ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
DAŞ OĞUL (esse) Fəxri xiyabanın səssizliyi bəzən min kitabdan artıq danışır. Ağacların kölgəsi altında dayanan ağ mərmər heykəllər, üzərinə qoyulmuş qərənfillər, dua pıçıltıları və nisgilli baxışlar burada zamanın özünü də susmağa məcbur edir. Elə həmin səssizliyin içində bir mənzərə vardı ki, onu nə foto tam göstərə bilər, nə də söz tam ifadə edə bilərdi. Bir tərəfdə daşlaşmış oğul dayanmışdı. Digər tərəfdə isə ömrünün bütün baharlarını, yaylarını, payızlarını yaşamış bir ana… Bu, adi görüş deyildi. Bu, torpaqla daşın, ömürlə xatirənin, analıqla əbədiyyətin görüşü idi. Azərbaycanın böyük söz ustadı, xalq şairi Zəlimxan Yaqubun doğum günü münasibətilə insanlar onun məzarını ziyarətə gəlmişdilər. Hər kəs öz ehtiramını ifadə edir, şairin misralarını xatırlayır, ruhuna dualar oxuyurdu. Ancaq həmin gün gələnlərin arasında elə bir qonaq vardı ki, onun varlığı bütün sözləri kölgədə qoyurdu. Bu, şairin anası – Güllü ana idi. Ana oğlunun heykəlinə baxırdı. Uzun-uzadı, səssiz-səmirsiz baxırdı. Sanki gözləri qarşısında duran mərmər heykəli deyil, bir zamanlar qucağında böyütdüyü körpəni görürdü. O körpəni ki, ilk addımlarını onun əlindən tutaraq atmışdı. O körpəni ki, sonralar sazın, sözün, elin-obanın sevimlisinə çevrilmişdi. Daş oğul susurdu. Ana isə ürəyində danışırdı. Bəlkə də həmin an xatirələr bir-bir gözlərinin önündən keçirdi. Uşaqlıq çağları, ilk şeirlər, ilk uğurlar, ilk ayrılıqlar… Bəlkə də zaman geri qayıtmışdı və ana yenidən oğlunun saçlarını oxşayırdı xəyalında. Sonra o, asta addımlarla heykələ yaxınlaşdı. Dodaqlarında oğlunun misraları vardı: “Baş yastığa gələndə…” Bu misra artıq şeirdən çox ananın nəfəsinə çevrilmişdi. O, oğlunun dizinin dibində əyləşdi. Dünyanın ən böyük kitablarını yazanlardan birinin qarşısında oturdu. Və həmin anda elə bir kitab yazdı ki, onu heç bir nəşriyyat çap edə bilməz, heç bir kitabxana qoruyub saxlaya bilməz. Bu kitab cəmi bir sözdən ibarət idi. Bircə kəlmədən. Ana ürəyinin, ömrünün, taleyinin, nisgilinin bütün yükünü bir sözə sığdırdı: – Balam… Bu söz nə müraciət idi, nə nida. Bu söz bir ömrün xülasəsi idi. O sözün içində laylalar vardı. Gecə yuxusuz qaldığı günlər vardı. Oğlunun sevincinə sevinən, dərdinə yanan illər vardı. O sözün içində həm ayrılıq, həm həsrət, həm də sonsuz məhəbbət yaşayırdı. Daş oğul yenə susurdu. Ancaq bəzən daşlar da danışır. Bəzən heykəllər də cavab verir. Bəzən bir xalqın yaddaşında yaşayan şairlər ölümün fövqünə yüksəlirlər. Çünki söz adamları torpağa tapşırılsalar da, unudulmurlar. Həmin gün Fəxri xiyabanda yalnız bir şair anılmırdı. Həmin gün analıq da ucalırdı. Ana sevgisinin zaman və ölüm qarşısında necə əbədi olduğunu göstərən müqəddəs bir səhnə yaşanırdı. Ağaclar şahid idi. Qərənfillər şahid idi. Daş oğul şahid idi. Və tarix də şahid oldu ki, dünyanın ən böyük kitabı bəzən yalnız bir sözdən ibarət olur: – Balam… 21.01.2024. Bakı şəhəri – Fəxri xiyaban.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Müasir insanın ən böyük “düşməni”: Dərinlikdən qaçış
Həm iş, həm də yaşam təcrübəmdə məni bu sual düşündürür: niyə boş qalmaq bu qədər çətinləşib?
Bəlkə də bəzi insanlar bu haqda düşünür, bundan ciddi narahat olur, bəziləri isə ümumiyyətlə, fərqində deyil və “boşluğunu doldurmağa” davam edir…
Düşünə bilərsiniz ki, boş qalmamağın nəyi pisdir ki, elə bu şəkildə davam edək. Bizə bir zərəri yoxdur. Maraqlısı da budur ki, “boşluğu doldurmaq” real deyil. İnsan sadəcə özünü aldadır. Bu aldatmanın sonu isə mənəvi problemlərlə yekunlaşır. Sən mənəvi problemlər içində “üzürsən” və o dolmayan boşluğu “doldurmaq” üçün daha çox stimul axtarırsan.
Ən pisi də budur ki, stimullar hər yerdə səni gözləyir. Sənə o boşluğunla baş-başa qalmağa imkan vermir. Sosial mediada sonsuz sayda, sənə reallığı belə unutduracaq qısa videolar, şəkillər, ölkəmizdə gündəm olan “məşhurlaşan” şəxslər səni o qədər məşğul edir ki, bir də ayılırsan ki, gün bitib, sən hələ heç nə etməmisən.
Daxilində səbəbini və adını bilmədiyin bir hiss var. Onu hiss etməmək üçün bu dəfə də ya yatırsan, ya da yeməyə yönəlirsən. Gah reklamların “tələsinə” düşüb özünü alış-veriş mərkəzlərində görürsən, gah ətrafındakı dostlarla məişət söhbətlərində və ya səs-küylü mühitlərdə, gah da yüklədiyin hər hansı oyunun səviyyələrini keçməkdə…
Bəlkə də təsəllini müəyyən “maddələrdə” tapıb onlardan asılı vəziyyətə düşürsən.
Hələ bir məqam da var. Çoxları sağlam hesab edir, amma bu da bir qaçış vasitəsidir: özünü “keyfiyyətli” zənn etdiyin işlərlə məşğul etmək — çox kitab oxumaq, işkolik olmaq və buna oxşar davranışlar.
Belə zamanlarda daxili səslər səni narahat etməyə başlayır. Onları susdurmaq üçün daha çoxuna qaçırsan. Daha çoxuna, daha çoxuna və daha da çoxuna…
Heç özünə bu sualı vermisən? Sükut niyə məni narahat edir? Mən nəyin axtarışındayam?
Bu sual çox dərindir. Psixoloji, neyroloji, fəlsəfi və sosioloji araşdırmalarda fərqli cavablar tapmaq mümkündür.
Fikirləri çox bəyəndiyim psixiatr Engin Geçtan bu şəkildə yanaşır: “Özündən qaçış varoluşdan qaçışdır.” Özünlə üzləşmək cəsarət istəyir. Özünü hiss etmək, “mən kiməm?”, “niyə varam?”, “mənim həyatdakı missiyam nədir?”, “mənim üçün həyatın mənası nədir?” kimi sualların cavabını düşünmək, məqsədlər təyin etmək və öz varlığını dərk etmək yolunda addımlamaqdır. Bu yolu itirənlər isə stimullar çoxluğunda özünü itirir.
Günümüzdə ən çox rast gəlinən psixoloji problemlər sırasında diqqət dağınıqlığı, təşvişli pozuntular, emosional tükənmişlik və depressiyanı qeyd etmək mümkündür. Diqqət yetirsək, həmin problemlər daha çox insanın “öz yolunu itirməsi” və məna çatışmazlığı ilə əlaqədardır.
Müqayisə edin: planlı və dolu bir gün keçirmək, yoxsa plansız bir gün keçirmək sizi günün sonunda daha məmnun və hüzurlu hiss etdirir? Təbii ki, birincini yaşayanlar ilk variantı seçər. Təsəvvür edin ki, mənalı və məqsədli həyat da buna bənzəyir.
Əgər bilinməyən bir yerdə mütəmadi olaraq yönləndirilirsinizsə (stimulların əsiri olsanız), özünüzü depressiv (“mən heç nə bacarmıram, həyat mənasızdır”), tükənmiş (“motivasiya yoxdur, tez yoruluram”), təşvişli (“gələcəkdə hər şey pis olacaq”), diqqətsiz (“fokuslana bilmirəm, hər şeyi yarımçıq edirəm”) hiss edəcəksiniz.
Bəs bizi “özümüzdən, dərinlikdən” uzaqlaşdıran “səthi yaşamdan” necə xilas olaq?
Özünə qayıtmaq. Bəli, sadə görünən bu cümlə öz-özlüyündə çox mürəkkəb bir prosesdir. Neyrobioloq Sinan Cananın bu barədə yanaşması diqqət çəkir. O qeyd edir ki, insanın özünə qayıtması sakitlik və minimum stimul olan məqamlarda baş verir. “5 dəqiqə texnikası” ən çox tövsiyə etdiyi üsullardan biridir: hər gün 5 dəqiqə heç nə etmədən dayanmaq.
Bəli, ilk baxışdan çox asan görünür, amma günümüz insanı üçün o qədər də asan deyil. İlk dəqiqələrdən “ürəyin sıxılması” qaçılmazdır.
Digər bir metod “özünlə görüşmək”dir. Hər gün özünlə dialoq etdiyin bir zaman dilimi olmalıdır. O anlarda əlavə məşğuliyyətlər (telefon və s.) qadağandır. Təklik sənin düşmənin yox, özünlə səmimiyyət qurduğun bir zona olmalıdır. O zamanlarda daxili səsini dinləmək, özünü kənardan müşahidə etmək (necə davranırsan, nəyə əsəbiləşirsən, nədən zövq alırsan, həyat missiyan nədir) səni özünə daha da yaxınlaşdıracaq.
Öz boşluğunu hansı stimullarla doldurmağa çalışırsan? Sosial media? Daha çox insanla ünsiyyət? Zərərli vərdişlər (siqaret, porno, narkotik və s.)? İşkoliklik? Çox kitab oxumaq? Davamlı kurslara getmək?
Bunları müəyyən etdikdən sonra onları limitləmək vacibdir.
İnsan boşluğu doldurmağa çalışdıqca o, azalmır, əksinə, daha da artır. Üzləşmə ilk başlarda çox çətin olacaq. Unutma ki, özünlə üzləşmə yolunun ilk mərhələsi çətinliklərlə doludur. Amma məhz bu çətinliyin içində insan özünə doğru ilk həqiqi addımını atır.
МОНОЛОГ СПРАВЕДЛИВОГО ЧЕЛОВЕКА Ах, минувшие дни, прошедшие времена. Кого только не видели, что только не слышали? Кого только не встретил? Я встречал разных людей. Общался с лжецами, ненасытными, ловеласами, алчными и невежественными людьми. Многое видел своими глазами, многое слышал своими ушами. Я также встречал людей, которые правильно мыслят, ответственно подходят к своей работе, дают объективную оценку событиям, но таких очень мало. Поверьте, сказанному мною. А теперь сижу, и анализирую всё… Хорошо, что я общался с разными людьми, работали вместе. Ведь я же не попал под их влияние. Между нами, я и сам столько всего наделал. Но только как мужчина. Не делал никаких подлостей, не был предателем, не льстил и не приставал к чужим жёнам. Я видел много мужчин-выскочек, которые на каждом углу кричат о сделанном, пытаясь привлечь внимание. Любят похвалить себя. Я человек, видавший виды за эти годы. Таких много раз проверил, испытал. Знаю их как свои пять пальцев. В трудные дни они оставляют человека в затруднительном положении и убегают. «Если скажу, меня убьют». Ей-богу, скажу. Интересно, откуда у разумного человека столько бесстыдства, зависти и нечестности? Неужели, время испортилось? Но если время будет и дальше “портиться” таким образом, к чему это нас приведёт? И в чём же вина бедного времени? Значит, испортились некоторые люди. Похоже, что смелость, мужественность, честность и чистота утратили свой былой вес. Мужское слово обесценилось. Несправедливость, трусость, убожество, подхалимство, двухличность правят всем. Повторяю, ничто не заменит прошедших дней, если даже и постараться их вернуть. На днях я встретил Глупого Калантара. У него достойное его самого прозвище. Мы долгие годы работали вместе. Когда он был ребёнком, дети дали ему это «прозвище», потому что он был немного глуповатым. Но затем Глупый Калантар окончил институт и получил диплом. Ну и что из того, что есть диплом, как был глупым, так и остался им. Не думайте, что Глупый Калантар совсем ничего не соображает. Нет! Он очень хорошо понимает свою пользу. Что тут скажешь, ей-Богу? Может, он притворяется глупым. Я многое сделал для него. А плодами воспользовались другие. Он лгал мне, думая, что я ничего не понимаю. И это повторялось много раз, он меня постоянно обманывал. По своему виду – он мужчина. Его бесчестные дела, нечестные поступки, а душа… Но что поделать, если говорю что-либо, говорят, ты слишком много говоришь. А молчу, у меня сердце болит. Только вижу выход в том, чтобы не выходить из дома, не видеться с людьми. Почему? Как только выхожу на улицу, тут же встречаю кого-то, и моя боль возобновляется. И как же тут работать, как жить? Число нечестных, ненадежных людей выросло настолько, что… Хочешь что-либо сделать, ну вот, пожалуйста, перед тобой сооружают такие преграды, что… В последнее время “выяснил” для себя одно. Большинство людей, словно превратились в роботов. Поскольку их сердца сделаны из железа, их не волнует окружающий мир. Хочу сказать, насколько равнодушными стали люди. На мой взгляд, равнодушие — самая ужасная болезнь. Не для себя, а для окружающих. Люди перестали уважать друг друга. Все охвачены равнодушием, хладнокровием. Богатый сосед не интересуется соседом, который голодает. Всемогущий Аллах создал всех равными. Хищные, жадные зубы и когти — приобретённые годами. Сильные уничтожают слабых. Зло и хитрость охватили мир. Люди безжалостно терзают друг друга. Злословят за спиной, стремятся навредить. Откуда берётся вся эта ненависть и злоба? Мы должны восстановить уважение к человеку. Мы должны устранить все, что оскорбляет, унижает человеческое достоинство. Так почему же мы не извлекаем из всего этого урок? Мы совершаем плохие дела, а потом виним беса. Мы должны искать беса внутри себя. Злыми деяниями убиваем в человеке доброту, веру в себя. Но нельзя забывать, в честности нет ничего постыдного. Честность всегда побеждает. Невежество, злоба и воровство губят человека как физически, так и духовно, унижают его, лишают человечности. Человечество — это высокая вершина. Не каждый может достичь этой вершины. Настоящее мужество, человечность измеряются не только богатством и деньгами. Действительно, богатство необходимо для хорошей жизни, и это желание преследует человека на протяжении всей его жизни. Но превратившись в его пленника, ведёт его к гибели. Я не могу понять одно. Почему люди не задумываются о последствиях своих действий, о том, что допустимо, а что нет? Мудрый человек должен предвидеть конец всего, подумать о том, чем обернется всё это ему. Так пусть же усвоит урок из увиденного, прислушается к мудрым советам. Всевышний всевидящий, всеведущий. Каждый получает за свои заслуги, за добрые дела, которые совершил. Вы должны прожить жизнь, которую Бог дал вам в этом мире, так, чтобы после вашей смерти хотя бы один человек вспомнил о вас, прочитал молитву за упокой души. Если хочешь жить, живи этой жизнью как мужчина, а не как лиса, шакал. Но часто происходит обратное. Некоторые люди предпочитают жить нечестной жизнью. В потоке людей, которых я встречаю каждый день, встречаются самые разные люди. Я хочу сказать вслух тем, с которыми сталкиваюсь каждый день:
О человек, возьми себя в руки и трезво взгляни на себя. Приди в себя. Правильно определи свой жизненный путь в это трудное время! Будь хозяином своего слова, своего голоса, своего права. Сумей твёрдо устоять перед бурей и ураганом времени… …Всё будет хорошо. Это само по себе является утешением, светом надежды, лучом надежды… Фархад АСКЕРОВ (РАМИЗОГЛЫ), писатель-журналист
Şairlik İlahi təyinat olsa da, bu o demək deyil ki, o, Allahın dostudur. Azərbaycan poeziyası tarixində şairlər arasında yaradıcılığı ilə şəxsiyyəti üst-üstə düşənləri də olub, düşməyənləri də. Kimisi çuğulluğu ilə suçlanıb, kimisi qorxaqlığı ilə qınanıb, kimisi də yalaq kimi yad edilib. Fəqət aralarında Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq kimi əyilməzləri də olub. Onlar təkcə şairliklərini yox, həm də şəxsiyyət olduqlarını son nəfəslərinədək nümayiş etdirə biliblər. Haqqında söhbət açmaq istədiyim Tofiq Hüseyn də sıradan bir şair deyil, şəxsiyyəti ilə yaradıcılığını tamamlayan sanballı kişilərdəndir…
“Məni aldatmaqdan asan nə var ki, Vaxt olub uşaq da aldadıb məni. Bu qoca dünyada təbiət sanki Elə aldanmaqçün yaradıb məni.
Mən çox aldanmışam bu həyatımda, O qədər O qədər- Yoxdur qədəri. Zamanın hər anı, hər saatı da Aprelin biridir məndən ötəri.
İnsana inamla köklənib sazım, O mənimlə yaşar, nə qədər sağam. Arxadan badalaq atmaq nə lazım, Çöp atsan qarşıma yıxılacağam.
Qədrini bilirəm qışın, yazın da, İlhamla qoşayam hər səhər, axşam. Bu dünya üzündə bircə qızın da Gəzən olduğuna inanmamışam.
Könül uşaqlığı qoy yada salsın Cırtdan neçə dəfə aldadıb məni. İşıq gələn tərəf bir yana qalsın, İt hürən tərəf də aldadıb məni.
Ceyranın inamı ayaqlarına, Maralın inamı buynuzunadır. Ceyran ayağından düşər tələyə, Maral buynuzundan ilişib qalır. Məni də inanıram öz ürəyimə Məni də tələyə ürəyim salır.”
Bəli, bu şeir Tofiq Hüseyn yaradıcılığından bir nümunədir…
“Həyatda ən böyük, ən kobud səhvim- adamlara inanmağım olub. Bilməmişəm, adamlara inananlara sadəlövh kimi baxırlar. Sadəlövhü aldatmaq isə su içmək qədər asan işdir”- deyir.
Onu kimlər aldadıb deyə bilmirəm. Amma bunu yaxşı bilirəm ki, şair inamsız yaşaya, sevgisiz yarada bilməz. Çünki hər bir şairin inam və sevgisi tükənəndə, təbi də ondan uzaqlaşır və Tanrı bir daha ona pıçıldamır. Axı, hər yazılan şeir Tanrının pıçıltısıdır…
İyunun 6-sı şair Tofiq Hüseynin 80 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, ağrı-acısız günlər arzulayıram…
…İki mininci ildən iyirmi il ötmüşdü, ABŞ-dan təzə qayıtmışdım. Bir gün mənə telefon açıb yaşadığı Şirvan şəhərinə dəvət etdi. Kefim kök idi. Bu dəvətin sehri məni yel qanadında Şirvana çatdırdı. Artıq gecə olduğundan hoteldə qalmalı oldum. Səhər tezdən telefonumun zənginə yuxudan oyanıb gördüm ki, odur. Bakıdan nə vaxt çıxacağımı soruşurdu. Dedim, mən artıq Şirvanda, filan hoteldəyəm. Heç iyirmi dəqiqə keçməmişdi ki, aşağıda məni gözlədiyini gördüm. İyirmi yaş məndən böyük olsa da, həmin gün səhərdən axşamadək qulluğumda dayandı, qonaqlıq dalınca qonaqlıq verdi. İndi düşünürəm ki, onu kürəyimdə Həcc ziyarətinə aparsam da, borcundan çıxa bilmərəm…
Chamasi ikki yil oldin eski buyumlari orasidan onasining eski dastròmolini topib oldi .Qaraski ,hali ham unda onasining hidi bor .U birinchi ishlab topgan pulini olib uyga qaytayotgan choĝida yòl yuzida qari bir onaxon naqshinkor chiroyli dastròmollar sotib òtirganini kórib darhol onasiga oldi.Maoshi kam lekin hovliqib sòradi.Buvijon bular qanchadan ekan -Bolam berganingi beraver bolam,
Yigitning vijdoni qiynaldi har qalay kun sovuq deb qòlida bor 15 sòm pulni berdi .Buvining ham yuziga quvonch yugurdi. -Kimga olayabsan ,sevganingami ?
yòq ,onamga ,birinchi maoshimni oldim .Tòĝridagi zavodga ishga joylashdim . Shunga onamni xursand qilmoqchiman dedi -Uyga keldi.Onasiga birinchi bòlib maoshini berdi ona xursand duo qildi.Sòngra chòntagidan boyagi olgan naqshinkor dastrómolini chiqarib onasiga berdi.Onaning kòzidan duv duv yosh oqdi.U dastròmlni avaylab olib qòydi.Oradan vaqt ótdi ,ona olamdan òtganinga ham ikki yil bòlibdi.Onasidan deyarli hech vaqo qolmadi.Chunki ,tiriklik paytida bólmagan qaridoshlar ólgan paytida kelib onasining kòzga kòringan barcha narsasini olib ketishdi.Faqat bir qutigina qoldi xolos.Ana ósha qutidan onasining dastrómoli chiqdi .Dastrómolda hali ham onasining hidi bor .Huddi ,jannatning hididek góyo.U boyib ketdi ,ósha voqeaga ham ikki yil bóldi ,lekin ósha dastròmoldagi hid onasini iforini eslatib turardi. Aslida uning asl boyligi onasi ekanini qayta qayta anglab yetdi.Onasidan qolgan yolĝiz esdalik ham aslida shu edi……..
Suvenir
Təxminən iki il əvvəl köhnə əşyalarının arasından anasının köhnə şalını tapdı. Görünür, üzərində hələ də anasının qoxusu var. İlk qazandığı pulla evə qayıdarkən, yolun kənarında gözəl tikmə şallar satan yaşlı bir qadın gördü və dərhal anası üçün aldı. Maaşı az idi, amma gülümsəyərək anasından soruşdu. Nənə, bunlar nə qədərdir?
Mənə verdiyin pulu ver, balam,
Gəncin vicdanı narahat idi, əlindəki 15 somu mənə verdi və soyuq olduğunu dedi. Nənəmin üzü də sevinclə doldu.
Bunu kimə verirsən, sevgilinə?
Xeyr, anam üçün ilk maaşımı aldım. Düzgün fabrikdə işə düzəldim. Dedi ki, “Anamı xoşbəxt etmək istəyirəm”. Evə gəldi. Əvvəlcə maaşını anasına verdi və anası ona sevinclə xeyir-dua verdi. Sonra cibindən təzə aldığı tikmə şalı çıxarıb anasına verdi. Anasının gözlərindən yaş axdı. Ehtiyatla şalı götürdü. Zaman keçdi və anasının vəfat etməsindən iki il keçmişdi. Anasından demək olar ki, heç nə qalmamışdı. Çünki o sağ ikən orada olmayan qohumları gəlib anasının ölümü zamanı gördüyü hər şeyi götürdülər. Yalnız bir qutu qalmışdı. Həmin qutudan anasının şalı çıxdı. Şalda hələ də anasının qoxusu var idi. Sanki cənnətin qoxusu idi. Varlandı, o hadisədən iki il keçmişdi, amma həmin şalın qoxusu ona anasının ətrini xatırlatdı. Əslində, o, təkrar-təkrar başa düşdü ki, əsl sərvəti anasıdır. Anası ilə bağlı yeganə xatirəsi əslində bu idi……..
Səmimi sözümdür; bu yazıya təmtəraqlı, cəlbedici bir başlıq seçmişdim. Axı, Vətən müharibəsi iştirakçılarından biri barədə, topçu Şəhriyar haqqınadır bu yazı. 44 günlük Vətən müharibəsinin ilk günündən sonunadək ön cəbhədə qəhrəmancasına vuruşmiş bir igiddir Şəhriyar. Amma belə alınmadı. Onun sadəliyi, səmimiyyəti, həm də alicənablığı mane oldu mənə. Onunla görüşənə qədər artıq bəzi məlumatları əldə eləmişdim, qeydlərim də vardı. Qalırdı bircə özü ilə üzbəüz oturub bəzi məqamlara aydınlıq gətirmək… Məqsədimi biləndə başladı təvazökarlıq eləməyə: “Ay müəllim, mən danışa bilmirəm ey. Nə yazacaqsız ki, adi topçu olmuşam da. Başqaları kimi mən də öz borcumu yerinə yetirmişəm”. Geri çəkilmək fikrində deyildim. Bir qədər bəstəboy sayıla biləcək, sağlam cüssəli, yaraşıqlı oğlanın qəhrəmanlıqları barədə topladığım məlumatlar məni qane etmirdi. “Şəhriyar, sən “Füzulinin azad olunmasına görə”, “Cəbrayılın azad olunmasına görə”, “Xocavəndin azad olunmasına görə”, “Vətən müharibəsi iştirakçısı” medalları ilə, Fəxri Fərmanlarla təltif edilmisən, elədir?”- deyə soruşdum. “Elə olmağına elədir. Mən əsgər idim, döyüşmək boynumun borcu idi və döyüşdüm. İndi də əsgərəm, ömrümün sonunacan da əsgər olacam.”- dedi. Necə də ürəkdən söylədi, İlahi! Necə də inamla! Bu, onun həyat amalı idi. Ürəyimdə “Bərəkallah səni doğan anaya!”- deyə düşündüm. Və beləcə, dialoqumuz başladı… Əliyev Şəhriyar Qabil oğlu 1998-ci ilin 6 iyununda Quba rayonunun Küpçal Qışlaq kəndində dünyaya göz açıb. Orta təhsillidir. İyul 2016- iyul 2018-ci illərdə əsgəri xidmətdə olub, topçu hərbi peşəsinə yiyələnib. Bütün digər ixtisaslı ehtiyatda olan hərbçilər kimi o da plan üzrə “İxtisasartırma təlim-toplantılarına” qatılıb. Elə müharibəyə də çavuş rütbəsi ilə oradan yollanıb. Öz sözləri ilə desək, “top komandiri” kimi. “N” saylı hərbi hissənin artilleriya divizayasının 2-ci batareyasının tərkibində müharibənin ilk günündən Füzuli rayonunun Alxanlı kəndi istiqamətində ağır döyüşlərin iştirakçısı olub. Döyüş mövqeyinə gedərkən Ağcabədi rayonunun Hind Arxı adlanan ərazisində düşmən tərəfindən atılan aramsız mərmilərdən bir neçəsi əsgər heyətini daşıyan avtomobillərə ciddi ziyan vurub. Mərmi yağışı altında avtomobilləri təmir edərək təkərlərini dəyişiblər. Nə az, nə çox; düz 28 gün azğın Ermənistan ordusuna məxsus qüvvələrin aramsız həmlələrinin qarşısını almaqla, onların güvəndikləri döyüş texnikalarını məhv edib, dığaları geri oturdublar. Füzulinin, Cəbrayılın və Xocavəndin işğaldan azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə misilsiz qəhrəmanlıqlar göstəriblər. Sonrakı günlərdə Şuşanın və Ağdamın 13 kəndinin azad olunmasında sonadək vuruşublar. Söhbətimiz aramla, həm də məni qane edəcək istiqamətdə davam edirdi. Şəhriyar doğrudan da bəzi məqamları aydınlaşdırmaqda çətinlik çəkirdi. Onu anlamağa çalışırdım. Axı, müharibə tamam başqa bir anlayışdır. Hər an ölümlə üz-üzə qalırsan. İradəsi zəif olanlar belə anlarda tez sarsılır, çaşır, qorxur. Yox, Şəhriyar elələrindən deyildir. Nə qədər həlimxasiyyət olsa da, möhkəm iradə sahibidir. Həm də yalnız haqsızlığa qarşı dözümsüz olduğu dərhal sezilirdi. Söhbətin məğzini bir qədər başqa istiqamətə yönəltməyə qərar verdim. Həm də bilmək istədiyim bəzi məqamlar vardı. Dialoqumuz belə davam etdi: -Şəhriyar, sizin əsgərlər arasında münasibət necə idi? Yəni, xidmət müddəti az olan gənc əsgərlərə yuxarıdan aşağı baxmaq, onları incitmək… Belə hallar olurdu? -Gənc əsgəri incitmək? Siz nə danışırsız, elə şey olar? Biz komanda idik, biz qardaş idik, əsl qardaş! Bəlkə sizin vaxtınızda olub elə şeylər… -Hə, düzünə qalsa, bizim vaxtımızda elə idi. Mən axı sovet ordusunda xidmət etmişəm. Yəni, SSRİ adlanan dövlətin ordusunda. -Hə də, bilirəm,- urusun ordusunda. -Hə, elə də demək olar. -Elə ona görədir də, dörd ildən artıqdır Ukrayna bataqlıqlarında çabalayırlar. Hələ çabalayacaqlar da. Onlara o da azdır. Bizim ahımız tutdu da onları. Torpaqlarımızı alıb vermişdilər erməni dığalarına. Ukraynalı qardaşlarımız da bizim kimi haqq işi görürlər- torpaqlarını müdafiə edirlər, gözlərinə döndüklərim. Onlarda da (ukraynalılarda) “molodoy-starik” (gənc-çox xidmət edən) söhbəti yoxdur. Amma uruslarda var. Ay müəllim, heç ağlımızın ucundan da keçmirdi ey, belə fikirlər. Vallahi-billahi düz sözümdü. -Nə gözəl! Mən də belə olduğunu düşünürdüm. Yaxşı, bəs asudə vaxtlarınızda nə edirdiz? -Dincəlirdik, müəllim. Qəşəng-qəşəng dincəlirdik. Hərdən kabab da çəkirdik. Xalqımıza canım qurban, elə bir başdan göndərirdilər ey, yemək-içməyi. Ev xörəkləri, isti təndir çörəkləri… Amma həmişə isti olmurdu, çatdırmaq çətin idi axı. Yenə də ləzzət verirdi, əlavə qüvvət verirdi, inam verirdi… -Bəs ev-eşiklərini atıb qaçan ermənilərdən ərzaq, mal-qara qalırdı? Onlardan istifadə edirdiniz? -Düzü, bizə az rast gəlirdi. Biz onların mövqelərini şumlayırdıq da, ay müəllim. Toplarımız D-44 tipli idi, 16800 metrə qədər dəqiqliklə vururdu. Koordinatları alırdıq, dərhal hərəkətə keçirdik. Tuşlayıcı hədəfi nişan alırdı, mərmiçi-doldurucu mərmiləri daşıyırdı… Bir sözlə, hərə öz işini görürdü və düşmən mövqelərinin altını üstünə çevirirdik. Elə yerdə heyvan qalar? Ancaq hərdən ön cəbhədən döyüşçü qardaşlarımız bizə qoyundan-zaddan göndərirdilər. Bəzən çöllərdə azıb qalmış yiyəsiz heyvan da rastımıza çıxırdı, nadir hallarda. Kəsib kabab çəkirdik, ləzzət verirdi. -Nə gözəl! Bəs şəkilləriniz, video çəkilişləriniz var? Kollektiv, döyüş zamanı çəkilən şəkillər, başqa maraqlı məqamlarda çəkilişləriniz olurdu? -Azdı ey, müəllim. Bizdə telefon olmurdu axı, icazə yox idi. Olsa da, 1-2 günə enerjisi tükənirdi, olurdu lazımsız əşya. Hərdən komandirlər çəkirdilər, o da ki, döyüş sirrini gizli saxlamaq şərti ilə. Müharibə başa çatandan sonra bizə də bəzi kadrları verdilər. Bayaqdan əlində saxladığı planşeti mənə uzatdı: “Burada bəzi kadrlar var”,-dedi. Alıb gözdən keçirməyə başladım. Maraqlı kadrlar idi. Kollektiv, ayrı-ayrı döyüş yoldaşları ilə çəkdirdiyi şəkillər, döyüş məqamlarını əks etdirən kiçik video-çarxlar… Hətta kabab bişirdikləri məqam da var idi. Bir kadr diqqətimi çəkdi: Bir döyüşçü yoldaşı ilə mehribancasına dayanıb kameraya gülümsəyirdilər. -Döyüş yoldaşın əcəb oxşayır sənə,- dedim. -Hə, düz deyirsiz, oxşarlığımız var. Onun da adı Şəhriyardır. Amma soyadı başqadır- Həsənov. Siyəzəndəndir. Heyət üzvləri bizə elə “qardaşlar” deyirdilər. Daha bir kollektiv kadr və səs yazısı: “Eşitdiyimə görə ermənilər yenidən müharibə eləmək istəyirlər. Elə eləməyin ha, yenidən hərbiyə qayıdım. Siz öləsiz, sizin qalanlarınızı da biçərəm mən!”- Bu Şəhriyarın səsi idi. Afərin! Afərin sənə, Vətənin igid oğlu! Sənə inanıram. Əgər lazım olsa, qayıdarsan və vədinə əməl edərsən, mən buna varlığım kimi əminəm. Amma bunu istəmirəm. Bizim torpaqlarda bir də güllə, mərmi səsi eşidilməsin, insan qanı axıdılmasın. Bunu heç kim istəmir, sən də istəmirsən. Ancaq… Yox! Lazım olmasın! Heç vaxt lazım olmasın! 25 may 2026-cı il
Adilə Nəzərin “Mühacirət monoloqu” Adilə Nəzərin “Mühacirət monoloqu” şeiri Azərbaycan ədəbiyyatının ən ağrılı səhifələrindən birinə – repressiya və mühacirət taleyi yaşamış şair Almas İldırımın xatirəsinə həsr olunmuş, yüksək bədii-fəlsəfi, psixoloji və patriotik bir əsərdir. Şairə bu əsərdə təkcə bir fərdin bioqrafiyasını deyil, bütöv bir nəslin və bölünmüş bir millətin faciəsini lirik-epik lövhələrlə canlandırmışdır. Şeirin geniş və əhatəli təhlilini təqdim edirik: Şeirin mövzusu 1930-cu illərin sovet repressiyaları, doğma yurdundan didərgin salınan sənətkarın çəkdiyi vətən həsrəti, mühacirət həyatının ağır sınaqları və insanın mənəvi bütövlüyüdür. İdeya: Əsl sənətkarı və onun vətən sevgisini heç bir rejim, sürgün və fiziki yoxluq məhv edə bilməz. Cismən məzarı olmayan şair, ruhən və sözü ilə əbədi olaraq Vətəndə yaşayır. Əsər monoloq formasında yazılıb və dramatik bir süjet xəttinə malik 5 bölümdən ibarətdir: I Bölüm Almas İldırımın oxucu ilə birbaşa dialoqu (müraciəti) ilə başlayır. Şair özünü “İki yoxluq arası nəfəs alan söz” kimi təqdim edir. Onun sağlığında yurdu, öləndə isə məzarı itmişdir. Bu bölümdəki “Adım Almas olsa da qəmə daş kəsilmişəm” misrası şairin adının rəmzi mənası (almazın bərkliyi) ilə çəkdiyi dərdin ağırlığı arasında təzad yaradır.
…Alnımı yazan qələm. Nə gülşənim qalıbdır, Nə də ki, çəmənzarım. Sağ vaxtı, yurdum itdi, Öləndə də məzarım.
II Bölüm (İtirilmiş cənnət – Bakı xatirələri): Burada repressiyadan əvvəlki romantik, qaynar ədəbi mühit canlandırılır. Mikayıl Müşfiq, Hüseyn Cavid (və ya Əhməd Cavad), Süleyman Rüstəm kimi dostlarla keçən günlər xatırlanır. “Mən Vətənin içində, Vətən də mənim içimdə” misrası sənətkar-vətən bütövlüyünün ən gözəl ifadəsidir. …Ruhum qaynar, özümsə Xəzər kimi dinc idim… Vətənimə, Bakıma aşiq olan gənc idim… Nə gözəl günlər idi – hərəsi bir biçimdə… Mən Vətənin içində, Vətən də mənim içimdə…
III Bölüm (Repressiya maşını və xəyanət): “Qan rəngli imperiya”nın (Sovet rejiminin) gəlişi ilə gənc şairlərin taleyi qaralır. Şairə “millətçi”, “müsavatçı” damğası vurulur. Bölümün ən ağrılı yeri psixoloji sarsıntıdır: dostların uzaqlaşması, satqınlıq və Bakıdan (Abşeron küləyindən, Xəzərdən) zorla qovulmaq. ….Söküb atdılar məni
doğma Bakı qumundan, Abşeron küləyindən, o vətən torpağından. Və bir gecə yarısı, bir vərəq kağız verib dedilər ki: “Sən artıq bura aid deyilsən…”
IV Bölüm (Mühacirət və yol fəlakətləri): Sürgün yolları (Dağıstan, Türkmənistan, İran və Türkiyə) təsvir olunur. Sərhədi keçərkən körpə övladını (Azəri) itirməsi Almas İldırımın taleyinin ən böyük faciəsidir. Türkiyə ikinci vətən olsa da, şair Palu və Elazığda da rəsmi sənədlərə Bakını “naxışlayır”, vətən həsrəti ilə yaşayır.
….Mən rəsmi kağızlara ömrümü sığışdırdım.
Torpaq doğma olsa da, bura heç alışmadım… Yazdığım hər sətirdə, hər məmur imzasında Gizlicə Bakı adlı bir vətən naxışladım…
V Bölüm (Kulminasiya və Ölümsüzlük): Şairin Malatyadakı qərib məzarının sonradan sökülməsi faktı bədiiləşdirilir. Müəllif bu faciədən böyük bir fəlsəfi nikbinlik çıxarır: Əgər məzarı yoxdursa, demək, o, ölməyib. O, ruhən küləklərə qoşulub Abşerona, Xəzərə qayıdır.
. Bədii Təsvir və İfadә Vasitәlәri (Poetika)Adilə Nəzər Almas İldırımın dilindən danışarkən onun öz poetik üslubuna (məsələn, “Əlvida, ey Bakı”, “Həsrət” şeirlərinin ruhuna) sadiq qalmışdır:Metaforalar: “Qan rəngli imperiya”, “repressiya maşını”, “qəmə daş kəsilmişəm”, “iki yoxluq arası nəfəs alan söz”.Təzadlar (Antiteza): Bahar və xəzan, ağ-təmiz misralar və qara kölgə, vətənin böyüməsi və kiçilməsi.Təkrarlar (Anafora): “Ey oğlum, ey qardaşım, Ey dostum…”, “Doğma Bakı qumundan, Abşeron küləyindən…” – bu təkrarlar şeirin daxili ritmini və emosionallığını artırır.Rəmzi obrazlar: Xəzər dənizi və Abşeron küləyi şeirdə sadəcə coğrafi adlar deyil, azadlığın, vətənin və şairin daxili üsyanının rəmzidir (“içimdəki dalğalanan dəniz”). Şeirin Psixoloji və Fəlsəfi QatıƏsərdə güclü bir “vətən hüdudsuzluğu” fəlsəfəsi var. İnsan harda yaşayırsa yaşasın, onun mənəvi coğrafiyası doğulduğu torpaqla məhdudlaşır. Şairə mühacirətdə olan insanın daxili dramını ustadlıqla açır: qapı döyüləndə vətəndən çağırış gözləmək, unutmamaq üçün gecələr Bakı küçələrinin adını təkrarlamaq insanın yaddaş savaşıdır. Adilə Nəzərin “Mühacirət monoloqu” şeiri Almas İldırımın ruhuna ucaldılmış bədii bir abidədir. Müəllif tarixi həqiqətləri poetik dillə elə səmimi ifadə edib ki, oxucu repressiyanın dəhşətlərini və mühacirətin acısını şairlə bərabər yaşayır. Şeirin sonu məğlubiyyətlə deyil, ruhun qələbəsi və milləti oyatmaq missiyası ilə bitir, bu isə əsərə yüksək milli-ictimai dəyər qazandırır.
Hüseyn İsaoğlu, yazıçı-publisist, AYB-nin və AJB-nin üzvü.
MÜSFİQLİ GÜNLƏR İlahi,yenə də Muşfiq ətirli, Məhəbbət qoxulu o bağ olaydı. Dilbərin saçını öpəydi dəniz, Sahillər titrəyən dodaq olaydı.
Nakam bir şairin ətrini duyub, Çətin, müsfiq-müsfiq gülə dalğalar. Zamanın amansız xəcalətindən, Dönübdü “Nargin”də külə dalğalar.
Sözün ürəyinə,ruhuna hopub, Müşfiqli duyğunun gözəl qoxusu. Dənizin içində çoxdan boğulub, Müşfiq misrasının ölüm qorxusu.
Yenə sahil boyu qumların üstə, Dilbər-Müşfiq adı qoşalaşaydı. Sevgi çiçəkləyən iki sinədə, Qəlblər misra-misra qucaqlaşaydı.
Ellər sevgi ilə öpüb oxşayır, Hər bir misrasını,hər bir bəndini. Həzin nəğmə kimi Müsfiqin ruhu, Hər il salamlayır Xızı kəndini.
“Mən hər il bu günü Müşfiqi ziyarət edirəm… Bu il yenə onun yanında, olmayan susqun məzarının başındayam. Bu gün yenə dua etdim, içimdən keçənləri söylədim ona. Çünki o mənim üçün sadəcə bir şair deyil, nakam taleyin özüdür… Yarısı yazılmış bir həyatın, yarımçıq qalmış bir şeirin səsi kimi…” Bəzən bir səs olur, zamana sığmır. Bir nəfəs olur, əsrlərlə yaşayır. Bir qələm olur, susanda belə danışır. Mikayıl Müşfiq Azərbaycan poeziyasının öz içindən doğulan, külək kimi nazlı, amma tufan kimi qüdrətli bir səs idi. O, təkcə şeir yazmırdı sevirdi, yanırdı, nəfəs alırdı misralarda. Və biz bu gün onun səsi ilə yox, onun səsi ilə bizi danışdıran sözlərlə baş-başayıq. 1911-ci ildə Bakı torpağında göz açan bu narın, kövrək şair elə ilk misralarından xalqının duyğularını qəlbinin dərin qatlarından çəkib çıxararaq sətrə, sətirdən sözə, sözdən nəğməyə çevirdi. Müşfiqin şeirləri yazılmadı yaşandı. O, sözün musiqisini tapdı, sevgini ahəngə çevirdi, azadlığı isə ürək kimi döyündü poeziyada. Hər il nakam şairimizi ziyarət edirəm,danışıram onunla. Müşfiq deyəndə ilk yadıma düşən “Yenə o bağ olaydı” şeiri olur. O bağ keçmişin saflığı, bir ömrün təravəti, hələ toxunulmamış ümidlərin, solmamış gülüşlərin, qırılmamış arzuların məkanıdır. O misralar təkcə xatirə deyil, bir ruhun yalvarışıdır.
“Yenə o bağ olaydı, Gül açaydı, yar güləydi…”
Bu misralarda bir millətin çırpınışı yatır. Təbiətlə insan arasındakı ruh bağı, bir insanın yaşamaq ehtiyacı qədər səmimi olan sevmək haqqı, azad olmaq arzusu Müşfiq bunların hamısını bir neçə sözlə dilə gətirə bilirdi. Çünki o, sözü danışdırmırdı söz onunla özü danışırdı. Poeziya ilə nəfəs alan bir ürək idi Müşfiq. Onun qələmi səmimi idi. Misralarında nə təmtəraq, nə süni pafos, nə də söz oyunu vardı yalnız həqiqət vardı. Sevginin həqiqəti, ayrılığın, azadlığın həsrəti… Müşfiq az danışırdı, amma çox şey deyirdi. Bir bənzətmə ilə bir taleyi, bir metafora ilə bir xalqın tarixini… Qadın obrazı onun poeziyasında təravət kimi gəlir. O, qadını ilhamın özü kimi görürdü. Ana isə onun üçün müqəddəs idi:
“Ana! Qəlbimdə sənə bir ocaq var Sönməz, sönsə də külü müqəddəsdir…”
Repressiyanın susdurduğu, tarixin danışdırdığı səs idi O. 1937-nin qara qışı onun taleyini də dondurdu. Amma öldürə bilmədi. Onu susdurdular, amma sözünü xalqın hafizəsindən silə bilmədilər. Çünki həqiqət susmaz. Şeirə çevrilmiş həqiqət isə heç zaman ölməz. Mikayıl Müşfiq susdurulmuş sözün hayqırtısıdır. Onun qırılan qələmini biz davam etdirməliyik. Sonda Qayıdan bir səs bu günlərdi. Bu gün 5 iyundur Şairlər Günü. Və Mikayıl Müşfiq yenidən bizimlədir. Onun səsi küləkdə əsir, adı dodaqlarda pıçıldanır, ruhu yazı masalarında, məktəb partalarında dolaşır. O, bu xalqın tənha ürəyi idi. İndi isə xalqın qürurlu yaddaşıdır. Şairlər ölə bilər. Amma söz ölmür. Müşfiqin sözü isə yalnız yaşamır yaşadır. Hər bir oxucu onu qəlbində yenidən doğurur. Mikayıl Müşfiq sən sözə nəfəs verdin. İndi söz sənlə nəfəs alır… Prezident mükafatçısı AYB-AJB-nin üzvü Yazıçı Sona Abbasəliqızı İsmayılova
