Martin Haydeggerin fikrincə, öyrənmək həvəsi insanları həmişə uzaqdakı bir ulduz kimi özünə çəkir. Həmin arzunun arxasınca qaçmaq insan üçün heç vaxt bitməyəcək bir yoldur. Ölümündən sonra Haydeggerin məzar daşına ulduz simvolu qoyulması onun bu fikrini yaşatmaq məqsədi daşımışdır.
Bir küçə var bu şəhərdə… Ətrafında dalğalanan dar və geniş küçələrdən Heç nə ilə fərqlənməyən, Bir küçə var bu şəhərdə, adi küçə… Hər gün səhər ordan keçir hamı öncə, Keçmişimə qayıdıram səhər-axşam o küçəni mən görüncə. Bir zamanlar bu küçədə qış yox idi, Nə payız yox, nə də solğun, qəmgin rəng yox. Bu küçədə yalnız bahar, yaz olardı, Bu küçədə arzu dolu yeni ümid doğulardı… Çünki, burda sən də vardın… İndi burda xəyalımda söz düzülür, sətir olur, Bu küçənin hər ağacı yağış vaxtı gözəllərə çətir olur, Xəyallarsız bu küçədən ötüb keçib getmək olmur. İndi hər gün qızıl payız Həzin-həzin dolaşaraq, Bir əbədi sakitliyə, bir sükuta qoşularaq, Gəzər burda, xatirələr yaradaraq… Hər tərəfdə solmuş aləm, saralmış gün, Burdan yenə keçməliyəm mən də hər gün. Keçməliyəm, çünki yolum burdan keçir, Burdan keçib və keçəcək. Bu yol mənlə elə burda, bu küçədə yenə səni gözləyəcək…
Elə gözəlsən ki, Sən… elə gözəlsən ki, Sən… Elə belə olasan ömrümün hər anında. Zaman durub dayana, dayanıb dura zaman, Zamanını alasan durdurub zamanın da.
Nə ucasan, İlahi, verdiyinə şükürlər! Sənsən ən xoş nəğmələr, ən ilahi şəkillər. Səndən ötüb dolaşır ən müqəddəs fikirlər, Nə asta yeriyirsən ruhumuzun canında.
Yenə günəş doğacaq, yenə yağacaq dolu, Tutacaq hara varsa, alacaq sağı, solu. …Necə var eləcə də keçəcəkdi bu yolu – Yenə əli ətəkdə bu qul Ehtiramın da.
Sovet Rusiyasının törətdiyi soqırımlardan daha biri – Krım türklərinin Özbəkistana sürgün edilməsindən 74 il ötür.
1944-cü il mayın 18-də yüz minlərlə Krım türkü Stalinin tapşırığı ilə doğma torpaqlarından zorla çıxarılaraq, minlərlə kilometr uzaqda yerləşən Özbəkistana sürgün edilib.
Üç gün davam edən sürgün prosesində 400 mindən çox Krım türkü qadın, uşaq, yaşlı fərqi qoyulmadan heyvanların daşındığı qatarlara doldurularaq, uzaqlara göndərilib. Günlərlə davam edən məşəqqətli səfər zamanı 8 minədək günahsız insan yolda həlak olub. On minlərlə Krım türkü məcburən köçürüldüyü ərazinin şəraitinə dözməyərək, dünyasını dəyişib.
İşğal etdiyi bütün torpaqlarda yerli xalqları soyqırımına məruz qoyan Çar Rusiyası və onun xələfi SSRİ-nin bu siyasəti ,Türklərin doğma torpaqlarından məcburi köçürülməsi Türkiyənin Dardanel boğazına keçid əldə etmək məqsədilə təşkil olunmuş Sovet planının tərkib hissəsi idi.
Stalin Krım türklərinin bütün izlərini aradan qaldırmağa çalışırdı. Hətta o, bu məqsədlə əhalinin növbəti siyahıyaalmalarında bu etnik qrupun adının çəkilməsini qadağan etmişdi. Nikita Xruşşov müxtəlif millətlərin deportasiyası da daxil olmaqla Stalinin apardığı siyasəti tənqid etsə də, Krım türklərinin geri qayıtmasına olan qadağanın ləğv olunmasına dair qərar qəbul etmədi. 1980-ci illərin sonlarınadək Mərkəzi Asiyada yaşamağa davam edən Krım türklərindən 260 min nəfəri 45 il sonra əvvəlki yurd-yuvasına geri qayıda bildi.
Krım Ali Şurası 14 noyabr 1989-cu ildə Stalinin hakimiyyəti illərində baş tutmuş deportasiyanı cinayət kimi qəbul etdi.
12 dekabr 2015-ci ildə isə Ukrayna Ali Radası bu hadisələri soyqırımı kimi tanıdı, 18 may Ukraynada Krım türklərinin soyqırımı günü kimi ölkə təqviminə salındı.
Sürgün zamanı həlak olmuş Krım türklərinin əziz xatirəsini ehtiramla yad edirəm!
Gənclərimiz qonşularımızı yaxşı tanımalı,oxumalı və öyrənməlidirlər.
Kırım Tatarları, Kırım yarımadası ve Ukrayna’nın bozkır kesimlerinde oluşan Türk kökenli Ukrayna’nın yerli halkıdır.
Kırım Tatarları toplamda üç işgal yaşadılar. İlki, 1783 yılında Rusya İmparatorluğu Kırım Hanlığı’nı ilhak ettiğinde olmuştu. Sonuç olarak 18. yüzyılın sonunda – 19. yüzyılın başında çok sayıda Kırım Tatarı Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarına göç ettiler.
İkinci işgali Kırım Tatarları 1944 yılında Sovyet yönetimi tarafından sürgün edildiklerinde yaşadılar. O sırada 18 Mayıs günü ve ardından geçen birkaç gün içerisinde Orta Asya ve Rusya’nın bazı kuzey ve doğu bölgelerine 191 binden fazla kişi sürgün edilmişti. Farklı değerlendirmelere göre, Kırım’ın o zamanki Kırım Tatar nüfusunun üçte biri ila yarısı kadar sürgün sonucunda hayatını kaybetti.
Sürgünden sonra Ukrayna’nın bağımsızlık döneminin başında evlerine dönen Kırımlılar, 2014’te Rusya Federasyonu’nun Kırım’ı ilhak ettiğinden dolayı yine topraklarını terk etmek zorunda kaldılar.
Tarixdə bu gün 18 may 1944-cü ildə Sovet hakimiyyəti 400 minə yaxın Krım tatarını öz dədə-baba yurdundan zorla Özbəkistan ərazisinə sürgün etmişdir. Bu etnik təmizləmə İosif Stalinin göstərişi ilə Sovet dövlət təhlükəsizliyi və gizli polisinin rəhbəri Lavrenti Beriya tərəfindən həyata keçirilmişdir.Səbəb isə İosif Stalinin Krım tatarlarını nasistlərlə əməkdaşlıqda ittiham etməsi idi. Sürgün edilən 400 min nəfərdən təxminən 45 %-i sürgün zamanı yolda və Özbəkistana çatan vaxtlarda həyatını itirmişdir.1956-cı ildə hakimiyyətə gələn yeni Sovet lideri Nikita Xruşşov müxtəlif millətlərin deportasiyası da daxil olmaqla Stalinin apardığı siyasəti tənqid etsə də, Krım tatarlarının geri qayıtmasına olan qadağanın ləğv olunmasına dair də bir qərar qəbul etmədi. Krım tatarları 1980-ci illərin sonlarında Yenidənqurma hərəkatının başlanmasına qədər Mərkəzi Asiyada yaşamağa davam etdilər. Məhz həmin dövrdə 260,000 tatar yenidən öz əvvəlki yurd-yuvasına geri qayıda bildi. Onların sürgünü 45 ildən sonra başa çatmışdı. Krım tatarlarının geri qayıtması haqqında olan qadağa ləğv olundu və Krım Ali Şurasının 14 noyabr 1989-cu ildə qəbul etdiyi qərara əsasən Stalinin hakimiyyəti illərində baş tutmuş deportasiya cinayət kimi qəbul olundu. 2004-cü ilə qədər tatarların böyük hissəsi Krıma geri qayıtdı və yarımadanın əhalisinin 12 faizini təşkil etdilər. Yerli hakimiyyət onların geri qayıtmasına heç bir köməklik göstərmədi, həmçinin itirdikləri torpaqlara görə kompensasiya vermədi. 12 dekabr 2015-ci ildə Ukrayna Ali Radası bu hadisələrin soyqırım kimi tanınması barədə qərar qəbul etdi və 18 may günü Ukraynada “Krım tatarlarının soyqırımı” günü kimi ölkə təqviminə salındı.
Muzey eksponatları tamamilə fərqli, müxtəlif tarixi-mədəni dəyərə malik ola bilər, lakin onların hamısının ümumi xüsusiyyəti var – insanlar onları öyrənib gələcək nəsillər üçün qoruyub saxlamağa çalışır. Londondakı Viktoriya və Albert Muzeyinin, Parisdəki Luvr Muzeyinin, Vaşinqtondakı Metropoliten Muzeyinin, Vyana, Roma, Berlin, İstanbul, Tehran və Qahirə muzeylərinin eksponatları arasında Təbriz, Naxçıvan, Gəncə, Qazax, Quba, Bakı, Şəki, Şamaxı və Ordubad sənətkarlarının əlləri ilə hazırlanmış ecazkar əşyalar var. Təkcə Rusiyada Azərbaycan incəsənətinin çoxsaylı nadir kolleksiyaları var. Ən nadir əsərlər hazırda Kremlin Silahlar Palatasında, Tretyakov Qalereyasında və Sankt-Peterburqdakı Ermitajda saxlanılır. Ən qədim Azərbaycan xalçaları Nyu-Yorkun Metropoliten Muzeyində və San-Fransiskonun Asiya İncəsənət Muzeyində nümayiş etdirilir.
Bu mövzuda çox maraqlı məqaləmiz var. Mütləq oxuyun.
Museum exhibits may be completely different and have a different historical and cultural value, but they all have one common feature – people are trying to study and preserve them for future generations. The exhibits of the Victoria and Albert Museum in London, the Louver in Paris, the Metropolitan Museum in Washington, the museums of Vienna, Rome, Berlin, Istanbul, Tehran and Cairo include marvelous items made by the skilled hands of craftsmen from Tabriz, Nakhchivan, Ganja, Gazakh, Guba, Baku, Sheki, Shamakhi and Ordubad. There are numerous unique collections of Azerbaijani art in Russia alone. The most artistic artifacts are currently stored at the Armory Chamber of the Kremlin, the Tretyakov Gallery, the library named after Saltykov Shchedrin and the State Hermitage in St. Petersburg. The most ancient Azerbaijani carpets are demonstrated in the Metropolitan Museum of New York and the Asian Art Museum of San Francisco.
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev (17.05.1870-11.12.1933) Realist Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli simalarından biri Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevdir. Yaradıcılığa on doqquzuncu əsrin doxsanıncı illərində başlayıb. Ədəbiyyat tarixinə klassik hekayələri və faciə əsərləri ilə daxil olub. Görkəmli teatr təşkilatçısı idi və Azərbaycanın ilk peşəkar rejissoru sayılır. Dili son dərəcə zəngindir, xalq danışığına, folklor ədəbiyyatına yaxındır.
Əbdürrəhim bəy Əsəd bəy oğlu Haqverdiyev 1870-ci il may ayının 17-də Qarabağ mahalının Şuşa şəhəri yaxınlığındakı Ağbulaq kəndində doğulub. Doğum günündə ədibi rəhmətlə anırıq. Ruhu şad olsun. Amin.
