə gün gələnlərin ardı-arası kəsilmədi. Atam artıq tam sağalmışdı, işə gedirdi. Anamın ağrıları getdikcə artırdı, elə hey sızıldayırdı. Evin içində gəzə bilirdi, həyətə çıxa bilmirdi. Atam anamı həkimə aparmışdı, revmatizm xəstəliyi olduğunu demişdilər. Ancaq dərmanların heç bir xeyri yox idi. Bir neçə gün sonra anam yatağa düşdü. Atam onu başqa şəhərlərə – Bakıya, Sumqayıta, İrəvana aparırdı, dəyişik həkimlərə müayinə etdirirdi, ancaq təyin olunan müalicələrdən sonra anam daha da ağırlaşırdı. Bu arada biz də böyüyürdük, amma necə?… Evin bütün qayğısı öz üzərimizə düşmüşdü, üstəlik anama baxmaq, onun ehtiyaclarını ödəmək… – axı o, ağır yataq xəstəsi idi… Novruz bayramı yaxınlaşırdı, havalar isinir, torpaq oyanırdı. Anam bu müddət ərzində bir dəfə də olsun, xəstəliyindən şikayət etməmişdi. Atamdan da narazı deyildi. Hərdən atam, maddi gücüm çatsaydı səni xaricə, daha güclü həkimə aparardım – dedikdə, anam, sən əlindən gələn hər şeyi etdin, bu Allahın yazısıdır – deyirdi. Mart ayının 3-ü idi, o gün anamın ağrılarının, əzabların son günü idi. O yağışlı yaz günü eyni zamanda bir ailənin yetimliyi, səkkiz övladın anasızlığı, bir ərin yarsızlığı… və bir də daha sonralar yazılacaq şeirlərimin kədərli mövzusu olacaqdı… Bu da bir türk qadınının ərinə qarşı göstərdiyi fədakarlığı, bu da bir ana ürəyi…
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
YAZILMAYAN MƏKTUBLARIN KİTABI (“Otuzuncu vərəq” kitabına ön söz)
Adilə Aslanın poeziyası yazılanlardan çox, yazılmayanların yükünü daşıyır. Bu şeirlər məktub kimi qələmə alınır, amma göndərilmir; səssiz etiraflar, yarımçıq qalan cümlələr, içdə saxlanan suallar şəklində oxucuya çatır. Onun şeirləri uzun illərdir ədəbi saytlarda, mətbuatda dolaşır və oxucusunu tələsik deyil, səbirli şəkildə tapır. “Üşüyən şeirlər”, “Ləpələrin göz yaşı”, “Son görüş”, “Sənsən alınmaz qalam” kimi kitabları göstərir ki, bu poeziya təsadüfi duyğu partlayışlarından yox, davamlı daxili müşahidədən doğur. Payız, gecə, işıq və qaranlıq kimi obrazlar şairin daxili dünyasının, qadın taleyinin və psixoloji gərginliyin metaforalarıdır; o, ağrını bəzəmir, hissi olduğu kimi, sərt amma dürüst saxlayır. “Otuzuncu vərəq”i oxuduqca bu qənaətə gəldim ki, o, heç həyata dair ümidlərini, şəxsi arzularını da şüara çevirmir, onlara səs-küy salmadan yol açır. Buna görə də, onun poeziyası yormur, insanı öz olduğu və olmalı olduğu halına qaytarır. “Gəlmir” şeiri kitabın psixoloji yükünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Burada insan öz hisslərini “ütüyə salmaq” istəyir, amma alınmır. Şeir iradə ilə hissin toqquşmasıdır.
Elə qarışıb ki, fikrim, qərarım, Ha sığal çəkirəm, ütüyə gəlmir. Qətləmi yetirim duyğularımı? Neyləyim, əllərim tətiyə gəlmir.
…İlahi, baş qoydum soyuq qiblənə, Qədər, qismətimlə təsliməm sənə, As məni ruhumdan, yerbəyer elə, Nə qədər Əzrayıl qapıya gəlmir…
Əllərin tətiyə gəlməməsi qorxaqlıq deyil, içində ağlı, inancı, ümidi ilə hələ də insan qalmağı bacaran adamın halıdır. Şeirin sonundakı Əzrayıl gözləntisi isə ölüm arzusundan çox, yaxasını buraxmayan həyatın yüküdür.
“Bənövşə” şeiri ana səsi, qadın təcrübəsi və həyat dərsinin sintezidir. Burada bənövşə bir çiçəkdən daha çox kövrək qadın obrazıdır.
…Aldanıb fəsilə, düşərsən qara, Dünya sən gördüyün deyil, bənövşə. Boynubükük görüb salarlar tora, Nə güvən, nə də ki əyil, bənövşə.
…Çox qalıb bahara, çox qalıb yaza, Kövrək qanadların düşər ayaza, Yer vermə yanında ruhu dayaza, Aman ha, salarsan meyil, bənövşə.
Şeir vaxtından tez böyüdülən qızlara ünvanlanıb. “Çox qalıb bahara, çox qalıb yaza” misrası burada həm bioloji, həm də psixoloji zamanın altını cızır. Şair demək istəyir ki, hər şeyin öz vaxtı var. Kövrək qanadların ayaza düşməsi erkən məsuliyyətin, yarımçıq uşaqlığın, vaxtsız qadınlaşmanın və ya qadınlaşdırılmanın metaforasıdır. “Ruhu dayaz”lar burada bir az da bu prosesi sürətləndirən mühitə işarədir. Yeniyetmə qızlar üzərində təzyiq yaradan, onları tələsdirən, aldadan mühitə qarşı işlənmiş ifadədir. Şairin “Aman ha” deyə xəbərdarlıq etməsi artıq fərdi duyğu yox, ictimai həyəcan siqnalıdır. Bu misralar göstərir ki, qadın olmaq tələsik keçilən mərhələ deyil, vaxtsız yaşanan hər bahar sonradan həyatın uzun, bəzən də heç bitməyən qışına çevrilə bilər. Adilə Aslanın bəzi şeirləri sualla başlayır və cavabsız qalır. “Heç sevgi şeiri yazmısanmı, qız” sanki bir etirafın sorğusudur. Burada romantik sevgi hissi yoxdur, duyğular imtahan kimi təqdim olunur. Sevgi obraz üçün ağrı-acıdandan keçib-keçmədiyini ölçən bir tərəzidir. Qəbir daşları, ruhların göz yaşları, qarğışlar və s. sevginin ucuz olmadığını göstərir. Şeir sual verir, amma bu sual əslində müəllifin özünə yönəlir.
…Təbib gəzmisənmi, ruhun “ölən”də? Həsrət dilim-dilim səni böləndə, Nəmli biləyinlə gözün siləndə, Biraz da içinə sızmısanmı, qız?!
…Nə sən deyən deyil, nə də mən deyən, Zamanın təkəri deyil ləngiyən, Sən ki o deyilsən, dönən, təngiyən, Uzat əllərini, buzmusanmı, qız?!
Bəndlərin son misralarındakı sual-təzyiq bir sınaq kimi qurulur. Burada şair qızı sınağa çəkir, onun dözümlülüyünü, hisslərini ölçür. Bu məqam birbaşa “Dədə Qorqud” filmindəki Beyrəyin nişanlısını sınaması səhnəsini xatırladır. Şair sualla həm sarsıdır, həm də qadının özünü kəşf etməsinə imkan yaradır; bu suallar sadəcə səsləndirilmir, mətnin içində ruhu titrədən mənəvi rezonansa çevrilir. Kitaba ümumilikdə nəzər salsaq görərik ki, əksər şeirlərin mərkəzində bir obraz dayanır: darıxan, inciyən, yorulan, bəzən şıltaqlaşan, bəzən də üsyan edən dəli bir qız. O qız məktub yazır, amma göndərmir, qatar gözləyir, amma minmir, sevgini düşünür, amma adını da çəkmir. Çünki bu kitabda əsas olan qoyulan problemin, işlənən məsələnin həlli deyil, sadəcə yaşanılan haldır.
Adilə Aslanın poeziyası sevinc, kədər, ümid, yol, təcrübə və duyğunun transformasiyası ilə bağlı çoxşaxəli səslərdən ibarətdir. Oxuculara dəfələrlə düşünmək, hiss etmək və yenidən qayıtmaq hissi verir ki, bu da poeziyanın yaşayan, dəyişən ruhunu göstərir. Belə ki, kitab yalnız iç dünyanı deyil, ictimai, siyasi və sosial sınaqları da əks etdirir. “Qarğa və bülbül”, “Eşşəyin arzusu”, “Kaftar və Ceyran”, “Qurbağa və Qu quşu” adlı təmsillər bunun üçün əla vasitədir. Məsələn, “Kaftar və Ceyran” xarakterləri, vəzifə sahiblərini, bəzi üzdəiraq məmurların məsuliyyət və zorakılığını simvolizə edir. Kaftarın müştəbeh, qüsursuz görünmək cəhdi ilə Ceyranın qorxu və ehtiyatı güc və zəiflik, haqsızlıq və vicdan dilemmasını üzə çıxarır.
…Axtardı əyalətdə “İşin bilən” heyvanı. Gəzdi dağı, qayanı, Gözü tutdu Ceyranı. Utanıb qızarmadan Tərif düzdü yan-yana. Bir gün də lap Şahzadə Adın qoydu Ceyrana.
…Çırpdı qapını Ceyran, Az qaldı tavan uça. O ağılsız Kaftarın, Arzusu çıxdı puça…
Şeirlərlə paralel olaraq, bu təmsillərdə mənəvi yük dözüm, daxili güc mövzusu dominantdır. Kaftarın həris arzusu ilə Ceyranın səbr və müdrikliyi zorakılıqla vicdanı qarşı-qarşıya qoyur və göstərir ki, eqo və zor gücü davamlı deyil, haqqın yolu gec-tez üzə çıxır. Bundan əlavə, təmsillər kitabı uşaq və yeniyetmələr üçün də cəlbedici edir. Onlara qətiyyət, dözümlülük, ədalət, ağıllı qərar vermək kimi daxili keyfiyyətləri, vacib dəyərləri öyrədir. Kitabın adı ilə eyniləşən “Otuzuncu vərəq” poeması Vətən müharibəsinin qəhrəmanı, şəhid kapitan İsmayıl Səmədovun xatirəsinə həsr olunmuş poetik salnamədir. Əsər müharibənin insan talelərində açdığı ən ağır və eyni zamanda ən şərəfli səhifəni bir qəhrəmanın ömür yolu üzərindən təqdim edir. Poemanın adı İsmayılın yarımçıq qalan ömür kitabının ideya xəttini cəmləyən əsas mətnlərdən biri kimi çıxış edir. Poemanın ilk hissəsində İsmayılın dünyaya gəlişi bir nəsilin bayramı kimi təqdim olunur: “Gəlişin nəsilin təntənəsiydi, /
Baba İsmayılın özü doğuldu.” Kəndçi əlləri, halal süfrə, ocaq obrazları ilə müəllif şəhidin təmiz ictimai və mənəvi kökə sahib olduğunu vurğulayır. Burada ana obrazı xüsusi olaraq ideallaşdırılır: “Ananın el boyda böyüklüyü var.” misrası Azərbaycan poeziyasında ana arxetipinin – səbir, ailə yükü və müqəddəslik rəmzinin uğurlu ifadəsidir. İsmayılın hərb yolunu seçməsi isə taleyi yox, özünün şüurlu qərarı idi. Qəhrəman hələ döyüş başlamamışdan işğal ağrısını öz içində daşıyır. Ali Hərbi Məktəb, xüsusi təyinat, sınaqlar onun əsl döyüşə qatılmaq üçün bərkimə mərhələləridir. Poemanın ən lirik, ən işıqlı qatlarından biri toy və ailə səhnələridir. Müəllif burada oxucunu bilərəkdən rahatladır, çünki bu işıq qarşıdakı qaranlığın bədii kontrastıdır: “Tarixə çevirdin bu toy-düyünü, / Sevdiyin telli saz, zurna səsiylə.” Poemada İsmayıl ləyaqətli hərbçi olduğu qədər övladlarını sevən ata, yaxşı ər kimi də təqdim olunur. Bu detal şəhid obrazını ideallaşdırmaqdan çox, onu oxucuya insani ölçüdə yaxınlaşdırır. Bu xoşbəxtliyin qısa olması isə əvvəlcədən hiss etdirilir: “Daha olmayacaq belə toplanış.” misrası poema boyunca dolaşan faciəvi önsezinin açıq ifadəsidir. III–IV hissələrdə poema epik ritm qazanır. “YAŞMA”, Hadrut, xüsusi tapşırıqlar – real döyüş detallarının verilməsi mətni sənədli-poetik müstəviyə çıxarır. Ali Baş Komandanla dialoq isə İsmayılın fərdi qəhrəmanlığını dövlət miqyasında tanıdır. Poemanın finalı klassik ağı deyil. Burada fəryaddan çox qürur var: “Şəhid evdən deyil, eldən gedəndi” fikri İsmayılı şəxsi itkədən milli dəyərə çevirir. “Otuzuncu vərəq” poeması kitabın ideya xəttini cəmləyən əsas mətnlərdən biri kimi çıxış etdiyindən, kitab da adını məhz bu poemadan alır. “Onu özün tap” poeması Xalq Şairi Bəxtiyar Vahabzadənin xatirəsinə yazılıb, əsər şeirin və poematik ənənənin zamanla davamlılığını göstərir. “Çanaqqalam” poeması isə Çanaqqala zəfərinin 110 illiyinə ədəbi töhfə olaraq yazılsa da, tarixə, konkret olaraq Çanaqqala savaşına diqqət çəkir, oxucunu tarixi qələbənin gerçəkləri, mənası və ruhu ilə tanış edir. Poemalar şeirlərin və təmsillərin yaratdığı dünyanı genişləndirir; onların dərinliyi və tarixi ağırlığı ayrıca diqqət tələb edir. Beləliklə, kitabdakı şeirlər fərdi hisslərdən kollektiv yaddaşa uzanan, keçmişlə indini birləşdirən poetik məkan yaradır. Adilə Aslanın şeirləri qadınlıq duyğusunu və daxili səsi sakit, amma təsirli şəkildə ifadə edir və müasir qadın poeziyası axınında özünəməxsus yer tutur. “Otuzuncu vərəq” oxucunu düşünməyə, hiss etməyə və yaşananları içdən anlamağa dəvət edən səssiz məktublar kimi çıxış edir.
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
