Salam olsun əziz yazarlar və oxucular! Buyurun oxuyun: Yazarlar 70
Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ
Oxuyun >> Gözündə tük var
Ayətxan Ziyad – “Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə” PDF
Bakı, “İmza” nəşrlər evi, 2026, 280 səh. İSBN: 978-9952-37-843-6
Salam olsun əziz yazarlar və oxucular! Buyurun oxuyun: Yazarlar 70
Məlumatı hazırladı: Tuncay ŞƏHRİLİ
Oxuyun >> Gözündə tük var
SÖZÜN ÜZÜ
“Bir nigari-ənbərinxətdir könüllər almağa,
Göstərər hərdəm niqabi-qeybdən rüxsar söz.”
M.Füzuli
Biz heyrətə gəlirik yoxdan var olanda söz,
İnsan qaçıb sığınır düşüncə ağuşuna.
Şimşək kimi buluddan qəfil sıyrılanda söz,
Təşnə ürəklər düşür möcüzə yağışına…
Söz təbəssüm qondurur duyanların üzünə,
Doğma yurdda hər qərib şirin dilə bənd deyil.
Hamı baş vura bilmir mərifət dənizinə,
İnci tapıb sevinmək hamıya qismət deyil.
Nurlu söz qönçə tutar gözəllərin dilində,
Atalar yaxşı deyib, baş qurban bacarana.
Hikmət, məhəbbət dolu söz duyanın əlində
Sirlər xəzinəsinin çevrilər açarına…
Duyanların üstünə sevgi yağışı yağır,
Sözün nuru bənzəyir ildırım işığına.
Boşaldır öz yükünü buludlar ağır-ağır,
Hikmət nuru səmada dönür göyqurşağına…
Meyar itib sənətdə, neçə zəhərli nəfəs
Misraların içində yanan közü qaraldır.
Dünya ilahi sözə sanki olubdur qəfəs, –
Söz yanında çoxunun indi üzü qaradır…
Bu gün sənət meydanı sanki qara bazardır,
Turp əkməyə çalışır hamı sözün başına.
Onu duymayanlara söz üzünü bozardır,
Onu anlayanların çevrilir sirdaşına…
Sehrli çiçəkləri arif olan tez dərir,
Şair söz çəmənindən bal toplayan arıdı.
Söz onu söyləyənin kimliyini göstərir,
Söz ki var, istedadın ölçüsü, meyarıdı…
Qoymaz sözün üzünü qara buldlar ala,
Bu sənət yollarında həmişə üzü ağlar!
Əcəl yuxusu belə önündə aciz qalar, –
Diri söz sahibini həmişə diri saxlar…
Duayla çıxart görüm sən darıdan qabanı?
Hamı deyə bilirmi üzə sözün düzünü? –
Söz həmişə götürmür öz bulud niqabını,
Hamıya qismət olmur görmək onun üzünü…
01.10.2026
Müəllif: Rafiq YUSİFOĞLU,
şair, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor.
***
Mən bir payız yolçusuyam,
Küləyim var,yağışım var,
Enişim var,yoxuşum var,
Hər açılan səhərlərin,
Hər qaranlıq gecələrin
Yanağında göz yaşım var.
Baxışımda xatirələr,
Kirpiyimdə qəm gül açıb.
Başımın üstündə səma,
Ayağım altdan yer qaçıb.
Sazaq vurub ürəyimi,
Bir də çətin oda düşə.
Bir də çətin sevdalana,
Bir də çətin bəndə düşə.
Hələ mənim irəlidə
Xəzan donlu,yaz həvəsli
Arzularla savaşım var.
Məndən uzaq dur,ay adam,
Mən bir payız yolçusuyam,
Sənin mənlə nə işin var?
***
Bu gələn payız da mənə bənzəyir,
Dumanı tanışdı,çəni tanışdı.
Bulud gözlərindən ayrılıq yağır,
Həsrəti tanışdı,qəmi tanışdı.
Başdan ayağacan bahar xəstəsi,
Təpədən dirnağa vüsal acıdı.
O da mənim kimi Sözə qaçandı,
O da mənim kimi masal acıdı.
Dolaşır arzular əl-ayağına,
Bir arzu içindən min xəzan baxır.
Sevdalar oyanır daş yuxusundan,
Xəyallar uzaqdan yarımcan baxır.
Gör necə bənzəyir bu payız mənə,
Ürəyi nigaran,hissi yarımçıq.
İkimiz əl-ələ verib gedirik,
Gedirik küləyə,yağışa acıq.
***
Əvvəlcə baxışların soyudu,
Sonra əllərin.
Sonra sığalını yadırğadım,
Sonra səsini.
Sonra dəniz çıxdı yadımdan,
Sonra sahil,
Sonra o ağac,
Sonra ağaca söykənən skamya,
Sonra qarğalar.
Sonra gülsatan qadın,
Sonra əlindəki orxideyalar.
Sonra sallana-sallana yanımızdan keçən bulaşıq küçə iti
Qarabaş adında,
adını biz qoymuşduq,
yadında?
Sonra gəmi fiti,
Sonra arxamızca əl sallayan uşaqlar,
Sonra uzaqlar.
Sonra təzə görüşlər,
Təzə sevdalar.
Eh,bütün sonralar səndən sonra başladı,
Sonra bir birinə bənzədi bütün “Əlvida”lar.
***
Yenə payız gəlincə
Yarpaqlar budaq-budaq
Ağaclardan küsəcək.
Yenə dəli küləklər,
Yenə leysan yağışlar
Küçələrin,yolların
Nəfəsini kəsəcək.
Heç gedən baharın da
Arxasınca ürəklə
Su səpən olmayacaq.
Beləcə yağış-yağış,
Beləcə külək-külək
Bu şəhər bu payızın
Nazıyla oynayacaq.
…Hələ yasaq sevdalar,
Hələ günah keçisi.
Hələ bomboz tənhalıq,
Hələ dəli darıxmaq,
Hələ payız gecəsi…
Müəllif: Təranə DƏMİR,
AYB -nin və AJB-nin üzvü, şair -publisist
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
TƏBRİZ YENİDƏN TÜRK DÜNYASININ MƏNƏVİ CƏHƏTDƏN “TARİXİ VƏ MƏDƏNİ PAYTAXTI” KİMİ QƏBUL EDİLMƏLİDİR
Türk Dövlətləri Təşkilatı Nəzdində Təbrizin Türk Dünyasının “Tarixi və Mədəni Paytaxtı” kimi Tanınmasını Tələb edirəm, çünki mövcud qlobal və onu mütəaqibən regional baxımdan tətbiqə alınan GEOSİYASİ CƏHƏTTƏN YENİDƏN DÜZƏNLƏMƏ/YENİDƏN QURULMA bunu tələb edir… Geosiyasi baxımdan əks-həmlələr edilməsinə icazə verilməməlidir… Regionun sabitliyi, təhlükəsizliyi və onun nəticəsi olacaq Böyük, Güclü və Rürəffəh Türk Birliyi bunu tələb edir…
Azərbaycan, Türkiyə və digər qardaş Türk Dövlətləri, Türk Dünyasının mənəvi cəhətdən Tarixi və Mədəni Paytaxtı sayılan Təbrizin yanında və arxasında durmalıdır.
Türk dünyasının ümumi tarixi, maddi və qeyri-maddi mədəni və sivilizasiya irsinin qorunması, gələcək nəsillərə ötürülməsi və Türk dövlətləri arasındakı tarixi və mədəni əlaqələrin daha güclü institusional əsaslara qovuşdurulması məqsədilə, aşağıdakı təklifin Türk Dövlətləri Təşkilatının müvafiq orqanlarının və Hörmətli Dövlət Başçılarının diqqət və qiymətləndirməsinə təqdim edilməsini mühüm tarixi məsuliyyət hesab edirəm.
Bu təklifin əsas məqsədi, türklərin əsas qurucu ünsürü olduğu, tarixən Avrasiyanı əhatə edən Xorasan/Azərbaycan Sivilizasiya Yaradan Mədəniyyət Hövzəsinin və ümumilikdə İslam sivilizasiyasının ən mühüm və başlıca fikri, siyasi, elmi, mədəni, iqtisadi və sənət mərkəzlərindən olmuş Təbrizin, Türk Dünyasının “Tarixi və Mədəni Paytaxtı” kimi tanınması və bu məsələnin Türk Dövlətləri Təşkilatı tərəfindən müvafiq qərar və birgə bəyanatla rəsmi şəkildə ifadə edilməsidir.
Təbriz yalnız müəyyən bir ölkənin və ya müəyyən bir tarixi dövrün şəhəri kimi qiymətləndirilə bilməyəcək qədər geniş və çoxqatlı tarixi irsə malikdir. Şəhər əsrlər boyu müxtəlif Türk dövlətlərinin fikri, siyasi və inzibati mərkəzi olmuş; eyni zamanda elm, sənət, ticarət, ədəbiyyat, memarlıq və mədəni istehsalın mühüm mərkəzlərindən biri kimi Türk və İslam dünyasının tarixi inkişafında olduqca müəyyənedici və həyati rol oynamışdır.
Təbrizin tarixi əhəmiyyətinin qiymətləndirilməsi yalnız keçmişdəki siyasi hakimiyyətlərlə məhdudlaşdırılmamalıdır. Şəhərin əsl əhəmiyyəti müxtəlif dövrlərdə meydana çıxan siyasi və mədəni cərəyanların bir-birini izləyərək güclü bir sivilizasiya hövzəsi formalaşdırmasında yatır. Təbriz tarixən Avrasiyanı əhatə edən Xorasan/Azərbaycan Mədəniyyət Hövzəsinin siyasi, elmi və fikri cəhətdən ən əsas mərkəzi olmuşdur. Bu baxımdan Təbriz Azərbaycan, Anadolu, İran, Qafqaz, Orta Asiya (Türküstan), Hələb-Şam (Suriya), İraq-i Ərəb (İraq), Misir və s. arasında tarix boyunca həyata keçirilmiş siyasi, iqtisadi və mədəni qarşılıqlı əlaqələrin ən mühüm başlıca qovşaqlarından biri olmuşdur.
Xüsusilə Türk dövlətləri tarixinin müxtəlif dövrlərində Təbrizin siyasi və mədəni mərkəz xüsusiyyəti daşıdığı açıq və aydın şəkildə görünür. Səlcuqlu, Elxanilər, Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu və Səfəvi dövrləri başda olmaqla müxtəlif tarixi proseslərdə Təbriz yalnız bir şəhər deyil, Dəşti-Qıpçaq, Şərqi Türküstan, Hindistan yarımadası, Şimali Afrika daxil olmaqla geniş bir coğrafiyanın siyasi və mədəni həyatına təsir edən mühüm bir mərkəz olmuşdur. Bu tarixi davamlılıq Təbrizin Türk dünyasının ümumi sivilizasiya yaddaşı baxımından daşıdığı dəyərin daha əhatəli şəkildə nəzərdən keçirilməsini zəruri edir.
Təbrizin tarixi rolu eyni zamanda elm, sənət və mədəniyyət sahəsindəki inkişaflarla da sıx bağlıdır. Şəhər müxtəlif dövrlərdə elm adamlarının, sənətkarların, ədəbiyyatçıların, memarların və dövlət xadimlərinin məskunlaşdığı və fəaliyyət göstərdiyi mühüm mərkəz olmuşdur. Təbriz məktəbi kimi qiymətləndirilən sənət və memarlıq irsinin müxtəlif coğrafiyalara daşınması şəhərin yalnız regional deyil, daha geniş bir sivilizasiya məkanı üzərindəki təsirini göstərir.
Bu səbəbdən Təbrizin Türk Dünyasının “Tarixi və Mədəni Paytaxtı” kimi tanınması hər hansı bir ölkənin mövcud siyasi və ya hüquqi statusunu dəyişdirməyə yönəlmiş bir təşəbbüs kimi deyil; ümumi Türk tarixinin və sivilizasiya irsinin simvolik və mədəni səviyyədə tanınması kimi qiymətləndirilməlidir.
Günümüzdə Türk Dövlətləri Təşkilatı müstəqil Türk dövlətləri arasındakı siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar əlaqələrin inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm institusional platforma təşkil edir. Təşkilatın mədəniyyət, təhsil, elm, tarix və ümumi irs sahələrində həyata keçirdiyi fəaliyyətlər Türk dünyasının ümumi dəyərlərinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu çərçivədə Təbriz məsələsinin də ümumi Türk sivilizasiya irsi perspektivindən nəzərdən keçirilməsinin Təşkilatın mədəni əməkdaşlıq məqsədləri ilə uyğun olacağı düşünülür.
Təbrizin “Tarixi və Mədəni Paytaxt” kimi tanınması, mədəni və tarixi xarakterli simvolik bir status anlamına gəlməkdədir. Belə bir qərarın hər hansı dövlətin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və ya mövcud beynəlxalq hüquqi statusu haqqında özlüyündə bir hökm təşkil etmədiyi açıq şəkildə qeyd edilməlidir. Beləliklə, təklif tarixi və mədəni irsin tanınması əsasında beynəlxalq hüquq prinsiplərinə uyğun şəkildə qiymətləndirilməlidir.
Bu yanaşma eyni zamanda UNESCO-nun mədəni irsin qorunması, tanınması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətindəki ümumi prinsipləri ilə də əlaqələndirilə bilər. Təbrizin tarixi quruluşunun, memarlıq irsinin, yazılı mənbələrinin, sənət və sənətkarlıq ənənəsinin, elmi irsinin və Türk-İslam sivilizasiyası daxilindəki tarixi rolunun beynəlxalq səviyyədə daha görünən hala gətirilməsi ümumi mədəni irsin qorunmasına töhfə verəcəkdir. Xüsusilə 1925-ci ildən etibarən Babı-Bəhayi-Daşnaq-Hınçak-Asuri-Güney Pers Ordusu və onu mütəaqibən Babı-Əzəli-Hüccətiyyə Cəmiyyəti- Qum Elm Hövzəsi ikiləmində ortadan qaldırılması istənilən Türk və Türklüyün və Türklüyə aid ortadan qaldırılmış tarixi abidələrin/tikililərin yenidən bərpa edilməsi üzərinə ciddi layihələr üzərində dayanılması zəruridir.
Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatı tərəfindən qəbul edilə biləcək bir qərarın yalnız simvolik bir deklarasiya ilə məhdudlaşmaması; Təbrizin tarixi və mədəni irsinin araşdırılması, sənədləşdirilməsi, nəşr edilməsi və beynəlxalq aləmdə tanıdılması istiqamətində konkret mədəni proqramlarla dəstəklənməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Məsələn, Türk dövlətlərinin Böyük Şəhər Bələdiyyələri, universitetləri, akademik qurumları, tarix və mədəniyyət təşkilatları arasında Təbriz mərkəzli müştərək tədqiqat proqramları yaradıla bilər; Təbrizin Türk dünyası tarixindəki rolunu araşdıran beynəlxalq elmi toplantılar təşkil edilə bilər; müştərək akademik nəşrlər hazırlana bilər; arxiv və əlyazma əsərləri üzrə tədqiqatlar dəstəklənə bilər. Bununla yanaşı, Təbrizin memarlıq, sənət və ədəbiyyat irsinin tanıdılmasına yönəlmiş sərgilər, sənədli filmlər, mədəniyyət günləri və təhsil proqramları həyata keçirilə bilər.
Belə bir yanaşma Türk dünyasının ümumi tarixinin yalnız keçmişə aid bir xatirə kimi deyil, müasir mədəni əməkdaşlığın və gələcəyə yönəlmiş ümumi sivilizasiya perspektivinin ən mühüm bir elementi kimi qiymətləndirilməsinə imkan yaradacaqdır.
Təbrizin “Tarixi və Mədəni Paytaxt” kimi tanınması eyni zamanda Türk dünyasının müxtəlif coğrafiyaları arasındakı tarixi əlaqələrin yenidən araşdırılması baxımından da mühüm imkan yaradacaqdır. Çünki Təbrizin tarixini anlamaq Azərbaycan, Anadolu, İran, Qafqaz, Xorasan, Orta Asiya, İraq, Suriya, Misir, Hindistan yarımadası və s. arasındakı tarixi münasibətlərin birlikdə araşdırılmasını tələb edir. Bu baxımdan Təbriz Türk dünyasının müxtəlif bölgələrini bir-birinə bağlayan ümumi tarixi yaddaşın ən mühüm simvollarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu təklifin həyata keçirilməsi Türk Dövlətləri Təşkilatının ümumi tarix və mədəniyyət siyasətinə yeni bir istiqamət qazandıra bilər. Eyni zamanda Türk dünyasının tarixi şəhərlərinin və ümumi sivilizasiya mərkəzlərinin daha sistemli şəkildə nəzərdən keçirilməsinə şərait yarada bilər.
Bu səbəbdən Türk Dövlətləri Təşkilatının müvafiq orqanlarının, üzv və müşahidəçi dövlətlərin tarix, mədəniyyət və elm qurumlarının töhfələri ilə Təbrizin tarixi və mədəni irsinə dair hərtərəfli elmi araşdırmanın başlanması və bu araşdırmanın nəticələrinin Dövlət Başçılarının nəzərdən keçirməsinə təqdim edilməsi təklif olunur.
Nəticə etibarilə Təbrizin Türk dünyasının tarixi yaddaşındakı yeri yalnız bir şəhərin keçmişdəki siyasi əhəmiyyətindən ibarət deyildir. Təbriz; dövlətçilik ənənəsi, elm, sənət, ədəbiyyat, miniatür sənəti, ticarət, memarlıq, maddi və qeyri-maddi mədəni qarşılıqlı əlaqələr baxımından geniş bir sivilizasiya coğrafiyasına təsir edən tarixi mərkəz olmuşdur. Bu səbəbdən şəhərin Türk dünyasının ümumi tarixi və mədəni irsi daxilindəki mövqeyinin rəsmi və institusional səviyyədə tanınması ümumi mədəni irsin qorunmasına yönəlmiş mühüm bir addım təşkil edə bilər.
Bu çərçivədə, Türk Dövlətləri Təşkilatının Hörmətli Dövlət Başçılarını və müvafiq orqanlarını, Təbrizin Türk Dünyasının “Tarixi və Mədəni Paytaxtı” kimi tanınması və bu statusun mədəni, elmi və tarixi əməkdaşlıq proqramları ilə dəstəklənməsi məsələsini gündəmə almağa dəvət edirəm.
Təklif olunan qərarın tarixi irsin qorunmasına, Türk dünyasının ümumi yaddaşının gücləndirilməsinə, elmi araşdırmaların təşviq edilməsinə və Türk dövlətləri arasındakı mədəni əlaqələrin daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasına xidmət edəcəyinə inanıram.
Bu təklifin əsasında hər hansı bir cəmiyyətə, dövlətə və ya ölkəyə qarşı siyasi yanaşma deyil; ümumi tarixi və mədəni irsin tanınması, qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi düşüncəsi dayanır.
Təbrizin tarixi və mədəni kimliyinin Türk dünyasının ümumi yaddaşında layiq olduğu şəkildə yer alması keçmişlə gələcək arasında güclü bir mədəni körpünün qurulmasına vəsilə olacaqdır.
Rum Sivilizasiya hövzəsi üçün Vatikan nədirsə, Təbriz, Xorasan/Azərbaycan Mədəniyyət Hövzəsi, başqa bir ifadə ilə Türk Mədəniyyət Hövzəsi üçün daha yüksək tarixi qabiliyyətə malikdir.
Türk Dövlətləri Təşkilatı və hörmətli Türk Dövlət Başçılarının mövcud GEOSİYASİ CƏHƏTTƏN YENİDƏN DÜZƏNLƏMƏ/YENİDƏN QURULMA mərhələsində bölgəmizdə böyük, güclü və mürəffəh Türk Birliyi uğrunda atacaqları tarixi addımların başlıcası, mənəvi cəhətdən “Təbrizin Tarixi və Mədəni Paytaxt” sifəti ilə ona sahib çıxması olacaqdır.
Dr. CAVADBƏYLİNİN DİGƏR YAZILARI
Oxuyun iş >>> VAR
“Xəzan”ın solmayan yarpaqları
(ədəbi-bədii jurnalın on yaşına)
Azərbaycanda ən uzunömürlü jurnal “Azərbaycan”dır. 1923-cü ildən bəri bu jurnal “ədəbiyyatımızın güzgüsü” kimi neçə nəslin ədəbi zövqünü formalaşdırıb. Jurnal 103 ildir ki, ədəbi sələf rolunu oynayır. “Azərbaycan”dan sonra onun yolunu dvam etdirən jurnallar meydana çıxdı. Təbii ki, o jurnalların əksəriyyəti uzunömürlü olmadı – bircə “Ulduz”dan başqa. İndi o ənənəni davam etdirən bir jurnaldan söz açmaq istəyirəm – hələlik nəşri davam edən və 10 yaşına çatan “Xəzan” jurnalı yoluna davam edir. (“Yurd”, “Ədəbi ovqat”, “Yazarlar” jurnallarını da unutmayaq)
Məlumdur ki, “Azərbaycan” və “Ulduz” jurnalları Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin orqanlarıdır. “Azərbaycan” jurnalı ədəbi prosesin yönünü, istiqamətini doğru-düzgün əks etdirir, bu jurnalda müasir ədəbiyyatımızın – nəsrimizin, şeirimizin, dramaturgiyamızın, tənqidimizin, publisistikamızın və tərcümə sənətinin seçmə nümunələri öz əksini tapır. “Ulduz” jurnalında isə əsasən ədəbi gənclik təmsil olunur.
Bəs “Xəzan” jurnalı?
Bu jurnal təkcə tanınmışları deyil, nisbətən az tanınan müəlliflərin də yazılrını gen-bol çap edir. Mövzu baxımından da əziyyət çəkmir – şeir, nəsr, tənqid və publisistika nümunələri (həmçinin digər mövzularda yazılan əsərlər) bu jurnalda öz yerini tapır. Təkcə qaynar ədəbi həyatdan (Bakı ədəbi mühitindən) deyil, bölgələrdən gələn SƏSlər də jurnalda öz nəfəsini hiss etdirir.
Söhbətimizə jurnalın baş redaktorundan – Əli bəy Azəridən başlayaq. Əli bəy Azəri müasir nəsrimizdə bir sıra maraqlı, oxunaqlı hekayələrin, povestlərin, romanların müəllifidir. Onun nəsri özünəməxsus üslubu ilə seçilir. Nədən yazırsa-yazsın, Əli bəy Azəri bu üsluba sadiq qalır: həyat həqiqətini bədii həqiqətə çevirmək, maraqlı obrazlar yaratmaq, təbii dil stixiyası ilə diqqəti cəlb etmək… Əli bəy Azərinin nəsri barədə ədəbi tənqiddə ciddi bir araşdırma nəzərə çarpmayıb. (buna ümid bəsləyək) “Xəzan” jurnalında isə biz onun baş redaktor kimi “dirijor çubuğunu” izləyirik.
Qeyd etdiyimiz kimi on ildir ki, jurnal davamlı nəşr olunur. Fikir bildirmək üçün son illərdə çıxan bir neçə nömrəsinə nəzər saldıq. Amma bu beş nömrədə çıxan bütün yazılardan yox, bəzilərindən söhbət açmaq istərdik.
2024-cü il, N7(61)
Bu nömrədə Lənkəranda yaşayan Əhməd Haqsevərin 70 illiyi qeyd olunur. Əhməd Haqsevər təkcə Cənub bölgəsində deyil, Azərbaycan ədəbi mühitində də yaxşı tanınır. O, çoxtərəfli, çoxjanrlı müəllifdir. Əruzu yaxşı bilir, gözəl qəzəlləri var. Heca və sərbəst vəzndə müxtəlif mövzuları əhatə edən şeirləri, həmçinin sonetləri də onun istedadını nümayiş etdirir. Şeirlərində metaforalar və digər bədii təsvir vasitələrinə rast gəlirik – bunlar onun şeirlərinin naxışlarıdır. Baxın:
Yağış yağır,
Pəncərə baxır
və gözlərindən yaş axır.
Havalar soyuq keçir,
Payız üşüyə bilər.
Payız özü bir ağacdır.
Yarpaq kimi düşür –
hər gün,
bir-bir
bu ağacdan.
Jurnalın həmin nömrəsində istedadlı şairlər kimi tanıdığımız Təranə Dəmirin, Damət Salmanoğlunun, Ələsgər Talıboğlunun, Zaur Ustacın şeirləri də verilib və adını çəkdiyimiz hər bir şair öz SƏSi və NƏFƏSi ilə seçilməyə can atıb.
2025-ci il, N6(69)
Bu nömrədə Sarı Aşıq ədəbi məclisinin təcəssümü olan şəkil ön plandadır, məclisin yaradılmasının yeddi illiyi qeyd olunur. Yenə də şeirlər, nəsr əsərləri və ədəbi-tənqidi yazılar… Jurnalın bu sayında da az-çox tanınan müəlliflərin yazıları ilə rastlaşırıq: Xosrov Natil, Məhəmməd Əli, Hafiz Əlimərdanlı, Vahid Məhərrəmli, Təranə Musayeva, Arzu Kazımqızı Nehrəmli… Amma Naxçıvanda yaşayan şair Xanəli Kərimlinin “Bayrağını uca qaldır, Ana Vətən” poemasından sərf-nəzər etmək olmaz. Qoy, oxucular bu poemanı oxusunlar, Vətəni sevsinlər.
2025-ci il, N7(70)
Jurnalın bu nömrəsində müasir Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən biri – filologiya elmləri doktoru Firuzə Məmmədlinin 85 yaşı qeyd olunur. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru ədəbiyyatşünas Məhrux Dövlətzadənin “Ömür bir uzun şeirdir” məqaləsində Firuzə Məmmədlinin yaradıcılığı haqqında təəssüratlar öz əksini tapıb. Məqalənin ardınca Firuzə xanımın şeirləri gəlir.
Dilimin canında söz şirinliyi,
Məni söz düzündə yaşatdı dilim.
Dilimin varlığı – öz diriliyim,
Yağıya söz ilə daş atdı dilim.
Dilim güvəncimdi, əlim yalınsa,
Dilini yaşadan xalq ölə bilməz.
Qadağa qoyulsa, dönər qılınca,
Dil ağa tanımaz, dil kölə bilməz.
Firuzə xanım bütün şeirlərində dilin saflığını, gözəlliyini qoruyur.
2026-cı il, N1(71)
Burada biz müasir poeziyada öz yazı manerası ilə seçilən Xosrov Natilin “Poeziya çələngi” ilə tanış oluruq. Bu “Çələng”də onun bir şair kimi özünəməxsusluğunu hiss edirəm. İbrahim Yusifoğlunun şeirləri də onun bir şair kimi inkişafından xəbər verir, özünəxas deyim tərzi ilə seçilir. Amma jurnalın bu nömrəsində Zeynəb Cəmaləddinin öz poetik ahəngiylə seçilən şeirləri də yaxşı təsir bağışlayır. Xüsusilə, “Yeddi qızılgül” şeiri daha çox cazibədardır. Nömrənin şeir bəzəyi isə zənnimizcə, Gülnarə İsrafilin şeirləridir.
Gülnarə İsrafil müasir şairlər sırasında heç kimə bənzəmir, necə deyərlər, öz ritmi, öz intenasiyası və öz bədii təsvir vasitələri ilə seçilir.
2026-cı il, N2(72)
Bu nömrədə Hafiz Əlimərdanlının qəzəlləri diqqəti daha çox cəlb edir. Nəyə görə? Səhv etmiriksə, Hafiz müəllim görkəmli alimdir, amma onun qəzəlləri şairlik ömrünün bədii simvollarıdır.
Baxın:
Yetməyə vəslinə yarın, gözlərəm mən nə zamandır,
Nigaran qalsa da könlüm, dözərəm mən nə zamandır.
Dedilər yar səni gözlər, hicrinə son qoyar yəqin,
Hələ ki, pəjmürdə olub gəzərəm mən nə zamandır.
Əlbəttə, bizə irad tuta bilərsiniz ki, ancaq “Xəzan” jurnalının bir neçə nömrəsində dərc olunan bəzi şeirlərdən söz açdınız. Bəs nəsr əsərləri və digər yazılar necə olsun? Darıxmayın, vaxt gələr, digər yazılardan da bəhs edərik.
“Xəzan” jurnalının bütün əməkdaşlarına, onun ayrı-ayrı nömrələrində çap olunan müəlliflərə yaradıcılıq uğurları arzulayırıq. Qoy, “Xəzan” heç vaxt yolundan qalmasın!
Filologiya elmləri doktoru
Oxuyun iş var
ZAUR USTAC YARADICILIĞINDA AİLƏ VƏ AİLƏ DƏYƏRLƏRİNİN BƏDİİ TƏSVİRİ
Azərbaycan ədəbiyyatında ailə anlayışı insanın mənəvi dünyasının, milli-mədəni kimliyinin və sosial münasibətlər sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayan əsas anlayışlardan biri kimi çıxış edir. Ailə yalnız qohumluq münasibətlərinin məcmusu deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlərin nəsildən-nəslə ötürüldüyü, insanın xarakterinin və dünyagörüşünün formalaşdığı mənəvi mühitdir. Müasir Azərbaycan poeziyasında ailə və ailə dəyərləri müxtəlif poetik istiqamətlərdə öz bədii ifadəsini tapır. Zaur Ustac yaradıcılığında da ailə, doğmalıq, valideyn-övlad münasibətləri, ana sevgisi, mənəvi borc, sədaqət, qayğı və tərbiyə kimi anlayışlar bir-biri ilə əlaqəli şəkildə təqdim olunur. Şairin poetik dünyasında ailə fərdin mənəvi dayağı olmaqla yanaşı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunub gələcək nəsillərə çatdırıldığı əsas məkan kimi səciyyələnir. Məqalədə Zaur Ustac yaradıcılığında ailə anlayışının poetik semantikası, ailə üzvləri arasındakı münasibətlərin bədii ifadəsi, ailə dəyərlərinin tərbiyəvi funksiyası və bu anlayışların milli-mənəvi kontekstlə əlaqəsi araşdırılır.
Açar sözlər: Zaur Ustac, Azərbaycan poeziyası, ailə, ailə dəyərləri, valideyn-övlad münasibətləri, mənəviyyat, milli dəyərlər, poetika.
Ailə insanın cəmiyyətlə ilk münasibət qurduğu sosial və mənəvi mühitdir. İnsan dünyanı ilkin olaraq ailə daxilində tanıyır, doğmalıq, qayğı, mərhəmət, məsuliyyət, hörmət və sədaqət kimi anlayışların mahiyyətini burada dərk edir. Bu baxımdan ailə yalnız şəxsi münasibətlər məkanı deyil, həm də mənəvi dəyərlərin formalaşdığı və nəsildən-nəslə ötürüldüyü mühüm institutdur. Ailə anlayışı insan və cəmiyyət münasibətlərinin ən qədim və fundamental kateqoriyalarından biri olmaqla, bəşər tarixinin bütün mərhələlərində öz aktuallığını qoruyub saxlamışdır. İnsan həyatının ilk mərhələsindən etibarən formalaşmağa başlayan ailə münasibətləri fərdin sosiallaşması, mənəvi-əxlaqi dəyərlərə yiyələnməsi, dünyagörüşünün və şəxsiyyətinin təşəkkülü baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnsan cəmiyyətin bir üzvü kimi müxtəlif sosial münasibətlər sisteminə sonradan daxil olsa da, onun mənəvi dünyasının ilkin əsasları ailə mühitində yaranır. Sevgi, qayğı, mərhəmət, hörmət, sədaqət, etibar, məsuliyyət, qarşılıqlı yardım və mənəvi bağlılıq kimi anlayışların ilkin mahiyyəti insan tərəfindən məhz ailə daxilində dərk edilir. Bu baxımdan ailə yalnız bioloji və sosial birlik deyil, həm də insanın mənəvi varlığının formalaşdığı fundamental mühitdir. Ailə anlayışının məzmunu zaman və məkan baxımından dəyişən sosial münasibətlərlə müəyyən qədər yenilənsə də, onun əsas mənəvi mahiyyəti öz sabitliyini qoruyur. Müxtəlif xalqların mədəniyyətində ailəyə münasibət həmin xalqın dünyagörüşü, adət-ənənələri, mənəvi prinsipləri və tarixi təcrübəsi ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan xalqının milli-mənəvi düşüncə sistemində də ailə xüsusi dəyərə malik anlayışlardan biridir. Azərbaycan ailə modelində valideynə hörmət, övlad sevgisi, böyüyə ehtiram, kiçiyə qayğı, qohumluq əlaqələrinin qorunması, ailə birliyinə sədaqət, ailə şərəfinin və mənəvi dəyərlərin mühafizəsi mühüm yer tutur. Bu xüsusiyyətlər yalnız gündəlik məişət münasibətlərində deyil, xalq yaradıcılığında, folklorda, klassik və müasir Azərbaycan ədəbiyyatında da öz geniş bədii ifadəsini tapmışdır. Ədəbiyyat insan və cəmiyyət haqqında təsəvvürlərin formalaşmasında mühüm mənəvi-estetik vasitələrdən biri olduğundan, ailə mövzusu da bədii düşüncənin daim müraciət etdiyi mövzulardan olmuşdur. Ədəbi əsərlərdə ailə müxtəlif formalarda təqdim edilə bilər: bəzən hadisələrin cərəyan etdiyi sosial-məişət mühiti, bəzən obrazların xarakterinin formalaşdığı məkan, bəzən isə insanın mənəvi kimliyini müəyyən edən dəyər sistemi kimi çıxış edir. Bu baxımdan ailə mövzusunun bədii ifadəsi yalnız ailə üzvləri arasındakı münasibətlərin təsviri ilə məhdudlaşmır. Ailə obrazı və ailə münasibətləri vasitəsilə yazıçı və şair insanın həyata, cəmiyyətə, keçmişə, gələcəyə, milli dəyərlərə və mənəvi prinsiplərə münasibətini də ifadə edə bilir. Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf tarixində ailə və ailə münasibətləri müxtəlif dövrlərin ictimai-mənəvi xüsusiyyətləri ilə əlaqəli şəkildə bədii təcəssümünü tapmışdır. Folklor nümunələrindən başlayaraq klassik və müasir ədəbiyyata qədər ailə, valideyn-övlad münasibətləri, ata və ana obrazları, ailə sədaqəti, övlad məsuliyyəti, doğmalıq, ayrılıq və həsrət kimi motivlər geniş yayılmışdır. Azərbaycan xalqının şifahi yaradıcılığında ailə ilə bağlı təsəvvürlər xalqın əxlaq normalarını və mənəvi prinsiplərini əks etdirir. Atalar sözləri və məsəllərdə valideynə hörmət, ailə birliyi, övlad tərbiyəsi, ailə məsuliyyəti və qohumluq münasibətlərinə dair zəngin düşüncə sistemi mövcuddur. Bu baxımdan ailə mövzusu Azərbaycan ədəbi-mədəni yaddaşının mühüm komponentlərindən biri hesab edilə bilər. Ailə həm də nəsillər arasında mənəvi əlaqəni təmin edən əsas vasitələrdən biridir. Əvvəlki nəsillərin həyat təcrübəsi, dünyagörüşü, adət və ənənələri, mənəvi prinsipləri və milli dəyərləri ailə daxilində yeni nəslə ötürülür. Bu səbəbdən ailəni yalnız fərdin şəxsi həyatına aid məfhum kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Ailə eyni zamanda milli-mənəvi yaddaşın qorunduğu və davam etdirildiyi sosial-mədəni mühitdir. İnsan öz ailəsinin tarixini, valideynlərinin və babalarının xatirələrini, ailə ənənələrini mənimsəməklə daha geniş mənada milli və mədəni yaddaşın da daşıyıcısına çevrilir. Beləliklə, ailə fərdi yaddaşla kollektiv yaddaş arasında əlaqə yaradan mühüm həlqə kimi çıxış edir. Ailə dəyərlərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların təkcə nəzəri anlayışlar kimi deyil, gündəlik davranış və münasibətlər vasitəsilə mənimsənilməsidir. Uşaq valideynlərinin davranışlarını müşahidə etməklə hörmət, sədaqət, qayğı, mərhəmət və məsuliyyət kimi mənəvi keyfiyyətləri öyrənir. Bu baxımdan ailə insanın ilk tərbiyə məktəbidir. Ədəbi əsərlərdə ailənin bu funksiyasının təsviri xüsusilə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki bədii mətn vasitəsilə ailə münasibətlərinin təqdimatı oxucuda yalnız estetik təsir yaratmır, eyni zamanda müəyyən mənəvi dəyərlər haqqında düşüncə formalaşdırır. Ailə anlayışının mühüm tərəflərindən biri də valideyn-övlad münasibətləridir. Bu münasibətlərdə sevgi ilə yanaşı, qarşılıqlı məsuliyyət, mənəvi borc və etibar anlayışları da mühüm rol oynayır. Valideyn övladın fiziki və mənəvi inkişafında əsas istiqamətləndirici qüvvə olduğu kimi, övlad da ailə daxilində formalaşan mənəvi bağların davam etdirilməsində mühüm rol oynayır. Xüsusilə Azərbaycan milli-mənəvi düşüncəsində valideynə ehtiram və övladın valideyn qarşısındakı mənəvi borcu ailə münasibətlərinin əsas prinsiplərindən biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan ana obrazı Azərbaycan ədəbiyyatında ailə anlayışının ən mühüm bədii təzahürlərindən biri hesab edilə bilər. Ana yalnız övlad dünyaya gətirən və böyüdən ailə üzvü kimi deyil, sevginin, mərhəmətin, fədakarlığın, qayğının və mənəvi dayağın simvolu kimi də təqdim olunur. Ana obrazı vasitəsilə uşaqlıq, doğma ev, ailə ocağı, keçmiş, xatirə və mənəvi bağlılıq kimi anlayışlar bir-biri ilə əlaqələndirilir. Lakin ailə anlayışını yalnız ana obrazı ilə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Ata, övlad, bacı-qardaş, nənə-baba və digər ailə üzvləri də ailənin bütöv mənəvi sisteminin formalaşmasında mühüm yer tutur. Buna görə ailənin bədii təsviri ayrı-ayrı obrazların təhlili ilə yanaşı, onların qarşılıqlı münasibətlərinin bütöv sistem kimi araşdırılmasını tələb edir. Müasir Azərbaycan poeziyasında ailə mövzusu ənənəvi mənəvi dəyərlərlə yanaşı, müasir insanın düşüncə və hissləri kontekstində də təqdim olunur. Müasir şair ailə münasibətlərindən bəhs edərkən yalnız konkret ailə hadisələrini təsvir etməklə kifayətlənmir, insanın mənəvi dünyasını, doğmalıq ehtiyacını, keçmişlə bağlılığını, valideyn sevgisini, övlad məsuliyyətini və mənəvi dəyərlərin qorunması məsələsini də poetik müstəviyə gətirir. Belə əsərlərdə ailə həm şəxsi, həm də ümumbəşəri dəyərlərin daşıyıcısı kimi çıxış edə bilir. Bu istiqamətdə Zaur Ustac yaradıcılığı da diqqəti cəlb edən nümunələrdən biridir. Şairin poetik yaradıcılığında insan, onun mənəvi dünyası, doğmalıq və sevgi duyğuları, milli-mənəvi dəyərlər, valideyn və övlad münasibətləri kimi məsələlər müxtəlif formalarda öz bədii ifadəsini tapır. Zaur Ustacın yaradıcılığında ailə mövzusu ayrı-ayrı şeirlərdə müxtəlif emosional və semantik çalarlarla meydana çıxır. Bu əsərlərdə ailə bəzən doğma məkan, bəzən mənəvi dayaq, bəzən uşaqlıq xatirələrinin məkanı, bəzən isə insanın mənəvi kimliyinin formalaşdığı mühit kimi təqdim olunur. Şairin yaradıcılığında ailə dəyərlərinin bədii ifadəsi xüsusilə valideyn-övlad münasibətlərində özünü göstərir. Valideynə bağlılıq, ana sevgisi, övladın mənəvi borcu, ailə daxilində qayğı və qarşılıqlı ehtiram kimi anlayışlar poetik mətnlərdə emosional məzmunla yanaşı, mənəvi-əxlaqi məna da daşıyır. Bu münasibətlərin təsviri şairin insan konsepsiyasının müəyyənləşdirilməsində də əhəmiyyətlidir. Çünki insanın xarakteri və mənəvi keyfiyyətləri yalnız fərdi davranışlarında deyil, onun doğmalarına münasibətində də üzə çıxır. Zaur Ustacın yaradıcılığında ailə mövzusunun başqa bir mühüm cəhəti onun milli-mənəvi dəyərlərlə əlaqəsidir. Ailə, doğma ev və valideyn obrazları şairin poetik düşüncəsində milli yaddaş və mənəvi irslə əlaqələnir. Ailə vasitəsilə bir nəsildən digərinə ötürülən dəyərlər yalnız şəxsi münasibətlərin deyil, milli-mədəni davamlılığın da mühüm şərti kimi meydana çıxır. Bu mənada ailə şairin poetik sistemində fərdi həyatla milli-mənəvi düşüncə arasında əlaqə yaradan vasitələrdən biridir. Ailə mövzusunun Zaur Ustac yaradıcılığında araşdırılması həm də şairin uşaq poeziyası ilə bağlı yaradıcılıq istiqaməti baxımından əhəmiyyətlidir. Uşaq üçün yazılmış poetik mətnlərdə ailə münasibətlərinin təqdimatı xüsusi tərbiyəvi məzmun daşıyır. Uşaq poeziyasında ailə yalnız süjetin bir hissəsi deyil, həm də uşağın mənəvi dünyasının formalaşmasına təsir göstərən mühüm dəyər mühitidir. Valideynə hörmət, ailə üzvlərinə qayğı, doğmalıq, mərhəmət və məsuliyyət kimi anlayışların sadə, aydın və emosional şəkildə təqdim edilməsi uşaqlar üçün nəzərdə tutulan poetik mətnlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri ola bilər. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə anlayışının poetik təcəssümü yalnız məzmun baxımından deyil, bədii ifadə vasitələri baxımından da diqqətəlayiqdir. Şair ailə münasibətlərini ifadə edərkən emosional söz və ifadələrdən, müraciət formalarından, təkrar və paralel konstruksiyalardan, metaforik ifadələrdən, poetik suallardan və digər bədii vasitələrdən istifadə edir. Bu vasitələr ailə mövzusunun emosional təsir gücünü artırmaqla yanaşı, obrazların mənəvi xüsusiyyətlərinin daha aydın şəkildə açılmasına xidmət edir. Mövzunun aktuallığı da məhz bu məqamla bağlıdır. Müasir dövrdə sosial münasibətlərin sürətlə dəyişməsi, texnologiyanın insan həyatına geniş şəkildə daxil olması və fərdlərarası münasibətlərin yeni formalar qazanması fonunda ailənin mənəvi funksiyası məsələsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ədəbiyyat isə bu dəyişikliklər şəraitində insanın mənəvi dəyərlərlə münasibətini öyrənmək üçün mühüm mənbələrdən biri olaraq qalır. Bu baxımdan müasir Azərbaycan poeziyasında ailə və ailə dəyərlərinin necə təqdim edildiyini araşdırmaq həm ədəbi, həm də mənəvi-estetik baxımdan aktual məsələlərdəndir. Zaur Ustac yaradıcılığının bu aspektdən tədqiqi şairin poetik dünyasının daha geniş şəkildə öyrənilməsinə imkan verir. Ailə mövzusunun təhlili vasitəsilə onun yaradıcılığında insan və mənəviyyat, fərd və ailə, ailə və cəmiyyət, keçmiş və gələcək, ənənə və müasirlik kimi münasibətlərin hansı formada qurulduğunu müəyyənləşdirmək mümkündür. Eyni zamanda ailə dəyərlərinin bədii ifadəsi şairin milli-mənəvi düşüncəsinin əsas istiqamətlərindən birinin müəyyənləşdirilməsinə şərait yaradır. Bu məqalənin əsas məqsədi Zaur Ustac yaradıcılığında ailə anlayışının bədii-semantik xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirmək, ailə dəyərlərinin poetik ifadə formalarını araşdırmaq və ailə üzvləri arasındakı münasibətlərin şairin yaradıcılığında hansı mənəvi və estetik funksiyanı daşıdığını üzə çıxarmaqdır. Tədqiqat zamanı valideyn-övlad münasibətləri, doğmalıq və ailə bağlılığı, ailənin tərbiyəvi funksiyası, ailə və milli-mənəvi dəyərlər, ailə və yaddaş münasibətləri, həmçinin bu anlayışların ifadəsində istifadə olunan poetik vasitələr diqqət mərkəzində saxlanılır. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə mövzusunun araşdırılması yalnız konkret şeirlərin məzmununun müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu mövzu şairin insan, mənəviyyat, milli dəyərlər və cəmiyyət haqqında poetik düşüncələrinin öyrənilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ailə obrazının və ailə dəyərlərinin müxtəlif poetik formalarda təqdimatı Zaur Ustacın yaradıcılıq dünyasında insanın mənəvi mahiyyətinin necə dərk edildiyini müəyyənləşdirməyə imkan verir. Bu səbəbdən şairin yaradıcılığında ailə və ailə dəyərlərinin bədii təsviri müasir Azərbaycan poeziyasının mühüm mövzularından biri kimi ayrıca tədqiqata ehtiyac duyur. Azərbaycan xalqının milli-mənəvi düşüncəsində ailə anlayışı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, valideynə ehtiram, övladın tərbiyəsi, ailəyə sədaqət, qohumluq münasibətlərinin qorunması kimi dəyərlər xalqın məişət və mənəvi mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Ədəbiyyat da bu dəyərlərin qorunması və bədii şəkildə ifadə olunmasında mühüm vasitələrdən biridir. Zaur Ustacın yaradıcılığında insan və onun mənəvi dünyası əsas istiqamətlərdən biri kimi diqqəti cəlb edir. Şairin əsərləri arasında müxtəlif mövzu və janr xüsusiyyətləri ilə seçilən nümunələr mövcuddur. Müəllifin yaradıcılıq irsinə şeir kitabları ilə yanaşı, poema, hekayə və digər əsərlər də daxildir. Bu zəngin yaradıcılıq materialı ailə və mənəvi dəyərlərin müxtəlif rakurslardan araşdırılmasına imkan verir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə anlayışını yalnız məişət münasibətləri çərçivəsində məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Ailə şairin poetik düşüncəsində doğmalıq, mənəvi bağlılıq, yaddaş, sevgi və məsuliyyət kimi anlayışlarla qarşılıqlı əlaqədə meydana çıxır. Ailə insanın mənəvi kimliyinin ilkin formalaşdığı mühitdir. Uşağın həyata, insanlara, vətənə və milli dəyərlərə münasibətinin əsasları ailə daxilində yaranır. Buna görə də ailə haqqında poetik düşüncə bir çox hallarda fərdi münasibətlərdən daha geniş məna qazanaraq mənəvi və ictimai məzmun kəsb edir. Şairin ana mövzusuna müraciət etdiyi əsərlərdə ailənin mənəvi mahiyyəti xüsusilə aydın görünür. “ANA”, “ANAM”, “AY ANA” kimi şeirlərdə ana obrazı sevgi, qayğı, fədakarlıq, mənəvi dayaq və doğmalıq anlayışları ilə əlaqələndirilir. Lakin bu əsərlərin məzmunundan çıxış edərək ailə anlayışını yalnız ana obrazı ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Ana burada ailə mühitinin mənəvi mahiyyətini ifadə edən əsas obrazlardan biri kimi çıxış edir. Ailə anlayışı poetik mətndə konkret məkan və münasibətlər sistemindən daha geniş semantik tutuma malik olur. O, insanın özünü təhlükəsiz, doğma və mənəvi baxımdan bağlı hiss etdiyi məkanı ifadə edir. Ailə dəyərlərinin əsas göstəricilərindən biri valideyn və övlad arasındakı münasibətlərdir. Bu münasibətlər sevgi və qayğı ilə yanaşı, mənəvi məsuliyyət və tərbiyə məsələlərini də özündə birləşdirir. Zaur Ustacın ana mövzusundakı şeirlərində övladın valideyn qarşısında mənəvi borcu xüsusi poetik məna daşıyır. “ANA” şeirində ana ilə bağlı xatirələr, uşaqlıq, layla, dua və övladın minnətdarlıq hissi bir araya gətirilir. Beləliklə, ana və övlad münasibəti sadəcə emosional bağlılıq kimi deyil, mənəvi borc və sədaqət müstəvisində də təqdim olunur. “AY ANA” şeirində isə ana obrazının mənəvi ucalığı daha da gücləndirilir. Əsərdə ana “cənnət” anlayışı ilə əlaqələndirilərək onun övladın dünyasındakı müstəsna yeri poetik şəkildə ifadə edilir. Bu nümunələr göstərir ki, müəllif üçün valideyn-övlad münasibətləri qarşılıqlı mənəvi bağlılıq üzərində qurulur. Valideyn övlad üçün qayğı və mənəvi dayaq olduğu kimi, övlad da valideynə hörmət və sədaqətlə münasibət göstərməlidir. Ailənin əsas funksiyalarından biri insanın mənəvi və əxlaqi tərbiyəsidir. Uşaq ilk davranış normalarını, yaxşı və pis anlayışlarını, böyüyə hörmət və kiçiyə qayğı prinsiplərini məhz ailə mühitində mənimsəyir. Zaur Ustacın yaradıcılığında bu məqam xüsusilə uşaq poeziyası ilə əlaqəli şəkildə diqqət çəkir. Şairin yaradıcılığında uşaqlar üçün yazılmış ayrıca əsərlərin və “Güllünün şeirləri” kimi topluların mövcudluğu müəllifin uşaq dünyasına xüsusi poetik maraq göstərdiyini nümayiş etdirir. Uşaq poeziyasında ailə dəyərlərinin təqdimatı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki uşağa ünvanlanan poetik mətn yalnız estetik zövq formalaşdırmır, həm də onun dünyagörüşünə təsir göstərir. Ailə sevgisi, valideynə hörmət, qayğı, dostluq, mərhəmət və məsuliyyət kimi dəyərlər uşağın mənəvi inkişafında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Zaur Ustac yaradıcılığında ailə mövzusu həm emosional, həm də tərbiyəvi funksiyaya malikdir. Ailə uşağın mənəvi dünyasının formalaşdığı ilk məktəb kimi poetik məna qazanır. Ailə dəyərlərinin Zaur Ustac yaradıcılığındakı əhəmiyyətini milli-mənəvi kontekstdən kənarda təsəvvür etmək çətindir. Şairin poeziyasında milli yaddaş, Vətən, tarix, dil və mənəvi irs kimi anlayışların geniş yer tutması ailə anlayışının da daha geniş məna qazanmasına şərait yaradır. Milli dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi ilk növbədə ailədən başlayır. Uşaq milli dil, adət-ənənə, böyüyə hörmət, doğma yurda bağlılıq və mənəvi məsuliyyət kimi anlayışlarla ilk dəfə ailə daxilində tanış olur. Zaur Ustacın yaradıcılığında ana obrazının folklor, yaddaş və milli-mənəvi dəyərlərlə əlaqələndirilməsi də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. “ANAM” şeirinə dair ədəbi təhlillərdə ana obrazının xalq yaddaşı, mədəni dəyərlər və ənənə ilə əlaqəsi xüsusi vurğulanır. Buradan belə nəticəyə gəlmək mümkündür ki, ailə şairin poetik düşüncəsində yalnız fərdi həyatın bir hissəsi deyil, həm də milli-mənəvi davamlılığın təmin olunduğu mühüm mühitdir. Ailə anlayışının mühüm semantik qatlarından biri yaddaşdır. İnsan ailə vasitəsilə öz keçmişi ilə əlaqə yaradır. Valideynlərin xatirələri, ailə ənənələri, uşaqlıq duyğuları və doğma məkanla bağlı təsəvvürlər insanın şəxsi yaddaşının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Zaur Ustac yaradıcılığında ana və ailə mövzularının uşaqlıq, xatirə və həsrət motivləri ilə əlaqələndirilməsi bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Ana obrazı yalnız bu günün real insanı kimi deyil, həm də keçmişi və uşaqlığı xatırladan mənəvi yaddaş simvolu kimi çıxış edə bilir. Bu xüsusiyyət ailə mövzusunun poetik imkanlarını genişləndirir. Ailə haqqında düşüncə keçmişə qayıdış, uşaqlığın xatırlanması və itirilmiş və ya uzaqda qalan doğmalara münasibət kimi müxtəlif emosional çalarlar yaradır. Ailə dəyərlərinin mühüm göstəricilərindən biri də məsuliyyət anlayışıdır. Ailə daxilində hər bir fərdin digərinə qarşı müəyyən mənəvi öhdəliyi vardır. Valideyn övladının tərbiyəsinə, övlad isə valideynə hörmət və qayğıya görə məsuliyyət daşıyır. Zaur Ustacın ana mövzusundakı əsərlərində övladın anaya münasibətində minnətdarlıq və mənəvi borc anlayışları xüsusi yer tutur. Bu münasibət ailə bağlarının yalnız hissi deyil, həm də əxlaqi əsaslara söykəndiyini göstərir. Mənəvi məsuliyyət ailənin möhkəmliyini təmin edən əsas amillərdən biridir. Buna görə ailə dəyərlərinin poetik ifadəsi sevgi və doğmalıqla yanaşı, məsuliyyət və sədaqət anlayışlarını da özündə birləşdirir. Ailənin ədəbi-bədii təsvirində diqqət çəkən digər məsələ nəsillərarası əlaqədir. Ailə keçmişlə gələcək arasında mənəvi körpü rolunu oynayır. Əvvəlki nəsillərdən gələn dəyərlər, həyat təcrübəsi, adət və ənənələr yeni nəslə ailə vasitəsilə ötürülür. Zaur Ustacın yaradıcılığında milli yaddaş və mənəvi irs məsələlərinin ön plana çıxması ailənin bu funksiyasını da aktual edir. Şairin müxtəlif əsərlərində tarix, milli yaddaş, mənəvi dəyərlər və insan anlayışlarının bir-biri ilə əlaqələndirilməsi onun poetik dünyasında fərdi və milli yaddaşın qarşılıqlı əlaqəsini göstərir. Bu baxımdan ailə yalnız keçmişin qorunduğu deyil, gələcəyin də formalaşdırıldığı məkandır. Ailə dəyərlərinin davamlılığı milli-mənəvi dəyərlərin də davamlılığına təsir göstərir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə və ailə dəyərlərinin bədii təsvirinin araşdırılması göstərir ki, ailə anlayışı şairin poetik dünyasında yalnız məişət münasibətlərini ifadə edən sosial anlayış kimi deyil, insanın mənəvi varlığının formalaşmasına təsir göstərən mühüm dəyər sistemi kimi təqdim olunur. Ailə şairin poetik düşüncəsində doğmalıq, sevgi, qayğı, sədaqət, məsuliyyət, mənəvi borc, yaddaş, tərbiyə və milli-mənəvi bağlılıq kimi bir-biri ilə əlaqəli anlayışları özündə birləşdirən bütöv semantik məkan təsiri yaradır. Bu baxımdan ailə mövzusunun Zaur Ustac yaradıcılığındakı bədii təcəssümü onun insan və mənəviyyat haqqında düşüncələrinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Şairin yaradıcılığında ailə anlayışının əsasını doğmalıq və mənəvi bağlılıq təşkil edir. İnsan üçün ailə ilk növbədə özünü mənəvi baxımdan təhlükəsiz və rahat hiss etdiyi, sevgi və qayğı gördüyü mühitdir. Bu mühitdə formalaşan münasibətlər insanın sonrakı həyatında onun davranışlarına, dünyagörüşünə və insanlara münasibətinə təsir göstərir. Zaur Ustacın ailə mövzusuna həsr olunmuş poetik nümunələrində də ailənin məhz belə mənəvi məkan kimi təqdim edilməsi diqqəti cəlb edir. Şairin poetik sistemində ailə ilə bağlı anlayışların bir-birindən təcrid olunmuş şəkildə deyil, qarşılıqlı əlaqə daxilində təqdim edilməsi mühüm xüsusiyyətdir. Sevgi qayğı ilə, qayğı məsuliyyətlə, məsuliyyət mənəvi borcla, mənəvi borc isə sədaqət və hörmətlə tamamlanır. Ailə münasibətləri yalnız hissi bağlılıq əsasında deyil, qarşılıqlı mənəvi məsuliyyət əsasında qurulan münasibətlər sistemi kimi meydana çıxır. Bu xüsusiyyət ailə mövzusunun şairin yaradıcılığında sadə məişət mövzusundan daha geniş məna qazanmasına səbəb olur. Zaur Ustac yaradıcılığında valideyn-övlad münasibətləri ailə dəyərlərinin əsas ifadə formalarından biri kimi diqqəti cəlb edir. Bu münasibətlərdə valideyn sevgisi və qayğısı ilə yanaşı, övladın valideynə ehtiramı və mənəvi borcu da mühüm yer tutur. Xüsusilə ana obrazı vasitəsilə ailənin emosional və mənəvi mahiyyəti daha aydın şəkildə üzə çıxır. Ana övlad üçün yalnız doğma insan deyil, həm də uşaqlığın, doğma evin, ailə ocağının, qayğının və mənəvi dayağın simvoluna çevrilir. Buna görə də ana obrazı ilə bağlı poetik düşüncə ailə anlayışının daha geniş semantik çalarlarını özündə cəmləşdirir. Ailə anlayışının yalnız ana obrazı ilə məhdudlaşdırılmaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ailə bütöv münasibətlər sistemidir və onun mənəvi mahiyyəti ailə üzvlərinin bir-birinə münasibəti əsasında formalaşır. Ata, ana, övlad, bacı-qardaş və digər ailə üzvləri arasında mövcud olan münasibətlər ailənin mənəvi bütövlüyünü müəyyənləşdirir. Bu münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət, sevgi, etibar və qayğı kimi dəyərlər ailə birliyinin əsasını təşkil edir. Zaur Ustacın poetik dünyasında da ailənin bütöv məna daşıyan mənəvi mühit kimi təqdim olunması bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Tədqiqat nəticəsində ailənin tərbiyəvi funksiyasının da şairin yaradıcılığında mühüm yer tutduğu müəyyənləşdirilir. İnsan şəxsiyyətinin formalaşmasının ilk mərhələsi ailə ilə bağlıdır. Uşaq böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, mərhəmət, sədaqət, məsuliyyət və digər mənəvi keyfiyyətləri ilk növbədə ailə daxilində mənimsəyir. Bu baxımdan ailə insanın ilk mənəvi məktəbi kimi çıxış edir. Zaur Ustacın xüsusilə uşaqlara ünvanlanan poetik nümunələrində tərbiyəvi məzmunun bədii-estetik ifadə ilə əlaqələndirilməsi ailə dəyərlərinin gələcək nəslin dünyagörüşünün formalaşmasındakı rolunu ön plana çıxarır. Uşaq poeziyası baxımından ailə mövzusunun digər mühüm xüsusiyyəti onun sadə və anlaşıqlı poetik dillə təqdim edilməsidir. Uşağın yaş və qavrayış xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə ailə, valideyn sevgisi, qayğı, hörmət və doğmalıq kimi anlayışların ifadə edilməsi həmin dəyərlərin emosional şəkildə mənimsənilməsinə şərait yaradır. Bu məqam Zaur Ustacın yaradıcılığında ailə mövzusunun yalnız poetik-estetik deyil, həm də tərbiyəvi funksiyaya malik olduğunu göstərir. Ailə dəyərlərinin başqa mühüm tərəfi onların milli-mənəvi dəyərlərlə əlaqəsidir. Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi düşüncəsində ailə və milli dəyərlər bir-biri ilə sıx bağlıdır. Böyüyə hörmət, valideynə ehtiram, övlada qayğı, ailə birliyinin qorunması, qohumluq əlaqələrinin saxlanılması və mənəvi irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi kimi prinsiplər ailə münasibətlərinin əsasını təşkil edir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə mövzusunun bu milli-mənəvi kontekstdə təqdim olunması onun poetik məzmununu daha da genişləndirir. Ailə bu baxımdan milli-mənəvi dəyərlərin qorunduğu və nəsildən-nəslə ötürüldüyü əsas mühit kimi çıxış edir. Uşaq ailə daxilində yalnız valideynlərini tanımır, eyni zamanda öz xalqının dilini, adət-ənənələrini, mənəvi prinsiplərini və həyat haqqında təsəvvürlərini də mənimsəyir. Bu səbəbdən ailənin qorunması və ailə dəyərlərinin davam etdirilməsi milli-mənəvi yaddaşın qorunması ilə də bağlıdır. Zaur Ustacın yaradıcılığında ailə anlayışının milli dəyərlərlə əlaqələndirilməsi də məhz bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Ailə və yaddaş anlayışları arasında da sıx semantik əlaqə mövcuddur. Ailə insanın şəxsi yaddaşının formalaşdığı əsas mühitlərdən biridir. Uşaqlıq illəri, valideynlərin xatirələri, doğma ev, ailə ocağı, ailə ənənələri və yaxın insanlarla bağlı duyğular insanın yaddaşında uzun müddət yaşayır. Bu səbəbdən ailə haqqında poetik düşüncə çox zaman keçmişə, uşaqlığa və doğma insanlara qayıdış xarakteri daşıyır. Zaur Ustacın ailə və xüsusilə ana mövzusunda yazdığı nümunələrdə də xatirə və doğmalıq duyğusunun mühüm emosional çalar yaratması ailə mövzusunun yaddaş aspektini ön plana çıxarır. Ailə ilə yaddaş arasındakı münasibət həm də nəsillərarası əlaqə baxımından əhəmiyyətlidir. İnsan özündən əvvəlki nəslin həyat təcrübəsini və mənəvi irsini ailə vasitəsilə tanıyır. Bu irs yalnız maddi əşyalar və xatirələrdən ibarət deyil; ailənin mənəvi prinsipləri, dünyagörüşü, davranış normaları və dəyərləri də nəsildən-nəslə ötürülür. Beləliklə, ailə keçmişlə gələcək arasında mənəvi körpü funksiyasını yerinə yetirir. Zaur Ustacın yaradıcılığında ailənin bu xüsusiyyətinin milli yaddaş və mənəvi davamlılıq anlayışları ilə əlaqələndirilməsi onun ailə mövzusuna verdiyi poetik məzmunu genişləndirir. Məqalədə nəzərdən keçirilən məsələlərdən biri də ailə və mənəvi məsuliyyət münasibətidir. Ailə birliyinin davamlılığı yalnız emosional bağlılıqla təmin olunmur. Burada hər bir ailə üzvünün digərinə qarşı məsuliyyəti, qayğısı və sədaqəti mühüm rol oynayır. Valideynin övlad qarşısındakı məsuliyyəti ilə övladın valideynə münasibəti arasında qarşılıqlı mənəvi əlaqə mövcuddur. Zaur Ustacın poetik nümunələrində valideynə münasibətdə minnətdarlıq, hörmət və mənəvi borc anlayışlarının ifadəsi ailə münasibətlərinin bu tərəfini aydın şəkildə göstərir. Ailə dəyərlərinin bədii ifadəsində emosional komponent də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şairin ailə mövzusuna müraciəti zamanı istifadə etdiyi müraciət formaları, emosional ifadələr, təkrarlar, poetik suallar və müxtəlif bədii təsvir vasitələri ailə münasibətlərinin hissi tərəfinin daha güclü şəkildə ifadə edilməsinə xidmət edir. Belə poetik vasitələr vasitəsilə ailə üzvləri arasındakı münasibətlər yalnız məzmun səviyyəsində deyil, həm də forma və üslub baxımından oxucuya çatdırılır. Bu isə ailə mövzusunun bədii təsir gücünü artırır. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə anlayışının diqqət çəkən cəhətlərindən biri də fərdi və ümumi dəyərlərin bir-biri ilə əlaqələndirilməsidir. Şair konkret ailə münasibətlərindən danışarkən eyni zamanda daha geniş mənəvi məsələlərə toxunur. Valideynə hörmət fərdi münasibət olmaqla yanaşı, cəmiyyətin əxlaq prinsiplərindən birini ifadə edir. Övlad sevgisi ailə daxilində konkret hiss olmaqla yanaşı, insanın ümumi mərhəmət və qayğı anlayışını da tamamlayır. Ailə sədaqəti isə yalnız bir ailəyə bağlılıq deyil, ümumilikdə mənəvi sabitlik və etibar anlayışlarının göstəricisinə çevrilir. Bu baxımdan Zaur Ustacın ailə mövzusunda yazdığı əsərlərdə fərdi duyğu ilə sosial-mənəvi məzmun arasında qarşılıqlı əlaqə müşahidə olunur. Şairin poetik qəhrəmanının ailəyə münasibəti onun mənəvi portretinin müəyyənləşdirilməsinə də xidmət edir. İnsan öz doğmalarına necə münasibət göstərirsə, onun xarakterinin mühüm cəhətləri də həmin münasibətlərdə üzə çıxır. Beləliklə, ailə münasibətlərinin təsviri həm də insan xarakterinin bədii açılmasının vasitələrindən birinə çevrilir. Ailə mövzusunun Zaur Ustac yaradıcılığında araşdırılması şairin poetik üslubunun xüsusiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Ailə və doğmalıq kimi emosional mövzular şairə sadə və səmimi poetik ifadədən istifadə etməyə imkan verir. Eyni zamanda, bu mövzuların milli-mənəvi məzmunla əlaqələndirilməsi poetik ifadənin semantik imkanlarını genişləndirir. Sadə görünən ailə münasibətləri daha geniş fəlsəfi və mənəvi məna qazana bilir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailənin bir neçə əsas semantik funksiyasını müəyyənləşdirmək mümkündür. Birincisi, ailə insanın mənəvi dayaq nöqtəsidir. İkincisi, ailə şəxsiyyətin tərbiyə və sosiallaşma mühitidir. Üçüncüsü, ailə milli-mənəvi dəyərlərin qorunduğu və nəsildən-nəslə ötürüldüyü məkandır. Dördüncüsü, ailə şəxsi və milli yaddaşın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Beşincisi, ailə sevgi, qayğı, sədaqət, məsuliyyət və mənəvi borc kimi dəyərlərin qarşılıqlı şəkildə ifadə olunduğu münasibətlər sistemidir. Şairin yaradıcılığında ailə mövzusunun müxtəlif obraz və motivlər vasitəsilə təqdim edilməsi bu anlayışın poetik struktur baxımından da çoxqatlı olduğunu göstərir. Ana obrazı ailənin emosional-mənəvi mahiyyətini, valideyn-övlad münasibətləri qarşılıqlı sevgini və məsuliyyəti, uşaqlıq xatirələri ailənin yaddaş funksiyasını, milli-mənəvi motivlər isə ailənin dəyərlərin ötürüldüyü mühit kimi rolunu ifadə edir. Bu komponentlərin qarşılıqlı əlaqəsi ailə anlayışının Zaur Ustac poetikasında bütöv və çoxşaxəli məna daşımasına səbəb olur. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə mövzusu insanın mənəvi dünyasının, milli-mədəni yaddaşının və sosial münasibətlərinin poetik ifadəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şair ailəni insanın həyatında təsadüfi və keçici münasibətlər məkanı kimi deyil, şəxsiyyətin formalaşmasına təsir göstərən, mənəvi dəyərləri qoruyan və gələcək nəslə ötürən əsas mühit kimi təqdim edir. Ailə daxilində formalaşan sevgi, hörmət, qayğı, sədaqət, məsuliyyət və mənəvi borc kimi anlayışlar şairin poetik düşüncəsində bir-birini tamamlayır və ailə dəyərlərinin bütöv sistemini yaradır. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə və ailə dəyərlərinin bədii təsviri yalnız ayrı-ayrı ailə münasibətlərinin poetik ifadəsi kimi deyil, şairin insan konsepsiyasının mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Ailə obrazı vasitəsilə fərdi duyğularla ümumbəşəri və milli-mənəvi dəyərlər arasında əlaqə yaradılır. Doğma insanlara bağlılıq, valideynə ehtiram, övlad sevgisi, ailə birliyinə sədaqət və mənəvi məsuliyyət kimi anlayışlar poetik mətnlərdə həm şəxsi hisslərin, həm də cəmiyyətin mənəvi prinsiplərinin ifadəsinə çevrilir. Zaur Ustacın ailə mövzusundakı poetik nümunələri göstərir ki, ailə insanın mənəvi dünyasının başlanğıc nöqtəsi olmaqla yanaşı, onun milli və sosial kimliyinin formalaşmasında da mühüm rol oynayır. Ailə vasitəsilə insan keçmişlə əlaqəsini qoruyur, mənəvi irsi mənimsəyir, gələcək nəsillə münasibət qurur və cəmiyyətin dəyərlər sisteminə daxil olur. Şairin yaradıcılığında bu proseslərin bədii ifadəsi ailə mövzusunun məzmun və semantik imkanlarını genişləndirir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə və ailə dəyərləri poetik düşüncənin mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Ailə sevgisi, valideyn-övlad bağlılığı, doğmalıq, qayğı, hörmət, sədaqət, mənəvi borc, yaddaş və milli-mənəvi irs kimi anlayışların qarşılıqlı əlaqəsi şairin ailə konsepsiyasının əsasını təşkil edir. Bu konsepsiya ailəni həm fərdin mənəvi inkişafının, həm də milli-mənəvi dəyərlərin davamlılığının mühüm şərti kimi təqdim edir. Bu səbəbdən Zaur Ustac yaradıcılığında ailə mövzusunun öyrənilməsi şairin poetik irsinin yalnız tematik xüsusiyyətlərinin deyil, həm də onun insan, mənəviyyat, yaddaş və milli dəyərlər haqqında düşüncələrinin daha dərindən dərk edilməsinə imkan verir. Zaur Ustac yaradıcılığında ailə və ailə dəyərləri insanın mənəvi dünyasının mühüm tərkib hissəsi kimi təqdim olunur. Ailə anlayışı şairin poetik sistemində doğmalıq, sevgi, qayğı, sədaqət, məsuliyyət, yaddaş və mənəvi bağlılıq kimi anlayışlarla qarşılıqlı əlaqədə meydana çıxır. Şairin ana mövzusunda yazdığı əsərlər ailənin mənəvi mahiyyətinin üzə çıxarılmasında mühüm rol oynayır. Ana burada yalnız ailə üzvü deyil, həm də sevgi, mərhəmət, fədakarlıq, tərbiyə və mənəvi dayaq anlayışlarının daşıyıcısıdır. Zaur Ustac yaradıcılığında ailənin digər mühüm funksiyası milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi ilə bağlıdır. Ailə mühitində formalaşan hörmət, mərhəmət, sədaqət, məsuliyyət və doğmalıq kimi keyfiyyətlər fərdin mənəvi dünyasının əsasını təşkil edir. Zaur Ustacın poetik dünyasında ailə həm fərdi duyğuların, həm də milli-mənəvi dəyərlərin ifadə olunduğu mühüm bədii məkandır. Ailə mövzusunun müxtəlif obraz və motivlər vasitəsilə təqdim edilməsi şairin insan konsepsiyasını, mənəvi-əxlaqi baxışlarını və milli dəyərlərə münasibətini daha aydın şəkildə ortaya qoyur.
Müəllif: Həcər Atakişiyeva
“Yazarlar” jurnalının redaktoru, Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
Sevda Yusifqızı – şair
Zeynalova Sevda Yusif qızı Göyçə mahalının Çəmbərək rayonun Ağbulaq kəndində doğulub. Ailəlidir, iki oğul övladı var, ali təhsillidi. Bir kitab müəllifidir.
Ağlama, bulud, ağlama
Zirvə-zirvə çən ağlaram,
Ağlama, bulud, ağlama.
Sən ağlasan, mən ağlaram,
Ağlama , bulud, ağlama.
Damcıların dövlət, varın,
Ələnirsən narın-narın.
Sənindəmi ölüb yarın?
Ağlama, bulud, ağlama.
Nədən çatlbsan qaşını?
Axıdırsan göz yaşını.
İtiribsən qardaşını?
Ağlama, bulud, ağlama.
Ayın itib, günün itib?
De, darama gülün itib?
Göyçə adlı elin itib?
Ağlama, bulud, ağlama.
Sən kövrəkliyin əslisən,
Sən Gülyəzsən, sən Əslisən.
Ya mənimtək həsrətlisən?
Ağlama, bulud, ağlama.
İndi
Ləçək-ləçək solmuşam,
Bulud- bulud dolmuşam,
Elə kövrək olmuşam,
Dəymə, yağıram indi.
Mən alnı cığır olan,
Ürəyi yağır olan,
Ən çətin, ağır olan
Dərddən ağıram indi.
Payızım gördü qəza,
Ümidim qalıb yaza.
Canımdan əza-əza
Ağrı sağıram indi.
Öz dünyamla bir idim,
Öz dünyamda hürr idim.
Dəli Kürdən kür idim,
Elə fağıram indi.
Qəmi didib yeyirəm,
Ölümü pisləyirəm.
Yaşamaq istəyirəm-
Deyib bağıram indi!
Təbim
Gah kükrədin, gah səngidin,
Meydanımda bir cəng idin.
Mən gözlədim, sən ləngidin,
Hövsələmi yıxan təbim.
Qələmimin tənəsindən,
Xəyalların binəsindən,
Duyğuların sinəsindən,
Baş qaldırıb baxan təbim.
Yatmış idi komasında,
Doğmalıq var təmasında.
Varlığımın səmasında,
Şimşək kimi çaxan təbim.
Bu nə nəzər, bu nə baxış?
Gecikmək də bir cür naxış.
Bulud-bulud, yağış-yağış,
Selə dönüb axan təbim.
Sevda doyub fərağından,
Söz qılıncım, sıyrıl qından!
Ömrümün gün doğanından,
Şəfəq saçıb çıxan təbim.
Gedəcəm
Gözümün yaşını dostlar görməsin,
Ağrıdan, acıdan bıxıb gedəcəm.
Taleyin hökmüylə razılaşmışam,
Bir gün bu dünyadan çıxıb gedəcəm.
Ayları, illəri vermişəm yelə,
Cavan yaşlarımdan dən düşüb telə.
Nəyi gözləyim ki, mən innən belə,
Ümüdün evini yıxıb gedəcəm.
Nə səsim gələcək, nə də sorağım,
Sönəcək qəfildən yanan çırağım.
Yarımçıq qalacaq şeir varağım,
Qələmi kağıza sıxıb gedəcəm.
Sevdayam, fəryadım sığmaz cahana,
Dərdim damarımla işlədi cana.
Bu qəmli dastanı verib dövrana,
Keçdiyim yollara baxıb gedəcəm.
Bir az sevgidən danışaq
Hər bir kəsə gərəkdir o,
Könüldür o, ürəkdir o,
Bərəkətli çörəkdir o,
Əkək, səpək dən, danışaq,
Bir az sevgidən danışaq.
Ümmanında üzə-üzə,
Qanad verək saza-sözə.
Uca zirvə qəlbimizə,
Qoy düşməsin çən, danışaq,
Bir az sevgidən danışaq.
Meydanıma qanan gəlsin,
Yurdu canı sanan gəlsin.
Ağbulağı anan gəlsin,
Öyünməsin, tən danışaq,
Bir az sevgidən danışaq.
Yananların kül vaxtı var,
Ətirlərin gül vaxtı var,
Günün, ayın il vaxtı var,
Ömür keçsin şən, danışaq.
Bir az sevgidən danışaq.
Vətən, azad günün olsun,
Xəbər verən Cünun olsun.
Göyçə özü Məcnun olsun,
Leyli olum mən, danışaq,
Bir az sevgidən danışaq.
Dərd məni seçdi
Mən dərdi seçmədim, dərd məni seçdi,
Alnıma yazılan baxtı ağladım.
Cavanlıq çağlarım ötüşdü keçdi,
Gözümdən sel kimi axdı, ağladım.
Hicranın əlindən büküldü belim,
Soldu tər çiçəyim, saraldı gülüm.
Dinib danışmadı, lal oldu dilim,
Fələk od-alova yaxdı, ağladım.
Gecələr uzandı, sökülmədi dan,
Ağrılar, acılar vermədi aman.
Ruhum da bezibdir artıq bu candan,
Kəmfürsət zamanı, vaxdı, ağladım.
Sevdayam, tapmadım bir əlac, çarə,
Sinəmdə açıldı sağalmaz yara.
Vücudum günbə-gün çəkildi dara,
Qəlbimdə şimşəklər çaxdı, ağladım.
Nərgiz
Mən sənə həsrətəm, sən mənə həsrət,
Odur ki, rəngimiz saralıb, nərgiz.
Oylağın çölləri elə bilirəm,
Ərimir, üst-üstə qar alıb, nərgiz.
Bitdin “Əyricənin çəmən canında,
“Qatar qayalar”ın xanimanında.
İllərdi görmürəm, indi yanında
De, hansı çiçəklər yer alıb, nərgiz?
Görməsəm varlığım talan olacaq,
Dərd, azar üstümü alan olacaq,
Göydə qaralanlar yalan olacaq,
İçimdə buludlar qaralıb, nərgiz.
Günəşi olardın ağaran danın,
Ətir qoxuyardı açan hər anın.
Biləsən, Göyçəsiz qalan Sevdanın,
Hövsələsi necə daralıb, nərgiz.
Ağbulağım
Başı Şahdağıdı, ətəyi Göyçə,
Bənzəri olmayan bir Ağbulağım.
Arısı insanlar, pətəyi Göyçə,
Tanrıdan yaranıb sirr Ağbulağım.
Yaşıl çəmənlidi, geniş çöllüdü,
Ətirli çiçəkli, əlvan güllüdü,
Şirin ləhcəlidi, tuti dillidi,
Dünyada ən gözəl yer Ağbulağım.
Hər qarış torpağı ulu soy haqlı,
Mehriban obalı, abad oymaqlı,
Qatıqlı, ayranlı, ballı, qaymaqlı,
Gövhər Ağbulağım, dürr Ağbulağım.
Sevdanın əvəzsiz yuvası olan,
Hər gecə gördüyü röyası olan,
Mirəli babanın duası olan,
Ocaq Ağbulağım, pir Ağbulağım.
Müəllif: Sevda Yusifqızı
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
“Ulduz” jurnalının sentyabr nömrəsi oxuculara təqdim olunub
“Ulduz” jurnalın yeni nömrəsi Ruslan Dost Əlinin “Özüylə söhbəti və şeirləri” ilə açılır.
“Nəsr” rubrikasında Tamara Vəliyevanın “Beynimin kinolentində ilişib qalan xatirələr” və Nəzrin Məmmədlinin “Səs gəlmir artıq bu otaqdan” hekayələri yer alıb. “Esse” rubrikasında Qulu Ağsəsin “Ərzi-əsri-hal-namə”, Leyla Məmmədovanın “Çalıquşu, Atatürk və bağlanan qapılar”, Lamiə Nazimqızının “Bu mənəm” yazıları təqdim edilir. “Tərcümə saatı” rubrikasında Cəlil Cavanşirin tərcüməsində alman yazıçısı Volfqanq Borxertin “Ancaq siçanlar gecələr yatırlar” hekayəsi dərc olunub. “Müsahibə” rubrikasında Pərvanə Eyvazqızının Bahəddin Həzi ilə söhbəti yer alıb. Müsahibə “Bütün arzuların heç də çin olmaq haqqı yoxdur” başlığı ilə təqdim edilir.
“Şeir vaxtı” rubrikasında Xəlil Mirzə, Arzu Əyyarqızı və Gülayə Şınıxlının şeirləri oxuculara təqdim olunur. “Tribuna”da Röya Rəcəbovanın “Hüquqi şahidlikdən kosmik şahidliyə: “Ayın şahidliyi” hekayəsində susma və mənəvi məsuliyyət problemi” yazısı yer alıb. “Türk eli” rubrikasında Musa Kazım Arıcanın “Xarıbülbülün kölgəsində sözün yurdu” yazısı dərc edilib. “Anım” rubrikasında Yəhya Abbasov Qoca Xalidin “Seçmə şeirlər” tərcümə kitabından – “Tərcümə dilinin xəlqilik təbiəti”ndən bəhs edir. “Təbriz eli” rubrikasında Pərvanə Məmmədlinin “Gözəllik, azad Vətən bayrağının öpüşüdür” yazısı təqdim olunur.
“Ulduz”un bu nömrəsində “Məhsətilərin söhbəti: 12:21”, Pərvanə Bayramqızı və Nadir Qüdrətoğlunun şeirləri də yer alıb. “Dərgidə kitab” rubrikasında Kamil Şahverdinin “Bir daha himnimiz haqqında” VII yazısı təqdim edilir. “Dərgidə sərgi” rubrikasında isə Ramil Yunusun fotoları yer alıb. PDF OXU: 
9
2026-nın bütün “Ulduz”ları: >> I>>>OXU
“Ulduz” aylıq ədəbiyyat dərgisi
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında son dövrlərin diqqətçəkən elmi hadisələrindən biri kimi tanınmış şair və publisist Zaur Ustacın uşaq poeziyası geniş və sistemli şəkildə elmi-nəzəri aspektdən araşdırılıb. Tədqiqatçı Ayətxan Ziyadın qələmə aldığı “Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə” adlı monoqrafiyası müasir uşaq ədəbiyyatşünaslığımıza dəyərli bir töhfə kimi təqdim olunub. [1, 2]
Elmi redaktoru və “Ön söz” müəllifi professor Kamal Camalov olan bu monoqrafiyada şairin uşaq şeirlərinin bədii-estetik xüsusiyyətləri dərindən təhlil edilib. [1]
Araşdırmanın Əsas İstiqamətləri və Əhəmiyyəti
Bu monoqrafiya müasir Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının inkişaf meyillərini və bədii imkanlarını öyrənmək istəyən mütəxəssislər, müəllimlər və geniş oxucu kütləsi üçün fundamental elmi mənbə rolunu oynayır. [1]