Parlaq zəkalı, dərin ağıllı, məqsədyönlü və zəhmətkeş insandır. Fəaliyyətdə olanda özünü hamıdan xoşbəxt hesab edir. Hər hansı bir iş haqqında azacıq fikirləşən kimi, dərhal ona girişir. Çox qabiliyyətlidir və səliqə-səmanı gözləyir. Onun qəlbi ruh coşqunluğu ilə doludur. Bəzən onu təəccübləndirir ki, niyə başqaları onun qavradığı kimi qavramağı bacarmırlar. O, həyatı varlığı ilə dərindən hiss edir və məhz buna görə də həmişə ayaq üstə qalmağı və daima nəiləsə məşğul olmağı xoşlayır. Onun kifayət qədər həyat enerjisi var, odur ki, kiçik problemləri tez dəf edir. Başqa sözlə, çətinliklər yarananda o, cani-dildən hərəkət etməyə səy göstərir və məqsədinə nail olana qədər gərgin işləməkdə davam edir…
Müsahibələrinin birində deyir ki:- “Bilirsiniz, bəlkə də bu gün mənim də məşğul olduğum ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqid kimlər üçünsə dar və məhdud bir sahə kimi görünür. Ancaq nəzərə alanda ki, milli ədəbi fikir tarixində məhz ədəbiyyatşünaslıq və tənqidlə xalqın qəlbində özünə abidə ucaldan maarifçilər, elm adamları çox olub. Sözsüz ki, Firidun bəy Köçərli, Əmin Abid, Hənəfi Zeynallı, Əli Nazim, Salman Mümtaz, Həmid Araslı, Əli Sultanlı, Abbas Zamanov, Feyzulla Qasımzadə, Kamal Talıbzadə, Bəkir Nəbiyev, Yaşar Qarayev kimi alimlər bu sahədə fundamental tədqiqatlar aparıblar. Yəni bu işin mahiyyətində həm də maarifçilik var. Təsadüfi deyil ki, bolşeviklərin işğal zamanı ilk güllələdiyi şəxslərdən biri Firidun bəy Köçərli olub. Bir çox ədəbiyyatşünaslar- Əli Nazim, Əmin Abid, Salman Mümtaz, Bəkir Çobanzadə və başqaları repressiya olunublar. Mən də onların bu müqəddəs yolunu davam etdirərək xalqa xidmət yolunu seçmişəm…”
Ədəbiyyatçılar arasında onu yaxşı tanıyırlar. O, XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə həsr edilən xeyli fundamental elmi araşdırmaların, o cümlədən bakalavr və magistrlər üçün nəzərdə tutulan 3 cilidlik dərsliyin müəllifidir…
Söhbət Bədirxan Balaca oğlu Əhmədovdan gedir. O, 20 aprel 1955-ci ildə Gürcüstan Respublikasının qədim Başkeçid (indiki Dmanisi) rayonundakı Az-Gəyliyən kəndində dünyaya gəlib. 1973-cü ildə orta məktəbi bitirərək indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetin filologiya fakültəsinə daxil olub və oranı 1977-ci ildə oranı başa vurub. 1977-1982-ci illərdə Sabirabad rayonunun Abdulabad kəndində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyib. 1980-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi aspiranturaya qəbul olunub. 1982-ci ildə təyinat müddəti başa çatdıqdan sonra Bakıya gələrək Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1986-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda “Sabit Rəhmanın satirası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə yiyələnib. 1990-ci ildən “Vətən səsi”, “Cümhuriyyət”, “Azərbaycan ordusu” qəzetlərində şöbə müdiri, baş redaktor müavini işləyib. 1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət edib. Müdafiə Nazirliyinin “Azərbaycan ordusu” qəzetində baş redaktor müavini işləyib. Silahlı Qüvvələrdən ehtiyata çıxandan sonra, 1999-cu ildən AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. Aparıcı elmi işçi, baş elmi işçi, elmi katib vəzifələrində işləyib. 2005-ci ildə “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920-1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə yüksəlib. 2011-ci ildə isə professor elmi adına layiq görülüb. Hazırda AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Asiya xalqları ədəbiyyatı şöbəsinə rəhbərlik edir…
“Deyim ki, müxtəlif dövrlərdə Bakı Slavyan Universiteti, Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti, Türkiyədə Kars Kafkas Universiteti və Xəzər Universitetində otuz ilə yaxın mühazirələr oxumuşam. Gördüyüm bu olub ki, müstəqillik dövründə proqramların, metodik vəsaitlərin, dərsliklərin və dərs vəsaitlərinin nəşri, demək olar, yaddan çıxıb. Bu isə tələbə və magistrantların əvvəlki ideoloji prinsiplərlə yazılmış vəsaitlərdən istifadə etməsinə şərait yaradır. Ya da internet, vikipediya məlumatlarından istifadə etməklə kifayətlənirlər ki, bu da təhsil sistemimizə böyük bir zərbədir. Bunu hiss edərkən XX əsrin ədəbiyyat tarixini yazmağa başladım. Əvvəlcə 2009-cu ildə ədəbiyyat tarixinin proqramını tutdum və yeni dövrləşdirmə irəli sürdüm. Sonra da bu dövrləşdirməyə uyğun yüz ilin ədəbiyyatını sistemləşdirib tələbələrin ixtiyarına verdim…”- söyləyir.
O, həmçinin 2001-ci ildən Bakı Slavyan Universitetində Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Müasir ədəbi proses, Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı, Azərbaycan mətbuatı tarixi, Jurnalistikanın nəzəri əsasları və praktik yaradıcılığından mühazirələr oxuyur. Aynur Qəzənfərqızı adlı bir tələbsi onun Türkiyə mətbuatında işıq üzü görən məqalələrdən birini öz Facebook səhifəsində paylaşaraq yazır: “Canım hocamın Türklüyün üçlü formulu haqqında yazılarına Türkiyə də biganə qalmır və öz qəzetlərində bu yazılara yer verirlər. Qürurverici bir mənzərədir. Daim var olun, yazın, yaradın, gözəl insan!..”
…Özünü fəal vəziyyətdə daha yaxşı hiss etdiyinə görə imkan düşən kimi yeni bir işə başlayır. Çox götür-qoy etməyi, ən yaxşı üsulu tapmağı vaxt itkisi hesab edərək dərhal işə girişməyə üstünlük verir. Öz qabiliyyətinə o qədər əmindir ki, uğursuzluq barədə heç zaman düşünmür və müəyyən dərəcədə rrıəhz buna görə də çox vaxt müvəffəqiyyət qazanır. Şəxsi problemlərinin üzərinə elə bir enerji və qətiyyətlə atılır ki, onların çoxu sadəcə olaraq heç olur. Onu yalnız hal-hazırda baş verənlər maraqlandırır və əgər nə isə diqqətini cəlb edirsə, keçmiş haqqında bütün fikirləri yoxa çıxır. O, çox ağıllı və realist adamdır, hansısa bir uzaq gələcək üçün işləmir və nə vaxtsa bugünkü xidmətlərinin mükafatlandırılması barədə düşünmür…
Deyir ki:- “Yüz əlli ilə yaxındır ki, Azərbaycan ədəbiyyatı sistemli şəkildə tədqiq olunur. Buna baxmayaraq, ədəbiyyatımızın elə problemləri, istiqamətləri var ki, araşdırılmasını gözləyir. Üstəlik, sovet dövründə araşdırılan bir çox problemlər, ədəbi hadisələr və şəxsiyyətlərin yaradıcılığı ideoloji mövqedən tədqiq olunduğundan yenidən araşdırılmanı zəruri edir. Maarifçi realizm, romantizm və onun hüdudları, mərhələləri, tənqidi realizm istilahları, onun nümayəndələri yenidən tədqiq olunmalı, ideoloji, siyasi yanaşmalardan azad olunmalıdır. Təəssüf ki, magistrant və doktorantlara mövzular verilərkən bunlar nəzərə alınmır. Bundan başqa, aparılan araşdırmalarda nəzəri kontekst, bədii mətnlə işləmək olduqca zəifdir. Nəzəri yanaşmaların zəifliyi həm də universitetlərdə ədəbiyyat nəzəriyyəsi fənninin getdikcə sıradan çıxmasından irəli gəlir. Bu gün təhsildə yeni yanaşmalara keçmək zəruriyyəti yaranıb…”
…Bilirəm, indiki adamların, sonu bilinməyən mənasız serialları xüsusi diqqətlə izləsələr də, kiminsə haqqında uzun-uzadı söhbətlərə qulaq asmağa səbirləri çatmır. Gərək, qısa şəkildə qəhrəmanının obrazını yaratmağı bacarasan. Odur ki, professor Bədirxan Əhmədova həsr etdiyim bu söhbəti uzatmıram, burada yekunlaşdırmaq istəyirəm. Məqsəd, Bədirxan müəllimi yeni yaşı münasibətilə təbrik etməkdir- Arzuları çın olsun!..
Yenə geri döndü bahar, Bu qış bizdən nə apardı? Köçünü çəkdi buludlar, Yağış bizdən nə apardı?
Bizi yordu şaxta,sazaq, Uralandıq yarpaq-yarpaq, Şeir-şeir,varaq-varaq Bu qış bizdən nə apardı?
Xəzan vurdu telimizdən, Həsrət tutdu əlimizdən, Nələr keçdi könlümüzdən, Bu qış bizdən nə apardı?
Zülm elədi yoxuş bizə, Külək bizə,yağış bizə, Nə verdi ki, bu qış bizə, Bu qış bizdən nə apardı?
****
Səadətə qucaq açdım sevincək, Sevincimə tor toxudu hörümçək, Ömür boyu bir yabanı çiçək tək Bitib qaldım bu daşlığın içində.
Oyun qurdu qədər mənə,İlahi, Gəlmədi bir təpər mənə,İlahi, Nə xoş gəldi kədər mənə,İlahi, Xumarlandım bu xoşluğun içində.
Qış görmədim bəxtimdəki qış kimi, Daş görmədim yolumdakı daş kimi, Hey çırpındım bir yaralı quş kimi Həyat adlı sərxoşluğun içində.
Bu dünyaya sığammadım,neyləyim, Qaranlığı boğammadım,neyləyim, Çox çalışdım,çıxammadım,neyləyim İçimdəki bu boşluğun içindən.
****
Yollar! Yayda torpağa,qışda çamura batar, Bəzən yol olmaqdan çıxar, Meşələşər,ormanlaşar,səhralaşar, Özünü tapanacan min dəfə sınar,qırılar, sonra təzədən bitər, Sonra yenə,yenə… Gah buludu,gah günəşi keçirər əyninə. Gah dərəyə,gah dağa qısılar, Böyüyər,qısalar. Baxarsan ki, uzanıb gedir ey.. ev-ev, hasar-hasar,çəpər-çəpər.. Üstündən keçdikcə dayanıb yol-yol ardınca daş atar,su səpər. Hər kəslə yola getməz axıracan, Gah əlindən tutar, Gah ətəyindən çəkər. Bir gözü açıq,bir gözü bağlı yatar, Səssizliyində haray var. Ağacları yarpaq xışıltısından, Adamları addım səsindən tanıyar Cığır-cığır,ləpir-ləpir bir-birindən tutan yollar, Gedən yollar,qayıdan yollar.
Qara bulud dağılmadı,neyləyək, Təpə dönüb dağ olmadı,neyləyək, Haqq-ədalət doğulmadı, neyləyək, Gecə-gündüz tərəziylə oynadıq.
Yaman sıxdı həyat bizi, dinmədik, Vurub çıxdı həyat bizi, dinmədik, Kimə deyək dərdimizi,bilmədik, Allahıyla,Tanrısıyla oynadıq.
Səsi heç vaxt kəsilmədi dünyanın, Əli dərddən üzülmədi dünyanın, Beli bir də düzəlmədi dünyanın, Əyrisiylə,tarazıyla oynadıq.
Sarıdıqca bir az da çox açıldı, Könlümüzün yarasıyla oynadıq. Bəxtimizin ağ tərəfi olmadı, Ömür boyu qarasıyla oynadıq.
**** Baxıram ki,anam gedəndən evimiz də köhnəlib, Ayaq üstə güclə dayanıb yazıq, Beli,buxunu əyilib. Anamdan sonra düz əməlli yola da getmir atamla, Əşyalar ,paltarlar,pəncərələr,daşlar,divarlar küskün-küskün danışır adamla. Hələ anamın cehizlik dolabı– cır-cır cırıldayır hər açılıb bağlananda, Qırığından,söküyündən qan damır. Burda hər nə varsa hamısı yetimləşib elə bil anam gedəndən. Rəngi solmuş kitab rəfi,toz basmış kitablar, Divar boyu üst-üstə yığılan yorğan-döşək, Allı-güllü nalçalar, İlməsi qaçan xalçalar. Bir də dəmir çarpayı, Üstündə qədim örtük, Üstündə qağayı, Onun da üstündə anamın göz yaşı, ağrıları,əzabları,narahatlığı təlaşı. Toxunanda bir sığal dəyir əlimə, barmaqlarım darıxır. Burda hələ anamın nəfəsi var, Mənsə həsrətlə içimə çəkirəm anasızlığı.
****
Səni addım səslərindən tanıyıram, Səni küçələrin yel çəkənindən. Səni dənizin ləpəsindən , Səni dalğaların pıçıltısından tanıyıram. Küləklərində nazlanıb saçlarım, Yağışlarında islanıb. Gecələri pəncərə-pəncərə sabahlamışam səninlə, Səhərləri səninlə salamlamışam günəşi, Baxışlarında xumarlanıb xəyallarım. Hara getsəm kölgə kimi düşüb baxışların arxamca, Keçirmisən məni zülmətdən işığa, Nağıl-nağıl ovutmusan. Səndə aza-aza tapmışam özümü, Yoxsa unutmusan? Səni işıqlarından tanıyıram, Səni qaranlığından. Səni yuxusuzluğundan tanıyıram, Səni yorğunluğundan. Məni sabaha uğurlyıb dəli Xəzər, köhnə dalanlar,sürüşkən küçələr. Səni yanaqlarımda oynaşan qum dənələrindən tanıyıram, Səni xəzəllərindən. Bakı,sən ey ayrılığa sevdalı şəhər, Nöqtələr,nöqtələr,nöqtələr..
**** Sən gedəndən itirmişəm zamanı, Günü aya dəyişirəm eləcə. Neçə vaxtdı unutmuşam özümü, Sənsizliklə döyüşürəm eləcə.
Şəkil-şəkil danışıram səninlə, Sən də durub şəkil-şəkil baxırsan. Aldadıram xəyalların başını, Gah o yandan,gah bu yandan çıxırsan.
Boğuluram gözlərimin selində, Damcı-damcı gülləyirsən varaqda. İçimdə bir söz çırpınır yaralı- Görən məni nə gözləyir qabaqda?
İlham pərim uçub gedib ,başıma Bir də nə vaxt şeir yağar,bilmirəm. Vurnuxuram qaranlığın içində, Bəlkə bir gün günəş doğar?-bilmirəm.
Yeddi sirli səslədir kainatın nəğməsi, Hər biri bir sehrdir, Do, Re, Mi, Fa, Sol, Lya, Si.
Oktavanın içində bitməz, tükənməz aləm, Harmoniyanın sirri duyğularla olur cəm.
Oktava dolanaraq gəlir sirli cahana, Səkkiz nida -həyəcan düşür qəmli fəzana.
Diapazon açılır, templə verib əl-ələ, Majorda sevinc vardır, Minorda qəmli nalə.
Ritmlərin sədası aşıb, keçir sərhədi, Musiqi tək elimdir, kökdə qərarı qəti.
Həyatın hər bir anı ruha notlarla axır, Duyğuların coşaraq, mavi səmaya qalxır.
Ürəkləri titrədir, cismində dövr edir qan, Ovundurur ruhunu özün unudur insan.
Qammanın zirvəsində, son məqamdasan sanki, Dərin bir sükunəti ruhun duyur inan ki…
Şəhla Rəvan Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair Göytəpə şəhəri – 04.11.2025
Streptosid oldu yeni mərhələ. O, yüz min insanı əcəldən aldı,
Ölkədə yurdunun şanı ucaldı.
Budur, başa çatdı gərgin iş günü,
Oturdu, astaca çəkib köksünü.
Parlayan gözləri bir az qıyıldı,
Üzündə təbəssüm, sevinc duyuldu.
Gedəcək evinə dəstə gül ilə,
Ömür-gün yoldaşı şirin dil ilə,
“Xoş gəldin” söyləyib, gözünə baxıb,
Bir azca qayğılı üzünə baxıb,
Açacaq süfrəni böyük həvəslə.
“Necəsən?” – soruşub eşq dolu səslə,
Çay da süzəcəkdir, pürrəng, məxməri,
Sonra da gülərək xoşcamal pəri,
Royalın dalına keçib astaca,
Bir “Ala gözlüm”ü çalar ustaca.
Yarımçıq qutudan bir siqar aldı,
Tüstünü üfürüb, xəyala daldı:
…Küləkli havaydı, qar da yağırdı,
İsmayıl Axundov onu çağırdı:
– Xanım hazırlayıb qurutlu xəngəl,
Bir neçə dost gəlir, Yusuf, sən də gəl.
Yusuf gülər üzlə gəldi dəvətə,
Bələddi mənəvi, ruhi sərvətə.
Nə bilsin, toxunub həzin bir simə,
Qəlbini çalacaq, burda eşq, demə.
Dayısı evinə gələn cavan qız,
Bəxtinə doğacaq, sanki bir ulduz.
Musiqi təhsili alırdı Bilqeys,
Piano, royalda çalırdı Bilqeys.
Qızın da gözündə şəfəq görüncə,
Bir ülfət yarandı onda, gizlicə.
İki ay görüşüb yaxınlaşdılar,
Görünməz sədləri birgə aşdılar.
Qızın əmiləri, dayısı bir də,
Sürgünə məruzdu uzaq Sibirdə.
Onunla evlilik bəlkə hünərdi,
Zaman göstərirdi namərdi, mərdi.
Yetirdi Yusufun eşqə cürəti,
Tərəddüd etmədi heç bir an qəti,
O, üzük, Bilqeys ləl qaşı oldu,
Ömrünün, gününün yoldaşı oldu.
Sakit, aram-aram axan o ildə,
Oynadı kainat sanki qəfildən.
Qırx birinci ildə o dəhşətli gün,
Günəşli səmada pozuldu sükun.
Sarsılıb dəniz tək dalğalandı xalq,
Birliyin gücünə arxalandı xalq.
Həyatı dəyişdi hər ayrı fərdin,
Hər kəsin payına düşən bu dərdi,
Yox edib silməyə bir can oldular,
Birləşən damlalar ümman oldular.
Nə gündüz, nə gecə bilmədi kimsə,
Ya alim, ya əsgər, ya da həkimsə,
Düşmənə səd çəkən səngər oldular,
Uşaqdan böyüyə bir ər oldular.
Bir idi, beş oldu fəhmi Yusufun,
Faşizmə yox idi rəhmi Yusufun.
Ədalət – vəhşətin tərs inikası,
Qılınctək kəsirdi onun zəkası.
Düşməni əzməyə mübahdı hər yol,
Mühümdü aldığı maddə – toluol.
Bununla uzağa düşən mərmilər,
Vururdu yağıya ağır zərbələr.
Alimin kəşfinə uyğun üsulla,
Şüşə bir silaha dönür bu yolla.
Atırmış düşmənə partizan, əsgər,
Bir anda partlayıb yağır qəlpələr.
Partlayan bu maddə salıb yanğını,
Çevirmiş məşələ düşmən tankını.
“Molotov kokteyli” söyləmiş buna,
Bu haqda deyəndə ser Uinstona.
Çox asan deyildi düşməni əzmək,
Torpaqdan, havadan alırdı kömək.
Yıxıb yox edirdi o quduz itlər,
Səmanın hakimi Messerşmittlər.
Söykəmiş üzünü əlləri üstə,
Xəyalı çırpınır, sanki qəfəsdə.
Dolub-boşalırdı Bilqeysin gözü,
Gəlmirdi cəbhədən xoş xəbər, düzü.
Az qala bir aydı evə gəlmədən,
Nə gündüz, nə gecə bilib-bilmədən,
Yusufla dostları axtarışdadır,
(Bu yöndə ölkələr lap yarışdadır).
Hər an çox mühümdür, öndə olmalı,
Ən yüksək oktanlı benzin almalı.
Bu benzin çeviklik, üstünlük demək,
Cəbhəyə, Vətənə yar olmaq gərək!
Dikəldi inamla, həzin həvəslə,
Gəzdi barmaqları dillərin üstə:
“Şiş ucları buludlarla döyüşən,
Dağlarında buzları var, ölkəmin…”
Çalındı qapının zəngi astaca,
Yetişdi qapıya lap qaça-qaça.
Bu gələn Yusufdu, mehriban əri,
Saçını əliylə darayıb geri
Söylədi: “Əzizim, bunu bacardıq,
Cəbhəyə “qan” verən benzini aldıq”.
Bilqeys atıldı onun boynuna,
Gözləri yaşardı baxanda ona.
Qürurla, sevinclə qabardı köksü,
Yusufun gözündə titrədi əksi.
Duyğular sel kimi axdı dərindən,
Sıxıldı qolları kürəklərində.
Gözündə jalətək bir gilə yaşdı,
Yoxsa o, Vətəni qucaqlamışdı?
…Külək vıyıdayır salıb hay-haray,
Yusuf da dincəlir, önündə tünd çay.
Bilqeys dinləyir onu həvəslə,
Nə qədər sevgi var bu doğma səsdə.
Vətənin fəxriydi, qüruru idi,
O, artıq elmlər doktoru idi.
Böyükdü uğuru cavan yaşında.
Gülərək söylədi: “Bəsdi işimdən
Danışdım, çəkmişəm bunca özləmi,
Dinləsəm olarmı “Ala gözlüm”ü?”
…Həzin bir musiqi qəlbinə doldu,
Ruhunun ecaza çatdığı yoldu.
Oktanı 100 olan bu benzin ilə,
Ölümlə oynayan güc, əzim ilə,
Sovetin zərbəsi artdı bir-beşə,
Düşmənlə gələndə göydə döş döşə.
Sərrast atəş ilə, ya da taranda,
Düşməni azdırıb, göydə vuranda,
Fürsətə dönərdi hər yol hər sayaq,
Dönmüşdü kabusa indi sadə “YAK”
Bir anda səmaya o, millənirdi,
Messerşmitt isə tüstülənirdi.
Min doqquz yüz qırx beş, iyun ayında,
Qələbə müjdəli ilin yayında,
Moskva şəhəri, Qırmızı meydan,
Birləşmiş alaylar keçir anbaan.
Paradı qəbula səf sıralanmış,
Bir neçə marşalla Jukov dayanmış.
Onlarla sırada o möhtəşəm an,
Məmmədəliyev də durub yanbayan.
Cəbhəyə verdiyi töhfələr üçün,
Ən uca zirvədə dayanmış bu gün.
Hələ çox görəcək dəyər, etimad,
Amma sınaqlar da verəcək həyat.
Elmiylə güc oldu elin qolunda,
Zəkası silahdı zəfər yolunda.
Zaman – min doqquz yüz qırx altıncı il,
O, təltif olundu – təsadüf deyil,
“Stalin mükafatı laureatı” –
O dövrün dəyərli təsdiq baratı.
Onunsa rəhbəri – qəlbinin səsi,
Ən böyük sərvəti – elin sevgisi.
İnsan bədəniylə gələn dühalar,
Zaman yetişməsə hər an çıxmayır
…İnsan öz-özünü biləndən bəri,
Dolaşmaq istəyib mavi göyləri.
Ulduzlu səmanın varmıdır sonu,
Nə qatda gözlədib kainat onu?
Kosmosu fəth etmək! Ay da bir inci,
Görəsən kim yetər ona birinci?
Dahi elm alimi çarəni tapdı,
Raketə yanacaq növü yaratdı.
Yeni kəşf insana verdi ki, imkan,
Kosmosu eyləsin əlçatan məkan.
İttifaq gözləyib hər an tədbiri,
Birinci süni peyk “Sputnik-1”-i,
Uçurdu səmaya, böyük qürurla,
Texniki vüsətin məğzi – şüurla.
Sınaqlar, kəşflər durdu sıraya,
Keçildi yeni dövr, yeni eraya.
“Vostok” gəmisində Yuri Qaqarin,
Dolandı orbital çevrəsin Yerin.
Bir çox rəsmilərlə vardı ölkənin
Paradda kralı alkilləşmənin.
O bir bağ saldı ki, hər zaman yaşıl,
Gün keçir, azalmır əsla bəhər, bar.
Məkanda, zamanda yol gələn irsi,
Özündən sonra da xatirələr var.
Böyük fond yaratdı əlyazmalardan,
Hər vərəq zülmətə nur saçan ziya.
İncilər yetirər nurlanan beyin,
Onların məbədi akademiya.
“Akademiyanı təsis eyləmək,
Yenə də borcumuz olardı bizim,
Olsaydı tək bircə Məmmədəliyev”, –
Demişdi Komarov lap sözün düzün.
Qırx beşdə yarandı məbədi elmin,
O, on beş həqiqi üzvündən biri.
Bu Odlar Yurdunu ucaltmaq üçün,
Qalmadı heç zaman heç nədən geri.
Prezident seçildi, – akademiya
Yaratdı tədqiqat institutları.
Qaranlıq dənizdə mayakdır onlar,
Bu gün də vüsətə çıraqdır onlar.
“İqtisad”, “Fizika”, “Kibernetika”
Ya da “Şərqşünaslıq” – nur ocaqları,
Onun təklifiylə ərsəyə gəlmiş,
Tədris sinifləri, dərs otaqları.
Yazıldı “ADU”-da rektor olanda
Kargüzar işləri öz dilimizdə.
O, beş dil bilirdi, eyni zamanda
Dilində səlisdi öz dilimiz də.
Qobustan məskəni ocaqdır qədim,
Tarixi izidir mədəniyyətin.
Qayalar saxlayan cızma şəkillər,
Qavaldaş çalaraq iz qoyan əllər.
Böyük bir zamanın sığdığı dastan,
Hələ də sirr olan milli mirasdan,
Rəvamı xələflər xəbər tutmasın?
Görkəmli alimlə xalqın şairi,
Böyükdaş dağında o susqun yeri,
Tədqiqat işinə nail oldular.
Bir çoxu qərəzlə etsə də inkar,
Qazıntı, analiz eylədi aşkar,
Bu yerdə mənəvi-milli dəyər var.
İnsana yurd olub qədim Qobustan,
Hər zağa eposdur, hər qaya dastan.
Bu illər içində budaqlandı elm,
Uğurlar deyilmi zəkanın barı?
Artıq tələbiydi dövrün, zamanın
Səmanın, günəşin tədqiqatları.
Təsadüf – aləmin məchul sirr qatı,
Tanrının yazdığı alqoritmidir.
Günəşin yanmağı onun həyatı,
Yerdə var oluşun ürək ritmidir.
Böyük Kəhkəşanda bir Hüma quşu,
O Yerə can verir, yoxdu minnəti…
Günəş çənbərində Yer – üzük qaşı,
Günəşdən başlanır Yerin Cənnəti.
Yol almış süni peyk, raketlər göyə,
Sirrini açarmı kosmos insana?
Kainat həm yaxın, həm uzaq deyə,
Yaratmaq gərəkdir bir rəsədxana.
Dəyanət göstərib təşəbbüs etdi,
Bir neçə alimlə Məmmədəliyev.
Nəhayət mərama, məqsədə yetdi,
“Gərəkdir optimal, uyğun yer”, deyib.
Pirqulu dağıydı seçilmiş məkan,
Səmanın qübbəsi aydın, hər gecə.
Şəhərcik salınsın çox gec olmadan,
Reflektor, teleskop, ŞAR-da bir neçə.
Sifariş olundu teleskop – böyük,
Güzgünün çevrəsi 6 metrdi.
Alimə qatarda olsa da lap yük,
Moskva şəhrindən özü gətirdi.
Alman istehsalı cihaz gələndə,
Erməni qonşular düşüb təşvişə.
Teleskop gərəkmiş Ermənistana,
Anastas Mikoyan qarışmış işə.
İclas zalındadır Məmmədəliyev,
Bu dəmdə təcili teleqram gəlir.
Mətnini oxuyub Nesmeyanovun,
Erməni fitnəsin, hiyləsin bilir.
Həmin dəm çıxır o, iclas zalından,
İclası tapşırır Topçubaşova.
Bir an da gecikmir, qalmır yolundan,
Yolçuluq bəllidir: Bakı – Moskva.
Gətirdi, teleskop çatdı ünvana,
O, gəldi qatarla üç gecə, üç gün.
Mümkünsüz olardı adi insana,
O isə müstəsna, fərqli büsbütün.
Astrofizika Rəsədxanası, –
Gözünün baxdığı səma dərindi.
Dağların qoynuna qonan şəhərcik,
Alimin soyadın daşıyır indi.
Qısa ömründəki böyük əməllər,
Bu günün banisi güclü təməllər,
Yaddaşa sığmayır, sözə sığmayır,
İnsan bədəniylə gələn dühalar,
Zaman yetişməsə hər an çıxmayır.
“İnsanın həyatı olsa lap yüz il,
Şam kimi yanmasa o, həyat deyil”
Havada bir azca yosun qoxusu,
Mürgülü dənizin qaçır yuxusu,
Bərkdən çığıranda ağ qağayılar.
Bulvarda ən zərif inci sayılar,
“Mirvari” kafesi görümlü yerdi,
Yusuf gülümsünüb asta deyirdi:
“Bilirsən, əzizim, çox sevirəm mən,
Ruhum qanadlanır, dincəlir bədən,
Dənizin laylatək səsi gələndə”.
Bilqeys söylədi: “Bax, elə mən də.
Səninlə duyanda aləmin səsin,
Mənə hüzur verir doğma nəfəsin”.
…Dənizə sallanır göyün məndili,
Parlayır çıraqtək səma qəndili.
Bir azca aralı gözləri ulduz,
Gəzinir qol-qola üç sevimli qız.
Qızları Gülarə, Sevda və Rəna
Hərdən gülümsünür, əl edib ona.
Bilqeysin qoluna astaca dəydi.
Gözləri bir qədər düşüncəliydi.
Sükutun içindən doğur xəyallar,
Bir ucu dünəndə böyük amallar.
Elmin fədaisi, dahisi olmuş,
Sevilmiş, seçilmiş, dəyər də almış.
Xəyalı bir az da keçmişə döndü,
Gözünə o ağır illər göründü.
Xidməti böyükdü xalqa, ölkəyə,
“Çox mühüm yanacaq, neft aldın” – deyə
Fəxri ad, həm orden, medal da almış,
Verdiyi töhfələr onu ucaltmış.
Sintetik kauçuk zavodu bu gün,
Nə qədər artırıb istehsal yükün.
Sonra “Neft Daşları” böyük möcüzə,
Əzmin təsviratı sığmayır sözə.
Torpağa saplanan polad dayaqlar,
Bir ada-şəhəri dənizdə saxlar.
Meydanlar, binalar, maşın yolları,
Su üstdə ucalan buruq qolları.
Möcüzə həm özü, həm adındadır,
Ginnesin Rekordlar Kitabındadır.
Bir də xatırladı rəsədxananı,
Qurulmuş fitnəni, nadürüst qanı.
(Burda gülümsədi, – çıxardıb boşa, Vurmuşdu erməni oxların daşa)
O qədər böyükdü onun kəşfləri,
Neftin tərkibini biləndən bəri
O, layiq görülmüş ali təltifə,
Nobel mükafatı – haqqı min dəfə.
Erməni lobbisi yenə bu işdə
Göstərib məkirli hiylə, səriştə,
Haqqının yoluna qoydular daşı,
Paxıllıq göstərib hər qədəm başı.
İclas gedən zala gəldi qəfildən,
Məktub – anonimdi, fitnəkar əldən.
Yazılmış: “Bu kəşflər elmin fəxridir,
İxtira sirləri, əfsus, məxfidir”.
Bu oldu büronun əlində əsas,
Baqramyan, dostları qazandılar səs.
“Mənimsə amalım nurdu, sayrışan,
Gözümdə olmayıb nə şöhrət, nə şan,
Çalışdım, qarşılıq gözləmədim mən,
İstədim qazansın, ucalsın Vətən”.
…Bilqeys görürdü gizli ümmanı,
Yusufun gözündə dalğalanmanı.
Böyük məhəbbətlə əlini sıxdı,
Yusuf də xəyaldan bir anda çıxdı.
Götürdü çayını, rəngi məxməri,
Döndü, xiyabanı gəzdi gözləri.
Bu anda qızları sarıldı ona,
Ay üzlü Gülarə, Sevda və Rəna.
…Gecəyarısından ötsə də xeyli,
Yusufun yatmağa yox hələ meyli.
“Neftin tarixi”ni yazır həvəslə,
Düşünür, danışır, daxili səslə.
Əlindən gələndən artıq bəlkə də
Çalışıb, işləyib doğma ölkədə.
Masada qoyulmuş “Elm və həyat”,
Onun təklifiylə tapıbdır həyat.
Azalmır, arzular azalmır yenə,
Min arzu yüklənir hər gələn günə.
Sükutu pozurdu divarda saat,
Elə bil deyirdi “artıq sən də yat”
O qalxdı yerindən, yorulmuş bir az,
Düşündü: dincəlim, heç də pis olmaz.
Son günlər bir qədər ağrı çoxalmış,
Təşrih olunmağa vədə də almış.
İstəyir bitirsin əldə son işi,
Bir işi uzatmaq deyil vərdişi.
İnsanın həyatı olsa lap yüz il,
Şam kimi yanmasa o, həyat deyil.
Tanrının hikmətin kim anlayıb, kim,
Nədən dərd bilməsin dərd bilən həkim.
…Deyirlər hər gələn köç edib gedər,
Qisməti yazırmış bir ucdan qədər.
Qırıldı dahinin ömrünün sapı,
Yarımçıq qapandı ömür kitabı.
Gözündə məramı, məqsədi vardı,
Oxşayıb Yusufu, əcəl apardı…
Dekabr, şaxtalı, soyuq qış günü,
55 yaşında yumdu gözünü.
Ağ duman içindən çən ələnirdi,
Şeh düşür, nəmlənir Fəxri Xiyaban.
Məzarın üstünə hey döşənirdi,
Tər-təzə çiçəklər hər gün, hər zaman.
Durubdu Bilqeys məzar başında,
Xatırə, xəyallar deyilmi onla?
Gözündən süzülən damla yaşında,
Gözündə titrəyir yaşanmış anlar.
Rənanın, Gülyanın gözləri nəmli,
Sevdanın qəlbini qəm-kədər sıxır.
Gözləri gəzirdi mavi göyləri,
Əmindi, atası üfüqdən baxır.
Qəlbində əssə də ayrılıq yeli,
“Bal qızım” söyləyən səsi yadında.
Saçına dəyməyir qayğıkeş əli,
O dünya yox olmaz, – ata adında.
Bir tarix yaşadır özündə bir ev
…Bir tarix yaşadır özündə bir ev,
Heydərin əl izi iç-civarında.
Bu evdə doğulmuş Məmmədəliyev,
Gülsümün laylası daş-divarında.
İndi bir muzeydir, bu ev, bu həyət,
Burda hər gördüyün ondan nişandır.
Elmə, tərəqqiyə həsr olan həyat,
Nə parlaq səhifə, ülvi yaşamdır!
Bu kitab dolabı, yazı masası,
Hansı kəşf yazılıb, bax, bu qələmlə?
Bəlkə bu saatın çıqqıltı səsi,
Ölçüb saatları kiçik qədəmlə.
Toxunub bir zaman klavişlərə,
Piano çalarkən Bilqeys xanım.
Bir bəstə çevrilib həzin səslərə,
Yusufun ömrünün şirin bir anı.
Burdasa medallar, zəfərlər tağı,
Bu, Lenin ordeni, Şərəf nişanı,
Bu orden – Qırmızı Əmək Bayrağı.
Sülh-dostluq uğrunda – dostluğun şanı.
Məktub, vəsiqələr, kitabçalar var,
Zamanın şahidi, zamana yoldaş.
Bu gün səssiz duran burda hər nə var,
Alimin qəlbinə, könlünə sirdaş.
Sanki bir günəşdi bəşər içində,
Günəştək parladı, zülməti yardı.
Tanrı ərməğanı şəfəq biçimdə
Zamanı aşanlar nə bəxtiyardır.
Epiloq
Allahın lütfünün yerə enməsi,
Allahın bəşərə işıq bəxşisən.
Zəkanın bədəndə şəkillənməsi,
Bəşər taleyində ömür nəqşisən.
Yaşarsan zamanda, məkanda, səsdə,
Sən ötüb keçmədin xəfif yel kimi.
Xatirən önündə dəstəbədəstə,
Kəlmələr gül açır qərənfil kimi.
Min sözün içində məna tapmamaq,
Sükutu dinləyib, daşımaq da var.
Var ikən yox kimi, ömrə yad yamaq,
Dünyadan köç edib yaşamaq da var.
Doğuldun, böyüdün sən Ordubadda,
Dünyaya toxundu işıq əllərin.
Yusufdun, başladın ömrə bir adda,
Alimi, dahisi oldun ellərin.
20.01.2026 – 06.03.2026
——————————————-
Mövsüm bəy Məhəmməd bəy oğlu Xanlarov (1857–1921) — Azərbaycanın ilk kimyaçı (üzvi kimya) alimi və Bakı Şəhər Dumasının üzvü, Hüseynov Sadıq Cavad oğlu (1883– 1952) — Azərbaycan kimyaçı-alimi, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, professor
Moskva Dövlət Universiteti
Nikolay Dmitriyeviç Zelinski (1861–1953) üzvi kataliz və neft-kimyanın banilərindən olan görkəmli rus/sovet kimyaçısıdır. Moskva Universitetinin professoru, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki olmuşdur.
akademik Aleksandr Aleksandroviç Balandin (1898–1967) — görkəmli sovet fiziki-kimyaçısı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki
üzvi maddələrin və bəzi qeyri-üzvi maddələrin molekullarına alkil qruplarının daxil edilməsi adlanır.
20 aprel professor Bədirxan Əhmədovun 71 yaşı münasibəti ilə təbrik
Bu gün Bədirxan Əhmədovun doğum gününü qeyd edərkən onun zəngin elmi yaradıcılığına, Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafına verdiyi misilsiz töhfələrə bir daha nəzər salmaq xüsusi qürur hissi doğurur. Onun fəaliyyəti yalnız fundamental elmi nəticələrlə məhdudlaşmır, eyni zamanda bir məktəb, bir düşüncə istiqaməti kimi özündən sonrakı nəsillərə yol göstərir. Bədirxan Əhmədovun alim kimi böyüklüyü ilə yanaşı, müəllim kimi missiyası da dərin hörmətə layiqdir. O, təkcə elmi bilikləri ilə deyil, həm də tələbələrinə aşıladığı ədəbiyyata sevgi, tənqidi düşüncə və elmi dürüstlük prinsipləri ilə yadda qalır. Bu baxımdan onun tələbəsi olmaq böyük şans və məsuliyyətdir. Mənim üçün də onun tələbəsi olmaq həyatımda mühüm iz buraxan, dünyagörüşümün formalaşmasına təsir edən dəyərli bir təcrübədir. Bu əlamətdar gündə hörmətli müəllimimə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni-yeni elmi uğurlar arzulayıram. Arzu edirəm ki, onun zəngin elmi fəaliyyəti bundan sonra da davam etsin, yetişdirdiyi tələbələr və yazdığı əsərlər vasitəsilə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığına töhfə verməkdə davam etsin. Doğum gününüz mübarək olsun, dəyərli müəllimim!
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında Bədirxan Əhmədov fenomeni
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında mühüm rol oynayan alimlərdən biri də Bədirxan Əhmədovdur. Onun elmi yaradıcılığı ədəbi-nəzəri fikrin zənginləşməsi, klassik və müasir ədəbiyyatın yeni baxış bucağından təhlili ilə seçilir. Ədəbiyyatın yalnız estetik hadisə deyil, həm də ictimai və mənəvi proses kimi dərkində Bədirxan Əhmədovun yanaşması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı zəngin tarixi inkişaf yolu keçərək bu gün də dinamik şəkildə yenilənən, müxtəlif metodoloji yanaşmalarla zənginləşən bir elmi sahə kimi diqqət çəkir. Klassik irsin dərindən öyrənilməsi, müasir ədəbi prosesin izlənilməsi və bu iki istiqamətin qarşılıqlı əlaqədə təhlili ədəbiyyatşünaslığın əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır. Xüsusilə müstəqillik dövründə milli ədəbi düşüncənin yeni mərhələyə qədəm qoyması, ədəbiyyata yanaşmada fərqli nəzəri modellərin tətbiqinə geniş imkanlar yaratmış, bu sahədə fəaliyyət göstərən alimlərin rolunu daha da artırmışdır. Müasir dövrdə ədəbiyyatşünaslıq artıq yalnız mətnlərin şərhi ilə məhdudlaşmır; o, eyni zamanda ədəbiyyatı sosial, fəlsəfi və mədəni kontekstlər daxilində araşdıran kompleks bir elmi istiqamət kimi çıxış edir. Bu baxımdan ədəbiyyatşünas alimlərin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli ədəbi irsi qorumaqla yanaşı, onu yeni elmi yanaşmalar əsasında yenidən dəyərləndirmək, müasir oxucu üçün аktual etməkdir. Belə bir elmi mühitdə fərdi yaradıcılıq üslubu, orijinal metodoloji baxış və sistemli tədqiqat prinsipləri ilə seçilən alimlər xüsusi əhəmiyyət qazanır. Məhz bu kontekstdə Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyəti diqqəti cəlb edir. Onun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının əsas inkişaf istiqamətlərini özündə əks etdirməklə yanaşı, bu sahəyə yeni metodoloji yanaşmalar gətirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Alimin tədqiqatlarında klassik ədəbi irslə müasir ədəbi prosesin vəhdətdə araşdırılması, ədəbiyyatın sistemli şəkildə təhlili və onun ictimai-mənəvi funksiyasının ön plana çəkilməsi xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığına “fenomen” kimi yanaşmaq təsadüfi deyil. Onun elmi irsi yalnız ayrı-ayrı problemlərin araşdırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda bütövlükdə Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikrinin inkişafına təsir göstərən konseptual yanaşmalar sistemi kimi çıxış edir. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən əsas cəhətlərdən biri ədəbi tənqidin sistemli və konseptual şəkildə aparılmasıdır. O, Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif mərhələlərini araşdırarkən yalnız faktların sadalanması ilə kifayətlənmir, eyni zamanda onların daxili məntiqini, inkişaf dinamikasını və ideya-estetik xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Bu baxımdan onun tədqiqatları müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün metodoloji əhəmiyyət daşıyır. Bədirxan Əhmədovun elmi fəaliyyətində klassik ədəbi irsin öyrənilməsi xüsusi yer tutur. O, klassiklərin yaradıcılığına müasir elmi metodlarla yanaşaraq onların əsərlərindəki dərin məna qatlarını açmağa çalışır. Bu yanaşma klassik ədəbiyyatın yalnız tarixi irs kimi deyil, həm də müasir dövr üçün аktual ideyalar mənbəyi kimi dərk edilməsinə imkan yaradır. Alimin diqqət yetirdiyi mühüm istiqamətlərdən biri də müasir ədəbi prosesin təhlilidir. O, çağdaş yazıçı və şairlərin yaradıcılığını araşdıraraq yeni ədəbi tendensiyaları müəyyənləşdirir, onların inkişaf istiqamətlərini elmi şəkildə əsaslandırır. Bu isə onun yaradıcılığını yalnız keçmişə yönəlmiş deyil, həm də bu günə və gələcəyə istiqamətlənmiş bir fenomen kimi səciyyələndirir. Bədirxan Əhmədovun ədəbiyyatşünaslıqda “fenomen” kimi dəyərləndirilməsi təsadüfi deyil. Bu, onun yalnız çoxşaxəli elmi fəaliyyətinin deyil, eyni zamanda ədəbiyyata yanaşma tərzinin yeniliyi ilə bağlıdır. O, ədəbiyyatı bütöv bir sistem kimi dərk edir və bu sistem daxilində fərqli elementlərin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarmağa çalışır. Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı kifayət qədər genişdir və əsasən Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi, nəzəriyyəsi və müasir ədəbi prosesin təhlilini əhatə edir. Onun əsərləri arasında monoqrafiyalar, elmi məqalələr və dərslik xarakterli nəşrlər xüsusi yer tutur. O, 2005-ci il dekabrın 7-də “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920–1980-ci illər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Yüzdən çox elmi, iki yüzdən çox publisistik məqalənin, 5 monoqrafiyanın, 2 kitabın müəllifi olan Bədirxan Əhmədov ölkə daxilində və xaricdə keçirilən onlarla Beynəlxalq elmi konfrans və elmi simpoziumların iştirakçısı olmuş (Türkiyə, Almaniya, Polşa və s.), məruzələr etmiş, məqalələri nüfuzlu xarici və ölkə elmi məcmuələrində dərc olunmuşdur. “Sabit Rəhmanın satirası” (1998), “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri” (2000), monoqrafiyaları onu Azərbaycanda satiraşünas alim kimi tanıtmışdır. “Bir istiqlal yolçusu” (2003) monoqrafiyasında ilk dəfə olaraq görkəmli ədəbiyyatşünas alim, Qorqudşünas, ədəbiyyat tarixçisi Əmin Abidin həyat və yaradıcılığını araşdırmışdır. Respublika prezidentinin sərəncamı ilə çıxan Əmin Abidin “Seçilmiş əsərləri” (2005, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı) kitabının nəşri (əsərlərinin toplanması, tərtibi və Ön sözün yazılması) ona tapşırılmışdır. 1999-cu ildən Bakı Slavyan Universiteti və Xəzər Universitetində müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan ədəbiyyatı, Ədəbi tənqid tarixi, Ədəbi proses və başqa fənlərdən mühazirələr oxumuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatı və jurnalistikaya aid ona qədər proqram və metodik vəsait və dərs vəsaitlərindən müəllim və tələbələr istifadə edirlər. Bakalavr və magistrlər üçün 3 cilddə nəşr edilən “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabları yüzilin ədəbi prosesini, inkişaf yolları və meyllərini özündə ehtiva edir. “XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı; mərhələlər, istiqamətlər, problemlər” (2015) monoqrafiyası son illər Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının uğurlarından hesab olunur. Bədirxan Əhmədovun yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında mühüm mərhələ təşkil edir. Onun elmi irsi həm nəzəri, həm də praktik baxımdan ədəbiyyatın öyrənilməsinə yeni imkanlar açır. Bu baxımdan onun fəaliyyəti yalnız bir alim kimi deyil, bütövlükdə milli ədəbi fikrin inkişafına xidmət edən mühüm bir fenomen kimi qiymətləndirilməlidir. Bütün qeyd olunanları ümumiləşdirərək demək olar ki, Bədirxan Əhmədovun elmi yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının inkişafında yalnız mühüm mərhələ deyil, həm də istiqamətverici bir konseptual sistem kimi çıxış edir. Onun tədqiqatları ədəbiyyatın mahiyyətinə, funksiyasına və inkişaf qanunauyğunluqlarına yeni baxış gətirməklə yanaşı, milli ədəbi-nəzəri fikrin daha dərindən və sistemli şəkildə formalaşmasına zəmin yaradır. Alimin elmi fəaliyyətini səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biri onun ədəbiyyata kompleks yanaşmasıdır. O, ədəbi prosesi yalnız tarixi ardıcıllıq çərçivəsində deyil, eyni zamanda ideya, estetik və sosial müstəvilərin vəhdətində araşdırır. Bu isə ədəbiyyatın bir tərəfdən bədii yaradıcılıq sahəsi, digər tərəfdən isə ictimai şüurun ifadə forması kimi dərk olunmasına imkan verir. Bədirxan Əhmədovun bu yanaşması müasir ədəbiyyatşünaslıqda inteqrativ metodun formalaşmasına və tətbiqinə mühüm töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. Onun klassik ədəbi irsə münasibəti də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Alim klassikləri yalnız keçmişin ədəbi faktı kimi deyil, daim yaşayan və hər dövrdə yeni mənalar qazanan bədii sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan o, klassik irsin müasir elmi interpretasiyasını verərək, ənənə ilə yeniliyin qarşılıqlı əlaqəsini üzə çıxarır. Bu yanaşma isə milli ədəbi yaddaşın qorunması ilə yanaşı, onun müasir dövrdə yenidən aktuallaşdırılmasına xidmət edir. Bədirxan Əhmədovun müasir ədəbi prosesə dair araşdırmaları da xüsusi diqqətə layiqdir. O, çağdaş ədəbiyyatın əsas meyillərini, estetik axtarışlarını və ideya istiqamətlərini elmi şəkildə təhlil edərək, bu prosesin daxili qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirir. Bununla da o, ədəbiyyatşünaslığın yalnız retrospektiv deyil, həm də perspektiv funksiyasını həyata keçirir, gələcək ədəbi inkişafın mümkün istiqamətlərini proqnozlaşdırmağa imkan yaradır. Alimin yaradıcılığında diqqət çəkən digər mühüm məqam onun metodoloji yeniliklərə açıq olmasıdır. O, dünya ədəbiyyatşünaslığının müasir nailiyyətlərini milli elmi mühitə uyğunlaşdıraraq tətbiq edir və bu yolla Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının beynəlxalq elmi məkanla inteqrasiyasına şərait yaradır. Bu isə onun fəaliyyətini yalnız milli çərçivədə deyil, daha geniş elmi kontekstdə dəyərləndirməyə əsas verir. Bədirxan Əhmədovun “fenomen” kimi səciyyələndirilməsi, əslində, onun elmi fəaliyyətinin çoxşaxəliliyini, dərinliyini və yenilikçi mahiyyətini ifadə edir. O, ədəbiyyatı statik bir sahə kimi deyil, daim dəyişən, inkişaf edən və müxtəlif təsirlərə açıq olan canlı bir sistem kimi təqdim edir. Bu baxımdan onun irəli sürdüyü ideyalar və tətbiq etdiyi metodlar müasir ədəbiyyatşünaslıq üçün yeni perspektivlər açır. Bədirxan Əhmədovun elmi irsi Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının gələcək inkişafı üçün möhkəm nəzəri baza rolunu oynayır. Onun tədqiqatları yalnız bu gün üçün deyil, gələcək nəsil alimlər üçün də dəyərli elmi mənbə kimi əhəmiyyətini qoruyub saxlayacaqdır. Bu baxımdan alimin fəaliyyəti milli ədəbi fikrin inkişafında mühüm yer tutmaqla yanaşı, bütövlükdə Azərbaycan elminin intellektual potensialının göstəricisi kimi də qiymətləndirilməlidir.
“Cəbrayıl şəhidləri” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib
Yazıçı-şairə Dürdanə Qaraşovanın Cəbrayıl şəhidlərinin əziz xatirəsinə həsr olunmuş “Cəbrayıl şəhidləri” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.
Yazarlar.az xəbər verir ki, 1 saylı Cəbrayıl qəsəbə klubunda baş tutan mərasim rayon icra hakimiyyəti başçısının müavini, Fəridə İbayevanın təşkilatçılığı ilə baş tutub.
Tədbirdə Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavinləri Fəridə İbayeva, Tapdıq Nəsirov, Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Yazıçı-publisist Tariyel Abbaslı, Ədəbiyyatşünas alim, Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Tahir Şirvanlı, YAP Cəbrayıl Rayon Təşkilatının sədr müavini Məhəmməd Əliyev, şairlər Hidayət Səfərli, Kamal Fərhad, Musa Aslanxanlı, Azərbaycan Respublikası Şəhid Ailələri, Əlilləri və Müharibə Veteranlarının Müdafiəsi İctimai Birliyinin sədri, Azərbaycan Bayrağı ordenli qazi Tahir Məmmədov və müavinləri, birliyin Cəbrayıl rayon şöbəsi sədri qazi Səməd Atakişiyev, Qarabağ çəmiyyətinin nümayəndəsi Cəlal Xudiyev və birlik üzvləri, mədəniyyət işçiləri, ictimai birliklərin nümayəndələri, yazarlar, şəhid ailələri, müharibə əlilləri və veteranlar, həmçinin 8 saylı tam orta məktəbin müəllim və şagird kollektivi iştirak ediblər.
Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi və Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb.
Daha sonra çıxış edən natiqlər kitabın tarixi əhəmiyyətindən və şəhidlərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunələrindən, onların xatirəsinin daim uca tutulmasının vacibliyindən bəhs edib, bu cür əsərlərin gələcək nəsillər üçün böyük mənəvi dəyər daşıdığını vurğulayıblar.
Təqdimat zamanı kitab haqqında geniş məlumat verilib və müəllifin şəhidlərə həsr etdiyi əsərin ərsəyə gəlmə prosesi üzrə gördüyü işlər haqqında iştirakçılar məlumatlandırılıb. Qeyd olunub ki, “Cəbrayıl şəhidləri” kitabı Vətən uğrunda canından keçmiş qəhrəman övladlarımızın həyat yolunu, döyüş şücaətini və əbədi xatirəsini yaşatmaq məqsədi daşıyır, və tarixi əhəmiyyətə malik olan bu kitab gələcək nəsillərə çatacaq müqəddəs bir əmanətin miras qoyulmasına bir töhfədir.
Sonda tədbir iştirakçılarına təşəkkür bildirilib, şəhid ailələrinə dərin ehtiram ifadə olunaraq və xatirə şəkilləri çəkdirilib. Tədbirdən fotolar:
Yazarlar.az olaraq, biz də öz növbəmizdə Dürdanə Qaraşovanı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
Canını Vətən torpağına verən, qanını ana torpağa qarışdırıb Ana Vətən yoğuran şəhidimiz İsgəndərli Kamran Yaşar oğlu haqqında olacaq yazım bu dəfə. O, 1997-ci ildə Cəlilabad rayonunda sadə, zəhmətkeş bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Orta məktəbi də Cəlilabad şəhərində Nizami Gəncəvi adına tam orta məktəbdə almış, 2015 – ci ildə orta məktəbi yüksək qiymətlərlə bitirib, sənədlərini Azərbaycan Texniki Universitetinə vermişdi. Kamran çox həlim xasiyyətli, geniş və yumşaq ürəkli, qorxmaz bir oğlan idi. Bacıları Türkan və Səbinənin arxa-dayağı idi. Cəlilabad camaatı onu çox sevirdi. O, Allahı özünə ən yaxın dost seçmişdi. Hər addımında halal yolu seçirdi. Onun kin-küdurət bilməyən ürəyində yalnız Xocalı soyqırımının ağrısı, bu ağrıya səbəbkar olan düşmənləri güclü nifrət var idi. Kamran ali təhsilini bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanır. Onun xidmət etdiyi dövrlərdə -27 sentyabrda artıq döyüşlər başlayırdı. O, könüllü olaraq döyüşlərə qatılır. Xocalının qisası alınmalıydı. Qisas qiyamətə qala bilməzdi. Onun döyüş yolları Fizuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Xocavənd, Qubadlıdan keçir. Komandirinin bütün tapşırıqlarını dəqiq və tam şəkildə yerinə yetirir, bir addım geri çəkilmirdi. Üzündə də hər zaman olduğu kimi təbəssümü ona yol yoldaşı olurdu. Bütün döyüşlərdən qələbə ilə qayıdırdı geriyə. Bu qızğın döyüşlərin birində çay içmək üçün əyləşən Kamran dostunun şəhid olması xəbərini alır və bərk sarsılır. Çayını içmədən silahını əlinə alıb döyüşə qayıdır. Oktyabrın 21-də Füzuli rayonunun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmanlıqla şəhid olur.
Ölümdən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Fizuli rayonunun azadlığı uğrunda göstərdiyi igidliyə görə “Vətən uğrunda”, Xocavənd rayonun azadlığı üçün göstərdi qəhrəmanlıq üçün “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilmişdir. Kamran subay idi. Onun sevdiyi, seçdiyi bir xanım, ürək sirdaşı və gələcək arzusu var idi. Lakin, o, Vətəni seçdi.
Заур Устадж (настоящее имя — Мустафаев Заур Мустафа оглы) — современный азербайджанский поэт, публицист, журналист и общественный деятель . Основные сведения из биографии: Дата и место рождения: Родился 8 января 1975 года в Баку. Образование: Учился в Бакинском государственном университете, Бакинском высшем объединенном командном училище, Институте международного изобретательства и бизнеса, а также в Шамахинском гуманитарном колледже. Военная служба: Участник Первой карабахской войны, офицер запаса. Творческая и профессиональная деятельность: Литературная работа: Автор более 40 книг, среди которых «Günaydın» (Ağçiçəyim), «İstəməzdim şair olum, hələ mən», «Gülzar» и многотомные собрания сочинений ZAUR USTAC +2. Его произведения широко публикуются в периодической печати с 1988 года. Журналистика: Член Союза журналистов Азербайджана (AJB). Является учредителем и главным редактором литературного журнала «Yazarlar» (с 2007 года) и руководителем портала yazarlar.az. Признание: Лауреат премии «Золотое перо» (Qızıl qələm, 2018). С 2019 года является президентским стипендиатом. Особенности творчества: Заур Устадж известен своими стихами о родине, патриотизме и духовных ценностях Edebiyyatqazeti.az. В 2025 году вышла монография «Poetic World of Zaur Ustac» («Zaur Ustacın poetik dünyası»), приуроченная к его 50-летнему юбилею.
Заур Устадж и Тюркан Алптуран связаны через творческое сотрудничество и литературу. В основном их имена упоминаются вместе в контексте книги и статей, посвященных юному таланту. Вот основные детали их взаимодействия: Книга «Тюркан Алптуран»: Заур Устадж является автором книги (или составителем материала), посвященной Тюркан Алптуран. Он называет её «Принцессой цветов» (Rənglərin Şahzadəsi) . Тюркан Алптуран (Гусейнли): Это юная художница и писательница, родившаяся 13 апреля 2018 года в Баку. Несмотря на очень ранний возраст, она активно занимается живописью и творчеством. Поддержка талантов: Заур Устадж, будучи писателем и руководителем проекта «Yazarlar.az», активно продвигает творчество Тюркан, публикуя статьи о её успехах и организуя выход материалов о её работах в журнале «Yazarlar». Если говорить кратко, Заур Устадж выступает в роли наставника или популяризатора творчества маленькой художницы, посвятив ей отдельное издание и ряд публикаций в литературной среде Азербайджана.
