Bir sevda gözümdən enib yaş kimi Düşür – Kirpiyimin ucundan keçir. Bir sevda sinəmdən qopub daş kimi Yorğun dərdlərimin köçündən keçir.
Yollar iz götürmür, Necə gəlim, de?! Mən yenə barışdım, yenə yenildim. Tanrım, bütün yollar məndən min ildi Öc alan dünyanın öcündən keçir.
Həsrət hücrəsində, Sevda günündə Qəlbin asi çıxdı sevda dinindən… Bütün gözəlliklər gözüm önündən, Bütün ayrılıqlar içimdən keçir. Bakı, noyabr 2009-cu il
Sən… heç üşüdünmü İsti yay günündə? Alovu saçlarını qarsan soba dibində Barmaqların soyuqdan titrədimi? Sahibsiz köpəklərlə bölüşdünmü Əllərinin hərarətini? Rühün süzüldümü Nəhəng ticarət mərkəzlərinin Basırıq dəhlizlərindən? Reklam lövhələrində Alın yazını oxudunmu heç, Qızcığaz?… Sən hardan bilirsən tənhalıq nədir?
Sən… Heç Sevgiylə qətl edildinmi? Ruhunu asdılarımı Özgə istəklərinin dar ağacından… Gözlərini açdınmı Alnından süzülən Soyuq tər damlalarının Titrəyişinə? Yas tutdunmu heç Sevdiklərinin gəlişinə? Sevə-sevə zorladılarmı İçindəki məsum sevdaları?… Doğmalar arasında özgə oldunmu? Kölgə oldunmu Ruhunu zorla daşıyan Soyuq bədəninə? Milyonların arasında Tək qalmayasan deyə Ruhunu Zərrələrə böldünmü heç? Öz içində Gündə yüz yol doğuldunmu, öldünmü heç, Qızcığaz? Sən hardan bilirsən tənhalıq nədir?
Hansı ölkədə baş verməsindən asılı olmayaraq, amansız müharibə səhnələrindən birbaşa dinc həyata keçmək mümkün deyil. Müharibə nə qədər ədalətli olursa-olsun, bütün hallarda döyüşlərdə iştirak edən insanın psixologiyasına təsir göstərir, onun faktlara və hadisələrə münasibətini dəyişir. Müharibə insanı fiziki və psixoloji cəhətdən yorur. Hətta ən qısa zaman kəsiyində yaşanan həyacanlı anlar, sözlə ifadə edilməsi mümkün olmayan dəhşətli döyüş səhnələri belə uzun illər boyu unudulmur, yaddaşlarda iz buraxır. Məhz bu baxımdan, 30 ilə yaxın davam edən işğala son qoyan, bizə tariximizin şanlı qələbəsini yaşadan, qürur duyduğumuz qəhrəmanların dinc həyata reinteqrasiyasına yardım göstərmək təkcə dövlətin yox, hər birimizin müqəddəs borcudur. Postmüharibə sindromu haqqında bu günə qədər çoxsaylı əsərlər yazılıb, filmlər çəkilib və bundan sonra da yazılacaq, çəkiləcək. Müharibə və postmüharibə sondromu ilə bağlı yazılan bədii əsərlərin ən yaxşılarından olan Kevin Saytsın “Müharibə sindromu. Əsgərlərin danışmadıqları”, Anna Toddun “Ən parlaq ulduzlar”, Erik Remarkın “Üç yoldaş” əsərlərinin süjet xətti real həyatdan götürülüb və hər üç əsərdə müharibənin dəhşətlərindən keçən insanların gündəlik sarsıntıları, öz doğma ailələri, yaxınları ilə bağlı yaşadıqları problemlər reallığa daha uyğun şəkildə əks olunub. Amma müəlliflərin özlərinin də etiraf etdikləri kimi, qəhrəmanlarının bədiiləşdirə bildikləri yaşantıları reallığın cüzi bir hissəsini təşkil edir. Gerçəklik daha amansızdır və onu bədiiləşdirmək mümkün deyil. Və bu amansız gerçəklik mahiyyət etibarilə humanist olan yaradıcı insanın təxəyyülünün sərhədlərinə sığmır. Eyni fikirləri çox sevdiyim rejissorlar – Klint İstvudun “Qran Torino”, Cim Şeridanın “Qardaşlar”, Ketrin Biqelounun “Fırtınalar hökmdarı” filmləri haqqında da demək olar. Heç bir film amansız döyüş səhnələrinin real qəhrəmanlarının daxili yaşantılarını olduğu kimi, bütün incəliklərinədək əks etdirmək gücündə deyil. Səbəbini bilmirəm, amma Devid Morellin əsərləri əsasında çəkilmiş “Rembo” döyüş filmləri silsiləsi, daha dəqiq desəm, filmin qəhrəmanının öz komandirinə verdiyi sual yaddaşımda daha çox iz buraxıb: “Bizə hər zaman deyirdilər ki, Vətəni sevmək lazımdır… Bəs Vətən bizi nə vaxt sevəcək?” Ola bilsin ki, iqtibas gətirdiyib sözlər kimlərəsə ritorik sual təsiri bağışlasın… Amma öncədən deyim ki, Vyetnam müharibəsinin qəhrəmanı Con Rembo yaşadıqlarına görə, kimsəni ittiham etmir, dövləti qınamır, sadəcə Vətən və qəhrəmanın sevgisinin qarşılıqlı olmasının vacibliyinə toxunur. Vətən isə bizik! Yəni hər birimiz…
Xudbin xislətin aynası
…Arabir özünün mövcudluğunu uğursuz bir şəkildə gözə soxmağa çalışsa da, düşmən darmadağın edilib. O indi, sadəcə çırpınır, bir vaxtlar uşaq və qadınları, ahılları, silahsız insanları alçaqcasına qətlə yetirən və bütün bu rəzilliklərdən özlərinə mifik “məğlubedilməzlik” donu biçən müharibə cinayətkarları və onların törəmələri Azərbaycan əsgərinin qarşısından tülkü kimi qaçmasının izahını verə bilmir, öz gerçək siması, obrazı, xarakteri, bütövlükdə kimliyi ilə qarşı-qarşıya gəlməkdən qorxur. Azərbaycan Ordusunun şərəfli əsgər və zabitləri erməniliyin saxta tarix kitablarının, oğurluq mədəniyyətlərin içərisindən çıxarılan obrazını alt-üst edib və onun separatçı, işğalçı mahiyyətinin hansı natamamlıq komplekslərindən qaynaqlandığına aydınlıq gətirib. Birinci və ikinci Qarabağ müharələri, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdəki xarabalıqlar xəstə ultramillətçi ideyalarla zəhərlənmiş erməniliyin xudbin xislətinin aynasıdır. O, hələlik bu aynaya baxmaqdan, gerçək kimliyi ilə qarşı-qarşı gəlməkdən qaçır. Amma haraya qədər… Qaçacaq, qovacağıq. Ta ki öz real obrazını qəbul edənə və bu rəzalətdən xilas yolu tapmaq haqqında düşünməyə qadir olanadək…
İnsan amili
Bizim isə haqqında düşünəcəyimiz məsələlərin sayı yetərincədir. Ən önəmliləri isə işğaldan azad edilmiş yurd yerlərimizin yenidən qurulması və bərpası, qazilərin, müharibə iştirakçılarının cəmiyyətə reinteqrasiyası… Hər ikisi önəmlidir. Çünki hər iksində insan amili var! İşğaldan azad edilən yurd yerlərimizdə yenidənqurma və bərpa sürətlə işləri gedir. Amma uzunmüddətli, obyektiv və subyektiv səbəblərdən vaxt tələb edən bir prosesdir. Məhz bu baxımdan da, Vətən müharibəsi qaziləri və iştirakçılarının cəmiyyətə reinteqrasiyası, onların sosial qayğılarının öz həllini tapması daha öncül məsələdir və dövlətin də yanaşmasında bu məqam özünü büruzə verir. Şübhəsiz ki, çatışmazlıqlar var və media mənsubu kimi mən də bəzən subyektiv amillərdən, məhdud düşüncəli, problemlərin mahiyyətinə varmağı bacarmayan, həssaslıqdan uzaq, başqasının ağrısını öz ağrısı kimi qəbul edə bilməyən kiçik çaplı korafəhimlərin günahından qaynaqlanan narazılıqlar barədə müraciətlər alıram. Və təbii ki, belə hallara qarşı, problemin mahiyyətinin obyektiv şəkildə araşdırılması, təhlil edilməsi şərti ilə mübarizə aparmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Lakin təəssüf ki, bir çox hallarda araşdırılmamış, yaxud mənbəyi bəlli olmayan, bəzən isə xeyli öncə öz həllini tapmış problemləri əhatə edən məlumatlar əsasında, dövlətin gözdən salınmasına xidmət edən kampaniya xarakterli fəaliyyətin şahidi oluruq. Adətən belə “məlumatlar” daha çox sosial şəbəkələr üzərindən yayılır. Prosesin önündə isə hər zaman olduğu kimi sosial şəbəkələrin Azərbaycan seqmentinə soxulmuş erməni trolları və erməniliyin nüfuz müvəkkilləri dayanır. Məqsəd isə milli birliyimizə, həmrəyliyimizə zərbə vurmaqdan, cəmiyyətimizi parçalamaqdan, Ermənistan cəmiyyətini depressiyanın dibinə yuvarladan postmüharibə sindromunu ölkəmizə tranfer etməkdən, Vətən müharibəsindəki böyük Zəfərin cəmiyyətimizə bəxş etdiyi yaradıcı, qurucu enerjini məhv etməkdən ibarətdir.
P S. Qazilərimizin, Vətən savaşında iştirak bütün əziz həmvətənlərimizin döyüş meydanında olduğu kimi, mülki həyatda da numunə olacaqlarına inanıram! Onlar bütün sahələrdə cəmiyyətimizin lokomativlərinə çevriləcək, Azərbaycanımızın inkişafına böyük töhfələr verəcəklər.
“Dəyişirik” deyirik, amma ətrafa münasibətimizin təməl yapısı, iç fəlsəfəsi olduğu kimi qalır. Bir boşluğu digəri əvəzləyir və bir rəngi diğəri örtür. “Kök” dəyişir, səkilçilərsə yox… “…çuluq”, “…çilik”… Çilik-çilik, paramparça olduq. İlin bütün fəsillərində havamız eynidi. Və biz… bir zamanlar BOZların küncə sıxışdırdığı “Özgə adam”lar məmləkətin aşırı hikkə və məkr havasında perik düşən sahibsiz, ünvansız, kimsəsiz boz sərçələr olaraq qalmaqdayıq.
Özgə Adam
Bilirsən necə ağırdı Öz Vətənində yad olmaq? Bir cüt yaşlı gözdən düşən Bir cüt qırıq qanad olmaq?…
Bilirsən necə ağırdı Kölgə olmaq? Kölgə-adam… Öz yurdunda qərib olmaq, Özgə olmaq… Özgə – adam…
Bilirsən necə ağırdı?…
Yandırır-yaxır adamı… Bəs mən kimin adamıyam? Torpağın, daşın adamı, Dərənin, dağın adamı… Böyük torpağın adamı… Kiçik torpağın adamı…
Bilirsən necə ağırdı?…
Elə bil ki, öz evində Götürüblər əsir səni… Öz dişlərin parçalayır, Öz əllərin kəsir səni…
Bilirsən necə ağırdı?…
Cırtdanların arasında… Böyüyəsən, Div olasan. Ev-ev bölünə ətrafın, Sən yenə bütöv olasan…
…Bu mənəm ey, mənəm, Vətən, Haqqına tamarzı adam. Ürəyini parçalayan Güllədən də razı adam.
Sığmır bu saxsı torpağa Külüm, yerimi dəyişim… Doğum yerimi dəyişim? Ölüm, yerimi dəyişim?
Ana, mənə layla demə… Daşımır bu bədən məni… Məni Allah öldürmədi, Öldürdü ey… Vətən məni…
Azərbaycan jurnalistikasına, elm ictimaiyyətinə, bütövlükdə ziyalı mühitinə ağır itki üz verib. Respublikamızın əməkdar jurnalisti, yazıçı, publisist və alim Ramiz Əskər dünyasını dəyişib. Mərhumun ailə üzvlərinə, doğmalarına və əzizlərinə dərin hüznlə başsağlığı veririk. 1954-cü ildə Gümrünün Amasiya rayonuna bağlı Qaraçanta kəndində (Ermənistan ərazisi) doğulmuş R.Əskər 1972-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 1975-ci ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə keçib və 1978-ci il¬də həmin ali təhsil ocağını bitirib. 1978-1983-cü illərdə “Azərbaycanın Səsi” radiosunda işləyib. 1983-1984-cü illərdə Azərbaycan, türk, ərəb, fars, ingilis, fransız və alman dillərində çıxan “Azərbaycan bugün” jurnalının baş redaktoru olub.1984-1991-ci illərdə latın, kiril və ərəb əlifbaları ilə işıq üzü görmüş “Odlar yurdu” qəzetinin baş redaktoru vəzifəsini tutub. 1991-1993-cü illərdə Türkiyənin “Hürriyet” qəzetinin və Uluslararası Haber Ajansının (UHA) Azərbaycan üzrə müxbiri olub. 1993-1997-ci illərdə “Yeni Forum” jurnalının (Ankara) təmsilçisi kimi fəaliyyət göstərib. 1993-1994-cü illərdə Xarici Turizm Şurasının idarə rəisi işləyib. 1994-1996-cı illərdə “XXI əsr” qəzetinin baş redaktoru, 1992-1997-ci illərdə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin katibi kimi çalışıb. R.Əskər, həmçinin, 2003-2006-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetindəki Türkologiya kafedrasında işləyib, azərbaycanca və rusca Türk mədəniyyət tarixi, Türkologiyanın əsasları, “Divanü lüğat-it-türk”, “Kitabi-Dədə Qorqud”, “Qutadğu Bilig”, “Manas” dərsləri deyib. 2007-2012-ci illərdə filologiya fakültəsində bədii tərcümə elmi-tədqiqat laboratoriyasının müdiri olub. 2012-ci ildə türk xalqları ədəbiyyatı kafedrasının, 2016-cı ildə isə türkologiya kafedrasının müdiri seçilib. 2023-cü ildən Türkoloji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri olub. 80-ə yaxın beynəlxalq simproziumun və konfransın iştirakçısı olmuş R.Əskər Azərbaycanda və dünyanın müxtəlif ölkələrində çapdan çıxmış 94 kitabın, xeyli sayda tərcümənin müəllifi kimi də tanınb. O, 2010-cu ildə Əməkdar jurnalist fəxri adına, 2014-cü ildə “Şöhrət” ordeninə, 2024-cü ildə II dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeninə layiq görülüb. Ramiz Əskər 2022-ci ildə Özbəkistanın “Dostluq” ordeni ilə də təltif edilmişdi. Zəngin, ölkəmiz, bütövlükdə türk dünyası üçün faydalı ömür yaşamış, çoxşaxəli yaradıcılıq diapazonu ilə seçilmiş Ramiz Əskərin yoxluğu son dərəcə üzücüdür. Uca Tanrıdan məhrumun doğmalarına, əzizlərinə, onu tanıyan, bənzərsiz və təkrarsız əməyinə yüksək dəyər verən hər kəsə səbr diləyir, kədərlərini bölüşürük. Allah rəhmət eləsin!
Kölgəsi soyuqdu göydələnlərin, Küləklər sovurur göz yaşımızı. Bu qərib şəhərdə, bu yad şəhərdə Kimə miras qoyaq yaddaşımızı…
Kimə miras qoyaq xatirəmizi, Kimə miras qoyaq… Unudulmasın. Bizi xatırladan ağrının izi Xəfif bir gülüşlə ovudulmasın.
İlahi, dünyanın daşı vəfasız – Dərd desək Çatlayıb tökər içini. Payızı – vəfasız, qışı – vəfasız Bir ovuc yağışa, bir xışma qara, Bir büküm yarpağa bükər içini…
Axar… nəyi varsa Göz yaşı kimi – Yağışı süzülər, qarı əriyər. Burda qəlbimizin yağı tükənər, Burda qəlbimizin yarı əriyər.
…Bu axşam qapını döyən kimdi bəs?… Bir üzü payızdı, bir üzü bahar… Üzümə açılan qapılar – qəfəs, Arxamca çırpılan qapılar – məzar…
Kölgəsi soyuqdu göydələnlərin Tanrıya uzanan əllər üşüyür. Bu qonur şəhərin, bu boz şəhərin, Bu saxta, boyalı, …Ucuz şəhərin, Qəzəbli şəhərin, quduz şəhərin Soyuq əllərində güllər üşüyür…
Xatirələr güllələnib Son dəfə keçdiyin yerdə. Təzə dərdlər pöhrələnib Kəsdiyin, biçdiyin yerdən.
Ağrı kəsir şaxta kimi Hər zərrəmdə buzu qalıb. Qəlbim Urmu gölüdü, ey… Suyu uçub, duzu qalıb. Ümidimin köşəsində Bir cüt yetim quzu qalıb… Günlər qəssab bıçağıdı, Qəlbim qurbangahdı daha. O aldığın hava ki, var – Hava deyil, ahdı daha. Çıxıb gedim bu dünyadan, Çıxıb gedim… Vaxtdı daha…
Kirpiyimdə gün qarsıyır, Bəbəyimdən an süzülür. Sapı qaçıb… Ömrümüzün İlməsindən can süzülür… Dan yeridi dualarım Hər sözündən qan süzülür… Ləpir-ləpir izin qalıb Ovcumda… içdiyin yerdə.
Payız havası var yenə bu səhər… Nə fərqi… Son ucu qışa gedəcək. Qorxma, ömrümüzə sevinclə kədər Qoşa qayıtmışdı, qoşa gedəcək.
Havadan asılıb yalan nə varsa, Bizi özümüzdən alan nə varsa… Ömür darağında qalan nə varsa Ömürdən çıxacaq, yaşa gedəcək.
Bir izim, bir sözüm qaldımı yurdda? Bir az təsəlli ver, bir az ovut da… Adam da, çiçək də, böcək də, qurd da Sonunda torpağa, daşa gedəcək.
Gəlirəm… Yoluma gəlirəm, adam, Yenə hədəfdəyəm, bilirəm, adam… Mən, ancaq sevgidən ölürəm, adam – Atdığın güllələr boşa gedəcək. 14 senytabr 1995-ci il
Bu gün Ümumdünya Poeziya Günüdür. Bütün YARADICI insanlara sağlam ömür diləyir, Zahid bəyin başlatdığı “söz yürüşü”nü davam etdirirəm.
…Hər baxışda bir ümid, hər ümiddə bir işıq, Bir az alatoranlıq, bir az nisgil… Qarışıq… Duyğularım hələ də körpü çəkir həsrətə: İlahi, indi görən nəyə bənzəyir Şuşa? Kimə bənzəyir Şuşa? Bəlkə son ayrılığa? Bəlkə ilk məhəbbətə? …Tərk edilmiş yolların geriyə dönüşünə? Susuzluqdan çat verib qanayan dodaqların yağışla öpüşünə? Əsarətin sonuna… Azadlığın dadına… Ən əziz adamını qarşılayan qadına…
…Dağlar çənlə qolboyun, Yollar sislə sarmaşıq… Dəqiqələr süzülür saat əqrəblərindən, Vaxt sınır, zaman çökür. Sanki uçan xalçadı nağıllar aləmində – Şuşaya yağış yağır, Şuşaya duman çökür…
Buludlar damla-damla Layla deyir qalaya. Ağaclar yallı gedir, Dağlar durur halaya… Şuşaya yağış yağır…
Yağış damlalarıyla Rəqs eləyir çiçəklər. Çiçəklərin telinə Sığal çəkir küləklər, Şuşaya yağış yağır…
İndi Cıdır düzündə Süslənir xarıbülbül. Yarıçiçək, yarıquş, Yarıeşq, yarıbülbül…
İndi Cıdır düzündən Ucalır cəngi səsi. Daha şikəst deyildir Qarabağ şikəstəsi…
Daha şikəst deyildir Yollar, cığırlar, izlər. Yurd həsrətli baxışlar, Vətən sevdalı gözlər.
Şuşaya yağış yağır – Azadlıq havasında… Buludlar xumarlanır Şuşanın səmasında…
…Şəhidlərin ruhu da Sıldırım qayalardan Şuşaya işıq saçır… Şuşa sevgi, gözəllik, Şuşa yaraşıq saçır.
Necə xoşbəxt görünür Minarələr, türbələr… Nə qaçqın var, nə köçkün, Nə didərgin, Dərbədər…
Damlalar rəqs eylərir – Dincəlir əziz Şuşa. Vətən, yurd sevgisindən Dirçəlir əziz Şuşa… Şuşaya yağış yağır…
