MƏN SƏNƏTIN AŞIQIYAM
Gülyanaq Məmmədova azərbaycanlı müğənni olmaqla yanaşı, Özbəkistanda da sevilən müğənniyə çevrilib. Onun ifasında Xorəzm ləzgisi və Müstəxzad mahnıları böyük səhnələri zəbt etmişdir. Özbəkistanın və Azərbaycanın xalq artisti Gülyanaq Məmmədovanın “Özbəkistanın xalq artisti” adını alması təəssüratları, özbək və Azərbaycan musiqi sənətinin oxşar cəhətləri barədə müsahibə ala bildik.
— Uşaqlığınıza nəzər saldıqda, o vaxtdan hansı xatirələriniz qalır?
— Uşaqlıq mənim həyatımın ən şirin və ən gözəl, xatirələrlə dolu vaxtıdır. O vaxtı xatırlayanda gah gözlərim yaş gəlir, gah gülürəm. Deyilənlərə görə mən dəcəl, şıltaq, gözəl, göyçək bir qız idim. Ailəmdə musiqi mühiti olduğundan 3-4 yaşlarımdan musiqiyə həvəsim yarandı. Əvvəlcə filmlərdən və seriallardan mahnılara qulaq asaraq zümzümə etməyə başladım. Ailədə mənim haqqımda mahnı oxuyurdular. Yaxşı oxuya bilməsəm də, ailəm üçün əyləncəli idi. Hamı yığışıb əl çalıb oxudu, mən isə rəqs edib oxudum. Ata-anamin musiqiyə olan sevgisi və bacımın müğənni olduğu üçün mən də sənəti sevdim. Məktəbdə hər kəsin sevimlisi idim: orta məktəbə ilk qədəm qoyduğumdan məzun olana qədər bütün tədbirlərdə fəal iştirak edirdim.
Ailəm musiqi sevgisi ilə böyüsə də, mənim xanəndəliyə marağımı yaradan şəxs sinif rəhbərim Xuraman olub. 7 yaşımda “Əlifbo” bayramında “Nargilə” mahnısını ifa etmişəm. Belə ki, ilk çıxışım “Əlifba” festivalında oldu. Uşaqlıqdan musiqiyə həvəsim olsa da, “Əlifba” bayramından sonra səhnəyə sevgim daha da artdı. 5-6 yaşımdan belə bir fikrim var idi: Bakıya gedəcəm, orada qalıb rəssam, aktrisa, müğənni, rəqqasə, ya da muğam ifaçısı olacam.
— İlk çıxışınız nə vaxt olub və hansı mahnını oxumusunuz?
— Vurğuladığım kimi, ilk dəfə səhnəyə çıxmağım “Əlifba” bayramında “Nargilə” mahnısı ilə, bacım Gülyaz Məmmədova ilə isə Bakıda keçirilən müsabiqələrdə Ələkbər Tağıyevin bastəsi altında “Azərbaycan gəncləri” mahnısı ilə iştirakımız zamanı olub. Bizi hamı Gülyaz-Gülyanaq bacı kimi tanıyır. İkimiz də Azərbaycanın xalq artisti olduq, amma mən Özbəkistanın xalq artisti adını da almışam. Amma sənətdə addımlarımız eyni idi. Biz iki muğam bacısını əvvəldən və peşəkar səhnədə heyran və sevmişik. Bizi həm dövlət başçısı, həm də xalqımız tanır.
— Bacınız Gülyaz Məmmədova əsasən teatr səhnəsində çalışır. Səhnədə çıxış etmək fikriniz də var idi?
— Uşaqlıqdan sənət yolunu tutmuşuq. Səhnədə birlikdə çıxış etmək xəyalımız da var idi. Bacım 1988-ci ildə Asəf Zeynallı adına məktəbə qəbul olub.Bacımdan 3 yaş kiçik olduğum üçün rayonda qaldım. Amma arzum bitmir, həmişə deyirdim ki, böyüyəndə mütləq bacımla səhnəyə çıxacağam. Səhnə mənim həyatımdır, mənə gözəllik, gənclik, xoşbəxtlik verir.

— Özbəkistanın xalq artisti adına layiq görüldüyünüz zaman təəssüratlarınız necə oldu?
— Bəli, o dövrün təəssüratları heç vaxt gözümdən getməyəcək. Bu xəbəri göz yaşlarımla aldım. Açığı, nə baş verdiyindən xəbərim yox idi. Bununla belə, bir-iki dəfə ürəyimə xoş xəbər verən kimi bir yuxu gördüm. Amma başlığın veriləcəyini ağlıma belə gətirmirdim. Həmin gün axşam saatlarında Samir müəllim mənə “WhatsApp” vasitəsilə “Özbəkistanın xalq artisti adını almısan” deyə mesaj göndərdi. Əvvəlcə inanmadım, dedim, düzdür? Və dedi: bəli, həqiqətən. Beləliklə, adı aldım və Özbəkistanda bir neçə konsert və tamaşalar verə bildim. Daşkənddə, eləcə də paytaxtdakı Nizami və Jurnalistika universitetlərində, Milli Kitabxanada, Nəvai, Tirmiz, Xorəzm, Buxara, Səmərqənd, Qaraqalpaqıstanda mühazirələr oxumuşam. Bu proqramların təşkilində Heydər Əliyev adına Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri Samir Abbasov yaxından köməklik göstərmişdir. Samir Abbasov və mərhum Qənirə Paşayevanın təşkilatçılığı ilə Daşkənddə və Səmərqənddə ansamblımla solo konsert də vermişəm. Özbəkistana sevgim başqa idi, çünki Səmərqənd şəhərini uşaq vaxtı nənəmdən eşitmişdim. Dəfələrlə Türkmənistanda olmuşam, amma Özbəkistanda olmamışam. Həmişə Özbəkistanda konsert vermək istəmişəm. Təşəkkür edirəm, arzum gerçəkləşdi. Buna görə mən Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevə həmişə minnətdar olacağam və özümü dərin qürur hissi ilə duyuram. Həm Azərbaycanın, həm də Özbəkistanın xalq artisti olmaq və bu mükafatı iki ölkənin rəhbərlərindən almaq mənim üçün böyük şərəfdir. Eyni zamanda, Türkmənistandan “Altyn əsr” mükafatını almaq mənə də nəsib oldu. Üç ölkənin liderlərindən mükafat aldığım üçün özümü həmişə xoşbəxt hiss edirəm.
— Yaradıcılığınızda hansı janrı (estrada, muğam, xarici mahnılar) prioritet hesab edirsiniz?
— Yaradıcılığımda musiqinin bütün janrlarına müraciət etmişəm. Bundan əlavə, türk xalqlarının və əcnəbilərin bütün mahnılarını ifa etmişəm. Buna baxmayaraq, yaradıcılığımda muğam və xalq mahnıları birinci yerdədir. Hər birin xüsusi yeri var. Onun budaqlarından, budaqlarından yaranan musiqi janrları mənə doğmadır.
— Siz peşəkar səhnədə, eləcə də dövlət tədbirlərində Azərbaycan və özbək xalq mahnılarını, maqomlarını ifa etmisiniz. Özbək maqomu ilə Azərbaycan muğamı arasında hansı oxşar və fərqli cəhətləri qeyd edə bilərsiniz?
— Böyük dövlət tədbirində “Müstəhzod”u ifa edərkən özbək və Azərbaycan maqomları arasında yaxınlıq, qardaşlıq hiss etdim. Arzum var idi ki, Özbəkistan və Azərbaycan statusları arasında məqsəd qoyaraq iki xalqın statusları haqqında kitab yazacam. Nazir Ozodbek Nazarbekova söz verdim ki, bu kitabı yazıb Özbəkistana gətirəcəyəm. Hazırda Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Muğam kafedrasında dosent və müəllim kimi dərs deyirəm. Mənə maraqlıdır ki, özbək maqomu ilə Azərbaycan muğamı arasında qonşuluq əlaqələri var. Şur muğamının, mən dərsliyimdə keçirəm tələbələrimə və “Müstəhzod” aynan şur muğamın. Sadəcə orada moğamın şöbələrində fərqlərimiz var, o ifa tərzimizdə, boğazların, zəngülələrin fərqləri var. Yəni, bunlarla bir-birinə ritmlərimiz bir-birinə doğmadı, musiqilərimiz, maqamlarımız bir-birinə çox yaxındı. Bu doğmalıq da elə bizim necə ki Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlıq, dostluq münasibətləri içimizdə, qanımızda, damarımızdadır. Musiqimiz də eləcə də bir-birinə o qədər doğmadı. Mümiyyətlə, hər zaman mən Özbək dilində salamlayarkən, Özbəkistanda Azərbaycan adından hər zaman bunu qeyd edirəm ki, bizim dilimiz, dinimiz, urf adatlarımız, mədəniyyətimiz, tariximiz bir-birinə oxşaydı. Mən hər zaman bunu qeyd edirəm.
— Sizi məşhurlaşdıran mahnı hansıdır və onun yazılma tarixindən danışa bilərsinizmi?
—Mənə şöhrət gətirən ifa Şahnaz muğamı oldu. Şahnaz Çahargah muğamları mənim səs diapazonuma uyğun gəlir. Biz bacılar 1998-ci il hadisələrində çıxışımız zamanı Ulu Öndərimizin (Ulu Öndəri nəzərdə tutur-Heydər Əliyev, müəllif) diqqətini çəkdik, o, bizə böyük diqqət göstərərək əməkdar artist adı verdi. Onun layiqli davamçısı olan prezidentimiz 2014-cü ildə bizi “Xalq artisti” fəxri adı ilə təltif etdi, mahnı demişkən, bir neçə mahnı mənim həyatımda mühüm yer tutur. Mahnılarımın hər biri ayrı-ayrılıqda uğurlu alınıb. Ana üçün hər uşaq əzizdir, mənim üçün hər uşaq əzizdir. Son zamanlar mənə bəxti gətirən mahnı “Mən bu ömrü elə belə yaşadım” mahnısıdır. Özbək mahnıları Azərbaycanda da böyük uğur qazanır.
— Heyran olduğunuz sənətçi kimdir və onun hansı cəhətlərini qəbul etmək istəyirsiniz?
— Mən Azərbaycanda doğulub böyüdüyüm üçün Azərbaycan incəsənətinin ustadları mənim üçün həm bizim, həm də bizdən əvvəlkilər üçün əzizdirlər. Şokat Ələkbərova, Rəşid Beybutovu qeyd etmək lazımdır. Xüsusilə Rəşid Beytbutovun ifası, şübhəsiz ki, unikaldır. Həmçinin Rubaba xanım, Sara Qədimova bizim keçmiş müğənnilərimizdir. Mən özümü həmişə Zeynəb Xanlarova hesab edirdim. Mən onun repertuarını oxumağı çox sevirdim. Flora Kərimova, Yalçin Rzazadə, Gülağa Məmmədov, Fatimə Mehrəliyevanı xatırlayıram. Deməli, mənim çox sevdiyim sənətkarlar var. İmkan daxilində keçmiş özbək sənətkarlərinin musiqilərinə də qulaq asmışam.

Mamurjon Uzaqovun ifasında “Mustahzod” mahnısı mənə çox dəyər verdi və onun ifa yollarını öyrəndim. Mən tədbirdə çıxış edərkən Münojat Yulçiyeva mənə dərin təşəkkürünü bildirdi. Yulduz Usmanova, Yulduz Turdiyeva, Nəsibə Abdullayeva, Mahiçehra Şamuradovanın ifəsini bəyənirəm. Ozodbek Nazarbekovun mahnılarını dinləməyi xüsusilə sevirəm. Fərrux Zakirovla bacı-qardaş kimi yaxınıq və ona böyük sənətkar kimi hörmət edirəm.

— Milli mədəniyyətin və incəsənətin inkişafına hansı amillər kömək edir?
— Mədəniyyətdən, incəsənətin inkişafından söhbət gedəndə, musiqimizin özəlliyini, bünövrəsini qoruyub saxlamaq ən vacib şərtlərdəndir. İstər Azərbaycan üçün istər Özbəkistan üçün. Hər bir musiqi öz gözəlliyi və öz ifa mədəniyyəti var. İndi biz kinonu, teatrı, operanı, vokalı, muğamı, ümumiyyətlə, bütün sənət janrlarını diqqətlə qoruyub saxlamalıyıq. Bu günün pop musiqisi reklamlar kimi köhnələ bilər. Amma orijinal sənət, əminəm ki, heç vaxt yerini itirməyəcək.
— Azərbaycan musiqi sənətinin özəllikləri…
— Azərbaycan incəsənətinin özəlliyi arasında mən özbək sənətini ayırmazdım. Çünki iki xalqın kökü birləşib. Azərbaycan musiqisi mənim qanımda, canımdadır. Onunla böyüdük, çiçəkləndik. Özbək sənəti cazibədarlığı və zərifliyi ilə sevilir. Mən həmişə Özbəkistana müraciət edirəm. Dünyanın harasında hər iki xalqın musiqisini eşitsək də, ləzzəti, melodiyaları, ritmi ilə həmişə qəlbləri fəth edəcək.

— Sizcə müğənni ictimaiyyətin diqqətinə layiq olmaq üçün nə etməlidir?
— Bəli, sənətçi, müğənnin hər zaman özünə, birinci şəxsiyyətinə dəyər verməlidir. İfa tərzini, repertuarını gözəlləşdirməli, yeniləşdirməlidir. Niyə deyirəm yeni? Çünki yeni-yeni ifaları ilə öz repertuarını zənginləşdirməlidir. İnsan eyni qiymdə dura bilməz ki, hər gün, hər əvdə yeni bir qiym istəyirsə, yeni bir yaşam, yeni bir gözəllik, özəllik istəyirsə, sənəddə də bu lazımdır, vacibdir ki, musiqimizdə yeni mahnılar, yeni repertuarlar, səsini qorum Öz sözünü hər zaman deyə bilməlidir. Tamaşacı rəqbətini, sevgisini qazanmalıdır. Və bir sənətçini sənətdə uğurları ilə ucaldan onu tamaşacı olan sevgisi, tamaşacı olan hörməti, məhəbbəti və eyni zamanda da onu qaldıran ucaldan tamaşaçı sevgisi, tamaşaçı alqışı, tamaşaçı baxış məhəbbətidir. Ona görə də tamaşaçısına da hörmətlə yanaşmağı bacarmalıdır. Yəni, özünə hörmət edən insan tanış açısında da hörmət edəcəyini bacarır, mən düşünürəm.
— Sənətkar olmasaydınız, hansı peşəni seçərdinız?
— Bilmirəm, amma və yaxud söylədiyim kimi, yəqin ki, özüm ancaq bu sənətdə görürdüm. Onu bilmirəm, bəlkə ki, Gülyanaq olmasaydım, sənətdə olmasaydım, yəqin ki, başqa sahələrdə özümü tapardım, tapmazdım, onu bilmirəm, hər halda onu da. Bir də gəldi ki, dünyaya gəlsəm onu da seçərdim, yenə də bu sənəti seçərdim. Başqasını yox, çünki mən bu sənətin aşıqıyam.
— Oxucu kimi hansı müəllifləri oxuyursunuz?
— Ədəbiyyatımızdan söz düşmüşkən, təbii ki, mən Bəxtiyar Vahabzadanı, Mikayıl Müşfiqi sevirəm və hazırda Nərman Həsənzadənin, Ramiz Rövşənin yaradıcılığından çox böyük təəssürat alıram. Sevdiyimiz şairləri oxuyuruq, axtarırıq, amma gənclərin yazdıqlarına baxanda ümumiyyətlə deyirik ki, oxumaq qabiliyyəti həmişə olmalıdır, çünki bizə yeni sözlər lazımdır. Musiqidəki söz bizi yaşadır. Ona görə də gözəl sözə, şeirə rast gələndə repertuarımıza mahnı kimi yaza bilməsək də, onu müğənni kimi oxumağı vərdiş halına gətiririk. Mənim üçün sözlər birinci yerdədir. Musiqinin bütün notları gözəldir, amma ona füsunkar, canlandırıcı, forma və xarakter verən sözlərdir. Sözün gücü və qüdrəti çox böyük olduğu üçün mütaliə bizim daimi yol yoldaşımız olmalıdır. Çox təəssüf edirəm ki, biz bu gün iş, telefon, sosial media və başqa şeylərlə məşğuluq və buna diqqət yetirməliyik. Bunlardan qaçmaq üçün gündəmdə nələrin olduğunu və nəyin olmadığını bilmək lazımdır. Amma elə şeylər var ki, onlara elə baxmasaq yaxşıdı.

— Ürəyinizdə hansı arzularınız var?
— Təbii ki, arzularım çoxdur. Arzular heç vaxt bitməz, bitməz, hər səhər yeni bir arzu doğar. Yaradanın arzuları isə həmişə çiçəklənir. Və bu arzularına çatmağa çalışırsan. Hazırda konkret bir söz deyə bilməsəm də, ilk növbədə, hər kəsin canı sağ olsun, can sağlığı, firavanlıq bizimlə olsun ki, digər arzularımızı da həyata keçirməyə can ataq. Hər bir iş zəhmət tələb edir. Çox çalışdığınız zaman Allah sizin arzularınıza çatmaq üçün bir yol açacaq. Ümid edirəm ki, kinoda oynamaq arzusu gələcəkdə gerçəkləşəcək. O anlarda içimizdə istəklər yarananda biz o istəklərə bağlanır və onlara çatmağa çalışırıq. Allah can sağlığı versin, arzularımıza çataq.
— Mənalı söhbətə üçün təşəkkür!
Söhbətləşdi: Ziyodulla Həmidullayev,
Əlişir Nəvai adına Daşkənd dövlət özbək dili və ədəbiyyatı universitetin tələbəsi.