Bu günlərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutunun Türk xalqları folkloru şöbəsinin baş elmi işçisi, professor Almaz Həsənqızının “Əhməd Cəfəroğlunun folklor araşdırmaları” adlı monoqrafiyası nəşr olunub. Folklor İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında nəfis şəkildə yayımlanan, I Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə ithaf olunan kitabın elmi redaktoru professor Tofiq Məlikli, ön sözün müəllifi professor Osman Fikri Sertkaya, rəyçiləri isə professor Sebahattin Şimşir və professor Pərvanə Bayramdır.
XX yüzil Azərbaycan mühacirətinin görkəmli nümayəndəsi, dünya şöhrətli türkoloq, uzun illər İstanbul Universitetinin Türk dili və ədəbiyyatı kafedrasının professoru vəzifəsində çalışmış Əhməd Cəfəroğlu haqqında yazılan monoqrafiyada onun folklorla bağlı araşdırmaları sistemli təhlil obyektinə çevrilmişdir. Kitabda alimin folklorşünaslıq araşdırmaları türkoloji tədqiqatları ilə əlaqəli şəkildə dəyərləndirilmişdir.
Monoqrafiyaya yazdığı ön sözdə Əhməd Cəfəroğlunu Mahmud Kaşğarlı və Fridrix Vilhelm Radloffdan sonra dünyanın üçüncü böyük türkoloqu kimi dəyərləndirən professor Osman Fikri Sertkaya onun həyatının gizli məqamlarına toxunmuş, yazılarına görə İ.V.Stalinin təkidi ilə Sovet Rusiyasına təhvil verilməsinin istəndiyini, lakin Mustafa Kamal Atatürkün müvəqqəti olaraq universitetdən uzaqlaşdırmaqla məsələni yoluna qoyduğunu qeyd etmişdir.
Monoqrafiyanın “Sayaçı sözlərinin arxaik düşüncə qatları”, Azərbaycan bayatılarının Avropada tanıdılması”, “İnanc və ovsunların funksional-semantik təhlili”, “Paremioloji vahidlərin fərqli yozumu”, “Türk mifoloji sistemi onomastik düşüncə axarında”, “Qopuzun dünya kültüründə yeri və aşıq sənəti”, “Əfsanə, lətifə və nağılların ideya-estetik özəllikləri”, “Türk epik ənənəsi və dastan poetikası”, “Folklor mətnlərinin toplanması və sistemləşdirilməsi sahəsindəki fəaliyyəti”, “Tanıtım yazıları” və başqa bölmələrində Əhməd Cəfəroğlunun zəngin folklor araşdırmaları sistemli şəkildə təhlilə çəkilmişdir.
Kitabda, eyni zamanda Əhməd Cəfəroğlunun türkologiyaya töhfələri barədə geniş bəhs olunmuş, həmçinin xatirələr işığında həyat və yaradıcılığının bilinməyən məqamlarına toxunulmuşdur.
Əlişir Nəvai – türk dünyasının ortaq mənəvi sərvəti və müasir dövrdə aktuallığı
Türk dünyasının zəngin mədəni irsində elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların adı yalnız bir xalqın deyil, bütün türk xalqlarının ortaq mənəvi sərvəti kimi qəbul edilir. Bəşər sivilizasiyasının inkişaf tarixində elə görkəmli şəxsiyyətlər yetişmişdir ki, onların yaratdığı zəngin mənəvi irs zaman və məkan sərhədlərini aşaraq müxtəlif xalqların ortaq mədəni sərvətinə çevrilmişdir. Belə şəxsiyyətlər yalnız yaşadıqları dövrün deyil, sonrakı əsrlərin də ictimai fikrinə, ədəbiyyatına, dilinə və mədəniyyətinə istiqamət vermiş, mənəvi dəyərlərin formalaşmasında mühüm rol oynamışlar. Türk dünyasının böyük mütəfəkkirləri sırasında xüsusi yer tutan Əlişir Nəvai də məhz bu cür nadir şəxsiyyətlərdəndir. Onun zəngin ədəbi irsi, humanist dünyagörüşü, dövlətçilik fəaliyyəti və ana dilinə sonsuz məhəbbəti əsrlər boyu öz əhəmiyyətini itirməmiş, bu gün də türk xalqlarının ortaq mədəni yaddaşının ayrılmaz hissəsi kimi yaşayır. XV əsr türk-islam mədəniyyətinin intibah dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövrdə elm, fəlsəfə, incəsənət və ədəbiyyat sahələrində mühüm nailiyyətlər əldə edilmiş, bir sıra böyük sənətkarlar dünya mədəniyyətinin inkişafına əvəzsiz töhfələr vermişlər. Həmin dövrün ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Əlişir Nəvai öz yaradıcılığı ilə türk dilinin bədii-estetik imkanlarını nümayiş etdirmiş, ana dilində yüksək sənət nümunələrinin yaradılmasının mümkünlüyünü sübut etmişdir. O, yalnız qüdrətli şair deyil, həm də filosof, dilçi, dövlət xadimi, xeyriyyəçi və maarifçi kimi çoxşaxəli fəaliyyət göstərmişdir. Əlişir Nəvai yaradıcılığının əsas ideya istiqamətlərini insanpərvərlik, mənəvi kamillik, elmə və biliyə hörmət, ədalət, vətən sevgisi, dostluq, xeyirxahlıq və ana dilinə bağlılıq təşkil edir. Onun əsərlərində insanın mənəvi yüksəlişi cəmiyyətin tərəqqisinin başlıca şərti kimi təqdim edilir. Nəvai hesab edirdi ki, yalnız yüksək əxlaqa malik insan cəmiyyətə fayda verə bilər. Bu baxımdan onun irsi təkcə bədii-estetik deyil, həm də mühüm fəlsəfi və tərbiyəvi dəyərə malikdir. Türk xalqlarının ortaq tarixi və mədəni irsi haqqında danışarkən Əlişir Nəvainin adı xüsusi ehtiramla çəkilir. Onun əsərləri müxtəlif türk xalqları arasında mədəni yaxınlığın, ortaq dil və mənəvi dəyərlərin qorunmasına xidmət etmişdir. Azərbaycan ədəbi mühitində də Nəvai irsi böyük maraq doğurmuş, klassik şairlər onun sənətkarlıq məktəbindən bəhrələnmiş, humanist ideyalarını davam etdirmişlər. Bu mənada Əlişir Nəvai yalnız özbək xalqının deyil, bütün türk dünyasının ortaq ədəbi və mənəvi sərvəti hesab olunur. Müasir qloballaşma şəraitində milli kimliyin, ana dilinin və mənəvi dəyərlərin qorunması hər zamankından daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. İnformasiya texnologiyalarının sürətlə inkişaf etdiyi, müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsirinin gücləndiyi bir dövrdə klassik irsin öyrənilməsi gənc nəslin milli-mənəvi tərbiyəsində mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Əlişir Nəvainin yaradıcılığı yalnız tarixi baxımdan deyil, həm də müasir dövrün sosial, mədəni və mənəvi problemlərinin dərk edilməsində aktual mənbə kimi çıxış edir. Onun irəli sürdüyü humanizm, ədalət, elmə bağlılıq və mənəvi kamillik ideyaları bu gün də öz dəyərini qoruyur və cəmiyyət üçün əhəmiyyətini itirmir. Məqalənin məqsədi Əlişir Nəvainin türk dünyasının ortaq mənəvi sərvəti kimi əhəmiyyətini, onun dil, ədəbiyyat və mədəniyyət qarşısındakı xidmətlərini, eləcə də yaradıcılığının müasir dövrdə aktuallığını elmi-publisistik aspektdən təhlil etməkdir. Eyni zamanda, Nəvai irsinin bugünkü türk dünyasının mənəvi birliyinin möhkəmləndirilməsində oynadığı rol və gələcək nəsillərin milli-mənəvi tərbiyəsindəki əhəmiyyəti diqqət mərkəzində saxlanılır. XV əsrin görkəmli şairi, mütəfəkkiri, dövlət xadimi və böyük humanisti Əlişir Nəvai yaratdığı ölməz əsərləri, dilə və ədəbiyyata verdiyi misilsiz töhfələr sayəsində türk-islam mədəniyyətinin ən parlaq simalarından biri kimi tarixdə əbədi yer tutmuşdur. Nəvai öz yaradıcılığı ilə göstərdi ki, türk dili yüksək bədii-estetik imkanlara malikdir və dünya ədəbiyyatının ən kamil nümunələrini bu dildə yaratmaq mümkündür.
Əlişir Nəvai 1441-ci ildə Heratda anadan olmuş, zəngin təhsil almış, həm dövlət idarəçiliyində, həm də ədəbi yaradıcılıqda böyük uğurlar qazanmışdır. O, ömrünü xalqın rifahına, elmin, maarifin və mədəniyyətin inkişafına həsr etmiş, mədrəsələrin, kitabxanaların və xeyriyyə müəssisələrinin yaradılmasına dəstək vermişdir. Bu xüsusiyyətlər onu yalnız böyük şair deyil, həm də uzaqgörən dövlət xadimi kimi tanıdır. Əlişir Nəvainin ən böyük xidmətlərindən biri türk dilinin nüfuzunu yüksəltməsi olmuşdur. Onun “Mühakimətül-lüğəteyn” əsəri türk dilinin zənginliyini elmi əsaslarla nümayiş etdirən qiymətli dilçilik abidəsidir. Nəvai bu əsərində ana dilinin ifadə imkanlarını yüksək qiymətləndirərək sübut etmişdir ki, türk dili də ən mürəkkəb bədii və fəlsəfi fikirləri ifadə etməyə qadirdir. Bu baxımdan o, türk xalqlarında milli dil şüurunun formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Şairin “Xəmsə”si dünya ədəbiyyatının nadir incilərindən hesab olunur. Bu əsərlərdə sevgi, ədalət, mərhəmət, dostluq, insan ləyaqəti və kamillik ideyaları yüksək sənətkarlıqla tərənnüm edilir. Nəvai insanı kainatın ən qiymətli varlığı hesab edir, onun mənəvi saflığını və vicdanını hər cür sərvətdən üstün tutur. Bu ideyalar əsrlər keçsə də, bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Əlişir Nəvainin yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatına da güclü təsir göstərmişdir. Xüsusilə klassik Azərbaycan poeziyasında onun sənətkarlıq ənənələri, humanist düşüncələri və ana dilinə məhəbbəti aydın şəkildə hiss olunur. Bu mənəvi yaxınlıq türk xalqlarının ortaq ədəbi köklərə malik olduğunu bir daha təsdiqləyir. Müasir dövrdə qloballaşma şəraitində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənc nəslin milli kimlik, ana dili və mənəvi irsə bağlılıq ruhunda yetişdirilməsi üçün Əlişir Nəvainin əsərləri qiymətli mənbədir. Onun yaradıcılığında vətən sevgisi, elmə hörmət, ədalətə sədaqət və insanpərvərlik kimi ali dəyərlər ön plana çəkilir. Bu baxımdan Nəvai irsi yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də gələcəyə istiqamət verən mənəvi məktəbdir. Bu gün türk dövlətləri arasında mədəni əməkdaşlığın genişlənməsi, ortaq tarix və ədəbiyyatın öyrənilməsi Əlişir Nəvai irsinin daha dərindən araşdırılmasını zəruri edir. Onun əsərlərinin yeni nəşrlərinin hazırlanması, müxtəlif dillərə tərcümə olunması, beynəlxalq konfrans və elmi tədqiqatların təşkili türk dünyasının mədəni inteqrasiyasına mühüm töhfə verir. Əlişir Nəvai yalnız öz dövrünün deyil, bütün zamanların böyük mütəfəkkirlərindən biridir. Onun zəngin ədəbi irsi türk xalqlarının ortaq mənəvi sərvəti kimi yaşayır və gələcək nəsillərə yüksək mənəvi dəyərlər aşılayır. Nəvainin irsi göstərir ki, dilini, mədəniyyətini və mənəviyyatını qoruyan xalq gələcəyini də inamla qurur. Bu səbəbdən Əlişir Nəvai irsinin öyrənilməsi və təbliği bu gün də öz aktuallığını qoruyan mühüm mədəni və mənəvi vəzifələrdən biridir. Əlişir Nəvai yalnız XV əsrin böyük şairi deyil, həm də türk dünyasının mədəni, mənəvi və elmi inkişaf tarixində silinməz iz qoymuş görkəmli şəxsiyyətdir. Onun zəngin ədəbi irsi, humanist dünyagörüşü, ana dilinə sonsuz məhəbbəti və dövlətçilik fəaliyyəti əsrlər boyu öz aktuallığını qorumuş, müxtəlif türk xalqlarının ortaq mənəvi dəyərlərinin formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir. Nəvainin yaratdığı əsərlər zamanın sınağından uğurla çıxaraq bu gün də dünya ədəbiyyatının ən qiymətli nümunələri sırasında yer alır. Əlişir Nəvainin zəngin ədəbi irsi türk xalqlarının ortaq mədəni sərvətinin ən qiymətli nümunələrindəndir. O, ömrü boyu türkcənin (çağatay türkcəsinin) bədii imkanlarını inkişaf etdirmək məqsədilə müxtəlif janrlarda onlarla əsər qələmə almışdır. Onun əsərlərində humanizm, ədalət, elm, mənəvi kamillik, sevgi, vətənpərvərlik və insan ləyaqəti kimi ümumbəşəri ideyalar əsas yer tutur. Əlişir Nəvainin ən möhtəşəm yaradıcılıq nümunəsi “Xəmsə” hesab olunur. Bu əsər beş böyük məsnəvidən ibarətdir və türk ədəbiyyatında ana dilində yazılmış ilk “Xəmsə” kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buraya aşağıdakı əsərlər daxildir:
“Heyrətül-əbrar” – insanın mənəvi kamilliyi, ədalət, vicdan və xeyirxahlıq ideyalarını əks etdirən fəlsəfi-didaktik poemadır.
“Fərhad və Şirin” – saf məhəbbəti, sədaqəti, zəhmətsevərliyi və fədakarlığı tərənnüm edən məşhur romantik poemadır.
“Leyli və Məcnun” – ilahi və ülvi sevginin, mənəvi saflığın və sədaqətin bədii ifadəsidir.
“Səbəyi-Səyyar” (“Yeddi səyyar”) – hikmətamiz hekayələr vasitəsilə insan əxlaqını, həyatın mənasını və cəmiyyətin mənəvi problemlərini əks etdirən əsərdir.
“Səddi-İsgəndəri” – ədalətli hökmdar ideyasını, elmə və müdrikliyə verilən yüksək dəyəri tərənnüm edən fəlsəfi poemadır.
Əlişir Nəvainin elmi yaradıcılığında xüsusi yer tutan “Mühakimətül-lüğəteyn” əsəri türk dilçiliyinin klassik nümunələrindən hesab olunur. Müəllif bu əsərdə türk dili ilə fars dilini müqayisə edərək türk dilinin zəngin söz ehtiyatını, ifadə imkanlarını və bədii gücünü əsaslandırmışdır. Bu əsər türk xalqlarında milli dil şüurunun formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir.
Nəvainin “Məcalisün-nəfais” əsəri Şərq ədəbiyyatında yazılmış ilk təzkirələrdən biri sayılır. Burada müəllif dövrünün şair və alimləri haqqında qiymətli məlumatlar vermiş, ədəbi mühitin öyrənilməsi üçün mühüm tarixi mənbə yaratmışdır.
Onun “Lisanüt-teyr” (“Quş dili”) əsəri dərin fəlsəfi məzmuna malik alleqorik poemadır. Əsərdə insanın mənəvi kamilliyə aparan yolu rəmzi obrazlar vasitəsilə təsvir edilir.
Bundan başqa, Əlişir Nəvai “Nəsayimül-məhəbbət”, “Mizanül-övzan”, “Münşəat”, “Vəqfiyyə”, “Tarixi-müluki-Əcəm” və “Tarixi-ənbiya və hükəma” kimi elmi, tarixi, dilçilik və dini-fəlsəfi əsərlərin də müəllifidir. Bu əsərlər onun yalnız qüdrətli şair deyil, həm də tarixçi, dilçi, ədəbiyyatşünas və mütəfəkkir olduğunu göstərir. Əlişir Nəvainin yaradıcılığı türk xalqlarının ortaq ədəbi irsinin formalaşmasında müstəsna rol oynamışdır. Onun əsərlərində ifadə olunan humanizm, ədalət, elmə bağlılıq, ana dilinə məhəbbət və mənəvi kamillik ideyaları bu gün də aktuallığını qoruyur. Məhz buna görə də Nəvai irsi yalnız klassik ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də müasir dövrdə milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına və türk dünyasının mədəni birliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edən zəngin mənəvi xəzinədir. Əlişir Nəvai türk dilinin zəngin ifadə imkanlarını yüksək sənətkarlıqla nümayiş etdirərək sübut etmişdir ki, ana dili hər bir xalqın milli kimliyinin, mənəvi yaddaşının və mədəni varlığının əsas dayağıdır. Onun dil uğrunda apardığı mübarizə təkcə öz dövrü üçün deyil, sonrakı əsrlərdə də türk xalqlarının milli özünüdərk prosesinə mühüm təsir göstərmişdir. Bu baxımdan Nəvainin irsi bu gün də ana dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində dəyərli örnək kimi qiymətləndirilməlidir. Şairin əsərlərində əksini tapan humanizm, ədalət, mərhəmət, elmə hörmət, insan ləyaqəti, vətən sevgisi və mənəvi kamillik kimi ideyalar müasir dünyanın da əsas mənəvi ehtiyacları sırasındadır. Texnoloji inkişafın sürətləndiyi, qloballaşmanın müxtəlif mədəni təsirlər yaratdığı indiki dövrdə insanın mənəvi dəyərlərə bağlı qalması daha da aktuallaşmışdır. Bu baxımdan Əlişir Nəvainin irsi yalnız tarixi əhəmiyyət daşımır, həm də müasir cəmiyyət üçün mühüm mənəvi istiqamətverici rol oynayır. Onun əsərlərində təbliğ edilən dəyərlər insanları qarşılıqlı hörmətə, sülhə, tolerantlığa, elmə və yüksək əxlaqa səsləyir. Türk dünyasının mədəni inteqrasiyası və ortaq kimlik şüurunun möhkəmləndirilməsi baxımından da Əlişir Nəvai irsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müxtəlif türk xalqlarının ədəbi və mədəni əlaqələrinin inkişafında onun yaradıcılığı ortaq mənəvi körpü rolunu oynayır. Bu irsin dərindən öyrənilməsi, elmi tədqiqi, təbliği və gənc nəslə çatdırılması türk dünyasının ortaq tarixi və mədəni yaddaşının qorunmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycan və digər türk dövlətlərində Əlişir Nəvainin yaradıcılığına göstərilən maraq, onun əsərlərinin nəşri, tədqiqi və tərcüməsi, eləcə də beynəlxalq konfrans və elmi tədbirlərdə irsinin araşdırılması böyük mütəfəkkirin ideyalarının bu gün də yaşadığını göstərir. Bu fakt bir daha sübut edir ki, böyük şəxsiyyətlərin yaratdığı mənəvi sərvət heç zaman öz dəyərini itirmir, əksinə, zaman keçdikcə daha geniş məna kəsb edir və yeni nəsillər üçün ilham mənbəyinə çevrilir. Əlişir Nəvainin irsi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, ana dilinə sevginin gücləndirilməsi, gənclərin vətənpərvərlik və humanizm ruhunda tərbiyə olunması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun yaradıcılığı göstərir ki, cəmiyyətin inkişafı yalnız iqtisadi və texnoloji tərəqqi ilə deyil, eyni zamanda yüksək mənəviyyat, elm, ədalət və mədəniyyətlə mümkündür. Bu ideyalar XXI əsrdə də öz aktuallığını saxlayır və bəşəriyyət üçün mühüm əxlaqi dəyər olaraq qalır. Əlişir Nəvai türk dünyasının ortaq mənəvi sərvəti, klassik ədəbiyyatın ölməz nümayəndəsi və ümumbəşəri humanist ideyaların daşıyıcısı kimi daim yaşayacaqdır. Onun yaratdığı zəngin irs yalnız keçmişin qiymətli yadigarı deyil, həm də gələcəyin mənəvi inkişafına xidmət edən tükənməz xəzinədir. Bu irsin sistemli şəkildə öyrənilməsi, müasir elmi yanaşmalar əsasında araşdırılması, təhsil və mədəniyyət mühitində geniş təbliği türk xalqları arasında mənəvi birliyin möhkəmlənməsinə, ortaq mədəni irsin qorunmasına və gələcək nəsillərin milli-mənəvi dəyərlərə bağlı yetişməsinə mühüm töhfə verəcəkdir. Məhz buna görə də Əlişir Nəvai irsi yalnız klassik ədəbiyyatın deyil, bütövlükdə türk sivilizasiyasının ən böyük mənəvi sərvətlərindən biri kimi daim yüksək dəyərləndirilməli, öyrənilməli və yaşadılmalıdır.
Murad Eloğlu (Məmmədli Murad Elburus oğlu) 12 iyul 1988 – ci ildə Ağcabədi rayonu, Yeni Qaradolaq kəndində anadan olub. Əslən Ağdam rayonunun Yusifcanlı kəndindədən olan Murad ana tərəfindən Şəhrilidir. İlkin təhsilini öz kəndində tamamladıqdan sonra keçmiş ittifaqın müxtəlif ölkələrinə səyahət etmiş, hal-hazırda bizim üçün xarici sayılan bir neçə ölkədə olmuşdur. Murad Eloğlu kiçik yaşlarından şeir yazmağa başlamış, “Yazarlar” jurnalının nəzdində mütəmadi olaraq təşkil olunan “Yazarlar Akademiyası”nın 2021-2023-cü il buraxılışının Poeziya şöbəsinin ən istedadlı məzunlarından biridir. “39” şeirlər kitabının müəllifidir. Ədəbiyyat sahəsində uğurlarına görə 2022-ci ildə “Qızıl qələm” mükafatına layiq görülüb.
“Yazarlar” jurnalının tərəfindən “İlin şairi” (2026) və “Ziyadar” (2026) mükafatları ilə təltif olunub. “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür və hal-hazırda bədii yaradıcılıq sahəsində fəaliyyətini davam etdirir. Bakı şəhərində yaşayır. Evlidir. İki qız, bir oğlan olmaqla üç övladı var.
“39” – Həyat, tale və insan ruhunun poetikası (Murad Eloğlunun “39” adlı şeirlər kitabı haqqında) Salam olsun çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu şeir olacaq. Şeir! Müasir Azərbaycan poeziyasında həyatın içindən gələn səmimi söz həmişə öz oxucusunu tapır. Bəzən bədii ifadənin mürəkkəbliyi deyil, duyğuların təbiiliyi, həyat həqiqətlərinin olduğu kimi qələmə alınması daha böyük təsir gücünə malik olur. Məhz bu baxımdan tanınmış şair Murad Eloğlunun “USTAC.AZ” nəşrləri tərəfindən yüksək poliqrafik səviyyədə çap olunmuş “39” adlı şeirlər kitabı son illərin diqqətəlayiq poeziya nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Kitab “Yazarlar” jurnalının Yaradıcılıq Komissiyasının qərarı ilə nəşr olunmuş, “Qarabağ yazarları” seriyasının növbəti dəyərli nümunəsi kimi oxuculara təqdim edilmişdir. Nəşrin ön sözünün müəllifi Zaur Ustac (bəndəniz), redaktoru Həcər Atakişiyeva, naşiri isə Tuncay Şəhrilidir. Kitabın xeyriyyə məqsədilə, kommersiya marağı güdülmədən çap olunması da onun mənəvi missiyasını daha da artırır. “39” adı ilk baxışdan sadə görünür. Lakin kitabın səhifələrini vərəqlədikcə bu rəqəmin müəllif ömrünün poetik hesabatı olduğu aydınlaşır. Burada otuz doqquz şeir vasitəsilə bir insanın uşaqlıqdan yetkinliyə, sevincdən kədərə, ümiddən məyusluğa, ayrılıqdan mənəvi kamilliyə qədər keçdiyi həyat yolu bədii dillə ifadə edilir. Kitab müəllifin daxili aləminin poetik portretidir. Murad Eloğlu mürəkkəb metaforalardan daha çox həyatın öz dilində danışan şairdir. Onun şeirlərində səmimiyyət əsas estetik meyardır. Oxucu müəllifin hər misrasında yaşanmış ömrün izlərini hiss edir. Şair öz hisslərini süni bəzəklərlə gizlətmir, onları olduğu kimi oxucuya təqdim edir. Bu isə poeziyanın ən qiymətli xüsusiyyətlərindən biridir. Kitabın əsas ideya xəttini ailə dəyərləri təşkil edir. Xüsusilə ata mövzusu müəllif yaradıcılığında dərin emosional çalarlarla təqdim olunur. “Atamdan ötəri darıxıram mən”, “Ata”, “Biz səni saxlaya bilmirik Ata”, “Çox görmə atamı dünya”, “Atalar yatağa düşməsin Allah” kimi şeirlər yalnız şəxsi kədərin ifadəsi deyil, Azərbaycan ailəsinin mənəvi dayaqlarına ucaldılmış poetik abidə təsiri bağışlayır. Ataya duyulan sevgi burada təkcə övlad hissi deyil, bütöv bir milli mənəviyyat anlayışına çevrilir. Anaya həsr olunan şeirlər də kitabın ən təsirli nümunələrindəndir. “Həqiqət anamın sözündə imiş”, “Tək səni vəsf edə bilmədim ana”, “Qadın” kimi şeirlərdə müəllif ananı müqəddəslik zirvəsinə yüksəldir. O, ananı təkcə ailənin dayağı kimi deyil, insanın mənəvi dünyasının başlanğıcı, vicdanın və mərhəmətin ünvanı kimi təqdim edir.Kitabın mühüm istiqamətlərindən biri də Vətən mövzusudur. “Paradına qurban olum ey əsgər”, “Ürəyimi göynədər”, “Getmişdim Şəhidlər xiyabanına”, “Bayram qabağı” kimi şeirlərdə müəllif Azərbaycanın qəhrəman oğullarına ehtiramını, şəhidlərin müqəddəs xatirəsinə sonsuz hörmətini poetik dillə ifadə edir. Burada pafosdan daha çox səmimi vətəndaş duyğusu hiss olunur. Şair üçün Vətən yalnız coğrafi məkan deyil, mənəvi kimlikdir, şəhid qanı ilə müqəddəsləşən torpaqdır. Murad Eloğlu sevgi lirikasında da özünəməxsus üslub nümayiş etdirir. Onun sevgi şeirlərində romantik hisslər həyatın acı təcrübəsi ilə vəhdət təşkil edir. “Tək sənin xətrinə”, “Gözəllər gözümə baxanda sən gəl”, “Peşman olarsan”, “Sənin öz yolun var, mənim öz yolum”, “Özümü odlara sala bilmərəm” kimi nümunələrdə sevgi təkcə xoşbəxtlik deyil, həm də insanı kamilləşdirən mənəvi sınaq kimi təqdim edilir. Kitabın sosial məzmunlu şeirləri də xüsusi diqqət çəkir. “Ey pul”, “Məndə sənin günündəyəm”, “Çətin”, “Mən sənə nə nağıl danışım bala?” kimi əsərlərdə müəllif müasir cəmiyyətin sosial problemlərini, yoxsulluğu, insan münasibətlərindəki dəyişiklikləri, maddi çətinliklərin yaratdığı mənəvi aşınmaları böyük səmimiyyətlə qələmə alır. Burada müəllif oxucunu ittiham etmir, düşündürür. O, həyatın acı həqiqətlərini poetik dillə ifadə edərək insanı vicdanı ilə üz-üzə qoyur. Ana dili mövzusu kitabda xüsusi yer tutur. “Öz dilim” və “Ana dilim qəribsəmə” şeirləri milli kimliyin qorunmasına çağırışdır. Müəllif xarici dillərin öyrənilməsinin vacibliyini qəbul etsə də, ana dilinin unudulmasını milli faciə hesab edir. Bu mövqedə vətəndaş məsuliyyəti ilə şair duyğusu birləşir. Murad Eloğlunun poetik dili sadə, axıcı və xalq danışıq üslubuna yaxındır. O, klassik qoşma və gəraylı ənənələrini müasir düşüncə ilə sintez etməyi bacarır. Şeirlərdə ahəng, qafiyə və ritm təbii şəkildə qorunur. Xalq deyimləri, atalar sözləri, gündəlik danışıq elementləri müəllif üslubunu daha da canlı edir. Kitab boyunca müəllif tez-tez “Muradam” müraciəti ilə özünə üz tutur. Bu bədii üsul daxili monoloqu gücləndirir, müəlliflə oxucu arasında səmimi ünsiyyət yaradır. Oxucu sanki şairin düşüncələrinin canlı şahidinə çevrilir. “39” kitabının diqqətəlayiq cəhətlərindən biri də müəllifin yaşadığı hər hadisəni ümumiləşdirərək ictimai məna qazanmasıdır. Şəxsi ağrı ümummilli ağrıya, ailə sevgisi mənəvi dəyərə, fərdi həsrət isə insan taleyinin ümumi fəlsəfəsinə çevrilir. Bu xüsusiyyət kitabı yalnız avtobioqrafik toplu deyil, bütöv bir həyat salnaməsi səviyyəsinə yüksəldir. Nəşrin yüksək tərtibatı da xüsusi qeyd olunmalıdır. Kitabın nəfis dizaynı, səliqəli poliqrafiyası, üz qabığının estetik həlli və peşəkar redaktəsi “USTAC.AZ” nəşrlərinin Azərbaycan kitab mədəniyyətinə verdiyi töhfənin növbəti uğurlu nümunəsidir. Murad Eloğlu artıq müasir Azərbaycan poeziyasında öz dəst-xətti ilə seçilən qələm sahiblərindəndir. Onun ədəbiyyat sahəsində qazandığı mükafatlar, “Yazarlar Akademiyası”nda formalaşması, “İlin şairi” və “Ziyadar” mükafatlarına layiq görülməsi bu yaradıcılıq yolunun təsadüfi olmadığını göstərir. Nəticə etibarilə, “39” təkcə şeirlər toplusu deyil. Bu kitab insan ömrünün poetik tərcümeyi-halı, ata-ana sevgisinin dastanı, Vətənə sədaqətin etirafı, sevginin, həsrətin, ümidin və həyat mübarizəsinin səmimi salnaməsidir. Oxucu bu kitabı vərəqlədikcə yalnız Murad Eloğlunun taleyi ilə deyil, öz duyğuları, öz xatirələri və öz həyat həqiqətləri ilə də qarşılaşır. Məhz buna görə də “39” müasir Azərbaycan poeziyasında oxunmağa, haqqında danışılmağa və gələcək nəsillərə çatdırılmağa layiq olan dəyərli poetik nəşrlərdən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.
Yunus Oğuzun “Səfəvi Şeyxi” tarixi romanı qardaş Türkiyədə türk dilində nəşr olunub
Azərbaycanın tanınmış yazıçısı Yunus Oğuzun “Səfəvi Şeyxi” tarixi romanı qardaş Türkiyədə türk dilində nəşr olunub.
Olaylar.az xəbər verir ki, roman Bilge Tonyukuk Yayınları tərəfindən çap edilərək oxucuların ixtiyarına verilib.
“Səfəvi Şeyxi” romanı Səfəvilər dövlətinin ideoloji və mənəvi əsaslarının formalaşdığı dövrü bədii dillə əks etdirir. Əsər eyni zamanda Azərbaycan dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrini canlandırır. Romanın Türkiyədə nəşri təkcə müəllifin yaradıcılığı üçün deyil, həm də Azərbaycanın zəngin tarixi irsinin və ortaq türk mədəniyyətinin qardaş ölkədə tanıdılması baxımından mühüm hadisə kimi dəyərləndirilir.
Qeyd edək ki, Yunus Oğuzun tarixi romanları indiyədək müxtəlif ölkələrdə nəşr olunaraq geniş oxucu auditoriyasının marağına səbəb olub.
Təklifinizi, şikayətinizi bizə yazın. Sizi dinlərik. 055 634 88 31
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
Yunus Oğuzun “Türk Etnonimi ve Töreleri” adlı kitabı Türkiyə oxucularının ixtiyarına verilib
Olaylar.az xəbər verir ki, Türk dünyasının tarixi, etnogenezi və dövlətçilik ənənələri ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınan yazıçı və tədqiqatçı Yunus Oğuzun “Türk Etnonimi ve Töreleri” adlı kitabı Türkiyə oxucularının ixtiyarına verilib.
Bilgə Tonyukuk Yayınları tərəfindən nəşr olunan kitabda müəllif türk etnoniminin mənşəyi, türk xalqının formalaşması və qədim tarixinin müxtəlif aspektlərini araşdırır. Əsərdə qeyd olunur ki, bu gün türklərin harada meydana gəlməsi və inkişaf etməsi ilə bağlı iki əsas nəzəriyyə mövcuddur. Müəllif xüsusilə XIX əsrdən etibarən formalaşmış və uzun illər əsas elmi yanaşma kimi təqdim edilən nəzəriyyəyə fərqli münasibət sərgiləyir.
Kitabda bildirilir ki, keçmiş Çar Rusiyası və daha sonra Sovet İttifaqının siyasi təsiri nəticəsində türklərin ana vətəninin yalnız Orta Asiya olduğu barədə yanaşma geniş yayılıb. Müəllif bu nəzəriyyənin siyasi amillərin təsiri altında ön plana çəkildiyini vurğulayaraq, türk tarixinin daha geniş coğrafi və tarixi kontekstdə araşdırılmasının vacibliyini önə çəkir.
Yunus Oğuz əsərdə türklərin etnik kimliyi, qədim adət-ənənələri, dövlətçilik və töre sistemi ilə bağlı müxtəlif mənbələrə istinad edir, oxuculara alternativ elmi baxış təqdim etməyə çalışır.
“Türk Etnonimi ve Töreleri” kitabı türk tarixini, etnologiyasını və mədəni irsini araşdıran tədqiqatçılar, tarixçilər, tələbələr və türk dünyasının keçmişi ilə maraqlanan geniş oxucu auditoriyası üçün nəzərdə tutulub.
Təklifinizi, şikayətinizi bizə yazın. Sizi dinlərik. 055 634 88 31
“JALƏ SEVGİSİ” – QƏLBİN İŞIĞI, TƏBİƏTİN NƏĞMƏSİ VƏ İNSANLIĞIN POETİK TƏRƏNNÜMÜ Salam olsun çox dəyərli oxucum. Bu gün söhbətimizin mövzusu yenicə işıq üzü görmüş kitab barədə olacaq. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında bəzən elə kitablar meydana çıxır ki, onlar yalnız müəllifin duyğular toplusu deyil, həm də insanın mənəvi aləminə işıq salan poetik gündəliyə çevrilir. Firavan Mahirin “Jalə sevgisi” kitabı da məhz belə nəşrlərdəndir. İmza Nəşrlər Evinin çap etdiyi bu kitab müəllifin oxucularla ikinci görüşü olmaqla yanaşı, onun poetik dünyasının daha da kamilləşdiyini göstərən əhəmiyyətli ədəbi hadisədir. Kitabın nəşri münasibətilə müəllifin “Yazarlar” jurnalı tərəfindən “Ziyadar” mükafatına layiq görülməsi də bu yaradıcılığın ədəbi ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirildiyini göstərir. Firavan Mahir peşəcə ingilis dili müəllimidir. Dillərin incəliklərini dərindən bilməsi onun poetik ifadə tərzinə də təsir etmişdir. O, sözü israf etmir, lakin az sözlə böyük fikir ifadə etməyi bacarır. Onun şeirlərində hiss və düşüncə ahəngdar şəkildə birləşir. Kitaba filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şakir Albalıyevin “Firavanın poetik sevgisi” adlı ön sözü daxil edilmiş, nəşr Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Xəzan” jurnalının baş redaktoru Əli bəy Azərinin redaktorluğu ilə ərsəyə gəlmişdir. Bu faktlar kitabın ədəbi dəyərinə əlavə sanbal qazandırır. Kitabın adı – “Jalə sevgisi” – təsadüfi seçilməyib. Jalə müəllif üçün sadəcə təbiət hadisəsi deyil. O, paklığın, saf duyğuların, gözləməyin və sevginin rəmzidir. Eyniadlı şeirdə müəllif yazır: “Qovuşmaq nə gözəl hissdir, ay Allah, Jalənin üzündə günəş parlayır…” Bu misralarda jalə ilə günəşin görüşü insan sevgisinin poetik simvoluna çevrilir. Firavan Mahirin poeziyasında təbiət sadəcə fon deyil. Günəş, ay, bulud, su, ağac, daş, çinar, külək – hamısı danışan obrazlardır. “Günəş” şeirində müəllif yazır: “Dünya yaranandan onun amalı Yaşayıb, yaşatmaq Yaradan üçün.” Bu misralar müəllifin həyata baxışını ümumiləşdirir: yaşamaq yalnız mövcud olmaq deyil, başqalarını da yaşatmaqdır. “Su” şeirində isə həyat fəlsəfəsi daha sadə, lakin dərin məna ilə təqdim olunur: “Su həyatın özüdür…” Bu sadə fikir bütöv kitabın ideya xəttinə çevrilir. Kitabın əsas mövzularından biri sevgidir. Lakin bu sevgi yalnız iki insan arasındakı hiss deyil. Burada vətən sevgisi, ana sevgisi, müəllim sevgisi, insan sevgisi, övlad sevgisi və Yaradan sevgisi bütöv bir mənəvi sistem təşkil edir. “Düşüncəmdəsən” şeirində müəllif sevginin insan ruhunu necə dəyişdiyini belə ifadə edir: “Səni yaşadıqca mən sən oluram…” Bu, artıq adi məhəbbət deyil, mənəvi bütövləşmə fəlsəfəsidir. “Səni istədim” şeirində isə sevginin mahiyyəti bir neçə misrada ümumiləşdirilir: “Mən səndən ulduz yox,Səni istədim…” Bu misralar göstərir ki, həqiqi sevgi maddiyyatı deyil, insanın özünü seçir. Firavan Mahirin yaradıcılığında Vətən mövzusu xüsusi yer tutur. Şəhidlərə həsr etdiyi şeirlər emosional pafosdan uzaq, səmimi və təsirlidir. “Tənha şəhid məzarı” şeirində müəllif yazır: “Bu tək şəhid məzarısəfərbərlik dərsidir…” “Müzəffər ordumuz” şeirində isə Vətən sevgisi fəxarət hissi ilə təqdim olunur. Şəhid ailələrinə, analara və atalara həsr olunmuş şeirlərdə müəllif insan ağrısını dərin psixoloji çalarlarla təqdim edir. “Bircə ümidi var”, “Daş ürəkli atalar”, “Kədərli qadın” kimi nümunələr oxucunu düşündürür və duyğulandırır. Firavan Mahir müəllimdir və bu peşənin müqəddəsliyini poeziyasında da yaşadır. “Müəllimim” şeirində müəllif yazır: “Müəllim ömrünü şamtək əridir Nurunu yaymaqçün boş siniflərə.” Bu misralar müəllim peşəsinin fədakarlığını poetik dillə ifadə edir. “Ən gözəl zinətimiz” şeirində isə uşaqlar dünyanın ən qiymətli əmanəti kimi təqdim olunur. Müəllif analıq sevgisini, uşağın saflığını və gələcəyə ümid hissini böyük məhəbbətlə tərənnüm edir. Kitabın maraqlı cəhətlərindən biri də simvolik obrazların çoxluğudur. Daş, ağac, bulud, çivi, qələm kimi adi görünən anlayışlar müəllifin poetik dünyasında fəlsəfi məna qazanır. “Daş” şeirində deyilir: “Sən də daş deyib keçmə…” Bu misra insanı zahiri görünüşlə hökm verməməyə çağırır. “Qələmim” şeirində isə müəllif yaradıcılığı həyatın ayrılmaz hissəsi kimi təqdim edir: “Bu qələm dərdimi, sirrimi bilir…” Firavan Mahirin dili sadədir, lakin bu sadəliyin arxasında böyük daxili zənginlik dayanır. Şeirlərdə mürəkkəb metaforalar azdır, lakin hər obraz həyatın içindən gəlir. Oxucu müəllifin yazdıqlarını oxumur, sanki yaşayır. “Jalə sevgisi” təkcə sevgi kitabı deyil. Bu kitab insanın özünü tanıması, keçmişini xatırlaması, gələcəyinə ümidlə baxması haqqında poetik düşüncələr toplusudur. Burada təbiət də danışır, daş da, bulud da, müəllim də, şəhid də, sevən ürək də. Firavan Mahir göstərir ki, poeziya yalnız qafiyə deyil. Poeziya insanın daxili aləminin səsidir. Bu səs bəzən jalə damlası kimi sakit, bəzən külək kimi coşqun, bəzən də şəhid məzarı qarşısındakı sükut qədər ağır olur. “Jalə sevgisi” müasir Azərbaycan poeziyasında səmimiyyəti, mənəvi saflığı və humanist düşüncəni özündə birləşdirən dəyərli nəşrlərdən biridir. Oxucu bu kitabı bağladıqdan sonra yalnız şeirləri deyil, müəllifin dünyaya baxışını da özü ilə aparır. Elə buna görə də “Jalə sevgisi” bir kitab olmaqdan daha çox, duyğuların, düşüncələrin və insan sevgisinin poetik salnaməsi təsiri bağışlayır. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik. 30.06.2026. Bakı.
