“BAHOR”UN ZİYODASİ

“Bahor” ansamblı təkcə Özbəkistanda deyil, həm də xaricdə tanınır və populyardır. Hazırda Mükərrəmə Turqunbayeva adına “Bahor” Dövlət Rəqs Ansamblının rəhbəri istedadlı xoreoqraf, baletmeyster, Özbəkistanın Əməkdar Artisti və Qaraqalpaqstanın Xalq Artisti Ziyoda MƏDRƏHİMOVAdır. O, Mukərrəmə Turqunbayeva Məktəbində gənc rəqqaslara dərs deyir.

— Ziyoda xanım, rəqqas olmaq arzunuz uşaqlıqdan yaranıbmı? Uşaqlıq xatirələrinizi bizimlə bölüşə bilərsinizmi…
Mən Fərqanədə sənətkar ailəsində anadan olmuşam. Valideynlərim Özbəkistanın əməkdar artistləri Ubaydulla Mədrəhimov və Erqaşxon Mirmahmudovadır və onlar saysız-hesabsız mərhum sənətkarlarla, məsələn, Məmurjon Uzaqov, Coraxon Sultanov, Muhiddin Qori-Yaqubov, Tamaraxanım, Qavhar Rəhimova, Mukaramma Turqunbayeva, Fəxrəddin Umarov, Təvəkkəl Qadirov, Murodjon Əhmədovla yaxın əməkdaşlıq ediblər. Yuxarıda qeyd olunan insanlar incəsənətimizin kökləridir və onlar olmasaydı, Özbəkistan incəsənəti bu səviyyəyə çatmazdı.

Mən ailəmizdə altı uşağın ən kiçiyiyəm – iki oğul və dörd qız. Adım məsələsinə gəldikdə, böyüklər həmişə adımın mənasını soruşar və deyərdilər: “Adın nədir?” Əgər bir yerdə artıqlaması ilə oğlan doğulsa, ona Ortiq, qız doğulsa, ona Ziyoda adını verərlər. Valideynlərimdən bu barədə soruşdum. Mən doğulanda anam dedi: “Oğlan doğulsaydı, daha yaxşı olardı. Üç oğlumuz və üç qızımız olardı”, atam isə dedi: “Üç qızınız öz yolunuzla gedəcək və bu qız digərlərindən daha çox olacaq. Buna görə də qızımıza Ziyoda adını verəcəyik”. Uşaq vaxtı özümlə fəxr edirdim, deyirdim: “Ən çox uşaqlı mənəm”. Tamaraxanım Daşkənddə işləyərkən respublikanın hər yerindən istedadlı insanları paytaxta pop teatrı açmağa dəvət etməyə başladı. Valideynlərim də onların arasında idi. 1955-ci ildə ailəmiz Fərqanədən Daşkəndə köçdü. Ən kiçik uşaq olduğum üçün anam məni dünyaya etibar etmədən özü ilə aparırdı. Yadımda qalan qədər uşaqlığım pərdəarxası keçib. Musiqini, səhnəni, teatrı və oteli xatırlayıram. Qürurla deyə bilərəm ki, Təvəkkəl Kadırov, Məhəmmədjon Mirzəyev və Murodjon Əhmədov kimi müəllimlərin əlində böyümüşəm. Müəllimlər övladlarını və nəvələrini darıxanda məni əzizləyib sevər, mahnı oxuyardılar. Səhnədə konsert gedəndə küncdəki stulda oturardım. Məni görüb ilhamlanardılar…
Bir gün şiddətli soyuqdəymə tutdum. Ayam konsertə getmədi, mənimlə oteldə qaldı. Atamın rəhbərlik etdiyi sənətçilər konsert verib geri qayıtmışdılar. Qızdırma ilə uzandığım zaman Məhəmmədjon Mirzəyev rübabı ilə yanıma gəlib dedi: “Ziyoda, yaxşı çıxış etmədin. Konsertə getmədin, konserti korladıq. “İnsanlar və Ziyoda gəlmədi, biz də konserti görmədik, ona görə də geri qayıtdıq” (Əslində, belə deyildi, o, bunu mənim daha tez sağalmağım üçün dedi). Mən də uşaq idim və düşünürdüm ki, konsertlərə getməsəm, məni tərk edəcəklər. Əyamın sözlərinə görə, Məhəmmədjon ləqəbli rübab çalırdı, mən də qızdırmam olanda çalırdım. O vaxtlar harasa səyahətə çıxsaydılar, bir-iki ay gedərdilər. İndi isə maksimum bir həftə qastrol səfərinə çıxmaq olar. Üç ay məktəbdən tətildə olanda vaxtımın çox hissəsini ortancıl bacım Nəsibə ilə keçirirdim. Bacım məni “Bahor” ansamblı ilə aparırdı. Mükərrəmə Turqunbayevanı ilk dəfə orada görürdüm. Mükərrəmə oba saçlarımı sığallayır, özümü yaxşı hiss etməyimə kömək edirdi və… dedi: “Sən bacın Nəsibənin yolunu getməlisən. Anana de ki, Xoreoqrafiya Məktəbində oxumalısan və “Bahor” ansamblında işləməlisən”, – dedi. Məşq prosesini izlədim və rəqs elementlərini yadda saxlamağa çalışdım. Məhz o zaman rəqs öyrənmək məqsədim formalaşdı. Xoreoqrafiya Məktəbinə 6-cı sinifdən daxil ola bilərdin. Bundan əvvəl tələbə sarayında təşkil olunmuş bir dərnəyə getməyə başladım. Dərnək rəhbəri Bella Arytyunova idi. Rəqs şöbəsinə Gülçehrə Cəmilova, Qızlarxon Dostməhəmmədova, Diləfroz Cabborova, dram şöbəsinə isə Fərrux və Cəmşid Zakirovlar, Rüstəm Sədullayev kimi görkəmli sənətçilər daxil idi. Sarayda bir növ sehr var idi, bu dərnəkdən bir çox məşhur sənətkarlar gəlmişdi.
Hamımız Milad ağacı festivalını gözləyirdik. Festival “Yoşluq” arenasında keçirilirdi. Milad ağacı festivalı 10 gün davam edirdi. Biz rəqs edəndə Fərrux və Cəmşid Zakirov, Rüstəm Sədullayev nağıl personajlarını canlandırırdılar. Uşaqlığımı xatırlayanda o gözəl vaxtlara qayıtmaq istəyirəm. Ən gözəl xatirələr də uşaqlıqdan qalıb.

— Sizcə, təhsil insanın həyatına nə dərəcədə təsir edir?
Ümumiyyətlə, biz elə bir şəkildə böyümüşük ki, avtobusa böyüklərdən əvvəl minməməli və yerlərimizi böyüklərə verməli idik. Ailə ilə eyni boşqabdan yemək yeyirdik. Uşaqların ailənin böyükləri yeməyə əl uzatmadan yeməyə başlaması hörmətsizlik hesab olunurdu. Yaşlı bir insan metroya minəndə və gənclər yerlərini vermədikdə, bu, ailənin kifayət qədər təhsil almadığına işarədir. Aldığım təhsili uşaqlarıma, hətta şagirdlərimə də öyrədirəm. Çünki təhsil və nizam-intizam həmişə vacibdir.

— Mükərrəmə Turqunbayeva özbək incəsənətində iz buraxan bir məktəb hesab olunur. Müəlliminizin hansı keyfiyyətlərini xatırlayırsınız?

Əgər Lütfixan Sarımsokovaya özbək “Aya“sı deyilirsə, Mükərrəmə Turqunbayeva özbək “Opa“sı hesab olunur. Müəllimimizə adı ilə müraciət etməyə dözə bilməzdik. Ona yaxın bir insan kimi “opa” deyə müraciət edərdik. Mükərrəmə opa haqqında saatlarla danışa bilərdik. Əgər müəllimimiz incəsənətdə rəqs kraliçası idisə, həyatda mədəni bir qadın idi. Opa hər rəqsi göz bəbəyi kimi qorumağa çalışırdı. Şöhrətini qorumaq üçün toylara getmirdi. Rəqqas aktyor demək deyil. Aktyor sirkdə və ya idmanda müxtəlif hərəkətlər edənləri də nəzərdə tuta bilər. Bu baxımdan rəqqasə ilə aktyorun nisbətindən istifadə etmək düzgün deyil. Həmin insanın səhnədə, dairələrdə və küçələrdə necə davranmasına heyran olardım. Mükərrəmə bacımızda anamız kimi mehriban, səmimi bir dost və nümunəvi müəllim obrazını görə bilərsiniz. Əgər bir qız işə pis əhval-ruhiyyədə gəlsəydi, Mükərrəmə bacı onu kənara çəkər, niyə kədərli olduğunu soruşar, təsəlli verər və ruhlandırardı. Əgər nəyisə səhv etsəydik, sadəcə “sən” deməsindən başa düşərdik. Onun danlamalarında bir çimdik sevgi hiss etmək olardı. Vaxtı gələndə anamıza deyə bilmədiyimiz sirlərimizi Mükərrəmə bacı ilə bölüşərdik. Mükərrəmə bacı geyimimizə xüsusi əhəmiyyət verirdi, qolsuz köynək, şalvar geyinməyimizə və saçımızı kəsməyimizə icazə vermirdi, yəni əsl özbək qızı kimi iffətli, zərif və gözəl olmağımızı istəyirdi. İstərdim ki, gələcək nəsil çoxşaxəli sənətkar, ehtiraslı müəllim və sevən ana olan Mükərrəmə bacını tanısın və ondan öyrənsin.

— “Bahor” Dövlət Rəqs Ansamblında ilk gününüz necə keçdi?
Bacım Nəsibə mənim “Bahor” ansamblına gəlməyimi istəmirdi, dedi: “Ansamblda nə edəcəksən, qoy bundan daha yaxşı oxusun?” Bacım evləndiyindən bəri ilk dəfə 1972-ci ildə ona demədən Qutluq Dargoha gəldim. Bacım Nəsibə təəccüblənsə də, bacım Mükərrəmə məni sevinclə qarşıladı. Sənədləri rəsmiləşdirdikdən və rəqs etməyə belə macal tapmamışdan əvvəl məni Nəvai Teatrına göndərdilər. Mən təəccüblənsəm də, bacım Mükərrəmə haqqında “Sənətə həsr olunmuş bir həyat” adlı film çəkildiyini dedilər və yeni bir qız istədilər. Studiyaya getdim, Qəhrəman Dadayev dairə çalırdı, bacım isə mənə rəqs hərəkətləri öyrədirdi. Filmdə “Bayot” rəqsinin geyimlərini geyinərək çəkilmişdim. “Bahor”dakı ilk günüm belə keçdi.

*Aya — özbək şivasında ana mənəsinda
*Opa — hörmət məasında bacı

Onlar sonuncu dəfə Moskvadakı Çaykovski Zalında çıxış etdilər. Yaşlarına görə “Tanovor”u ifa edərkən əvvəlki kimi otura və ya mürəkkəb hərəkətlər edə bilmirdilər. Səhnədə çıxış edəndə ürəkləri döyünürdü. Buna baxmayaraq, rəqs etməyə davam edirdilər. Rəqsdən sonra səhnə arxasına keçdilər, huşlarını itirdilər və yıxıldılar. Hamı qaçdı. Kreml xəstəxanasından həkimlər gəldi. İlk müayinədə həkimlər dedilər: “Onun infarkt keçirdi. İndi baş vermədi. 10 dəqiqə əvvəl baş verdi”. 10 dəqiqə əvvəl harada idilər? SƏHNƏDƏ! Onların iradəsinin nə qədər güclü olduğunu görə bilərsiniz. Ümumittifaq Xalq Artistləri olduqları üçün Kreml xəstəxanasında müalicə olunmaq hüququ var idi. Bacılarını xərəkəyə qoyub apardılar, biz də onların ardınca ağladıq. Bundan sonra onlara səhnəyə çıxmaq qadağan edildi. Amma onlar səhnəsiz yaşaya bilməzdilər. Tezliklə Mükərrəmə bacı vəfat etdi.
Xalqımız bacımızın ölümünü göz yaşları ilə qəbul etdi. Dəfn mərasimində minlərlə insan iştirak etdi. O qədər çox insan var idi ki, əsgərlər tabutun ətrafına toplaşdılar. Onlar Mükərrəmə Turqunbayevanı Həmzə Teatrından Çiğatay qəbiristanlığına müşayiət etdilər.
— Ağlınıza gəldimi ki, bir gün Bahor ansamblının bədii rəhbəri olacaqsınız?
İllər sonra heç vaxt bu ansamblın bədii rəhbəri olacağımı ağlıma belə gətirməzdim.
Müstəqilliyin ilk illərində Silahlı Qüvvələr nəzdində yaradılmış ansamblın bədii rəhbəri təyin edildim. Burada 16 il çalışdım. Ansamblımız Prezidentin Fərmanı ilə yenidən canlandı. Bədii rəhbər təyin edildim. Bu il yeni “Bahor” ansamblının 6 illiyidir. Hələ ki, yeni yaranma mərhələsində olan ansamblımız öz bəhrəsini verməyə başlayır. 10-dan çox ölkəyə səyahət etdik. Qızlarımız Qran-pri, “Nihol”, “E’tirof”, milli mükafatlar və Mükərrəmə Turqunbayeva müsabiqəsi kimi beynəlxalq müsabiqələrin qalibləri və mükafatçıları oldular. Əminəm ki, uğurlarımız davam edəcək.

“Bahor” ansamblı Özbəkistanın vizit kartıdır. Orada olan bütün rəqslər xalqımızın qızıl irsidir. Dövlətimizin başçısı özbək milli incəsənətini qorumaq və Mükərrəmə Turqunbayevanın yaradıcılıq yolunu geniş şəkildə təbliğ etmək məqsədilə bu ansamblı dirçəltmək qərarına gəldi. Buna görə də öz adımdan və ansambl kollektivi adından minnətdarlığımızı bildiririk.

Söhbətləşdi: Ziyodulla Həmidullayev,
Əlişir Nəvai adına Daşkənd dövlət özbək dili və ədəbiyyatı universitetin tələbəsi.

ADİLƏ NƏZƏRİN YAZILARI

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

ƏSL SƏNƏT ÖLMƏYİR
Özbək sənəti uzun müddətdir ki, öz gözəlliyi ilə dünyanın hər yerində hər kəsi valeh edir. Həqiqətən də, Özbəkistan torpağından gələn xofizlər və müğənnilər böyük bir miras qoyublar. Üstəlik, onların yolunu tələbələri davam etdirir. Sevimli sənətkarımız, Özbəkistan və Qaraqalpaqstan Xalq Artisti, Xeyrulla Lütfullayev 80 yaşını qeyd edir. Ustad müğənni uzun illər “Bahor” dövlət rəqs ansamblında çalışıb. Hazırda Özbəkistan Dövlət İncəsənət və Mədəniyyət İnstitutunda milli xanəndəlik istiqamətində tələbələrə dərs deyir.

– Uşaqlığınız necə keçib?
– Mən Daşkəndin mərkəzindən, Eski Juvanın 200-300 metr aralıda, Saqbon küçəsində doğulub böyümüşəm. Məktəbdən boş vaxtlarımızı, xüsusən də yay tətilində qonşularımız, sinif yoldaşlarımız və həmyaşıdlarımızla onların hasarlarında keçirirdik. O vaxtlar onların damları qalaydan deyil, gildən idi. Məsələn, məhəllədə kimsə evlənsəydi, binanın tikintisi üçün hasar təşkil olunurdu. Palçıq tökmək, suvaq çəkmək və yuyulmuş paltarları boşaltmaq üçün quyu qazmaq kimi işlərdə iştirak edirdik.
Ailəmiz əl işləri ilə məşğul idi və atam və əmim məhsi, kavuş və çəkmələr tikirdilər. Əmim otağında klassik sənətkarlarımızın mahnılarını oxuyar və məhsi-kavuş tikirdi. Mən də bu prosesi izləyirdim. Bəlkə də bu, sənətə olan sevgimin səbəbi idi… Evdə kiçik bir radiomuz var idi. Məmurjon Uzaqov və Komiljon Otaniyozov kimi Fərqanə və Xorazm sənət ustalarının mahnılarını dinləyərək böyüdük.

-Sizin dövründə sənətə qarşı çıxma halları tez-tez olurdu. Sənətkar kimi necə inkişaf etdiniz?
-Ailəmizin sənətə hörməti var idi. Əmimin oğlu Nurulla küçəyə səsgücləndirici quraşdırmışdı. Ustad sənətkarların mahnıları həmin səsgücləndiricidən eşidilirdi. Öz gözlərimlə görürdüm ki, atam mahnıları dinləyir və orada oturub onların melodiyaları ilə yellənirdi. Həqiqətən də, o dövrün mahnıları çox mənalı, düşündürücü və xeyirxahlığa çağıran bir ideyaya malik idi. Nəvai, Cami, Füzuli və Ogahi kimi klassik şairlərimizin şeirlərində ilahi güc var idi. Buna baxmayaraq, onlar yenə də mənim sənətkar olmağıma qarşı idilər. Təkcə bizim ailəmiz deyil, bir çox özbək ailələri də sənətkarlığa mənfi baxırdılar. Amma o dövrün sənətkarları pul qazanmaq üçün oxumurdular. Onların məqsədi istedadlarını ictimaiyyətə nümayiş etdirmək idi. Hər şey ilk növbədə Allahdan gəlir. Əgər insan başqalarına yoluxdurmursa, o, musiqiçi və ya müğənni ola bilməz. Yaradan mənə bu istedadı verdiyi üçün mən onu tərk edib bu yola getmədim. Bacım Rəna popop fabrikində işləyirdi. Bacıma yalvardıqdan sonra mənə 10 mənətə rübab verdilər. Səhərdən axşama qədər, atam evə gələnə qədər rübab çalırdım. “Yaxşı, otur, səliqəyə sal, atan gəlir”, – deyə anam deyərdi.
Məktəbdə və məhəllədə istedadımla tanınmağa başlayanda insanlar məni toylara, sünnət toylarına və qadın məclislərinə dəvət edirdilər. Bir gün məni mütləq böyük bir mərasimə apardılar və oxumağımı əmr etdilər. Atam da həmin mərasimdə keçirilən “yerkökü kəsimi”ndə iştirak edirdi. Onda atam səsimi eşitdi. Alqışlar və təriflər səsləndi. Məndən on yaş böyük və savadlı bir adam olan Şəribulla qardaşıma dedi: “Şəribulla, dünən qardaşın filankəsin evində oxudu. Səsi çox yaxşıdır.” Bu, atamın razılıq əlaməti idi. Bu hadisəyə görə o, mənim sənətçi olmağıma etiraz etməyi dayandırdı. Sonra Həmzə Musiqi Akademiyasına daxil oldum.
Universitetin ikinci kursunda oxuyanda hərbi xidmətə çağırıldım. 1964-cü ildən 1967-ci ilə qədər indiki Sankt-Peterburqdan 40 km aralıda yerləşən Qatçina bölgəsində hərbi orkestrdə xidmət etdim. Orkestrin xor üzvü olaraq xor dirijorumuz səslərimizi inkişaf etdirdi. O, bizə səslərimizdən necə istifadə etməyi, yorulmadan necə oxumağı və hansı hərflərin ən yaxşı səsləndiyini öyrətdi. Bunlar səsimin inkişafına kömək etdi. Akademik karyera qurmaq əvəzinə milli müğənnilik sahəsini seçdim.

– Mükərrəmə Turqunbayeva ilə işləmisiniz və birlikdə bir çox sınaqlardan keçmisiniz. Mükərrəmənin hansı cəhətlərini xatırlayırsınız?

– Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Mükərrəmə Turqunbayeva məni “Bahor” ansamblına dəvət etdi. Mükərrəmənin insani keyfiyyətlərini xatırlamağa dəyər. İndiyə qədər nəyə nail olmuşamsa, Mükərrə xanımin zəhməti hər şeyin mərkəzindədir. Xanım yeddi yaşından yetmiş yaşına qədər hər kəsə, gəncə və qocaya kömək etməyə can atırdı. İstər işdə, istərsə də küçədə olsun, o, hər kəsə sevən bir ana kimi qayğı göstərirdi. Müəllimimiz Bəxtiyar Yuldaşevin vəfatından sonra “Tanovor” mahnısını oxuyan mən oldum. Konsertdə bir çox insan Mükərrəmə xanımin “Tanovor” mahnısına rəqs etməsini gözləyirdi.
“Tanovor” müəllim Babarəhim Mirzəyevin dövründə ifa olunmağa başladı. Rəhmətli Təvəkkəl Qədirovun ifası da xüsusi idi. Onun ifasında kədəri və ağrını hiss etmək olar.
Ümumiyyətlə, hər sənətkarın öz ürəyi, düşüncəsi və ağrısı var. Mükərrəmə xanimin yerişindən, əl hərəkətlərindən və baxışlarından zövq alaraq oxuyurdum.
İndiyə qədər “Tanovor”u harada ifa etsəm də, kimin rəqs etməsindən asılı olmayaraq, Mükərrəmə Turqunbayeva ağlımda peyda olur. Bu anda ürəyimdə daxili bir ehtiras oyanır. Bu, ifamda və gözlərimdə hiss olunur.

– Sənətkar üçün ən vacib şey səsdir. Səsimi yaxşı saxlamaq üçün nə etmək lazim?
– 1970-ci illərdə tanınmağa başladım. Böyük bir deleqatsiya ilə Suriya və Livana səyahətə çıxdım. Küçə çox isti idi, otellər isə mərmərdən idi, ona görə də içəridə sərinlik var idi. O vaxt soyuqdəymə keçirdim. Banan və mandarin yedim, səsim xırıltılı idi. 2 ay oxuya bilmədim. Böyük konsertlərə və toylara çoxlu dəvətnamələr aldım. Amma səsim işləmirdi. 24 gün 1-ci şəhər xəstəxanasında müalicə aldım. 15 gün səsimi və oxuma gammalarını tənzimlədikdən sonra səsim normallaşdı. Bundan sonra səsimi itirəcəyimdən qorxdum, ona görə də buzlu su içmədim və ədviyyatlı yemək yemədim. Həmçinin, müəllimlərimizin dediyi kimi, insan rahat yatsa, səsi də yaxşı olar.

Bu gün Özbəkistan Dövlət İncəsənət və Mədəniyyət İnstitutunda dərs deyirəm. 17 tələbəm var. Komiljon Otaniyozov, Ma’murjon Uzaqov, Fəxrəddin Umarov, Nuriddin Hamrokulov və Joraxon Rəhimov kimi sənətkarların mahnılarının siyahısını və audio yazılarını toplamışam. Tələbələrimizin bəzilərinin tenor səsi, digərlərinin bas səsi var. Vokal diapazonuna görə mahnılar öyrədirəm.
Sənətkar xalqa laqeyd qalmadan xidmət etməlidir. Xalq qərəzsiz qiymət verə bilər. Dinləyicilərin qəlbinə yol tapa bilən bir mahnı oxuya bilən sənətkar, şübhəsiz ki, xeyir-dua alacaq. Buna görə də, axtarışlarımızı heç vaxt dayandırmamalıyıq.

Söhbətləşdi: Ziyodulla Həmidullayev,
Əlişir Nəvai adına Daşkənd dövlət özbək dili və ədəbiyyatı universitetin tələbəsi.

ADİLƏ NƏZƏRİN YAZILARI

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

Zaur Ustacın şeirləri haqqında

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

MƏN SƏNƏTIN AŞIQIYAM
Gülyanaq Məmmədova azərbaycanlı müğənni olmaqla yanaşı, Özbəkistanda da sevilən müğənniyə çevrilib. Onun ifasında Xorəzm ləzgisi və Müstəxzad mahnıları böyük səhnələri zəbt etmişdir. Özbəkistanın və Azərbaycanın xalq artisti Gülyanaq Məmmədovanın “Özbəkistanın xalq artisti” adını alması təəssüratları, özbək və Azərbaycan musiqi sənətinin oxşar cəhətləri barədə müsahibə ala bildik.
— Uşaqlığınıza nəzər saldıqda, o vaxtdan hansı xatirələriniz qalır?
— Uşaqlıq mənim həyatımın ən şirin və ən gözəl, xatirələrlə dolu vaxtıdır. O vaxtı xatırlayanda gah gözlərim yaş gəlir, gah gülürəm. Deyilənlərə görə mən dəcəl, şıltaq, gözəl, göyçək bir qız idim. Ailəmdə musiqi mühiti olduğundan 3-4 yaşlarımdan musiqiyə həvəsim yarandı. Əvvəlcə filmlərdən və seriallardan mahnılara qulaq asaraq zümzümə etməyə başladım. Ailədə mənim haqqımda mahnı oxuyurdular. Yaxşı oxuya bilməsəm də, ailəm üçün əyləncəli idi. Hamı yığışıb əl çalıb oxudu, mən isə rəqs edib oxudum. Ata-anamin musiqiyə olan sevgisi və bacımın müğənni olduğu üçün mən də sənəti sevdim. Məktəbdə hər kəsin sevimlisi idim: orta məktəbə ilk qədəm qoyduğumdan məzun olana qədər bütün tədbirlərdə fəal iştirak edirdim.
Ailəm musiqi sevgisi ilə böyüsə də, mənim xanəndəliyə marağımı yaradan şəxs sinif rəhbərim Xuraman olub. 7 yaşımda “Əlifbo” bayramında “Nargilə” mahnısını ifa etmişəm. Belə ki, ilk çıxışım “Əlifba” festivalında oldu. Uşaqlıqdan musiqiyə həvəsim olsa da, “Əlifba” bayramından sonra səhnəyə sevgim daha da artdı. 5-6 yaşımdan belə bir fikrim var idi: Bakıya gedəcəm, orada qalıb rəssam, aktrisa, müğənni, rəqqasə, ya da muğam ifaçısı olacam.
— İlk çıxışınız nə vaxt olub və hansı mahnını oxumusunuz?
— Vurğuladığım kimi, ilk dəfə səhnəyə çıxmağım “Əlifba” bayramında “Nargilə” mahnısı ilə, bacım Gülyaz Məmmədova ilə isə Bakıda keçirilən müsabiqələrdə Ələkbər Tağıyevin bastəsi altında “Azərbaycan gəncləri” mahnısı ilə iştirakımız zamanı olub. Bizi hamı Gülyaz-Gülyanaq bacı kimi tanıyır. İkimiz də Azərbaycanın xalq artisti olduq, amma mən Özbəkistanın xalq artisti adını da almışam. Amma sənətdə addımlarımız eyni idi. Biz iki muğam bacısını əvvəldən və peşəkar səhnədə heyran və sevmişik. Bizi həm dövlət başçısı, həm də xalqımız tanır.
— Bacınız Gülyaz Məmmədova əsasən teatr səhnəsində çalışır. Səhnədə çıxış etmək fikriniz də var idi?
— Uşaqlıqdan sənət yolunu tutmuşuq. Səhnədə birlikdə çıxış etmək xəyalımız da var idi. Bacım 1988-ci ildə Asəf Zeynallı adına məktəbə qəbul olub.Bacımdan 3 yaş kiçik olduğum üçün rayonda qaldım. Amma arzum bitmir, həmişə deyirdim ki, böyüyəndə mütləq bacımla səhnəyə çıxacağam. Səhnə mənim həyatımdır, mənə gözəllik, gənclik, xoşbəxtlik verir.

— Özbəkistanın xalq artisti adına layiq görüldüyünüz zaman təəssüratlarınız necə oldu?
— Bəli, o dövrün təəssüratları heç vaxt gözümdən getməyəcək. Bu xəbəri göz yaşlarımla aldım. Açığı, nə baş verdiyindən xəbərim yox idi. Bununla belə, bir-iki dəfə ürəyimə xoş xəbər verən kimi bir yuxu gördüm. Amma başlığın veriləcəyini ağlıma belə gətirmirdim. Həmin gün axşam saatlarında Samir müəllim mənə “WhatsApp” vasitəsilə “Özbəkistanın xalq artisti adını almısan” deyə mesaj göndərdi. Əvvəlcə inanmadım, dedim, düzdür? Və dedi: bəli, həqiqətən. Beləliklə, adı aldım və Özbəkistanda bir neçə konsert və tamaşalar verə bildim. Daşkənddə, eləcə də paytaxtdakı Nizami və Jurnalistika universitetlərində, Milli Kitabxanada, Nəvai, Tirmiz, Xorəzm, Buxara, Səmərqənd, Qaraqalpaqıstanda mühazirələr oxumuşam. Bu proqramların təşkilində Heydər Əliyev adına Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri Samir Abbasov yaxından köməklik göstərmişdir. Samir Abbasov və mərhum Qənirə Paşayevanın təşkilatçılığı ilə Daşkənddə və Səmərqənddə ansamblımla solo konsert də vermişəm. Özbəkistana sevgim başqa idi, çünki Səmərqənd şəhərini uşaq vaxtı nənəmdən eşitmişdim. Dəfələrlə Türkmənistanda olmuşam, amma Özbəkistanda olmamışam. Həmişə Özbəkistanda konsert vermək istəmişəm. Təşəkkür edirəm, arzum gerçəkləşdi. Buna görə mən Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevə həmişə minnətdar olacağam və özümü dərin qürur hissi ilə duyuram. Həm Azərbaycanın, həm də Özbəkistanın xalq artisti olmaq və bu mükafatı iki ölkənin rəhbərlərindən almaq mənim üçün böyük şərəfdir. Eyni zamanda, Türkmənistandan “Altyn əsr” mükafatını almaq mənə də nəsib oldu. Üç ölkənin liderlərindən mükafat aldığım üçün özümü həmişə xoşbəxt hiss edirəm.
— Yaradıcılığınızda hansı janrı (estrada, muğam, xarici mahnılar) prioritet hesab edirsiniz?
— Yaradıcılığımda musiqinin bütün janrlarına müraciət etmişəm. Bundan əlavə, türk xalqlarının və əcnəbilərin bütün mahnılarını ifa etmişəm. Buna baxmayaraq, yaradıcılığımda muğam və xalq mahnıları birinci yerdədir. Hər birin xüsusi yeri var. Onun budaqlarından, budaqlarından yaranan musiqi janrları mənə doğmadır.
— Siz peşəkar səhnədə, eləcə də dövlət tədbirlərində Azərbaycan və özbək xalq mahnılarını, maqomlarını ifa etmisiniz. Özbək maqomu ilə Azərbaycan muğamı arasında hansı oxşar və fərqli cəhətləri qeyd edə bilərsiniz?
— Böyük dövlət tədbirində “Müstəhzod”u ifa edərkən özbək və Azərbaycan maqomları arasında yaxınlıq, qardaşlıq hiss etdim. Arzum var idi ki, Özbəkistan və Azərbaycan statusları arasında məqsəd qoyaraq iki xalqın statusları haqqında kitab yazacam. Nazir Ozodbek Nazarbekova söz verdim ki, bu kitabı yazıb Özbəkistana gətirəcəyəm. Hazırda Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Muğam kafedrasında dosent və müəllim kimi dərs deyirəm. Mənə maraqlıdır ki, özbək maqomu ilə Azərbaycan muğamı arasında qonşuluq əlaqələri var. Şur muğamının, mən dərsliyimdə keçirəm tələbələrimə və “Müstəhzod” aynan şur muğamın. Sadəcə orada moğamın şöbələrində fərqlərimiz var, o ifa tərzimizdə, boğazların, zəngülələrin fərqləri var. Yəni, bunlarla bir-birinə ritmlərimiz bir-birinə doğmadı, musiqilərimiz, maqamlarımız bir-birinə çox yaxındı. Bu doğmalıq da elə bizim necə ki Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlıq, dostluq münasibətləri içimizdə, qanımızda, damarımızdadır. Musiqimiz də eləcə də bir-birinə o qədər doğmadı. Mümiyyətlə, hər zaman mən Özbək dilində salamlayarkən, Özbəkistanda Azərbaycan adından hər zaman bunu qeyd edirəm ki, bizim dilimiz, dinimiz, urf adatlarımız, mədəniyyətimiz, tariximiz bir-birinə oxşaydı. Mən hər zaman bunu qeyd edirəm.
— Sizi məşhurlaşdıran mahnı hansıdır və onun yazılma tarixindən danışa bilərsinizmi?
—Mənə şöhrət gətirən ifa Şahnaz muğamı oldu. Şahnaz Çahargah muğamları mənim səs diapazonuma uyğun gəlir. Biz bacılar 1998-ci il hadisələrində çıxışımız zamanı Ulu Öndərimizin (Ulu Öndəri nəzərdə tutur-Heydər Əliyev, müəllif) diqqətini çəkdik, o, bizə böyük diqqət göstərərək əməkdar artist adı verdi. Onun layiqli davamçısı olan prezidentimiz 2014-cü ildə bizi “Xalq artisti” fəxri adı ilə təltif etdi, mahnı demişkən, bir neçə mahnı mənim həyatımda mühüm yer tutur. Mahnılarımın hər biri ayrı-ayrılıqda uğurlu alınıb. Ana üçün hər uşaq əzizdir, mənim üçün hər uşaq əzizdir. Son zamanlar mənə bəxti gətirən mahnı “Mən bu ömrü elə belə yaşadım” mahnısıdır. Özbək mahnıları Azərbaycanda da böyük uğur qazanır.
— Heyran olduğunuz sənətçi kimdir və onun hansı cəhətlərini qəbul etmək istəyirsiniz?
— Mən Azərbaycanda doğulub böyüdüyüm üçün Azərbaycan incəsənətinin ustadları mənim üçün həm bizim, həm də bizdən əvvəlkilər üçün əzizdirlər. Şokat Ələkbərova, Rəşid Beybutovu qeyd etmək lazımdır. Xüsusilə Rəşid Beytbutovun ifası, şübhəsiz ki, unikaldır. Həmçinin Rubaba xanım, Sara Qədimova bizim keçmiş müğənnilərimizdir. Mən özümü həmişə Zeynəb Xanlarova hesab edirdim. Mən onun repertuarını oxumağı çox sevirdim. Flora Kərimova, Yalçin Rzazadə, Gülağa Məmmədov, Fatimə Mehrəliyevanı xatırlayıram. Deməli, mənim çox sevdiyim sənətkarlar var. İmkan daxilində keçmiş özbək sənətkarlərinin musiqilərinə də qulaq asmışam.

Mamurjon Uzaqovun ifasında “Mustahzod” mahnısı mənə çox dəyər verdi və onun ifa yollarını öyrəndim. Mən tədbirdə çıxış edərkən Münojat Yulçiyeva mənə dərin təşəkkürünü bildirdi. Yulduz Usmanova, Yulduz Turdiyeva, Nəsibə Abdullayeva, Mahiçehra Şamuradovanın ifəsini bəyənirəm. Ozodbek Nazarbekovun mahnılarını dinləməyi xüsusilə sevirəm. Fərrux Zakirovla bacı-qardaş kimi yaxınıq və ona böyük sənətkar kimi hörmət edirəm.

— Milli mədəniyyətin və incəsənətin inkişafına hansı amillər kömək edir?
— Mədəniyyətdən, incəsənətin inkişafından söhbət gedəndə, musiqimizin özəlliyini, bünövrəsini qoruyub saxlamaq ən vacib şərtlərdəndir. İstər Azərbaycan üçün istər Özbəkistan üçün. Hər bir musiqi öz gözəlliyi və öz ifa mədəniyyəti var. İndi biz kinonu, teatrı, operanı, vokalı, muğamı, ümumiyyətlə, bütün sənət janrlarını diqqətlə qoruyub saxlamalıyıq. Bu günün pop musiqisi reklamlar kimi köhnələ bilər. Amma orijinal sənət, əminəm ki, heç vaxt yerini itirməyəcək.
— Azərbaycan musiqi sənətinin özəllikləri…
— Azərbaycan incəsənətinin özəlliyi arasında mən özbək sənətini ayırmazdım. Çünki iki xalqın kökü birləşib. Azərbaycan musiqisi mənim qanımda, canımdadır. Onunla böyüdük, çiçəkləndik. Özbək sənəti cazibədarlığı və zərifliyi ilə sevilir. Mən həmişə Özbəkistana müraciət edirəm. Dünyanın harasında hər iki xalqın musiqisini eşitsək də, ləzzəti, melodiyaları, ritmi ilə həmişə qəlbləri fəth edəcək.

— Sizcə müğənni ictimaiyyətin diqqətinə layiq olmaq üçün nə etməlidir?
— Bəli, sənətçi, müğənnin hər zaman özünə, birinci şəxsiyyətinə dəyər verməlidir. İfa tərzini, repertuarını gözəlləşdirməli, yeniləşdirməlidir. Niyə deyirəm yeni? Çünki yeni-yeni ifaları ilə öz repertuarını zənginləşdirməlidir. İnsan eyni qiymdə dura bilməz ki, hər gün, hər əvdə yeni bir qiym istəyirsə, yeni bir yaşam, yeni bir gözəllik, özəllik istəyirsə, sənəddə də bu lazımdır, vacibdir ki, musiqimizdə yeni mahnılar, yeni repertuarlar, səsini qorum Öz sözünü hər zaman deyə bilməlidir. Tamaşacı rəqbətini, sevgisini qazanmalıdır. Və bir sənətçini sənətdə uğurları ilə ucaldan onu tamaşacı olan sevgisi, tamaşacı olan hörməti, məhəbbəti və eyni zamanda da onu qaldıran ucaldan tamaşaçı sevgisi, tamaşaçı alqışı, tamaşaçı baxış məhəbbətidir. Ona görə də tamaşaçısına da hörmətlə yanaşmağı bacarmalıdır. Yəni, özünə hörmət edən insan tanış açısında da hörmət edəcəyini bacarır, mən düşünürəm.
— Sənətkar olmasaydınız, hansı peşəni seçərdinız?
— Bilmirəm, amma və yaxud söylədiyim kimi, yəqin ki, özüm ancaq bu sənətdə görürdüm. Onu bilmirəm, bəlkə ki, Gülyanaq olmasaydım, sənətdə olmasaydım, yəqin ki, başqa sahələrdə özümü tapardım, tapmazdım, onu bilmirəm, hər halda onu da. Bir də gəldi ki, dünyaya gəlsəm onu da seçərdim, yenə də bu sənəti seçərdim. Başqasını yox, çünki mən bu sənətin aşıqıyam.
— Oxucu kimi hansı müəllifləri oxuyursunuz?
— Ədəbiyyatımızdan söz düşmüşkən, təbii ki, mən Bəxtiyar Vahabzadanı, Mikayıl Müşfiqi sevirəm və hazırda Nərman Həsənzadənin, Ramiz Rövşənin yaradıcılığından çox böyük təəssürat alıram. Sevdiyimiz şairləri oxuyuruq, axtarırıq, amma gənclərin yazdıqlarına baxanda ümumiyyətlə deyirik ki, oxumaq qabiliyyəti həmişə olmalıdır, çünki bizə yeni sözlər lazımdır. Musiqidəki söz bizi yaşadır. Ona görə də gözəl sözə, şeirə rast gələndə repertuarımıza mahnı kimi yaza bilməsək də, onu müğənni kimi oxumağı vərdiş halına gətiririk. Mənim üçün sözlər birinci yerdədir. Musiqinin bütün notları gözəldir, amma ona füsunkar, canlandırıcı, forma və xarakter verən sözlərdir. Sözün gücü və qüdrəti çox böyük olduğu üçün mütaliə bizim daimi yol yoldaşımız olmalıdır. Çox təəssüf edirəm ki, biz bu gün iş, telefon, sosial media və başqa şeylərlə məşğuluq və buna diqqət yetirməliyik. Bunlardan qaçmaq üçün gündəmdə nələrin olduğunu və nəyin olmadığını bilmək lazımdır. Amma elə şeylər var ki, onlara elə baxmasaq yaxşıdı.

— Ürəyinizdə hansı arzularınız var?
— Təbii ki, arzularım çoxdur. Arzular heç vaxt bitməz, bitməz, hər səhər yeni bir arzu doğar. Yaradanın arzuları isə həmişə çiçəklənir. Və bu arzularına çatmağa çalışırsan. Hazırda konkret bir söz deyə bilməsəm də, ilk növbədə, hər kəsin canı sağ olsun, can sağlığı, firavanlıq bizimlə olsun ki, digər arzularımızı da həyata keçirməyə can ataq. Hər bir iş zəhmət tələb edir. Çox çalışdığınız zaman Allah sizin arzularınıza çatmaq üçün bir yol açacaq. Ümid edirəm ki, kinoda oynamaq arzusu gələcəkdə gerçəkləşəcək. O anlarda içimizdə istəklər yarananda biz o istəklərə bağlanır və onlara çatmağa çalışırıq. Allah can sağlığı versin, arzularımıza çataq.
— Mənalı söhbətə üçün təşəkkür!
Söhbətləşdi: Ziyodulla Həmidullayev,
Əlişir Nəvai adına Daşkənd dövlət özbək dili və ədəbiyyatı universitetin tələbəsi.