Etiket arxivi: I Pyotr

1722-ci il 15 iyul tarixli Azərbaycan dilində sənəd

I Pyotrun manifesti — Rusiya imperatoru I Pyotrun Xəzərsahili vilayətlərə yürüşü zamanı Azərbaycan dilində yürüşün “məqsədləri” ilə bağlı yerli əhaliyə müraciətinin əks olunduğu 1722-ci il 15 iyul tarixli sənəd. Çarın tapşırığı ilə Həştərxanda Kantemir tərəfindən yazılmışdı.

H.Ə. Dəlilinin qeydinə əsasən “Rusiyanın xarici siyasət arxivində mühafizə olunan sənədlərin tədqiqi göstərir ki, о (Manifest -red.) ancaq bir dildə (Azərbaycan dilində) çıxmışdır”.

” Pyotr-i əvvəli ibn-i Aleksey, Rusiya padşahı.

Be-oni-rəbbani və qüdrəti-i cahandani ilə biz Petros, əvvəlki imperator-i təvaif-i Rus, Xüddar-i Ərzin-i məmalik-i şimalein, toluvəl-zəval vəl-nisf-əl-nəharın padşah-i əl-bərrin və xaqani-əl-bəhreyn, dəxi sair və neçə sair padşahlıqların və hökumətgahların hakimi və malikanə buyuruqcusu.

Şövkətlu və əzəmətli və səadətli, mühübbümüz və qədimi dostumuz şah-i məhabətli ulu alicah həzrətlərinin hökumətində və xidmətində olan izzətli və hörmətli süpəhsalarlar, xanlar, qorçubaşılar, ağalar, tüfəngçilər, topçubaşılar və bəylər, bəkiyan-i gul və sultanilər, vəzirlər və sair zabitlər və nəfəratın yüz min nəfəri və yüzbaşıları,.. ilə salam və səlamət diləklərimizi bildiririk ki, rəfi-i humayunumuz vasitəsilə sizə məlum olsun.

Bu, rəbbimiz İsa Məsihin miladi min yeddi yüz iyirmi birinci ilində və hicri min yüz otuz dördüncü sənəsində yazılmışdır. Şövkətlu, əzəmətli və məhabətli ulu dostumuz və ərzand qonşumuz şah-i alicah-i məmalik-i ərazi-i Pars və Əcəm həzrətlərinin təxt-i təsərrüfündə olan ləzgi vilayətinin zabiti Davud bəy və Qazıqumuq əyalətinin hakimi Surxay нам кимсәнәләр ол тәрәфдән әҹнас-и мүхтәлифдәни нечә фитнә әнкиз лалиләр, Јанларинә ҹәм едүб мазкур шаh-и алиҹаh достумуз һәзрәтләринин үзәринә баш галдырыб вә гәбзе-је тәсәррүфүндә олан мәмләкәт-и Ширван әјаләтиндә шәhр-и Шәмахијә hәмлә hүҹум вә сил-и Сејф едуб.

Şah dostumuz hәзрәтләринин неҹә адәмләрини һәлак ејләдикләриндән мәнада тәрәф-и алијәләримиздән дәхи тәвајифи русдан әһд-и намеји һүмајунләримиз мөвҹибинә мәнадә гәдим үзрә бәләдеји мәзбурәдә тиҹарәт илә варуб кәлмәк олә (ола) ҝәлмишләри соҹымыз (соҹымсыз) кунаһсыз била мәрһәмәт гәтл вә малларини ки нүгуд ҳисабы үзрә мәҹмуи дорт јүз кәррә јүз бин рублијә гәриб гарәт вә талан тараҹ ејләмишәр вә хүсусән ки әсна-је падшаһнәмизә әкс-и әһд-и һүгугә вә ихтилал вә дад ситадә гәт вә инсур (сүнүр) ејләдикләри әҹилдән тәрәф-и Әлје-ји хош рәванимиздән Аləzdərxan (Həştərxan-red.) валиси олан мәскур зорба башчыларина ит-мам-и һәг үчүн нечә дәфә рисаләтилә достумуза мүкәррәрән мәһәббәт намәмиз илә мүстәгил елчимиз ирсал вә мәсуурун зорбаләрин һәгиндән кәлимәк вә шәр-и шәрәфилә иҹрај-и һәг олунмаг үчүн теләб олундугда тәрәф-и шовкәтләрендән исте маимыз үзрә һәгләриндән кәлмәк вә итмам-и һәг олунмаг үчүн худ Мурад олунмушкән анчаг мüмкин олмадығы сәбәбилә бу анә дәк ог тәхир олунуб.

Әсла бир һәрәкәт бүүрүлмади имди чүн белә дәхи ол бәд кирдарләрин зүлмүғдән би-зидем рус тәвајифинин малына вә әрзи нүгсанлыгларына истәһгәг-и һәг олунмадығы сәбәбилә бил зарури (зәрури) игтиза ејләдији дәркаһ-и һәггдән нүсrәt-i təzərrә vә niyaz edüb оl аsi vә әhl-i тöğyanlərin üzәrinə әsakər-i zəfər мuəssirimizlə bilzat hərəkət-i humayunimiz оlub rəbb-ul aləmindən mərcu varmızdır ki, in şa Allahi təalа silahi salahımız ilə bu məqulа тәрәфиндә ziyankar vә muzurr vә fəsada bais olan јaramazların möhkәm hәqlәrindәn qәlinib vә iтмам-и hәq icrа olunub әməllərinə görə cəzaların bulәләр…”

Tam versiyası Hüseyn Dəlilinin, “Azərbaycan-Rusiya münasibətləri fars və Azərbaycan dilli sənədlərdə” kitabında.

P.S. Kitabda bu məktuba şərh verilib və istifadə olunan sözlərin izahları verilib.

Mənbə: Milli Kimlik

ARAZ ŞƏHRİLİNİN YAZILARI

MİLLİ KİMLİK ARAŞDIRMALARI QRUPU


Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

Şəfəq Nasir yazır

YADDAŞA QAYIDIŞ
Bu günlər Rusiyanın Azərbaycana qarşı çirkinlik və hiyləgərliklə müşayiət olunan siyasi gedişlərinə sadəcə seyrçi kimi baxmaq olmur. Bu dövlətin təməli xəyanətlə, yalanla qurulub. Onların lüğətində dost sözü əslində fitnəkar mənasını ifadə edir. Bu dövlətin neçə sifəti varmış! Saxtakar, həyasız, iddialı bir millətçi olduqları halda adlarını bizə qoyanlara bir bax!

Yekaterinburqda baş verən faciəli hadisələr, Səfərov qardaşlarının amansızcasına öldürülməsi, ümumən 50-yə yaxın azərbaycanlının həbsi və bu ətrafda törədilən digər hadisələr, millətimizə qarşı edilən haqsızlıqlar, qəddarlıqlar dünənin, bu günün hadisəsi deyil. Bütün bunlar insanlıqdan, humanizmdən kənar olan azğın, həyasız, simasız rus dövlətinin müsəlman ümmətinə qarşı yüzillər boyunca apardığı “parçala, hökm sür!” siyasətinin tərkib hissəsidir…

Bu şovinist millət ulu babaları Pyotrun vəsiyyətinə həmişə əməl edib. İndiyədək hakimiyyət başına hansı rusun (alkaşın!) gəlməsindən asılı olmayaraq, Azərbaycana, xalqımıza qarşı apardıqları bədnam siyasət dəyişmir ki, dəyişmir. 300 il davam edən Romonovlar sülaləsinin, ardınca Sovetlər hakimiyyətinin xalqımızın başına gətirdiyi faciələri heç vəchlə unutmamalıyıq…

Pyotr Alekseyeviç Romanov övladlarına nələri vəsiyyət etmişdir? Düşünürəm, bu günlər, dünyanın çarı olmaq iddiası ilə rüsvayçı bir həyat yaşayan Pyotrun vəsiyyətnaməsi ilə yenidən tanış olmaqla yaddaşımızı oyatmalıyıq ki, başı müsibətlər çəkmiş babalarımızın ruhu dara çəkməsin bizi, övladlar alnımıza unutqan damğasını vurmasınlar…

Bu dəli Petronun iştahına baxın ki, vəsiyyətnaməsində Osmanlı ilə Avropa dövlətlərinin təmas qurmasına imkan verilməməsini diqqətə çatdırır. Deyir: “Rusiya dövlətini o zaman dünya dövləti adlandırmaq olar ki, onun paytaxtı Asiya və Avropa xəzinələrinin açarı olan İstanbul olsun. Tez və vaxtında çalışıb, İstanbula sahib olan şah, dünyada ilahi şah olacaq… ” Lənət olsun sənə və sənin övladlarına!..

I Pyotrun vəsiyyətnaməsi

  1. Rus dövləti həmişə müharibə müvazinəti hazırlamalı və çalışmalıdır ki, hazırlıq Rusiyanın tərəqqisinə səbəb olsun.
  2. Mümkün qədər Avropa dövlətlərindən müharibə vaxtında hərbi sərkərdələri, sülh zamanı isə elm adamlarını Rusiyaya cəlb etməli.
  3. Avropa ölkələri arasında fitnə-fəsad törətmək, ziddiyyət salmaq və bu işdə onların biri ilə əlbir olmaq lazımdır. Xüsusilə alman xalqı arasındakı iğtişaşlarda fəal mövqe tutmağa çalışmalı, çünki onlar bizimlə həmsərhəd və bitişikdir.
  4. Polşada iğtişaş və qarışıqlıq salmalı, onların əyanlarına xəsislik etmədən rüşvət verib, dəyanətini pozmalı, dövlət işinə zərbə vurmalı, Moskvadan əsgər gətirib orada yerləşdirməli, əgər başqa dövlətlər bizim bu tədbirimizə etiraz edərlərsə, Polşadan bir parça kəsib onlara sükut payı verməli; iş tamam olandan sonra isə o parçanı geri almalı, rus səltənətini möhkəmləndirməli.
  5. Mümkün qədər İsveç, Norveç ölkələrində bir istinad məntəqəsi əldə etməli. Onların valisi əlimizdə olarsa, çalışın ki, İsveç, Norveç, Danimarkaya düşmənçilik toxumu səpsin.
  6. Rusiya şahzadələri həmişə Almaniya əsilzadələrindən, nüfuzlu adamlardan, valilərdən, rütbə sahiblərindən qız almağı unutmamalıdır. Belə qohumluq bizə həmişə fayda verər.
  7. İngilis hökuməti ilə ittifaqda olub, əlaqəni möhkəmləndirin. Çünki bu ticarət işində və dövlətin idarə edilməsində fayda verər. Gəmi qayırmağa gərək olan bütün ləvazimat onlardan alınacaqdır. Bu əlaqə həm silah, həm də gəmiçilik üçün faydalıdır.
  8. Rusiya dövlətinin hüdudu Avropadan şimala – Baltik dənizinə, cənubdan isə Qara dənizə qədər olmalıdır. Bunu mühafizə etmək və rus sərhəddini genişləndirmək övladlarımın vəzifəsidir.
  9. Rusiya dövlətini o zaman dünya dövləti adlandırmaq olar ki, onun paytaxtı Asiya və Avropa xəzinələrinin açarı olan İstanbul olsun. Tez və vaxtında çalışıb, İstanbula sahib olan şah, dünyada ilahi şah olacaq. Bu məqsədi həyata keçirmək üçün həmişə Osmanlı ilə İran arasında fitnə-fəsad törətmək, dava-dalaş yaratmaq lazımdır.
    Bu işdə sünni və şiə məzhəbləri arasındakı ixtilaflar böyük, kəskin silah və qarşısıalınmaz ordudur. Rusiyanın nüfuzunu Asiyada qaldırmaq üçün sünni-şiə ixtilafları yaxşı bir vasitədir. Osmanlı ilə İran dövlətləri arasındakı müvazinəti fitnə-fəsadla elə pozmaq lazımdır ki, onlar bir-biri ilə dil tapa bilməsinlər.
    Həm İran, həm də Osmanlıya Avropa xalqları ilə təmas tapmağa imkan verməmək lazımdır. Əgər bu ölkələrin müsəlmanları göz açıb hüquqlarını başa düşsələr, o bizə böyük zərbə olar. Həm Osmanlı, həm də İranın din xadimlərini ələ almaq və onların vasitəsilə sünni-şiə ixtilaflarını qızışdırmaq lazımdır. Osmanlını Avropadan ayırmaq lazımdır.
  10. Yunanlarla sülh və dostluqla rəftar etməli. Müharibə zamanı onlar sizə imdad edərlər (çünki yunanalar türkiyədən həmişə zərər görmüşlər).
  11. İsveç, Norveç, Osmanlı və İranı, Polşanı istila etdikdən sonra, İtaliya və Fransa ilə müttəfiq olub əlaqəyə girin. Əgər onlardan hər hansı birisi dostluğunuzu qəbul etməsə, onda bir vasitə ilə o yeri və əyalətləri məhv ediniz. Bu yerləri ələ keçirdikdən sonra dünya hökmranı olarsınınz.
  12. Əgər yuxarıda qeyd olunan ölkələrdən biri müharibəni qəbul etməzsə, elə bir tədbir görmək ki, bu iki hökumətin (İtaliya və Fransa) arasında fitnə-fəsad vaqe olsun. Bu vəchlə get-gedə onlardan biri aradan götürülüb bərbad olar. Qalmış hökumətləri tərac edib, zəhmət çəkmədən bütün Avropa üzərində hökmranlıq edərsiniz. İşin axırında sair ölkələrin hamısını öz məmləkətinizə ilhaq edib dünyaya sahib olarsınız…

P.S Pyotrun vəsiyyətnaməsi ilk dəfə “Dirilik” jurnalında (1916) çap olunmuşdur. Bu elə bir zamandı ki, çar məmurları xalqımızın başına olmazın müsibətlərini gətirirdilər…

Müəllif: Şəfəq Nasir

Şəfəq Nasirin yazıları

ƏSMƏT MƏHSƏTİNİN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“ƏDƏBİ OVQAT” JURNALI PDF

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

“ULDUZ” JURNALI PDF

“XƏZAN”JURNALI PDF

WWW.KİTABEVİM.AZ

YAZARLAR.AZ

===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru